Sayı : 5
ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
Anayasa Mahkemesi (Mali Denetim):5/2018
Parti Adı: Toplumcu Demokrasi Partisi Kurultay Tarihi: 20 Aralık 2015 Dosya Tarihi: 24 Ocak 2017 İnceleme Dönemi: 14/11/2013 – 16/12/2015
KARAR
49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasası'nın 3. kısmında Mali Kurallara yer verilmektedir. Üçüncü kısmın 1. Bölümü, Gelirler (Madde 40-46), 2. Bölümü, Parti Harcamaları (madde 47), 3. Bölümü, Mali Kuralların Yaptırımları (madde 49), 4. Bölümü, Parti İçi Mali Denetim (madde 50), 5. Bölümü, Yüksek Mahkemenin denetimi ve Sayıştay'ın incelemesi (madde 51-54) ile ilgilidir.
49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasası altında başlatılan mali denetim işlemleri ile ilgili, Yasa'nın 51, 52, 53 ve 54.maddeleri altında ilk inceleme ve esas incelemeye ilişkin süreçlerin yürütülmesine dair 5/2018 sayılı mali denetim dosyası, Toplumcu Demokrasi Partisi için dosyalanmıştır.
KKTC Sayıştay Başkanlığı, oluşturulan dosyayla ilgili mali denetim kapsamında Parti tarafından sunulan kesin hesap, bilanço ve belgeleri inceleyerek raporların hazırlanmasını sağlamıştır.
Bu süreç içerisinde KKTC Cumhuriyet Meclisi 49/2015 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarih olan 4 Kasım 2015 tarihinden başlatılan mali denetim kurallarına ilişkin ilk olarak 33/2023 sayılı Siyasal Partiler (Değişiklik) Yasası ile Geçici 1. maddeyi yürürlüğe koymuş, daha sonra ise Geçici 1. maddeyi değiştiren 24/2025 sayılı Siyasal Partiler (Değişiklik) Yasası'nı kabul ederek yürürlüğe girmesini sağlamıştır. Siyasal Partilerin mali denetimlerine ilişkin kuralların uygulaması ile ilgili bu geçici madde aynen şöyledir;
Geçici Madde 4 Kasım 2015 Sonrası İlk Mali Denetimlerde ve Makbuzlarda Yasanın Uygulanmaması 33/2023 24/2025
- 4 Kasım 2015 tarihinden önce kurulmuş olan siyasal partilerin, 4 Kasım 2015 tarihinden sonra gerçekleştirdikleri ve/veya tamamladıkları ilk genel kongrelerine ilişkin olarak geçmiş dönemi de kapsayacak şekilde yapılacak olan Yüksek Mahkemenin mali denetimi ve Sayıştayın incelemesinde ve makbuzlara ilişkin kurallarda Esas Yasa kuralları uygulanmaz.
Yukarıda yer verilen (Değişiklik) Yasa maddesi ile 4 Kasım 2015 tarihinde yürürlüğe giren 49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasası'nın;
a. 4 Kasım 2015 tarihinden önce kurulmuş olan siyasal partilerin, 4 Kasım 2015 tarihinden sonra gerçekleştirdikleri ve/veya tamamladıkları ilk genel kongrelerine ilişkin olarak geçmiş dönemi de kapsayacak şekilde, b. Yüksek Mahkeme tarafından yapılacak mali denetim, Sayıştay incelemesi ve makbuzlara ilişkin Siyasal Partiler Yasasındaki kuralların,
uygulanmayacağı düzenlemesi getirilmiştir.
Bu düzenlemenin hukuki sonucu ise 4 Kasım 2015 tarihinden önce kurulmuş bir siyasi partinin 4 Kasım 2015 tarihinden sonra gerçekleştireceği ilk Genel Kongreye ilişkin, geçmiş dönemi kapsayacak şekilde Yüksek Mahkemenin mali denetimi ve Sayıştay'ın incelemesinde ve makbuzlara ilişkin Siyasal Partiler Yasası kuralları 49/2015 sayılı Yasa ile ilgili düzenlemeleri Genel Kongrede sunulan hesaplara uygulanmayacaktır. Bu düzenleme ile birlikte Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarih olan 4 Kasım 2015 tarihinden Partinin ilk Genel Kongre tarihine kadar geçecek sürede 49/2015 sayılı Yasa'nın (Değişiklik) Yasasında belirtilen kuralları uygulanmayacaktır.
