Y.T.No:330/5/2025) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85’inci maddesi gereğince Resmi Gazete’de yayımlamak suretiyle halkın bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Tasarısının içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Tasarının Resmi Gazete’de yayımlanmasını izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlığına yazılı olarak sunabileceklerini duyurur.
CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ (DEĞİŞİKLİK) YASA TASARISI
GENEL GEREKÇE
Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası, suç teşkil eden bir fiille itham altına alınan bir kişi hakkında polis tarafından tutuklanmasından başlamak üzere mahkeme tarafından yargılanmasının tamamlanmasına değin uygulanacak hükümleri düzenleyen, ceza yargılama usulüne ilişkin temel mevzuattır.
Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının mevcut haliyle var olan uygulamaları esnasında, zanlı veya sanıkların aşağıda sıralanan hak ihlallerini sıklıkla yaşamakta olduğu gözlemlenmektedir. Bu hak ihlallerinin, Anayasa ve başta Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi olmak üzere uluslararası mevzuata uygun olarak, orantılıklık ve ölçülük prensipleri çerçevesinde çözümü bir gereklilik halini almıştır. Şöyle ki;
Tutukluların polis gözetiminde tutuldukları yerlerin ve özellikle polis hücrelerinin insan onuruna uygun olmadığı, hijyen ve fiziki koşullar bakımından yeterli olmadığına ilişkin tartışmalar yoğun olarak yapılmakta olduğundan buna ilişkin yasal kriterler getirilmesinin gerekliliği saptanmıştır.
Tutukluların nakil işlemleri sırasında kamuya teşhir, kötü şartlarda taşıma, hiçbir kriter olmaksızın tüm tutuklulara kelepçe takılması gibi insan onurunu zedeleyen uygulamaların yasal düzenleme ile çözülmesi gerekmektedir.
Mahkemelerin verdiği tutuklu yargılama haricindeki teminat kararlarının herhangi bir süre sınırı olmaksızın yürürlükte kalması; kişilerin yıllarca dava getirilmeden özgürlüklerinin ciddi şekilde tahdit edilmesine, bekleyiş ve belirsizlik olgusuna maruz kalmalarına, öte yandan teminat değişikliği müracaatlarının çok yoğun bir şekilde mahkemeleri meşgul etmesine sebep olmaktadır. En ciddi suçlarla itham edilen kişilerin yargılamayı tutuklu bekledikleri ve tutuklularla ilgili neredeyse istisnasız olarak davaların 3 ayı geçmeyen bir sürede dosyalanabildiği öngörüldüğünde; sınırsız süre ile teminata bağlanan kişilerin davalarının yıllarca bekletilmesinin haklı bir tarafı olmadığı değerlendirildiğinden, bahse konu teminat emirlerine süre sınırı getirilmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.
Tutukluluk veya teminat için mahkemeye getirilen zanlıların veya yargılaması devam eden henüz mahkum olmamış sanıkların isim ve fotoğraflarının medyada veya sosyal medyada teşhir edilmesi, gittikçe dozu artan büyük bir hak ihlaline dönüşmüş olduğundan, bu sorunun yasal bir düzenleme ile çözümlenmesi zorunluluk halini almıştır.
Özellikle Ağır Ceza Mahkemeleri’nde suçunu kabul etmeyen sanıkların duruşma maksatları bakımından tutuklanması ve tutuklu yargılanmaları, tutukluluğun istisnai bir tedbir olduğuna ilişkin evrensel çağdaş hukuk normunu etkisiz bırakmakta, suçsuzluğunu savunan kişileri büyük bir baskı altına alınmakta ve mezkur sürecini suiistimal edilmesine sebep olmaktadır. Bu sebeple, duruşmanın başlayacağı aşamaya kadar teminata bağlı olarak serbest yargılanan kişilerin, yargılamadan kaçacağına ilişkin yeterli sebepler olmaksızın tutuklanmasının önüne geçecek bir yasal düzenlemeye ihtiyaç duyulmaktadır.
Bu bağlamda, elektronik kelepçe ve benzeri teknolojik imkanların da teminat maksatları bakımından, tutuklu yargılamaya alternatif olarak kullanılabilmesine yönelik düzenleme de yasaya dahil edilmiştir.
Yasanın mevcut halinde oldukça kısıtlı şekilde bulunan savunmasız ve mali gücü olmayan kişilere avukat atanmasına ilişkin düzenlemenin tüm tutukluluk ve yargılama süreçlerinde uygulanarak Anayasa’nın sanık haklarına ilişkin düzenlemesine uygun hale getirilmesi öngörülmüştür.
MADDE GEREKÇELERİ
Madde 1 Yasanın kısa izmi düzenlenmiştir.
Madde 2 Yasaya yeni Tutuklama amaçlı polis karakolu veya tutuklu kabul etme yerlerinin koşulları maddesi düzenlenmiştir.
Madde 3 Yasaya yeni 13 B maddesi eklenerek tutukluların nakline ilişkin kurallar düzenlenmiştir.
