Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi Başkanı, Ulusal Birlik Partisi Gazimağusa Milletvekili Sayın Resmiye Eroğlu Canaltay’ın sunmuş olduğu, Yurttaşlık (Değişiklik) Yasa Önerisini (Y.Ö.No:1/1/2022) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85’inci maddesi gereğince Resmi Gazete’de yayımlamak suretiyle halkın bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Önerisinin içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Önerinin Resmi Gazete’de yayımlanmasını izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlığına yazılı olarak sunabileceklerini duyurur.

YURTTAŞLIK (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ

GENEL GEREKÇESİ

KKTC Cumhuriyet Meclisi, 6/1996 Sayılı Yasa ile Çocuk Haklarına İlişkin Uluslararası Sözleşmeyi onaylayıp iç hukukumuzun bir parçası haline getirerek bu sözleşmenin giriş kısmında ifade edilen ve 21’inci maddesinde yer alan; “Evlat edinme sistemini kabul eden ve/veya buna izin veren Taraf Devletler çocuğun en yüksek yararlarının temel düşünce olduğunu kabul edecek ve aşağıdaki ilkeleri gerçekleştireceklerdir.

a) Bir çocuğun evlat edinilmesine ancak yetkili makam karar varır. Bu makam uygulanabilir yasa ve usullere göreve güvenilir tüm bilgilerin ışığında çocuğun ana babası, yakınları ve yasal vasisine göre durumunu göz önünde alarak ve gereken durumlarda tüm ilgilere yapılacak görüşme sonucu onların da evlat edinme konusundaki onaylarını alma zorunluluğuna uyarak kararını verir.

b) Çocuğun kendi ülkesinde elverişli biçimde bakılması mümkün olmadığı veya evlat edinecek veya yanına yerleştirilecek aile bulunmadığı takdirde ülkelerarası evlat edinmenin çocuk bakımından uygun bir çözüm olduğunu kabul ederler.

c) Başka bir ülkede evlat edinilmesi düşünülen çocuğun kendi ülkesinde mevcut evlat edinme durumuyla eşdeğer olan güvence ve ölçülerden yararlanmasını sağlarlar.

d) Ülkelerarası evlat edinmede yerleştirmenin ilgililer bakımından yasadışı pere kazanma konusu olmaması için gereken bütün önlemleri alırlar.

e) Bu maddedeki amaçları uygun olduğu ölçüde ikili ya da çok taraflı düzenleme veya anlaşmalarla teşvik ederler ve bu makam veya organlar tarafından yürütülmesini güvenceye almak için çaba gösterirler.”

“Birleşmiş Milletlerin, İnsan Hakları Evrensel Bildirisinde ve Uluslararası İnsan Hakları Sözleşmelerinde herkesin bu metinlerde yer alan hak ve özgürlüklerden ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal ya da başka görüş, ulusal ya da toplumsal köken mülkiyet, doğuştan veya başka durumdan kaynaklanan ayırımlar dâhil hiçbir ayırım gözetilmeksizin yararlanma hakkına sahip olduklarını benimsediklerini ve ilan ettiklerini...”

Günümüzde, evlat edinilmiş çocuğun vatandaşlık durumu, kan bağı ile (tabii) soy bağı kurulan çocukların vatandaşlığına yaklaştırılmaya çalışılmaktadır. Bu düşüncede, “nasıl bir çocuk doğumla soy bağına istinaden vatandaşlık kazanıyorsa, evlat edinilen çocuk da, evlat edinmeden sonra evlat edinen ebeveynin vatandaşlığını kazanmalıdır” anlayışı etkili olmaktadır.

Milletlerarası Sözleşmelerde Evlat Edinme Sebebiyle Vatandaşlığın Kazanılmasına İlişkin Hükümler bulunmaktadır.

Milletlerarası evlat edinmelerde, evlat edinilen çocuğun hangi şartlarda yeni bir vatandaşlık kazanacağı ve mevcut vatandaşlığını kaybedeceği sorusunun cevabı verilirken; Çocuğun Korunmasına Dair BM Anlaşmasının 7/II. maddesi göz önünde bulundurulmalıdır. Bu hükme göre, Taraf Devletler, özellikle çocuğun tabiiyetsiz kalması söz konusu olduğunda kendi ulusal hukuklarına ve ilgili uluslararası belgeler

çerçevesinde üstlendikleri yükümlülüklerine uygun olarak bu hakların işlerlik kazanmasını taahhüt etmişlerdir.

