Engelli bakımı ve rehabilitasyonu yasa tasarısı

Y.T.No:243/4/2024) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85’inci maddesi gereğince Resmi Gazete’de yaymlamak suretiyle halkn bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Tasarsnn içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Tasarnn Resmi Gazete’de yaymlanmasn izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlğna yazl olarak sunabileceklerini duyurur.

ENGELLø BAKIMI VE REHABøLøTASYONU YASA TASARISININ GENEL GEREKÇESø

Engelli bireylere bakÕm ve rehabilitasyonuna iliúkin gerek BM Engelli HaklarÕ Sözleúmesinde gerekse Anayasa’nÕn 57’inci maddesinin (2)’nci fÕkrasÕnda devlete yükümlülükler verilmiútir. Engelli bireylerin ve ailelerinin ihtiyacÕ olan bakÕm ve rehabilitasyon deste÷ini sa÷lamak; sosyal ve mesleki beceriler elde etmelerine ve yaúamÕn her alanÕna katÕlmalarÕnÕ sa÷lamak ve sosyal hizmetler alanÕnda kapsamlÕ hizmetler sunmak amacÕyla kurulan veya kurulacak olan Sosyal Hizmetler Dairesi’ne ba÷lÕ merkezlerin kurum ve kuruluúlarÕn daha iyi hizmet sunmalarÕnÕ sa÷lamak amacÕyla bu Yasa hazÕrlanmÕútÕr. Bu Yasa ile hedeflenen Sosyal Hizmetler Dairesi bünyesinde hali hazÕrda hizmet veren ve/veya hizmet verecek olan kurumlara iliúkin kurallarÕ düzenleyerek BM Engelli HaklarÕ Sözleúmesi 262ncÕ maddesinin (1)inci fÕkrasÕnda ve Anayasa’nÕn 57’nci maddesinin (2)’nci fÕkrasÕnda düzenlenen yükümlülükleri yerine getirmek ve engelli bireylere verilecek olan destek, bakÕm ve rehabilitasyon hizmetleri ile topluma tam ve etkili katÕlÕmlarÕnÕ ve dahil olmalarÕnÕ sa÷lamaktÕr.

Madde 1 (453)

MADDE GEREKÇELERø YasanÕn KÕsa øsmi düzenlenmiútir. kurulan veya kurulacak olan Sosyal Hizmetler Dairesi’ne ba÷lÕ merkezlerin kurum ve kuruluúlarÕn daha iyi hizmet sunmalarÕnÕ sa÷lamak amacÕyla bu Yasa hazÕrlanmÕútÕr. Bu Yasa ile hedeflenen Sosyal Hizmetler Dairesi bünyesinde hali hazÕrda hizmet veren ve/veya hizmet verecek olan kurumlara iliúkin kurallarÕ düzenleyerek BM Engelli HaklarÕ Sözleúmesi 262ncÕ maddesinin (1)inci fÕkrasÕnda ve Anayasa’nÕn 57’nci maddesinin (2)’nci fÕkrasÕnda düzenlenen

yükümlülükleri yerine getirmek ve engelli 4b5ir4eylere verilecek olan destek, bakÕm ve

rehabilitasyon hizmetleri ile topluma tam ve etkili katÕlÕmlarÕnÕ ve dahil olmalarÕnÕ sa÷lamaktÕr.

Madde 1 MADDE GEREKÇELERø Madde 2 YasanÕn KÕsa øsmi düzenlenmiútir. Madde 3 Yasada yer alan terimlerin tefsiri düzenlenmiútir. Madde 4 YasanÕn amacÕ düzenlenmiútir. Madde 5 YasanÕn kapsamÕnÕ düzenlenmiútir. Madde 6 Merkezlerin türlerini düzenlenmiútir. Madde 7 1 9 8 3 Merkezlerin birimleri düzenlenmiútir. Madde 8 Madde 9 Merkezlerde engellilere verilecek olan hizmetlerin genel esaslarÕ Madde 10 düzenlenmiútir. Madde 11 Merkezlerin amaçlarÕ düzenlenmiútir. Merkezlerin çalÕúma gün ve saatleri düzenlenmiútir. Madde 12 Merkezde çalÕúan personelin nöbet hizmet úartlarÕ düzenlenmiútir Özel merkez, úube ve ek bina açma baúvurusu ve de÷erlendirme iúlemleri, Madde 13 istenen belgeler, merkez adÕ, bina ve çevre durumu, merkezin bölümleri, hizmete baúlama, devir ve nakil, kapatma iúlemlerine iliúkin kurallar düzenlenmiútir. Merkez personelinin nitelik, görev, yetki ve sorumluluklarÕna iliúkin esaslarÕ düzenlenmiútir. Merkezlere yapÕlacak ba÷Õúlar düzenlenmiútir.

