Sayı : 632

REKABET KURULU KARARI

Dosya No : 1-1/2022 Karar Sayısı : 84/2023 Karar Tarihi : 12.06.23

1. Toplantıya Katılan Üyeler : Selim ALTINCIK (Başkan) Prof. Dr. Tülen SANER (Üye) Dr. Tahir YEŞİLADA (Üye) Kubilay SEPETCİOĞLU (Üye) Av. Şifa KIRMIZIGİL (Üye)

2. RAPORTÖRLER: Demet ARISOY İlker ERDN

3. TARAFLAR: 3.1. Şikâyetçi: Can Sigorta Ltd (MŞ8276) adına; (Gizlilik Talebi Bulunmaktadır) Av. Sezi Sıdal (Ledra Hukuk Bürosu) Selim Cad. Köşk Restaurant Karşısı, Hacı Ali Apt. K.2 D.4A, Köşklüçüftlik, Lefkoşa

3.2. Hakkında İşlem Yürütülen: 3.2.1. Kuzey Kıbrıs Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği (KTSRŞB) II. Selim Caddesi 49, Arca Apt. No:3, Köşklüçüftlik, Lefkoşa

3.2.2. Groupama Sigorta Anonim Şirketi (YŞ24) Şht. Tuncer Hasan Sok. No:21, Köşklüçüftlik, Lefkoşa

3.2.3. Trust Capital Reinsurance Ltd. (MŞ19247) Şht. Mustafa Ruso Cad. Muhtar Yusuf Galeria, K.1 No:103, K.Kaymaklı, Lefkoşa

1593

3.2.4. Akfinans Sigorta Ltd. (MŞ5369) 16 Osman Paşa Cad., Lefkoşa

3.2.5. Aveon Sigorta Ltd. (MŞ11717) 17/C Memduh Asaf Sok., Köşklüçüftlik, Lefkoşa

3.2.6. Türkiye Sigorta Anonim Şirketi (YŞ3) Server Somuncuoğlu Sok. No:14, Köşklüçüftlik Lefkoşa

4. DOSYA KONUSU: KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği'nin (KTSRŞB) 11.06.2018 tarihinde uygulanmaya başlanan kara sınır kapılarında yapılan araç sigorta hizmetlerine ilişkin fiyat tarifelerinin belirlenmesi yönündeki kararının 36/2009 Rekabet Yasası'nın (Yasa) 4'üncü maddesini ihlal ettiği iddiası ile başlatılan soruşturmanın nihai kararı hakkında.

5. DOSYA EVRELERİ: Av. Sezi Sıdal tarafından dosyalanan ve 06.01.2022 tarihinde Kurul kayıtlarına giren şikâyet başvurusu (Belge 1) neticesinde açılan 1-1/2022 sayılı dosya kapsamında, Kurul 28.03.2022 tarih ve 51/2022 sayılı kararla, KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği aleyhine Ön Araştırma başlatılmasına karar vermiştir (Belge 2). Ön araştırmayı yürütmekle ilgili olarak Raportör Demet Arısoy ve Raportör İlker Erden görevlendirilmiş ve yetki belgesi tanzim edilmiştir (Belge 3,4,5). 05.05.2022 tarihinde Kurul'a sunulan Ön araştırma raporunu değerlendiren Kurul üyeleri 17.05.2022 tarih ve 86/2022 tarihli Kurul kararı ile Yasa'nın 23'ncü maddesi tahtında soruşturma açılmasına karar vermiş ve raportörlere yetki belgesi ile görevlendirme yazıları tebliğ etmiştir. (Belge 25).

