Sayı : 9
ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
Anayasa Mahkemesi (Mali Denetim):1/2020
Parti Adı: Kıbrıs Sosyalist Partisi Kurultay Tarihi: 30 Kasım 2019 Dosya Tarihi: 16 Ocak 2020 İnceleme Dönemi: 2016 - 2019
K A R A R
49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasasının 3. kısmında Mali Kurallara yer verilmektedir. Üçüncü kısmın 1. Bölümü, Gelirler (Madde 40-46), 2. Bölümü, Parti Harcamaları (madde 47), 3. Bölümü, Mali Kuralların Yaptırımları (madde 49), 4. Bölümü, Parti İçi Mali Denetim (madde 50), 5. Bölümü, Yüksek Mahkemenin denetimi ve Sayıştay'ın incelemesi (madde 51-54) ile ilgilidir.
49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasası altında başlatılan mali denetim işlemleri ile ilgili, Yasa'nın 51, 52, 53 ve 54.maddeleri altında ilk inceleme ve esas incelemeye ilişkin süreçlerin yürütülmesine dair 1/2020 sayılı mali denetim dosyası, Kıbrıs Sosyalist Partisi için dosyalanmıştır.
KKTC Sayıştay Başkanlığı, oluşturulan dosyayla ilgili mali denetim kapsamında Parti tarafından sunulan kesin hesap, bilanço ve belgeleri inceleyerek raporların hazırlanmasını sağlamıştır.
Bu süreç içerisinde KKTC Cumhuriyet Meclisi 49/2015 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarih olan 4 Kasım 2015 tarihinden başlatılan mali denetim kurallarına ilişkin ilk olarak 33/2023 sayılı Siyasal Partiler (Değişiklik) Yasası ile Geçici 1. maddeyi yürürlüğe koymuş, daha sonra ise Geçici 1. maddeyi değiştiren 24/2025 sayılı Siyasal Partiler (Değişiklik) Yasası'nı kabul ederek yürürlüğe girmesini sağlamıştır. Siyasal Partilerin mali denetimlerine ilişkin kuralların uygulaması ile ilgili bu geçici madde aynen şöyledir;
Geçici Madde 4 Kasım 2015 Sonrası İlk Mali Denetimlerde ve Makbuzlarda Yasanın Uygulanmaması 33/2023 24/2025
1. 4 Kasım 2015 tarihinden önce kurulmuş olan siyasal partilerin, 4 Kasım 2015 tarihinden sonra gerçekleştirdikleri ve/veya tamamladıkları ilk genel kongrelerine ilişkin olarak geçmiş dönemi de kapsayacak şekilde yapılacak olan Yüksek Mahkemenin mali denetimi ve Sayıştayın incelemesinde ve makbuzlara ilişkin kurallarda Esas Yasa kuralları uygulanmaz.
Yukarıda yer verilen (Değişiklik) Yasa maddesi ile 4 Kasım 2015 tarihinde yürürlüğe giren 49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasası'nın;
a. 4 Kasım 2015 tarihinden önce kurulmuş olan siyasal partilerin, 4 Kasım 2015 tarihinden sonra gerçekleştirdikleri ve/veya tamamladıkları ilk genel kongrelerine ilişkin olarak geçmiş dönemi de kapsayacak şekilde,
b. Yüksek Mahkeme tarafından yapılacak mali denetim, Sayıştay incelemesi ve makbuzlara ilişkin Siyasal Partiler Yasasındaki kuralların,
uygulanmayacağı düzenlemesi getirilmiştir.
Bu düzenlemenin hukuki sonucu ise 4 Kasım 2015 tarihinden önce kurulmuş bir siyasi partinin 4 Kasım 2015 tarihinden sonra gerçekleştireceği ilk Genel Kongreye ilişkin, geçmiş dönemi kapsayacak şekilde Yüksek Mahkemenin mali denetimi ve Sayıştay'ın incelemesinde ve makbuzlara ilişkin Siyasal Partiler Yasası kuralları muaf tutulacak, istisna yaratılmış olacak 49/2015 sayılı Yasa'nın anılan düzenlemeleri Genel Kongrede sunulan hesaplara uygulamayacaktır. Bu düzenleme ile birlikte Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarih olan 4 Kasım 2015 tarihinden Siyasal Partinin ilk Genel Kongre tarihine kadar geçecek sürede 49/2015 sayılı Yasa'nın (Değişiklik) Yasasında belirtilen kuralları uygulanamayacağı rahatlıkla söylenebilecek durumdadır.
Siyasal Partilerin Kongre tarihleri farklılık arz ettiğinden yürürlüğe giren (Değişiklik) Yasası ile 4 Kasım 2015 tarihinden sonraki ilk genel kongreye ilişkin geçmiş dönem, ilk kongre tarihinden 4 Kasım 2015 tarihine kadar bir dönem için olabileceği gibi 4 Kasım 2015 tarihinden önceki bir döneme de denk gelebileceği kabul edilmelidir. 4 Kasım 2015 tarihinden sonraki ilk genel kongresinden önceki dönem için (Değişiklik) Yasası'nın açıklıkla mali denetim kurallarını uygulanamaz hale getirdiğini belirlenmişti. Bununla birlikte 4 Kasım 2015 tarihinden öncesi genel kongreler göz önüne alındığında, ilgili dönemde 10/1975 sayılı Siyasal Partiler Yasasının yürürlükte olduğu ve 10/1975 sayılı Yasası'nın 49/2015 sayılı Yasa yürürlüğe girmesi ile birlikte yürürlükten kalktığı bilinmektedir.