Madde 4 Yasaya yeni 23A maddesine (4)’üncü fıkrası eklenerek elektronik kelepçe uygulanması eklenmesi maddesi ve bu maddeye paralele olarak diğer fıkralar düzenlenerek yeni (7) fıkra ile de elektronik kelepçe uygulamasının usul esas ve koşulları düzenlenmiştir.
336
Madde 5 Yasaya yeni masumiyet karinesinin ihlal edilmemesi hakkında madde eklenmiş suçu kesinlenmemiş bir bireyin mahkeme havkusunda veye dışında fotorafinin ve isminin açıkça yayınlanmasının engellenmesinin sağlanması için düzenlenmiştir. Yasanın erteleme ve turuklu bırakmaya ilişkin 48’nci maddesi düzelenmiştir. Yasaya yeni Zanlı ve Sanıklara Avukat Atanması maddesi eklenmiştir. Yasasının yürürlüğe giriş maddesi eklenmiştir.
MEDDE 6 Madde 7 Madde 8
CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ (DEĞİŞİKLİK) YASA TASARISI
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:
Kısa İsim
- Bu Yasa, Ceza Muhakemeleri Usulü (Değişiklik) Yasası olarak isimlendirilir ve aşağıda “Esas Yasa” olarak anılan Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası ile birlikte okunur.
Esas Yasaya yeni 13A Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas yasanın 13’üncü maddesinden sonra aşağıdaki yeni 13A maddesi eklenmek suretiyle değiştirilir.
“Tutuklama amaçlı polis karakolu veya tutuklu kabul etme yerlerinin koşulları”
(1) Polis karakolu ile tutuklu kabul etme yerleri ve/veya tutukluların nezaret altında tutuldukları yerler insan onuruna uygun, sağlık, hijyen, ışık, havalandırma, ayrım gözetmem ve denetime açık şekilde düzenlenir. Ancak, tutuklanan sayısının çokluğu sebebiyle nezaret altında tutuldukları yerlerin imkanlarının yetersiz olması durumunda, nezaret yerleri için öngörülen fizikî şartlara sahip başka yerler de kullanılabilir. İşbu madde kurallarının uygulanması ve yapılacak olan ek bina ve/veya nezaretlere ilişkin olarak metre kare, yükseklik, yatak ve battaniye sayısı, kamera, teknik donanım, denetim usulü ve sıklığına ilişkin hususlar bu yasanın 176’ncı maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından hazırlanıp onaylanan bir tüzükle düzenlenir.
(2) Nezaret altında tutulan kişilerin yatmaları ve oturmaları için yeteri kadar sabit ve dayanıklı oturma yerleri bulundurulur.
(3) Mevsim ve nezaret yerlerinin maddi şartları da dikkate alınarak, geceyi nezarette geçirecek şahıslar için yeterli miktarda battaniye ve yatak temin edilir. Tuvalet, banyo ve temizlik ihtiyaçlarının giderilmesi için gerekli tedbirler alınır.
Esas Yasa’ya yeni 13B maddesinin eklenmesi
- Esas Yasa, 13A maddesinden sonra aşağıdaki yeni 13B maddesi konmak suretiyle değiştirilir:
“Tutukluların Nakli”
(1) Tutuklanan kişilerin Polis Merkezi, Cezaevi, Mahkeme veya başka herhangi bir yere naklinde, toplumun gözü önünde mümkün olabildiğince az tutulmaları ve kimliklerinin açığa çıkmamasının temini için polis müdürlükleri veya karakollar tarafından uygun güvenlik önlemleri alınır.
(2) Tutuklanan kişilerin nakilleri, havalandırma veya ışıklandırması yetersiz olan ya da onlara gereksiz olarak fiziksel acı verecek ya da onurlarını kıracak taşıtlarda yapılmaz. Bu konuda polis karakolları veya nakli ve sevki gerçekleştiren birim gereken her türlü önlemi alır.
337
Esa Yasanın 23A maddesinin değiştirilmesi
(3) Kaçacağına, kendine veya başkalarına zarar vereceğine veya başka bir şekilde tehlike arz ettiğine inanmak için makul sebepler olmadıkça tutuklu bir şahsa kelepçe takılamaz. (4) Hiçbir koşulda arkadan kelepçe takılamaz. (5) 18 yaşından küçük çocuklara, akıl hastalarına ve engelli bireylere kelepçe takılamaz. Yukarıdaki (3)'üncü madde kuralları bu fıkra uygulanırken göz önünde bulundurulur."