Avrupa Vatandaşlık Sözleşmesinin, vatandaşlığın ex lege kazanılmasını düzenleyen 6. maddesinde, evlat edinme bulunmamaktadır. Ancak Sözleşmenin 6/IV. maddesinde, vatandaşlığa almada kolaylık gösterilecek kişiler sayılmıştır. Bu kişilerden birisi de, evlat edinilen çocuklardır. Buna göre, her âkit devlet, kendi vatandaşı tarafından evlat edinilmiş çocukların, vatandaşlığa alınmasını kolaylaştıracaktır (m. 6/IV-d).37 Ayrıca, Sözleşme’nin 7(g) maddesinde, çocuğun yabancı bir devlet vatandaşı tarafından evlat edinilmesini, evlatlığın vatansız kalmaması kaydıyla, vatandaşlığın ex lege ya da idarî bir kararla kayıp sebebi kabul edilmiştir.

Avrupa Vatandaşlık Sözleşmesinin 7 (g) maddesinde, vatandaşlığın ex lege (kendiliğinden=otomatik=kanun yoluyla) ya da yetkili makam kararı ile kayıp sebeplerinden birisi olarak, evlat edinilenin evlat edinenlerden birisinin vatandaşlığını kazanması ya da hali hazırda o ülke vatandaşlığına sahip olması gösterilmiştir.

1967 tarihli Çocukların Evlat Edinilmesi Hakkında Avrupa Sözleşmesi’nin 11/I. maddesinde, evlat edinilen çocuk ile evlat edinen kişi veya evli çift aynı vatandaşlıkta değilse, her âkit devletin, çocuğun evlat edinen ya da edinenlerin vatandaşlığını kazanmasına ilişkin düzenlemeleri yapması hüküm altına alınmıştır. Aynı sözleşmenin 2008 tarihli revize edilmiş metninde ise, kendi vatandaşlarından birisinin yabancı bir çocuğu evlat edinmesi halinde, her âkit devletin, çocuğun vatandaşlığı kazanabilmesi için gerekli düzenlemeleri yapması kabul edilmiştir (m. 12/I).

Türkiye’nin de taraf olduğu Çocuk Haklarına Dair BM Sözleşmesinin 21/(c) maddesinde, her bir akit devletin, başka bir ülkede evlat edinilmesi düşünülen çocuğun, kendi ülkesinde mevcut evlat edinme durumuyla eşdeğer olan güvence ve ölçülerden yararlanmasını sağlayacağı kabul edilmiştir. Bu hükümle, bir akit devlette gerçekleştirilen evlat edinme eğer evlatlığa, evlat edinen ailenin vatandaşlığını kazandırıyorsa, aynı sonucun ülke dışında gerçekleştirilen evlat edinmeler için de kabul edilmesi gerektiği ortaya konmaktadır. Evlat Edinmeye Dair La Haye Sözleşmesi de aynı prensibi içermektedir.

Sözleşmeye göre, tam evlat edinmelerde, ülke dışında evlat edinilen bir çocuğun, ülke içinde evlat edinen çocuklar ile aynı haklara sahip olması gerektiği kabul edilmiştir. Evlat Edinmeye Dair La Haye Sözleşmesi’nde, çocuk ile tabii ebeveyni arasındaki hukuki bağları tamamen sona erdiren bir evlat edinmede, çocuğun, kabul eden devlette ve diğer bir akit devlette, bu akit devletlerin her birinde sahip olduğu evlat edinmeden doğan haklardan aynen yararlanacağı kabul edilmiştir (m. 26/II).

Tam evlat edinmede, evlatlık, evlat edinenlerin vatandaşlığını kazanmalıdır. Tam evlat edinme sistemini kabul eden devletlerin vatandaşlık düzenlemelerinde, evlat edinilen çocuğun vatandaşlık kazanma hakları kabul edilmektedir. Evlat Edinmeye Dair La Haye Sözleşmesi’ne taraf ülkeler arasındaki eğilim, evlatlığın, evlat edinenin ya da evlat edinenlerden birisinin vatandaşlığını kazanılması yönündedir.

