Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi Başkanı, Ceza Muhakemeleri Usulü (Değişiklik) Yasa Tasarısını (Y.T.No:329/5/2025) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85’inci maddesi gereğince Resmi Gazete’de yayımlamak suretiyle halkın bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Tasarısının içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Tasarının Resmi Gazete’de yayımlanmasını izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlığına yazılı olarak sunabileceklerini duyurur.
CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ (DEĞİŞİKLİK) YASA TASARISININ GENEL GEREKÇESİ
Ceza yargılamasının temel amacı, suç işlediği iddia edilen kişinin adil bir yargılama sürecinden geçmesinin sağlanmasıdır. Bu sürecin hızlı ve etkin yürütülmesi, hem adaletin daha erken gerçekleşmesi hem de toplumun yargıya duyduğu güvenin korunması bakımından zorunludur.
Mevcut düzenlemelerde yer alan ilk soruşturma usulü, kaza mahkemelerinde yinelenen işlemler nedeniyle davaların daha erken sonuçlanmasına engel olmakta ve sanıkların daha uzun süre tutuklu kalmalarına veya davaların uzamasına yol açmaktadır. Günümüzde, ilk tahkikat usulünün ceza yargılamasında bir yarar sağlamadığı ve yargılamanın uzamasına sebebiyet verdiği görülmektedir. Yapılan değişiklikle ilk soruşturma usulü kaldırılarak, ağır ceza davalarının gereksiz şekilde uzamasının önüne geçilmekte ve yargılamaların süratli ve etkin biçimde sonuçlandırılması sağlanmaktadır.
Bunun yanı sıra, Başsavcılık dosyasındaki ifadeler ve emarelerin silahların eşitliği ilkesi bağlamında sanığa zamanında verilmesi zorunlu hale getirilmiş; böylelikle sanığın savunmasını hazırlarken tüm emarelerle ilgili bilgi sahibi olması sağlanmıştır. Bu düzenleme, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6’ncı maddesinin (3)’üncü fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde yer alan “sanığın kendisine yöneltilen suçlamalardan haberdar olması” ve “savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma” hakları ile tam bir uyum içindedir ve adil yargılama prensibine hizmet etmektedir.
Sonuç olarak, bu değişikliklerle ceza yargılamalarının makul sürede tamamlanması, ifadeler ile emarelerin zamanında verilmesi suretiyle savunma hakkının güçlendirilmesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6’ncı maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının iç hukuka daha etkin şekilde yansıtılması amaçlanmaktadır.
Yukarıda belirtilen gerekçelerle işbu Değişiklik Yasa Tasarısı hazırlanmıştır
323
MADDE GEREKÇELERİ
Madde 1 Yasa'nın kısa ismi düzenlenmiştir.
Madde 2 Esas Yasa'nın 2'nci maddesinde yer alan "Direktif" tefsirinden sonra yeni "Havale" tefsiri konmak ve "İlk Soruşturma" tefsiri kaldırılmak suretiyle değiştirilmiştir.
Madde 3 Esas Yasa'nın 38'inci maddesi kaldırılmak ve yerine yeni 38'inci madde konmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 4 Esas Yasa'nın 44'üncü maddesinin (1)'inci fıkrası kaldırılmak ve yerine yeni (1)'inci fıkra konmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 5 Esas Yasa'nın 48'inci maddesi kaldırılmak ve yerine yeni 48'inci madde konmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 6 Esas Yasa'nın 58'inci maddesinin (1)'inci fıkrasının (d) bendi kaldırılmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 7 Esas Yasa'nın 90'ıncı maddesi kaldırılmak ve yerine yeni 90'ıncı madde konmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 8 Esas Yasa'nın Altıncı Bölümünün başlığı kaldırılmış ve yerine yeni "Ağır Cezaya Havale" başlığı konmak suretiyle yeniden düzenlenmiştir.
