CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ(DEĞİŞİKLİK) YASA TASARISI Y.T.NO:330/5/2025

Y.T.No:330/5/2025) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85'inci maddesi gereğince Resmi Gazete'de yayımlamak suretiyle halkın bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Tasarısının içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Tasarının Resmi Gazete'de yayımlanmasını izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlığına yazılı olarak sunabileceklerini duyurur.

CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ (DEĞİŞİKLİK) YASA TASARISI

GENEL GEREKÇE

Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası, suç teşkil eden bir fiille itham altına alınan bir kişi hakkında polis tarafından tutuklanmasından başlamak üzere mahkeme tarafından yargılanmasının tamamlanmasına değin uygulanacak hükümleri düzenleyen, ceza yargılama usulüne ilişkin temel mevzuattır. Ceza Muhakemeleri Usulü Yasasının mevcut haliyle var olan uygulamaları esnasında, zanlı veya sanıkların aşağıda sıralanan hak ihlallerini sıklıkla yaşamakta olduğu gözlemlenmektedir. Bu hak ihlallerinin, Anayasa ve başta Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi olmak üzere uluslararası mevzuata uygun olarak, orantılılık ve ölçülülük prensipleri çerçevesinde çözümü bir gereklilik halini almıştır. Şöyle ki;

Tutukluların polis gözetiminde tutuldukları yerlerin ve özellikle polis hücrelerinin insan onuruna uygun olmadığı, hijyen ve fiziki koşullar bakımından yeterli olmadığına ilişkin tartışmalar yoğun olarak yapılmakta olduğundan buna ilişkin yasal kriterler getirilmesinin gerekliliği saptanmıştır. Tutukluların nakil işlemleri sırasında kamuya teşhir, kötü şartlarda taşıma, hiçbir kriter olmaksızın tüm tutuklulara kelepçe takılması gibi insan onurunu zedeleyen uygulamaların yasal düzenleme ile çözülmesi gerekmektedir. Mahkemelerin verdiği tutuklu yargılama haricindeki teminat kararlarının herhangi bir süre sınırı olmaksızın yürürlükte kalması; kişilerin yıllarca dava getirilmeden özgürlüklerinin ciddi şekilde tahdit edilmesine, bekleyiş ve belirsizlik olgusuna maruz kalmalarına, öte yandan teminat değişikliği müracaatlarının çok yoğun bir şekilde mahkemeleri meşgul etmesine sebep olmaktadır. En ciddi suçlarla itham edilen kişilerin yargılamayı tutuklu bekledikleri ve tutuklularla ilgili neredeyse istisnasız olarak davaların 3 ayı geçmeyen bir sürede dosyalanabildiği öngörüldüğünde ; sınırsız süre ile teminata bağlanan kişilerin davalarının yıllarca bekletilmesinin haklı bir tarafı olmadığı değerlendirildiğinden, bahse konu teminat emirlerine süre sınırı getirilmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Tutukluluk veya teminat için mahkemeye getirilen zanlıların veya yargılaması devam eden henüz mahkum olmamış sanıkların isim ve fotoğraflarının medyada veya sosyal medyada teşhir edilmesi, gittikçe dozu artan büyük bir hak ihlaline dönüşmüş olduğundan, bu sorunun yasal bir düzenleme ile çözümlenmesi zorunluluk halini almıştır. Özellikle Ağır Ceza Mahkemeleri'nde suçunu kabul etmeyen sanıkların duruşma maksatları bakımından tutuklanması ve tutuklu yargılanmaları, tutukluluğun istisnai bir tedbir olduğuna ilişkin evrensel çağdaş hukuk normunu etkisiz bırakmakta, suçsuzluğunu savunan kişileri büyük bir baskı altına alınmakta ve mezkur sürecin suiistimal edilmesine sebep olmaktadır. Bu sebeple, duruşmanın başlayacağı aşamaya kadar teminata bağlı olarak serbest yargılanan kişilerin, yargılamadan kaçacağına ilişkin yeterli sebepler olmaksızın tutuklanmasının önüne geçecek bir yasal düzenlemeye ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda, elektronik kelepçe ve· benzeri teknolojik imkanların da teminat maksatları bakımından, tutuklu yargılamaya alternatif olarak kullanılabilmesine yönelik düzenleme de yasaya dahil edilmiştir. Yasanın mevcut halinde oldukça kısıtlı şekilde bulunan savunmasız ve mali gücü olmayan kişilere avukat atanmasına ilişkin düzenlemenin tüm tutukluluk ve yargılama süreçlerinde uygulanarak Anayasa'nm sanık haklarına ilişkin düzenlemesine uygun hale getirilmesi öngörülmüştür.

Madde l MADDE GEREKÇELERİ Madde 2 Yasanın kısa izmi düzenlenmiştir. Yasaya yeni Tutuklama amaçlı polis karakolu veya tutuklu kabul etme yerlerinin Madde 3 koşulları maddesi düzenlenmiştir. Yasaya yeni 13 B maddesi eklenerek tutukluların nakline ilişkin kurallar Madde4 düzenlenmiştir .