Madde 14 Merkezlere gelen ziyaretçilerin kabul kriterleri düzenlenmiútir. Madde 15 Merkezde kalacak olan personele iliúkin kurallar düzenlenmiútir. Madde 16 Merkezde çalÕúacak olan personelin giyim kurallarÕ düzenlenmiútir. Madde 17 Engelli bireylerin bildirimlerinin esaslarÕ ve incelenmesine iliúkin kurallar düzenlenmiútir. Madde 18 Engelli bireylerin baúvurularÕnÕn incelenmesi düzenlenmiútir. Madde 19 Merkezlere alÕnacak engellilerin kabulüne ve ayrÕlÕúÕna iliúkin esaslar düzenlenmiútir. Madde 20 YatÕlÕ merkezlere kabulde öncelik gerektiren durumlar düzenlenmiútir. Madde 21 Merkezlere kabul edilmeyecek engelli bireylerin kriterleri düzenlenmiútir. Madde 22 Misafir olarak kabul edilecek engellilere verilecek hizmetler düzenlenmiútir. Madde 17 Engelli bireylerin bildirimlerinin esaslarÕ ve incelenmesine iliúkin kurallar düzenlenmiútir. Madde 18 Engelli bireylerin baúvurularÕnÕn incelenmesi düzenlenmiútir. Madde 19 Merkezlere alÕnacak en4g5e5llilerin kabulüne ve ayrÕlÕúÕna iliúkin esaslar Madde 20 Madde 21 düzenlenmiútir. Madde 22 YatÕlÕ merkezlere kabulde öncelik gerektiren durumlar düzenlenmiútir. Madde 23 Merkezlere kabul edilmeyecek engelli bireylerin kriterleri düzenlenmiútir. Misafir olarak kabul edilecek engellilere verilecek hizmetler düzenlenmiútir. Madde 24 Evde bakÕm hizmetlerinin hangi úartlarda ve nasÕl yapÕlaca÷Õna iliúkin kurallar düzenlenmiútir. Madde 25 YatÕlÕ merkezlerde kalan kiúilere verilecek cep harçlÕ÷Õna iliúkin kurallar düzenlenmiútir. Madde 26 1 9 8 3 Merkezde kalan engellilerin e÷itim ve sa÷lÕk giderlerinin ödenmesine iliúkin Madde 27 kurallar düzenlenmiútir. Madde 28 YatÕlÕ merkezlerde kalan engellilerin izinli olma koúullarÕ ile ilgili kurallar düzenlenmiútir Madde 29 YatÕlÕ veya rehabilitasyon merkezini izinsiz terk edenler hakkÕnda yapÕlacak Madde 30 iúlemler düzenlenmiútir. YatÕlÕ merkezde kalmakta iken ölen engellilerin iúlemleri ile ilgili kurallar Madde 31 düzenlenmiútir. Madde 32 Merkez ødare Kurulu’nun üyeleri ile ilgili kurallar düzenlenmiútir Madde 33 Merkezden sorumlu olacak Merkez ødare Kurulu’nun görev ve yetkilerine Madde 34 iliúkin kurallar düzenlenmiútir. Madde 35 Merkez ødare Kurulu toplantÕ ve karar esaslarÕ düzenlenmiútir. Madde 36 De÷erlendirme Kurulu’nun üyeleri ile ilgili kurallar düzenlenmiútir. Merkezlerin iúleyiúinden sorumlu de÷erlendirme kurulunun görev ve yetkilerine iliúkin kurallar düzenlenmiútir. Tüzük yapma yetkisine iliúkin kurallar düzenlenmiútir. Yürütme yetkisine iliúkin kurallar düzenlenmiútir. YasanÕn Resmi Gazete’de yayÕmlanarak yürürlü÷e giriúi düzenlenmiútir. 456

ENGELLø BAKIMI VE REHABøLøTASYONU YASA TASARISI

Kuzey KÕbrÕs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aúa÷Õdaki YasayÕ yapar:

KÕsa øsim 1. Bu Yasa, Engelli BakÕmÕ ve Rehabilitasyonu YasasÕ olarak isimlendirilir.