Siyasal Partilerin Kongre tarihleri farklılık arz ettiğinden yürürlüğe giren (Değişiklik) Yasası ile 4 Kasım 2015 tarihinden sonraki ilk genel kongreye ilişkin geçmiş dönem, 4 Kasım 2015 tarihinden ilk kongre tarihine kadar bir dönem için olabileceği gibi, 4 Kasım 2015 tarihinden önceki bir döneme de denk gelebileceği kabul edilmelidir. Yasanın yürürlüğe girdiği 4 Kasım 2015 tarihinden sonraki ilk genel kongresinden önceki dönem için Esas Yasanın yürürlüğe girdiği tarih ile ilk Kongre tarihi arasındaki döneme ilişkin (Değişiklik) Yasası'nın açıklıkla mali denetim kurallarını uygulanamaz hale getirdiğini belirlenmişti. Bununla birlikte Yasanın yürürlüğe girdiği 4 Kasım 2015 tarihinden öncesine denk gelen dönem göz önüne alındığında, ilgili dönemde 10/1975 sayılı Siyasal Partiler Yasası'nın yürürlükte olduğu ve 10/1975 sayılı Yasası'nın 49/2015 sayılı Yasa yürürlüğe girmesi ile birlikte yürürlükten kalktığı bilinmektedir.
Her ne kadar da önceki Yasanın usul kuralları Yasanın yürürlükte olduğu dönemdeki işlemlerle ilgili uygulanabilir olsa da yürürlükten kalkan bir Yasanın yaptırım ve cezai kurallarının yürürlükten kalkması ile birlikte artık uygulanamayacağı hukuki bir ilkedir. Bunun yanında önceki Yasada KKTC Sayıştay Başkanlığının denetim yapma yetkisi bulunmamaktaydı ve Yüksek Mahkeme mali denetim konusunda özel kişilerden destek alma yetkisi bulunmaktaydı.
Yasa koyucunun 24/2025 sayılı (Değişiklik) Yasası ile 49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasası kurallarını Yüksek Mahkeme gündeminde bulunan bu Yasanın yürürlüğe girmesinden önceki geçmiş döneme ait Siyasal Parti hesaplarına uygulanamaz ve mali denetim yapılamaz hale geldiği ortaya çıkmaktadır.
Bu hukuki durumu değerlendirerek ilgili mali denetimin;
A. 49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasası'nın yürürlüğe girdiği tarih ile ilk kongre tarihi arasındaki sürede, (Değişiklik) Yasası dikkate alındığında, mali denetim yapılamayacağı, B. Bu mali denetimin Sayıştay Başkanlığı vasıtasıyla yürütülmesine rağmen Sayıştay Başkanlığının 49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasası altında yapmış olduğu mali denetim artık dikkate alınamayacağı ve geçmiş dönem için 10/1975 sayılı Yasa altında mali denetim yapılmadığından bu safhada artık yapılamayacağı, C. Sayıştay Başkanlığı tarafından yapılmış bu mali denetimin (Değişiklik) Yasası sonrası Anayasa Mahkemesi tarafından dikkate alınamayacağı, D. 10/1975 sayılı Yasa yürürlükten kaldırıldığından geçmiş dönemle ilgili herhangi bir mali denetim, yaptırım ve ceza verilemeyeceği,
sonucuna varırım.
Bu dosya altındaki mali denetimin yürütülmesinin ve denetim sonrası yaptırım veya ceza verilmesinin yasal ve mevzuat açısından bir dayanağı kalmadığına, 49/2015 sayılı Yasa'ya 24/2025 sayılı (Değişiklik) Yasası ile eklenen geçici madde, mali denetim kurallarının geçmişe dönük uygulanmasına olanak bırakmadığından mali denetim dosyasının, bu hukuki değerlendirme sonucunda, ileri götürülmemesine karar veririm.