Yasaya yeni 23A maddesine (4)'üncü fıkrası eklenerek elektronik kelepçe uygulanması eklenmesi maddesi ve bu maddeye paralele olarak diğer fıkralar düzenlenerek yeni (7) fıkra ile de elektroik kelepçe uygulamasının usul esas ve

koşulları düzenlenmiştir. Madde 5 336

Madde 6 Yasaya yeni masumiyet karinesinin ihlal edilmemesi hakkında madde eklenmiş Madde 7 suçu kesinlenmemiş bir bireyin mahkeme havkusunda veye dışında fotorafının ve Madde 8 isminin açıkça yayınlanmasının engellenmesinin sağlanması için düzenlenmiştir. Yasanın erteleme ve turuklu bırakmaya ilişkin 48'nci maddesi düzelenmiştir. Yasaya yeni Zanlı ve Sanıklara Avukat Atanması maddesi eklenmiştir. Yasasnın yürürlüğe giriş maddesi eklenmiştir.

CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ (DEĞİŞİKLİK) YASA TASARISI

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:

Kısa İsim 1. Bu Yasa, Ceza Muhakemeleri Usulü (Değişiklik) Yasası olarak isimlendirilir ve

aşağıda "Esas Yasa" olarak anılan Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası ile birlikte

okunur.

Esas Yasaya yeni 2. Esas yasanın 13 'üncü maddesinden sonra aşağıdaki yeni 13A maddesi eklenmek

13A Maddesinin suretiyle değiştirilir.

Değiştirilmesi

"Tutuklama 13A. (1) Polis karakolu ile tutuklu kabul etme yerleri

amaçlı polis ve/veya tutukluların nezaret altında

karakolu tutuldukları yerler insan onuruna uygun,

veya tutuklu sağlık, hijyen, ışık, havalandırma, ayrım

kabul etme gözetmem ve denetime açık şekilde

yerlerinin düzenlenir. Ancak, tutuklanan sayısının

koşulları çokluğu sebebiyle nezaret altında

tutuldukları yerlerin imkanlarının yetersiz

olması durumunda, nezaret yerleri için

öngörülen fiziki şartlara sahip başka yerler de kullanılabilir. İşbu madde kurallarının

uygulanması ve yapılacak olan ek bina

ve/veya nezaretlere ilişkin olarak metre

kare, yükseklik, yatak ve battaniye sayısı,

kamera, teknik donanım, denetim usulü ve

sıklığına ilişkin hususlar bu yasanın l 76 ' ncı

maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu

tarafından hazırlanıp onaylanan bir tüzükle

düzenlenir.

(2) Nezaret altında tutulan kişilerin yatmaları

ve oturmaları için yeteri kadar sabit ve

dayanıklı oturma yerleri bulundurulur.

(3) Mevsim ve nezaret yerlerinin maddi şartları

da dikkate alınarak, geceyi nezarette

geçirecek şahıslar için yeterli miktarda

battaniye ve yatak temin edilir. Tuvalet,

banyo ve temizlik ihtiyaçlarının giderilmesi

için gerekli tedbirler alınır.

Esas Yasa' ya 3. Esas Yasa, 13A maddesinden sonra aşağıdaki yeni 13B maddesi konmak suretiyle

yeni 13B değiştirilir :

maddesinin

eklenmesi

"Tutukluların 13B (1) Tutuklanan kişilerin Polis Merkezi,

Nakli Cezaevi, Mahkeme veya başka herhangi bir

yere naklinde, toplumun gözü önünde

mümkün olabildiğince az tutulmaları ve

kimliklerinin açığa çıkmamasının temini

için polis müdürlükleri veya karakollar

tarafından uygun güvenlik önlemleri alınır.

(2) Tutuklanan kişilerin nakilleri, havalandırma

veya ışıklandırması yetersiz olan ya da

onlara gereksiz olarak fiziksel acı verecek

ya da onurlarını kıracak taşıtlarda yapılmaz.

Bu konuda polis karakolları veya nakil ve

sevki gerçekleştiren birim gereken her türlü

önlemi alır. 337

(3) Kaçacağına, kendine veya başkalarına zarar

vereceğine veya başka bir şekilde tehlike arz

ettiğine inanmak için makul sebepler

olmadıkça tutuklu bir şahsa kelepçe

takılamaz.

( 4) Hiçbir koşulda arkadan kelepçe takılamaz.

( 5) 18 yaşından küçük çocuklara, akıl

hastalarına ve engelli bireylere kelepçe

takılamaz. Yukarıdaki (3)'üncil madde

kuralları bu fıkra uygulanırken göz önünde

bulundurulur."