Görevli raportörler, soruşturma raporu için gerekleri belgelerin tamamlanabilmesi için 12 Ağustos 2022 tarih ve UZM.0.00-4-22/13 sayılı yazı ile rapor teslim süresinin Yasa'nın 23(2) maddesi tahtında ek süre talebinde bulunmuştur (Belge 60). Süre uzatma talebini 15.08.2022 tarihli toplantıda değerlendiren Kurul, 145/2022 sayılı karar ile soruşturma süresinin 60 gün uzatılmasına karar vermiştir (Belge 61). Raportörlerden gelen 12.08.2022 tarih ve UZM.0.00-4-22/13 sayılı yazılı talep üzerine Kurul, 18.0.2022 tarih ve 145/2022 sayılı kararı ile raportörlere 60 günlük ek süre vermiştir. Söz konusu karar tüm taraflara tebliğ edilmiştir. Dosya tarafı olan dönemin KTSRŞB Yönetim Kurulu üyelerinden Ziraat Sigorta Anonim Şti.'nin Avukatı Kemal Şentürkler tarafından gönderilen ve 20.06.2022 tarihinde Kurul kayıtlarına giren belgede 2020 yılında Ziraat Sigorta A.Ş. ve Halk Sigorta A.Ş.'nin yılında Güneş Sigorta A.Ş. altında birleşmesi ile Ziraat Sigorta A.Ş.'nin varlığının son bulduğu, daha sonra Güneş Sigorta

1594

A.Ş.'yi Türkiye Varlık Fonu Satın alarak faaliyetlerine Türkiye Sigorta A.Ş. olarak devam ettiği bilgisine ulaşılmıştır. Bu bilgiler ışığında 16.08.2022 tarihli ve UZM.0.00-4-22/14 sayılı ile yazı ile hakkında soruşturma yürütülen Ziraat Sigorta A.Ş.'nin soruşturma kapsamında Türkiye Sigorta A.Ş. olarak değişikliği talep edilmiş ve 19.08.2022 tarih ve 149/2022 sayılı karar ile soruşturma tarafı Türkiye Sigorta A.Ş. olarak değiştirilmiştir (Belge 62 ve 68). Ayrıca 21 Haziran 2022 tarihinde K.K.S.R.Ş. Birliği'nden gelen belgede soruşturma kapsamında bulunan Kıbrıs Capital Insurance Ltd.'nin temsilcisi olan Ahmet Eraslan'ın 2017 yılında teşebbüsteki genel müdürlük görevinden istifa ettiğini ve Trust Capital Reinsurance Ltd.'e genel müdür olarak atandığını böylelikle Birlik yönetim kurulundaki üyeliklerine Trust Capital Reinsurance Ltd. olarak devam ettiğini bildirmeleri üzerine bu değişiklik 21.06.2022 tarihli ve UZM.0.00-4-22/11 sayılı ile yazı ile Kurul'a bildirilmiş olup 19.08.2022 tarih ve 149/2022 sayılı karar ile soruşturma tarafı Trust Capital Reinsurance Ltd. olarak değiştirilmiştir. (Belge 56 ve 68). Sunulan rapor doğrultusunda Kurulun, 24.10.2022 tarih ve 194.2022 sayılı kararı doğrultusunda soruşturma ilerletilmiştir. Söz konusu karar 24.10.2022 tarihli yazılar ile taraflara tebliğ edilmiştir. Gelen talep üzerine, Kurul'un 0.11.2022 tarih ve 218/2022 sayılı kararı doğrultusunda taraflara ilk yazılı savunmalarını yapmaları için ek süre verilmiştir. Kurul'un 04.01.2023 tarih ve 3/2023 sayılı kararı doğrultusunda 23.01.2023 tarihinde ilk sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar verilmiştir. Söz konusu karar 05.01.2023 tarihli yazılarla taraflara bildirilmiştir. Kurul'un 25.04.2023 tarih ve 32/2023 sayılı kararı doğrultusunda 11.05.2023 tarihinde sözlü savunma toplantısının ikinci oturumunun yapılmasına karar verilmiştir. Söz konusu karar 27.04.2023 tarihli yazılarla taraflara bildirilmiştir.

6. YAPILAN İNCELEME VE TESPİTLER:

6.1 Hakkında Soruşturma Yürütülen KKS RŞ Birliği ile İlgili Bilgiler

Şikayet konusu taraf olan KKS RŞB ise, 44/2001 sayılı Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi'nin 20 Kasım 2001 tarihli birleşiminde kabul edilen Yasayla oluşturulmuş tüzeli kişiliğe sahip bir birliktir.