Tefsir BøRøNCø KISIM

Genel Kurallar  2. Bu Yasa’da metin baúka türlü gerektirmedikçe; “Bakan”, Sosyal Hizmetler Dairesi’nin ba÷lÕ oldu÷u bakanÕ anlatÕr. “BakanlÕk”, Sosyal Hizmetler Dairesi’nin ba÷lÕ oldu÷u bakanlÕ÷Õ anlatÕr.

1 9 8 3 “Bakanlar Kurulu” Kuzey KÕbrÕs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulunu

anlatÕr. “BakÕm”, DurumlarÕ gere÷i ba÷ÕmsÕz yaúama becerilerini kazanamayan veya rehabilitasyondan yararlandÕ÷Õ halde özel ilgi, destek ve korunmaya gereksinim duyan bireylere verilen hizmetleri anlatÕr. “Bireysel BakÕm PlanÕ”, Engelli bireyin bakÕmÕna iliúkin zihinsel, fiziksel, psikososyal, geliúimsel ve benzeri alanlarda yaúanan sorunlarÕ, bu sorunlarÕn sebepleri ve tespit edilen veriler dikkate alÕnarak hangi alanlarda ve süreçte bakÕma ihtiyaçlarÕnÕn oldu÷u belirlenerek; ihtiyaçlar do÷rultusunda yapÕlabilecek çalÕúmalarÕ içeren ve genel çerçevesi Sosyal Hizmetler Dairesi Müdürlü÷ü tarafÕndan belirlenen planlarÕ anlatÕr. “Bireysel Rehabilitasyon PlanÕ”, Engelli bireyin rehabilitasyonuna iliúkin olarak yapÕlan zihinsel, fiziksel, psiko-sosyal, geliúimsel ve benzeri alanlara iliúkin de÷erlendirme sonucunda ortaya çÕkan bulgulara göre engelli bireye uygulanacak rehabilitasyon ve çalÕúma programlarÕnÕn tespit edilmesini, süresini ve amaçlarÕnÕ belirleyen planÕ anlatÕr. “Daire”, Sosyal Hizmetler Dairesi’ni anlatÕr. “Engelli Birey”, Do÷uútan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal geliúim alanlarÕnÕ çeúitli derecelerde kaybetmesi veya zedelenmesi nedeniyle toplumsal yaúama uyum sa÷lama ve günlük gereksinimlerini karúÕlama güçlükleri olan ve korunma, bakÕm, rehabilitasyon, danÕúmanlÕk ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kiúiyi anlatÕr. “Gönüllü” , YatÕlÕ ve/veya rehabilitasyon merkezlerinden hizmet alan engellilerin bakÕmÕna ailesi haricinde istekli olan kiúileri anlatÕr. “Merkez Sorumlusu”, merkezlerdeki bakÕm ve rehabilitasyon hizmetlerinin yürütülmesini sa÷layan ve yöneten kiúiyi anlatÕr. “Mesleki Personel” , Lisans e÷itimi ile aldÕ÷Õ mesleki unvanÕna uygun olarak merkezlerde görevlendirilen personeli anlatÕr. “Misafir Engelli”, Belli zaman aralÕklarÕnda merkezlerde veya rehabilitasyon merkezlerinde sosyal, sportif, kültürel etkinliklere katÕlmak veya bakÕm ve tedavi gibi nedenlerle geçici bir süre gündüz veya yatÕlÕ kalmasÕ uygun görülen engelli bireyi anlatÕr. AyrÕca, ailesi tarafÕndan bakÕlmakta olup ihtiyaç halinde, merkez kapasitesi do÷rultusunda, yatÕlÕ olarak bir yÕl içinde en fazla bir ay merkezlerde veya rehabilitasyon merkezlerinde misafir engelli olarak kalacak olan engelli bireyi anlatÕr. “Müdür”, Sosyal Hizmetler Dairesi Müdürünü anlatÕr. “Müdürlük”, Sosyal Hizmetler Dairesi Müdürlü÷ü’nü anlatÕr. 457