Madde 9 Esas Yasa'nın "Seri Yargılanmayan Suçlar İçin İlk Soruşturma Yapılması" yan başlıklı 92'nci maddesi kaldırılmak ve yerine "Havale" yan başlıklı yeni 92'nci madde konmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 10 Esas Yasa'nın "İlk Soruşturmada İzlenecek Usul" yan başlıklı 93'üncü maddesi kaldırılmak ve yerine "Başsavcılık Dosyasında Bulunan İddianame ve Belgelerin Sanığa İletilmesi" kenar başlıklı yeni 93'üncü madde konmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 11 Esas Yasa'nın "Şahadette Çelişki" kenar başlıklı 94'üncü maddesi kaldırılmak ve yerine "Sanık tarafından bilgi ve belgelerin Başsavcılığa İletilmesi" yan başlıklı yeni 94'üncü madde konmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 12 Esas Yasa'nın 95'inci maddesinden 106 A maddesine kadar olan düzenlemeler, işlevsiz hale gelmeleri nedeniyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Madde 13 Esas Yasa'nın 109'uncu maddenin (d) bendi kaldırılmak ve yerine yeni (d) bendi konmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 14 Esas Yasa'nın 111'inci maddesi kaldırılmak ve yerine yeni 111'inci madde konmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 15 Esas Yasa'nın 160'ıncı maddesi kaldırılmak ve yerine yeni 160'ıncı madde konmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 16 Esas Yasa'nın 174'üncü maddesinin (1)'inci fıkrasının (a), (c) ve (e) bentleri kaldırılmak ve yerlerine yeni (a), (c) ve (e) bentleri konmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 17 Esas Yasa'nın 175'inci maddesi kaldırılmak ve yerine yeni 175'inci madde konmak suretiyle madde yeniden düzenlenmiştir.
Madde 18 Yasa'nın yürürlüğe giriş tarihi düzenlenmiştir.
324
CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ (DEĞİŞİKLİK) YASA TASARISI
| Kısa İsim Fasıl 155 33/1982 27/1992 20/1998 68/2007 26/2020 | 1. Bu Yasa, Ceza Muhakemeleri Usulü (Değişiklik) Yasası olarak isimlendirilir ve aşağıda “Esas Yasa” olarak anılan Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası ile birlikte okunur. |
|---|---|
| Esas Yasanın 2’nci Maddesinin Değiştirilmesi | 2. (1) Esas Yasa, 2’nci maddesinde yer alan “Direktif” tefsirinden hemen sonra aşağıdaki yeni “Havale” tefsiri eklenmek suretiyle değiştirilir: “ “Havale”, seri şekilde yargılanamayan bir suçla itham edilen sanığın, yargıç tarafından Ağır Ceza Mahkemesi tarafından yargılanmak üzere havale edilmesini anlatır. (2) Esas Yasa, 2’inci maddesinde yer alan “İlk Soruşturma” tefsiri kaldırılmak suretiyle değiştirilir. |
| Esas Yasanın 38’inci Maddesinin Değiştirilmesi | 3. Esas Yasa, 38’inci maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 38’inci madde konmak suretiyle değiştirilir: “İthamnamenin 38. Şekli: Her ithamname belirlenmiş şekilde olur ve itham eden kişi tarafından veya onun adına ve itham bir Daire tarafından yapıldığında ise Dairenin bir temsilcisi tarafından imzalanır. İthamnamede seri yargılama veya Ağır Ceza yargılamasının yapılacağı Mahkemenin adı belirtilir ve ayrıca aşağıdaki detayları içerir: (A) Sanığın iddia makamınca bilinen ve sanığı tanıtmaya makul olarak yeterli olan adı ve tarifi; (B) Bu Yasa’nın 39’uncu maddesinde gösterilen detayları içermesi koşuluyla sanığın itham edilmekte olduğu suç veya suçlar.” |
| Esas Yasanın 44’üncü Maddesinin Değiştirilmesi | 4. Esas Yasa, 44’üncü maddesinin (1)’inci fıkrası kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (1)’inci fıkra konmak suretiyle değiştirilir: (1) Bir Yargıç ithamnamenin dosyalanmasından sonra herhangi bir zaman sanığı, hale göre seri yargılama veya Ağır Ceza yargılaması için Mahkemede ısaı vücuda zorlayan bir celpname veya müzekkere ısdar edebilir. Ancak Yargıç tarafından kaydedilen ve yeminle desteklenen özel bir sebep bulunması dışında veya sanık ısdar edilmiş ve |
325
gereğince tebliğ edilmiş bir celpname uyarınca ısaıtı vücud etmekte kusur işlemedikçe, müzekkere ısdar edilmez.
Esas Yasanın 48'inci Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 48'inci maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 48'inci madde konmak suretiyle değiştirilir:
“Erteleme ve Tutukluluk
- Her Mahkeme, uygun görmesi halinde, önündeki herhangi bir davayı erteleyebilir ve bunun üzerine, bu Yasa’nın 157'inci maddesinin (2)'nci fıkrası kurallarına bağlı olmak koşuluyla, sanığı takdirine göre makul sayacağı belirli koşullara bağlı olarak serbest bırakabilir veya tutuklu kalmasını emredebilir.