KK Sigortacılar ve Reasürans Şirketleri Birliği faaliyet hayatına 1990 yılında başlamış sigortacılık mesleğinin ve sigortacılık hizmetlerinin gelişmesini ve yaygınlaşmasını sağlayıcı faaliyetlerde bulunan bir teşebbüs birliğidir. Birliğin görevleri faaliyet alanları aşağıdaki gibidir:

1. Sigortacılık mesleğinin ve sigortacılık hizmetlerinin gelişmesini ve yaygınlaşmasını sağlayıcı faaliyetlerde bulunmak,
2. Sigorta şirketleri arasındaki ilişkilerde mesleki dayanışmayı güçlendirmek,
3. Üyeler arasında haksız rekabeti ortadan kaldırmak için gerekli bütün önlemleri almak ve uygulamak,

1595

4. Üyeler arasında çıkabilecek anlaşmazlıklarda tarafların isteği ile hakem atamak veya hakemlik yapmak,

5. KKTC sınırları içinde ve dışında sigortacılığa ait gelişmeleri izleyerek toplayacağı bilgileri üyelerine ve ilgilere ulaştırmak, sigortacılık örf adet ve teamülleri saptamaya ve sigortacılık uygulamalarında birlik sağlanmasına çalışmak,

6. Yurt içinde ve dışında sigortacılıkla ilgili diğer meslek kuruluşları ile ilişkiler kurmak ve gerektiğinde bu kuruluşlara üye olmak,

7. Bakanlığın izni ile gerektiğinde sigortacılıkla ilgili tüzel kişiliği haiz bürolar kurmak,

8. Sigortacılık mesleğinin gerçekleştirilmesi amacıyla gerektiğinde sigortacılık alanında araştırma amacına yönelik vakıf ve sair kuruluşlar kurmak, kurslar açmak, seminer ve konferans gibi eğitim faaliyetlerinde bulunmak, Birliği amaçlarına uygun yayın yapmak veya yaptırmak, yayın ve içtihatları derleyerek üyelerin yararına sunmak,

9. Sigortacılığı ilgilendiren konularda kamu idaresine istişari mahiyette mütalaa vermek,

10. Sigorta şirketi Reasürans şirketi ve Sigorta Acentelerinin kaydını ve sicilini tutmak Milli servetin ve sigortalıların haklarının korunmasının teşviki için gerekli çalışmalarda bulunmak ve yetkili mercilere öneriler yapmak,

11. Birliği gelirlerini toplamak değerlendirmek ve harcama yapmak amaçlarını tahakkuk ettirmek için taşınır ve taşınmaz malları satın almak satmak kiralamak mübadele ile veya başka herhangi bir surette iktisap etmek, hibe yoluyla almak bina inşa etmek bakım ve tadilatını yapmak idare etmek acil gereksinme olmayan parayı uygun görülecek alan ve alanlara yatırmak,

12. Sigorta terfilerinin halen öngörülmeyen riziko sınıfları için üyelerin uygulayacağı fiyatların saptanmasında önerilerde bulunmak.

6.2 Dosya Kapsamında Yapılan Görüşmeler

6.2.1. Şikayetçi Taraf ile Yapılan Görüşme

Raportörler tarafından, 1-1/2022 sayılı dosya kapsamında, 06.04.2022, 14.04.2022 ve 05.05.2022 tarihlerinde Av. Sezi Sıdal ve Can Sigorta Ltd. direktörü Hilmi Can ile üç görüşme gerçekleştirilmiş olup, görüşmeler tutanak altına alınmıştır. (Belge 8-11-23).

Görüşmelerde özetle:

• 60/2010 sayılı sigorta hizmetleri yasasında ücretlerin sigortalı ve sigortacı arasında serbestçe belirlendiğinin yazdığı,

• Eğer fiyat düzenlemesi yapılacaksa bunun birliğin değil Sigorta Yöneticisi'nin yetkisinde olduğu,