Türkiye Cumhuriyeti Vatandaşlık Kanununda; Sonradan kazanılan vatandaşlık Madde 9 (1) “Sonradan kazanılan Türk vatandaşlığı, yetkili makam kararı veya evlat edinilme ya da seçme hakkının kullanılması ile gerçekleşir.”

Türk vatandaşlığının evlat edinilme ile kazanılması Madde 17(1) “Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla, karar tarihinden itibaren Türk vatandaşlığını kazanabilir.” Şeklinde evlat edinme yoluyla kazanılan vatandaşlıklardan bahsedilmektedir. Esas Yasada ise;

“Evlat Edinme 5. (1) Evlat edinme, evlatlığın yurttaşlığını etkilemez: Yolu ile Ancak küçük olan evlatlık; Yurttaşlığın (A) Vatansız ise; veya Kazanılması (B) Ana ve babası yoksa; veya (C) Ana ve babasının nerede olduğu bilinmezse, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı bir kişi tarafından evlatlığa alınmakla, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığını kazanmış sayılır.”

Esas Yasada yukarıdaki düzenleme mevcut bulunmaktadır ve birçok sıkıntılara ve insan haklarına aykırı birçok mağduriyetlere sebep olmaktadır.

Bu bağlamda yukarıda belirtilen işbu düzenleme ile; Devletin himayesinde olup ta devletten edinilen evlatlarda, evlat edinilenin vatandaşlığı evlat edindiği çocuğa vermesi mümkün olmamaktadır. Çünkü; Devletteki kayıtlarda devlet kurumuna ve/veya Sosyal Hizmetlere bırakılmış veya terkedilmiş çocuğun anne - baba veya vatan bilgileri bulunmakta veya nerede oldukları bilinmektedir. Hal böyle olunca evlat edinilen çocuğa, evlat edinen anne ve/veya babaya veya her ikisine ait olan KKTC yurttaşlığı verilememektedir.

Bu bağlamda bu bahsedilen sorunu çözebilmek adına Esas Yasanın 5’inci maddesinde ivedilikle değişikliğe gidilmesi gerektiğiinden bu Yasa Önerisi hazırlanmıştır.

MADDE GEREKCELERİ

Madde 1. Bu madde ile, Önerinin Kısa İsimi düzenlenmiştir.

Madde 2. Bu madde ile, Esas Yasanın 5’inci maddesine değişiklik öngörülmüş ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı bir kişinin bir küçüğü evlat edinmesi halinde, evlat edinilen küçüğün Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığını kazanmasına ilişkin kural düzenlenmiştir.

Madde 3. Bu madde ile, Önerinin yürürlüğe girişi düzenlenmiştir.

YURTTAŞLIK (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:

Kısa İsim 25/1993 58/1995 5/2006 21/2015	1. Bu Yasa, Yurttaşlık (Değişiklik) Yasası olarak isimlendirilir ve aşağıda “Esas Yasa” olarak anılan Yurttaşlık Yasası ile birlikte okunur.
Esas Yasanın 5’inci Maddesinin Değiştirilmesi	2. Esas Yasa, 5’inci maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 5’inci madde konmak suretiyle değiştirilir: “Evlat Edinme Yolu ile Yurttaşlığın Kazanılması 5. (1) Evlat edinme, evlatlığın yurttaşlığını etkilemez. (2) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı bir kişi tarafından evlat edinilen küçük, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığı kazanmış sayılır. Fasıl 274 36/1954 44/1955 Bu madde amaçları bakımından küçük, Evlat Edinme Yasasındaki anlamı taşır.”
Geçici Madde Bu (Değişiklik) Yasasının Yürürlüğe Girdiği Tarihten Önce Evlat Edilenlere İlişkin Kurallar Fasıl 274 36/1954 44/1955	1. Bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı bir kişi tarafından evlat edinilen küçüğün vasisinin, bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak en geç bir yıl içerisinde Daireye başvurması halinde, evlat edinilen küçük Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığını kazanır. Bu madde amaçları bakımından küçük, Evlat Edinme Yasasındaki anlamı taşır.
Yürürlüğe Giriş	3. Bu Yasa, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.