Sayın Tanju Öncül:
Toplumcu Demokrasi Partisinin 5/2018 sayılı Mali Denetim dosyası, 20/12/2015 tarihinde gerçekleştirdiği genel kongre sonrası sunulmuş 14/11/2013-16-12-2015 tarihlerini içeren parti kesin hesabı ile ilgilidir.
4/6/2025 tarihinde yürürlüğe giren 24/2025 sayılı Değişiklik Yasası'nın;
" Esas Yasa, Geçici 1'inci Maddesinin sonunda yer alan 'bu Yasa kuralları uygulanmaz' söz dizisi kaldırılmak ve yerine 'Esas Yasa kuralları uygulanmaz' söz dizisi konmak suretiyle değiştirilir."
şeklindeki 2'nci maddesi ile değiştirilen 49/2015 sayılı Siyasal Partiler Yasası'nın, tadilattan sonraki hali ile yürürlükte olan geçici 1'inci maddesine göre, 4/11/2015 tarihinden önce kurulmuş bir partinin, 4/11/2015 tarihinden sonra gerçekleştirdiği ya da tamamladığı ilk genel kongresine ilişkin olarak, geçmiş dönemi de kapsayacak şekilde, anılan geçici 1'inci maddede belirlenmiş esas yasa kuralları uygulanamayacaktır.
Konu düzenleme gereği, Yüksek Mahkemenin yapacağı mali denetime ilişkin yürürlükteki kurallar, anılan geçici madde kapsamındaki partiler ve parti kesin hesapları açısından uygulanamaz hale gelmiştir.
Diğer bir söylemle, Yüksek Mahkemece yapılması gereken mali denetim açısından, anılan kapsamdaki partilerle ilgili olarak uygulanabilecek bir kural kalmamıştır. Bunun sonucu olarak da Anayasa'nın,
"71(4) Siyasal partilerin mali denetimi, Anayasa Mahkemesi olarak görev yapan Yüksek Mahkemece yapılır."
şeklindeki 71'inci maddesinin (4)'üncü fıkrasındaki düzenlemeye karşın, kural yokluğu nedeni ile anılan kapsamdaki partilerin kesin hesapları ile ilgili olarak mali denetim gerçekleştirmek olanaksızlaşmıştır.
5/2018 sayılı dosyaya konu, Toplumcu Demokrasi Partisinin 20/12/2015 tarihinde gerçekleştirdiği genel kongresi sonrasında sunduğu kesin hesapla ilgili tarihler, özellikle de kongre tarihi göz önüne alındığında, konu kesin hesabın anılan geçici 1'inci madde kapsamında olduğu görülmektedir.
Bu nedenle kural yokluğundan hareketle konu 5/2018 sayılı mali denetim dosyasının ileri götürülemeyeceğine karar veririm.
Sayın Gülden Çiftçioğlu: Sayın Başkan Bertan Özerdağ'ın verdiği karar ile aynen hemfikirim.
Sayın Beril Çağdal: Sayın Tanju Öncül'ün kararında belirtilenlerle ve vardığı sonuçla hemfikirim.
Sayın Peri Hakkı: Sayın Başkan Bertan Özerdağ'ın verdiği karar ile aynen hemfikirim.
Başkan Bertan Özerdağ:
Netice olarak;
Bu dosya altındaki mali denetimin yürütülmesinin ve denetim sonrası yaptırım veya ceza verilmesinin yasal ve mevzuat açısından bir dayanağı kalmadığına, 49/2015 sayılı Yasa'ya 24/2025 sayılı (Değişiklik) Yasası ile eklenen geçici madde, mali denetim kurallarının geçmişe dönük uygulanmasına olanak bırakmadığından mali denetim dosyasının, bu hukuki değerlendirme sonucunda, ileri götürülmemesine oy çokluğu ile karar veririz.
Bertan Özerdağ Başkan
Gülden Çiftçioğlu Tanju Öncül Üye Üye
Beril Çağdal Peri Hakkı Üye Üye
23 Eylül 2025