1596

• Sigorta yöneticisinin fiyat düzenlemelerini birlikten talep ettiğini sonra da sunulan tarifeyi onaylayarak yürürlüğe koyduğu,
• Birliğin tüzüğünde de fiyat belirleme ile ilgili bir madde olmadığı,
• Böyle bir maddenin olduğu varsayılsa bile Rekabet Yasası'na göre geçersiz sayılacağı,
• Bu gibi durumların rekabeti öldürmeye büyük etkisi olduğu,
• Birliğin fiyat belirlemeye başladığı dönem Türkiye sigorta şirketlerinin piyasada çok fazla fiyat kırılıklarını ve piyasanın sıkıntıya girdiği,
• Sektörde çok fazla rekabeti engelleyici kararların olduğu,
• Piyasanın fiyat açısından serbest olması gerektiği,
• Güneyden kuzeye geçen araçların 1 yıllık sigorta bedelinin 180€, kuzeyden güneye geçen araçlar için ise 240€ olduğu,
• Daha önce bu ücretlerin güneyden kuzeye geçişlerde 180€, kuzeyden güneye geçişlerde ise 120€ olduğunu ve ücretlerin aynı olması için tarife değişikliği yapıldığı,
• Güneyde iç piyasalardaki fiyat ile kara sınır kapılarındaki fiyatların aynı olduğu,
• 2021 yılı ağustos ayından itibaren sigorta işlemlerinin sadece kara sınır kapılarında yapılabilirliği,
• Sınır kapılarında rotasyon sistemi olduğunu, her kara sınır kapısı için nöbet çizelgesi çıkartıldığını, o gün hangi teşebbüs(ler) var ise sadece onlardan sigorta çıkartılabileceği,
• Sigorta Bilgi Merkezi (SBM) adında online bir sistemin mevcut olduğunu ve bu sistemin veri tabanında sigorta yaptıran herkesin tüm sigortacılık işlemlerinin kaydının tutulduğunu, belirlenen tarifelerin de sisteme girildiğini ve sistemdeki fiyat dışında başka bir fiyattan işlem yapılmasına izin verilmediği,
• Güneyden geçen araçların da bu sisteme kaydedildiğini ve onların sadece kuzeydeki sigorta bilgilerine ulaşılabilirliği (Ör: kuzeydeki kaza takibi),
• SBM sistemindeki tüm verilere (rakip şirketlerin yaptığı sigorta işlemleri dahil) birliğin yönetimindeki şirket sahiplerinin de ulaşabilme yetkisi olduğu,
• Bu durumun rakipler arası ticari hayatın gizliliğine aykırı olduğu,
• SBM sisteminin bir bilgi barındırma sistemi bir veri tabanı olması gerekirken piyasaya kısıt getiren, serbest fiyatlamayı engelleyen ve işlem onayı gerektiren bir sistem olduğu,
• SBM sistemine girmeden hiçbir teşebbüsün poliçe kesemediği,
• Eskiden Türkiye’de de sistemin bu şekilde olduğunu fakat artık bunun kaldırıldığı,
• Deniz sınırından giriş yapanlar için limanda 2 tane gemicilik şirketinin sigorta işlemleri yaptığı,

1597

• En son alınan Bakanlar Kurulu Kararı’nda deniz sınırından giriş yapanların da sadece gümrüklerde sigorta işlemi yapabileceklerini yazdığını fakat öncesinden KKTC sınırları içesindeki herhangi bir sigorta şirketinden veya acenteden işlem yaptıklarını ve bu kuralın zaman zaman değişikliğe uğradığı,
• Kara sınır kapılarına sigorta şirketleri için kurulan kabinlerin birliğin malı ve kontrolünde olduğu,
• Kabinlerde görev alacak sigorta teşebbüslerinin planlamasını birliğin yaptığını ve birlik tarafından düzenli olarak nöbet çizelgesinin çıkarıldığı,
• Yabancı plakalı araçların ülke içindeki herhangi bir acentede sigorta işlemi yapamamasından dolayı sadece kapılarda görevli olan teşebbüslerden işleme yapıyor olmalarının rekabeti engellediği,
• Söz konusu maddede birliğe verilen yetkinin sadece usul ve esaslar ve genel olarak ilkeleri belirleme noktasında birliğin önereceği kıstaslar dahilinde olduğu.

ifade etmiştir.

6.2.2. Soruşturma Tarafı Teşebbüslerle Yapılan Görüşmeler

6.2.2.1. KKSRŞ Birliği

Raportörler tarafından, 1-1/2022 sayılı dosya kapsamında, 13.04.2022 tarihinde KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği Genel Sekreteri İbrahim Kavçın ile görüşme gerçekleştirilmiş görüşme tutanak altına alınmıştır. (Belge 9).