Ancak, seri yargılama veya Ağır Ceza Mahkemesindeki yargılamada tutukluluk süresi her bir defada sekiz günden fazla olamaz ve ertelemenin yapıldığı günü izleyen gün birinci gün sayılır.”
Esas Yasanın 58'inci Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 58'inci maddesinin (1)'inci fıkrasının (d) bendi kaldırılmak suretiyle değiştirilir.
Esas Yasanın 90'ıncı Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 90'ıncı maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 90'ıncı madde konmak suretiyle değiştirilir:
“Seri Yargılamaya Uygun Olmayan Suçlar
- Bir seri yargılamadan önce veya seri yargılama sırasında Mahkeme, ilgili davanın Ağır Ceza Mahkemesi tarafından yargılanması gereken bir dava olduğu kanısına vardığı takdirde, ileri işlemleri durdurur ve bu Yasa kuralları uyarınca Ağır Ceza Mahkemesine havale edilmesine direktif verir.”
Esas Yasanın Üçüncü Kısım Altıncı Bölüm Başlığının Değiştirilmesi
- Esas Yasa, Üçüncü Kısımının 6'ncı Bölümünün başlığı kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni başlık konmak suretiyle değiştirilir:
“Altıncı Bölüm Ağır Cezaya Havale”
Esas Yasanın 92'nci Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 92'nci maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 92'inci madde konmak suretiyle değiştirilir:
“Havale 92. (1) Herhangi bir kişi, seri şekilde yargılanamayan veya Başsavcının seri yargılanmasının uygun olmadığı
326
görüşünde olduğu bir suçla itham edildiği hallerde; Kaza Mahkemesi Yargıcı, Mahkemede hazır bulunan ilgili kişiyi yetkili Ağır Ceza Mahkemesi tarafından yargılanması için en az on beş gün sonraki bir tarihe havale eder. Tarafların talebi ve yetkili Ağır Ceza Mahkemesinin onayı ile bu süre kısaltılabilir. Kaza Mahkemesi Yargıcı, ya ilgili kişiyi kefaletle veya makul gördüğü şartlara tabi olarak serbest bırakır ya da tutuklu kalmasına karar verir ve cezaevine gönderir.
(2) Havaleyi yapan mahkemenin mukayyidi, ithamnameyi gecikmeksizin yetkili Ağır Ceza Mahkemesine gönderir.”
Esas Yasanın 93’üncü Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 93’üncü maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 93’üncü madde konmak suretiyle değiştirilir:
“Başsavcılık Dosyasında Bulunan İddianame ve Belgelerin Sanığa İletilmesi
- (1) Ağır Ceza Mahkemesinde yargılanmak üzere havale edilen kişi; bu Yasa’nın 109’uncu maddesinde belirtilen iddianamenin bir kopyasını ve Başsavcılık dosyasında bulunan ifadeler ile mahkemeye duruşma sırasında ibraz edilmesi muhtemel emare niteliğindeki belgelerin kopyalarını gecikmeksizin alma hakkına sahiptir.
(2) Yukarıda belirtildiği şekilde, sanık tarafından belgelerin alınmamış olması halinde, Başsavcılık, Ağır Ceza Mahkemesi huzuruna havale edilen sanığa duruşmadan önce bu Yasa’nın 109’uncu maddesinde belirtilen iddianamenin bir kopyasını ve Başsavcılık dosyasında bulunan ifadeler ile mahkemeye duruşma sırasında ibraz edilmesi muhtemel emare niteliğindeki belgelerin kopyalarını Ağır Ceza Mahkemesi huzurunda verir.
327
(3) Başsavcılık dosyasında olup olmadığına bakılmaksızın, herhangi bir belgenin veya ifadenin sanığa önceden verilmemesi; Ağır Ceza Mahkemesi huzurundaki duruşmada Başsavcılık tarafından önceden karşı tarafa verilmeyen herhangi bir belgenin ibraz edilmesine ve tanık çağrılmasına engel teşkil etmez. Başsavcılık tarafından karşı tarafa duruşmadan önce verilmeyen tanık ifadesinin veya mahkemeye ibraz edilecek olan herhangi bir belgenin kopyası tanığın mahkemede şahadet vermesinden en az 3 gün önce karşı tarafa verilir.
(4) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen belge ve ifadeler, Başsavcılık tarafından sanığa dijital olarak da tevdii edilebilir.”