- (1) Esas Yasa, 23A maddesinin (4)'üncü fıkrası kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (4)'üncü fıkra konmak suretiyle değiştirilir:
“(4) Zanlının veya sanığın elektronik kelepçe ve/veya uygun görülecek herhangi bir teknik araç ve/veya yöntemle takip edilmek suretiyle evinden veya işyerinden veya belli bir bölgeden dışarı çıkmamasına;”
(2) Esas Yasa, 23A maddesinin 5'inci fıkrasından sonra aşağıdaki yeni 6'nci fıkra konmak suretiyle değiştirilir;
“(6) Mahkemenin yukarıdaki 2'nci, 3'üncü, 4'üncü ve 5'inci fıkralar tahtında vereceği bir teminat emrinin süresi 12 aydan uzun olamaz. Mahkemenin belirlediği sürenin hitamında zanlı aleyhine dava getirilmemesi halinde, teminat emri kendiliğinden ortadan kalkar.”
(3) Esas Yasa, 23A maddesinin 6'nci fıkrasından sonra aşağıdaki yeni 7'nci fıkra konmak suretiyle değiştirilir;
“(7) (a) Yukarıdaki (4)'üncü fıkra uyarınca Zanlı veya sanık elektronik kelepçe ve/veya uygun görülecek herhangi bir teknik araç ve/veya yöntemle takip edilmek suretiyle evinden veya işyerinden veya belli bir bölgeden dışarı çıkamaz.
(b) Yukarıdaki (a) bendine ilişkin usul ve esaslar bu Yasanın 176'nci maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından hazırlanıp onaylanan bir tüzükle belirlenir.”
Esas Yasa'ya yeni 23B maddesinin eklenmesi
- Esas Yasa, 23A maddesinden sonra aşağıdaki yeni 23B maddesi konmak suretiyle değiştirilir:
“Masumiyet 23B Karinesinin İhlali
(1) Bir zanlının veya mahkum olmamış bir kimsenin yargılandığı suçla ilgili, açık ismini veya fotoğrafını kamuya açık bir şekilde yazan, gösteren, basan, paylaşan veya herhangi bir yöntemle teşhir eden kişi hafif bir suç işlemi olur ve mahkumiyeti halinde 3 (üç) aya kadar hapis cezasına veya yürürlükteki asgari ücretin 2 katına kadar para cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilir.
(2) Yukarıdaki (1)'inci fıkradaki fiilin basın, yayın, internet medyası veya sosyal medya aracılığıyla yapılması halinde hafif bir suç işlenmiş olur ve bu suçu işleyen kişi mahkumiyeti halinde 1 (bir) yıla kadar hapis
338
esas Yasanın 48’nci maddesinin değiştirilmesi
esas Yasa, 48’inci maddesi kontrolü: 6. Esas Yasa, 48’inci maddesi kalıcılmak ve yerine aşağıdaki yeni 48’inci madde konmak suretiyle değiştirilir:
“Erteleme ve 48. Tutuklu Bırakma
Her Mahkeme, uygun görmesi halinde, önündeki herhangi bir davayı erteleyebilir ve bunun üzerine, bu Yasanın 157’nci maddesinin (2)’inci fıkrası kurallarına bağlı olmak koşuluyla, sanığı takdirine göre makul sayacağı belirli koşullara bağlı olarak serbest bırakabilir veya tutuklu kalmasını emredebilir.
Ancak, seri yargılama veya ilk soruşturmada tutukluluk süresi her bir defada sekiz günden fazla olamaz ve ertelemenin yapıldığı günü izleyen gün birinci gün sayılır.
Yargılanmakta olan sanıkla ilgili bu yasanın 23A maddesi tahtında verilmiş bulunan bir teminat emrinin bulunması halinde; mahkemeye bu teminat emrinin sanığın yargılamaktan kaçmasını önlemeye yetmeyeceğine dair yeterli sebep sunulmadıkça mahkeme bu gibi bir sanığın tutuklanmasına karar vermez.”
Esas Yasanın 64’üncü maddesinin değiştirilmesi
- Esas Yasa, 64’üncü maddesi kalıcılmak ve yerine aşağıdaki yeni 64’üncü madde konmak suretiyle değiştirilir:
“Zanlı ve 64. Sanıklara Avukat Atanması
(1) Tutuklama talebi ile Mahkeme huzuruna getirilen bir zanlıya veya henüz itham edilmemiş veya bir ithamname veya ikamenameden ötürü yargılanacak sanığa veya Mahkemenin bir kararı aleyhine yapılan bir istinafı dinleyecek olan Mahkeme, meselenin ciddiyetini, güçlüğünü veya durumunu adalet adına gerekli kıldığı takdirde, hale göre, zanlı veya sanık veya istinaf edeni savunmak için bir avukat atayabilir ve Mahkeme, herhangi bir suçtan cezalandırılabilen bir suçtan yargılanacak olan savunmasız ve/veya Sosyal Hizmetler Dairesi tarafından yoksul olduğu belgelenen kişiyi savunmak için Barolar Birliği’nden bir avukat atanmasını talep edebilir.
(2) Bu madde gereğince atanan bir avukata Yüksek Mahkeme tarafından belirlenecek tarife üzerinden Devlet Bütçesinden ödeme yapılır.”
Yürürlüğe Giriş
- Bu Yasa Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.
339
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi Başkanı, Ceza (Değişiklik) Yasa Tasarısını (