Esas Yasanın 4. (1) Esas Yasa, 23A maddesinin (4)'üncil fıkrası kaldırılmak ve yerine

23A maddesinin aşağıdaki yeni (4)'üncü fıkra konmak suretiyle değiştirilir:

değiştirilmesi

(2) "(4) Zanlının veya sanığın elektronik kelepçe ve/veya uygun görülecek herhangi bir (3) teknik araç ve/veya yöntemle takip edilmek suretiyle evinden veya işyerinden veya belli bir bölgeden dışarı çıkmamasına;"

Esas Yasa, 23A maddesinin 5'inci fıkrasından sonra aşağıdaki yeni 6'ncı fıkra konmak suretiyle değiştirilir;

"(6) Mahkemenin yukarıdaki 2'nci, 3'üncü, 4'üncü ve 5'inci fıkralar tahtında vereceği bir teminat emrinin süresi 12 aydan uzun olamaz. Mahkemenin belirlediği sürenin hitamında zanlı aleyhine dava getirilmemesi halinde, teminat emri kendiliğinden ortadan kalkar."

Esas Yasa, 23A maddesinin 6'ncı fıkrasından sonra aşağıdaki yeni 7'nci fıkra konmak suretiyle değiştirilir;

"(7) (a) Yukarıdaki (4)'üncü fıkra uyarınca Zanlı veya sanık elektronik kelepçe ve/veya uygun görülecek herhangi bir teknik araç ve/veya yöntemle takip edilmek suretiyle evinden veya işyerinden veya belli bir bölgeden

dışarı çıkamaz.

(b) Yukarıdaki (a) bendine ilişkin usul ve esaslar bu Yasanın 176 ' ncı maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından hazırlanıp onaylanan bir tüzükle belirlenir."

Esas Yasa'ya 5. Esas Yasa, 23A maddesinden sonra aşağıdaki yeni 23B maddesi konmak suretiyle yeni23B maddesinin değiştirilir: eklenmesi

"Masumiyet 23B (1) Bir zanlının veya mahkum olmamış bir

Karinesinin kimsenin yargılandığı suçla ilgili, açık

İhlali ismini veya fotoğrafını kamuya açık bir

şekilde yazan, gösteren, basan, paylaşan

veya herhangi bir yöntemle teşhir eden kişi

hafif bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti

halinde 3 (üç) aya kadar hapis cezasına veya

yürürlükteki asgari ücretin 2 katına kadar

para cezasına veya her iki cezaya birden

çarptırılabilir .

(2) Yukarıdaki (l)'inci fıkradaki fiilin basın,

yayın, İnternet medyası veya sosyal medya

aracılığıyla yapılması halinde hafif bir suç

işlenmiş olur ve bu suçu işleyen kişi

mahkumiyeti halinde 1 (bir) yıla kadar hapis 338

cezasına veya yilrilrlükteki asgari ücretin 4

katına kadar para cezasına veya her iki

cezaya birden çarptırılabilir.

(3) Yukarıdaki (l)'inci ve (2)'inci fıkradaki

fiillerin firari bir zanlının veya

yargılanmakta olan bir kimsenin bulunması

veya yakalanması için yapılması halinde

veya fotoğrafı ve ismi kullanılan kişinin

buna rızasının bulunması halinde herhangi

bir suç işlenmiş sayılmaz."

Esas Yasanın 6. Esas Yasa, 48'inci maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 48'inci madde 48'nci maddesinin konmak suretiyle değiştirilir:

değiştirilmesi "Erteleme ve 48. Her Mahkeme, uygun görmesi halinde, önündeki

Esas Yasanın Tutuklu herhangi bir davayı erteleyebilir ve bunun üzerine, bu 64'üncü maddesinin Bırakma Yasanın 157'nci maddesinin (2)'inci fıkrası

değiştirilmesi kurallarına bağlı olmak koşuluyla, sanığı takdirine

Yilrilrlüğe Giriş göre makul sayacağı belirli koşullara bağlı olarak

serbest bırakabilir veya tutuklu kalmasını

emredebilir.

Ancak, seri yargılama veya ilk soruşturmada

tutukluluk süresi her bir defada sekiz günden fazla

olamaz ve ertelemenin yapıldığı günü izleyen gün

birinci gün sayılır.

Yargılanmakta olan sanıkla ilgili bu yasanın 23A

maddesi tahtında verilmiş bulunan bir teminat

emrinin bulunması halinde; mahkemeye bu teminat

emrinin sanığın yargılamaktan kaçmasını önlemeye

yetmeyeceğine dair yeterli sebep sunulmadıkça

mahkeme bu gibi bir sanığın tutuklanmasına karar

vermez."

7. Esas Yasa, 64'üncü maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 64'üncü madde

konmak suretiyle değiştirilir:

"Zanlı ve 64. (1) Tutuklama talebi ile Mahkeme huzuruna

Sanıklara getirilen bir zaıılıya veya henüz itham

Avukat