Amaç “Rehabilitasyon”, Engellinin do÷uútan veya sonradan herhangi bir nedenle Kapsam oluúan engeli ortadan kaldÕrmak veya engellili÷in etkilerini mümkün olan en az düzeye indirmek, engelliye yeniden fiziksel, zihinsel, psikolojik, ruhsal, Merkezlerin sosyal, mesleki ve ekonomik yararlÕlÕk alanlarÕnda mümkün olan en üst Türleri düzeyde yetenekler kazandÕrarak evinde, iúinde ve sosyal yaúamÕnda kendine ve topluma yeterli olabilmesi, toplumla bütünleúmesi, ayrÕmcÕlÕ÷a karúÕ tedbirler alÕnmasÕ amacÕyla verilen psiko-sosyal hizmetler bütününü anlatÕr. “Rehabilitasyon Merkezi”, Onsekiz yaúÕndan büyük engelli bireyleri kendi kendine yeterli hale getirmek, mesleki e÷itime hazÕrlamak; aile içi ve topluma uyum düzeylerini artÕrmak, toplumla bütünleúmelerini sa÷lamak amacÕyla engelli bireylere ve ailelerine hizmet sunan gündüzlü hizmet kuruluúlarÕnÕ anlatÕr. “YatÕlÕ Merkez”, Bedensel ve zihinsel engelleri nedeniyle normal yaúamÕn

1 9 8 3 gereklerine uyamayan kiúilerin fonksiyon kayÕplarÕnÕ gidermek; evinde, iúinde

ve sosyal yaúamda kendine ve topluma yeterli olmasÕnÕ sa÷layan beceriler kazandÕrmak veya bu becerileri kazanamayanlara yaúam boyu bakÕm sa÷lamak üzere kurulan yatÕlÕ kuruluúlarÕ anlatÕr.

3. Bu YasanÕn amacÕ, bakÕm ve e÷itime muhtaç on sekiz yaú üstü engellilerin gündüzlü ve/veya yatÕlÕ olarak bireysel bakÕm ve e÷itim hizmetlerinin yapÕldÕ÷Õ rehabilitasyon merkezleri ile yatÕlÕ merkezlerin çalÕúma usul ve esaslarÕnÕ belirlemektir.

4. Bu Yasa, rehabilitasyon merkezleri ile yatÕlÕ hizmet verecek merkezlerin iúleyiúi ve bu merkezlerde bakÕm ve e÷itim gören engelli bireylere iliúkin kurallarÕ kapsar.

øKøNCø KISIM Merkezler

BøRøNCø BÖLÜM Merkezlerin Türleri, Birimleri, Hizmet EsaslarÕ ve AmaçlarÕ

5. (1) Hizmet Yönünden Merkezler: (A) YatÕlÕ Merkezler: a)YatÕlÕ merkezlerde sürekli ve geçici hizmet sunan b) Evde saatlik bakÕm hizmeti sunan (B) Gündüzlü Merkezler: 18 yaú üstü engelli rehabilitasyon merkezleri

(2) Engel Grubu Yönünden Merkezler: Zihinsel (hafif, orta ve a÷Õr) ve bedensel (spastik, ortopedik, felçli, görme, iúitme) engellilere hizmet veren merkezlerdir.

(3) Yaú grubu yönünden: 18-35 yaú grubuna hizmet veren merkezler ile 35-60 yaú grubuna hizmet veren merkezlerdir. YatÕlÕ merkezler yaúam boyu hizmet veren merkezler ve 60 yaú üzeri engelli bireyler için olan gündüz bakÕm merkezlerinden oluúur. Merkez hizmet binalarÕnÕn yeterlilik durumuna göre ihtiyaç halinde 1’nci fÕkrada belirtilen türler birleútirilerek aynÕ merkezde hizmet verilebilir 458

Merkezlerin 6. (1) (A) Gündüzlü Merkezlerde: Engelli bireylerin engel Birimleri durumlarÕ dikkate alÕnarak bakÕm ve rehabilitasyonu için uygun bir úekilde düzenlenmiú idari ve mesleki personel Merkezlerin birimleri, kiúisel çalÕúma odalarÕ, grup çalÕúma odalarÕ, Hizmet mutfak, uygulama mutfa÷Õ, yemekhane, bilgisayar odasÕ, EsaslarÕ çok amaçlÕ salon, günlük yaúam atölyesi, iú u÷raúÕ ve üretim atölyeleri, fizyoterapi odasÕ, banyo, tuvalet, revir, depo ile gereksinim duyulan di÷er bölümler bulunur.