Yasa koyucunun 24/2025 sayılı (Değişiklik) Yasası ile 49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasası kurallarını Yüksek Mahkeme gündeminde bulunan bu Yasanın yürürlüğe girmesinden önceki geçmiş döneme ait Siyasal Parti hesaplarına uygulanamaz ve mali denetim yapılamaz hale getirdiği söylenebilir durumdadır.
Her ne kadar önceki Yasanın usul kuralları Yasanın yürürlükte olduğu dönemdeki işlemlerle ilgili uygulanabilir olsa da yürürlükten kalkan bir Yasanın yaptırım ve cezai kurallarının yürürlükten kalkması ile birlikte artık uygulanamayacağı hukuki bir ilkedir. Bunun yanında önceki Yasada KKTC Sayıştay Başkanlığının denetim yapma yetkisi bulunmamaktaydı ve Yüksek Mahkeme mali denetim konusunda özel kişilerden destek alma yetkisi bulunmaktaydı.
Bu hukuki durumu değerlendirerek ilgili mali denetimin;
A. Sayıştay Başkanlığı vasıtasıyla yürütülmesine rağmen Sayıştay Başkanlığının 49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasası sonrası geçmiş dönem için 10/1975 sayılı Yasa altında herhangi bir yetki kullanıp mali denetim yapamayacağından ve yapılmış olan bu denetimin (Değişiklik) Yasası sonrası Anayasa Mahkemesi tarafından dikkate alınamayacağından,
B. 10/1975 sayılı Yasa yürürlükten kaldırıldığından geçmiş dönemle ilgili herhangi bir yaptırım ve ceza verilemeyeceğinden,
Bu dosya altındaki mali denetimin yürütülmesinin ve denetim sonrası yaptırım veya ceza verilmesinin yasal ve mevzuat açısından bir dayanağı kalmadığına, 49/2015 sayılı Yasaya 24/2025 sayılı (Değişiklik) Yasası ile eklenen geçici madde, Yasamanın Değişiklik Yasası ile mali denetim kurallarının geçmişe dönük uygulanmasına olanak bırakmadığından mali denetim dosyasının, bu hukuki değerlendirme sonucunda, ileri götürülmemesine karar veririm.
Sayın Tanju Öncül:
Kıbrıs Sosyalist Partisinin 30/11/2019 tarihinde gerçekleştirdiğini belirttiği 'kongresinden' sonra Yüksek Mahkemeye sunulan hesaplar incelendiğinde, ilk anda, konu hesapların, 24/2025 sayılı yasa ile tadilata uğrayan 49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasası'nın geçici 1'inci maddesi kapsamında olduğu düşünülebilir halde görünmektedir. Ancak mali denetime konu olabilecek hesabın, parti kesin hesabı olduğu gerçeği göz önüne alındığında, bu mesele açısından konu geçici 1'inci maddeden hareketle bir karar vermezden önce yanıtlanması gereken soru, ilgili partinin, parti kesin hesabını Mahkemeye sunup sunmadığı olmaktadır. İlgili parti, parti kesin hesabı sunmamışsa, doğallıkla geçici 1'inci madde kapsamında bir inceleme yapılması artık gerekmeyecektir.
Bu yaklaşımla olaya bakıldığında, 27/8/2020 tarihli Sayıştay Başkanlığının Denetim Raporundan görüldüğü üzere, Kıbrıs Sosyalist Partisi'nin, ilçelerde, ayrı ilçe merkez örgütleri veya yerel örgütleri bulunmamaktadır.
10/2021 sayılı Milliyetçi Demokrasi Partisi ile ilgili mali denetim meselesinde, azınlık görüşünde de belirttiğim gibi, bir partinin ilçe merkez örgütleri olmadığı sürece, bir tek merkez hesabının sunulmuş olması ile parti kesin hesabının sunulduğu sonucuna varılamamaktadır.
Belirttiklerime bağlı olarak, Kıbrıs Sosyalist Partisi'nin, Yasa'nın öngördüğü içerikte bir parti hesabını veya parti hesabının bir örneğini, Yüksek Mahkemeye sunmadığı için, diğer bir söylemle, sunduğu hesaplar, parti kesin hesabı olmadığı için, konu parti açısından 1/2020 sayılı dosya tahtında mali denetim yapılamayacağına karar veririm.
Sayın Gülden Çiftçioğlu: Sayın Başkan Bertan Özerdağ'ın verdiği karar ile aynen hemfikirim.
Beril Çağdal: Sayın Tanju Öncül'ün kararında belirtilenlerle ve vardığı sonuçla hemfikirim.
Peri Hakkı: Sayın Başkan Bertan Özerdağ'ın verdiği karar ile aynen hemfikirim.
Başkan Bertan Özerdağ:
Bu dosya altındaki mali denetimin yürütülmesinin ve denetim sonrası yaptırım veya ceza verilmesinin yasal ve mevzuat açısından bir dayanağı kalmadığına, 49/2015 sayılı Yasaya 24/2025 sayılı (Değişiklik) Yasası ile eklenen geçici madde, Yasamanın Değişiklik Yasası ile mali denetim kurallarının geçmişe dönük uygulanmasına olanak bırakmadığından mali denetim dosyasının, bu hukuki değerlendirme sonucunda, ileri götürülmemesine oy çokluğu ile karar veririz.
Bertan Özerdağ Başkan
Gülden Çiftçioğlu, Üye Tanju Öncül, Üye Beril Çağdal, Üye Peri Hakkı, Üye
13 Ekim 2025