Esas Yasanın 94’üncü Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 94’üncü maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 94’üncü madde konmak suretiyle değiştirilir:
“Sanık Tarafından Bilgi ve Belgelerin Başsavcılığa İletilmesi
- Sanık, duruşmada Mahkemeye ibraz etmeyi düşündüğü belgelerin kopyalarını, savunma tanığının Mahkemede şahadet vermesinden en az 3 gün önce Başsavcılığa iletir.”
Esas Yasanın 95’inci, 96’ncı, 97’nci, 98’inci, 99’uncu, 100’üncü, 101’inci, 102’nci, 103’üncü, 104’üncü, 105’inci, 106’ncı ve 106 A maddeleri kaldırılmak suretiyle değiştirilir.
- Esas Yasa, 95’inci, 96’ncı, 97’nci, 98’inci, 99’uncu, 100’üncü, 101’inci, 102’nci, 103’üncü, 104’üncü, 105’inci, 106’ncı ve 106 A maddeleri kaldırılmak suretiyle değiştirilir.
328
Esas Yasanın 109'uncu Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 109'uncu maddesinin (d) bendi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (d) bendi konmak suretiyle değiştirilir:
“(d) İddia makamının, duruşma sırasında şahadete çağırma niyetinde olduğu tanıkların adları, iddianamenin arkasına yazılır.”
Esas Yasanın 111'inci Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 111'inci maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 111'inci madde konmak suretiyle değiştirilir:
“Ek Tanıklar 111. Bu Yasa’nın 93’üncü maddesinin (3)’üncü fıkrasında belirtilen kurallar saklı kalmak koşuluyla; ismi, Ağır Ceza Mahkemesi’nde dosyalanan iddianamenin arkasına yazılmayan kişi, öncesinde sanığa veya avukatına çağrılacak olan tanığın adını ve verilecek şahadetin esasını içeren yazılı bir bilgi verilmesi dışında yargılama sırasında iddia makamı tarafından şahadet vermeye çağırılamaz.
Ancak, çağrılacak olan tanığın;
(1) Beraat ettirilen veya mahkum edilen bir suç ortağı;
(2) Sadece, Ağır Ceza Mahkemesine dosyalanan iddianamenin arkasına ismi yazılan tanığın duruşmaya katılmasının mümkün olmadığını kanıtlamak için çağrılan bir kişi;
(3) Şahadeti formalite niteliğinde olan bir tanık;
(4) İddia makamının, tanığın çağrıldığı gün şahadetini öğrendiği bir tanık olması halinde, böyle bir ihbar gerekmez.”
Esas Yasanın 160’ıncı Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 160’ıncı maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 160’ıncı madde konmak suretiyle değiştirilir:
“Kefalete Bağlı Kişinin Ülkeyi Terk Etmek İstemesi
- Mahkeme, yeminle verilen bir bilgi üzerine, kefaletle serbest bırakılmış olan bir kişinin ülkeyi terk etmeye hazırlandığı kanısına varması halinde
329
o kişinin tutuklanarak duruşmaya kadar cezaevine gönderilmesini emredebilir.
Ancak, Mahkeme uygun gördüğü takdirde ilgili kişiyi yeni bir kefaletle tekrar serbest bırakabilir.”
Esas Yasanın 174’üncü Maddesinin Değiştirilmesi
- (1) Esas Yasa, 174’üncü maddesinin (1)’inci fıkrasının (a) bendi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (a) bendi konmak suretiyle değiştirilir:
“(a) Herhangi bir Mahkemede adil ve tarafsız bir duruşma yapılamayacağı;”
(2) Esas Yasa, 174’üncü maddesinin (1)’inci fıkrasının (c) bendi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (c) bendi konmak suretiyle değiştirilir:
“(c) Suç hakkında tatmin edici duruşma yapılması için yanında veya içinde suç işlenmiş olan yerin görülmesi gerekeceği;”
(3) Esas Yasa, 174’inci maddesinin (1)’inci fıkrasının (e) bendi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (e) bendi konmak suretiyle değiştirilir:
“(e) Böyle bir emrin adaletin tecellisini kolaylaştıracağı kanısına vardığı takdirde, duruşmanın, böyle bir emir olmasa idi yapılacağı Mahkemede değil başka bir Mahkemede yapılmasını emredebilir;”
Esas Yasanın 175’inci Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 175’inci maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 175’inci madde konmak suretiyle değiştirilir:
“Mahkemelerin İşlemleri Düzenleme İle İlgili Genel Yetkileri
- Mahkeme her duruşmada işlemlerin seyrini, arzu edilir ve bu Yasa kurallarına aykırı olmayan bir biçimde düzenleme takdir yetkisine sahiptir.”
Yürürlüğe Giriş
- Bu Yasa Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.