(B) Merkezlerde bulunacak birimlere ve birimlerin görevlerine iliúkin kurallar BakanlÕk tarafÕndan hazÕrlanÕp

Bakanlar Kurulunca onaylanacak ve Resmi Gazete’de 1 9 8 3 yayÕmlanacak Tüzükle belirlenir. (2) (A) YatÕlÕ Merkezlerde engelli bireylerin engel durumlarÕ dikkate alÕnarak bakÕm ve rehabilitasyonu için uygun bir úekilde düzenlenmiú idari ve mesleki personel birimleri, yatakhaneler, mutfak, yemekhane, çok amaçlÕ salon, dinlenme ve oyun salonu, fizyoterapi odasÕ, mülakat odasÕ, arúiv, spor salonu, misafir veya görüúme odasÕ, çamaúÕrhane, banyo, tuvalet, revir, ilk kabul ve gözlem odasÕ, ambar, teknisyen odalarÕ, depo ile gereksinim duyulan di÷er bölümler bulunur. (B) Merkezlerde bulunan birimlere ve görevlerine iliúkin kurallar BakanlÕk tarafÕndan hazÕrlanÕp Bakanlar

Kurulunca onaylanacak ve Resmi Gazete’de yayÕmlanacak Tüzükle belirlenir. (3) Hizmet binalarÕnÕn yeterlilik durumuna göre ihtiyaç halinde; yukarÕdaki (1)inci ve (2)nci fÕkralarda belirtilen türler birleútirilerek aynÕ merkezde hizmet verilebilir. (4) Daire Müdürlü÷ü, de÷iúen koúullara göre hizmet binasÕnÕn genel özelliklerini, birimlerin niteli÷ini ve niceli÷ini ulusal ve uluslararasÕ standartlarÕ dikkate alarak belirler.

7. (1) Engelli bireylerin ailesi yanÕnda evde bakÕmÕna öncelik verilir. (2) Ailesi olmayan veya ailesi yanÕnda bakÕmÕ sa÷lanamayan engelli (3) bireylerin merkezlerde bakÕmÕ ve rehabilitasyonu alternatif hizmet modeli olarak sa÷lanÕr. (4) YatÕlÕ hizmet veren merkezlerde, hizmet binalarÕnÕn yeterlilik ve uygunluk durumuna göre merkez içinde uygun koúullar (5) sa÷lanarak aynÕ merkezde, farklÕ engel, yaú ve cinsiyet durumundaki engelli bireylere de hizmet sunulabilir. Engelli bireylerin ihtiyaç duyduklarÕ bakÕm ve rehabilitasyon hizmetlerine ulaúabilmeleri amacÕyla, gündüzlü hizmet veren merkezlerde de, fiziki úartlarÕn yeterli olmasÕ ve gerekli düzenlemelerin yapÕlmasÕ hâlinde, farklÕ engel, yaú ve cinsiyet grubunda bulunan engellilere hizmet sunulabilir. Kendisine ve çevresine zarar verecek durumda olan engelli bireylerle ilgili; acil müdahaleye, gerekli güvenlik tedbirlerine ve sa÷lÕk kuruluúlarÕna sevk ve takibe iliúkin esaslar Daire Müdürlü÷ü tarafÕndan belirlenerek merkezlere bildirilir. 459

(6) On sekiz yaúÕn altÕnda olup yatÕlÕ merkezden hizmet alan engelli bireylerin e÷itim, özel e÷itim, teknik e÷itim, yaygÕn e÷itim ve destek e÷itim ihtiyaçlarÕ, Millî E÷itim ve Kültür BakanlÕ÷Õna ba÷lÕ özel okullar ile özel e÷itim veya rehabilitasyon merkezlerinden veya özel kurslardan karúÕlanÕr.

(7) ÇalÕúabilecek durumda olan engelli bireylerin isimleri ve engel durumlarÕ merkez sorumlularÕnca ÇalÕúma ve Sosyal Güvenlik BakanlÕ÷ÕnÕn ilgili birimlerine bildirilir. Bu engelli bireylerin iú ve meslek edinmelerine ve istihdamlarÕna yönelik olarak gerekli iúbirli÷i çalÕúmalarÕ yapÕlÕr.

(8) Tam gün hizmet verilen yatÕlÕ merkezde bireysel ve grup çalÕúmasÕ içeren rehabilitasyon hizmetleri ile bakÕm hizmeti

1 9