Görüşmede özetle;

• 2003 yılında iki taraflı geçişler başladığında cover note (geçici sigorta) adı altında sigorta işlemlerinin yapılması başladığı,
• Bu sistemin çok düzensiz olduğunu ve kapılarda kaos yaşadığı,
• Daha sonrasında bu sistemin kapılarda nöbetleşme sistemi olarak düzenlendiğini, hazırlanan fiyat tarifesinde 1 senelik sigorta ücretinin 180€ olduğunu ama genelde şirketlerin bu fiyattan poliçe kesmediklerini, 120€’dan kestikleri,
• Daha önceleri sigorta şirketlerinin kendi fiyatlarını belirlediğini, birliğin de fiyat belirlemedeki kriterleri sunduğu ve sadece data sağladığı,
• Fiyat belirleme halinden kişisel olarak memnun olmadığını, piyasanın yeniden serbest olmasından yana olduğu,
• Daha önceki bir dönemde sigorta şirketlerinin yaşadığı mali sıkıntılardan kaynaklı devletten fiyat tarifesini hazırlamayı talep ettikleri,
• O dönem belirlenen tarifeler ile teşebbüslerin refaha kavuşmasına yardımcı olduğu,
• Fakat bunun ilelebet olmasını hiçbir zaman istemediği,

1598

• Sadece o dönem için uygun bir uygulama olduğunu fakat artık hiçbir şirket için uygun olmadığı, ifade edilmiştir.

240

Raportörler tarafından 25.08.2022 ve 08.09.2022 tarihlerinde KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği Genel Sekreteri İbrahim Kavçın ile 2 görüşme daha gerçekleştirilmiş olup ifadeleri tutanak altına alınmıştır. (Belge 70 ve 74).

Görüşmede özetle;

250

• Sigorta Yöneticisi’nin sigorta sektörü için Allah gibi bir şey olduğu,
• Sigorta Yöneticisi’nin birlikten istediği tüm bilgileri vermek zorunda olduğu,
• Eğer yönetici fiyat belirleyin derse fiyatı da belirlemek zorunda oldukları,
• Yasada fiyat belirleme yetkisinin Sigorta Yöneticisi’nde olduğunun açık olduğunu, sadece birlikten istenilen teknik çalışmaları yaparak indikatif tarife belirlediklerini ve Para Kambiyo Dairesi’ne sundukları,
• Bu fiyatların sadece tavsiye nitelikli olduğu,
• Bu tavsiye fiyatlara Para Kambiyo onay verdiği taktirde yürürlüğe girebildiği,
• Birlik olarak bu yapılmazsa Para Kambiyo Dairesi’nde bunu yapabilecek ehli kişinin olmadığı,
• Tüm knowhow, muhasebe ve prim hesaplarını yapabilecek teknik bilgiye sahip personelin Para Kambiyo Dairesi’nde olması gerektiğini ama bunun hiçbir zaman olmadığı,
• Tavsiye tarife belirleme çalışmalarında Birlik Yönetim Kurulu Başkanı ve üyeleri değil sadece genel sekreter ve ekibinin çalıştığı,
• Bu işi öncelikle genel sekreter olarak kendisini ve yardımcısı Halide Hanımın yaptığı,
• Yönetim Kurulu’nun fiyat belirleme aşamasında olmadığını sadece yapılan çalışmayı onayladıkları veya reddettikleri,
• Bir dönem birliğe bakanlar kurulu kararı ile fiyat belirleme yetkisi verildiği,
• Birlik olarak buna itiraz ettiklerini ve birkaç ay sonra kararın yürürlükten kalktığı,

ifade edilmiştir.

260

6.2.2.2. KKSRS Birliği Yönetim Kurulu Eski Üyeleri (2018 Yılı)

6.2.2.2.1 Groupama Sigorta A.Ş.

Raportörler tarafından 25.08.2022 tarihinde Groupama Sigorta A.Ş. Ltd. Genel Müdürü Namık Kemal Kural ile görüşme gerçekleştirilmiş ve ifadesi tutanak altına alınmıştır (Belge 71).

1599

Görüşmede özetle;

• Sigorta Yasası'nın tarifeler ve primler başlıklı 30'ncu maddesinin 2'nci fıkrası, Sigorta Yöneticisi'ne primleri saptamaya ve bu konuda tarife ve talimatları gösteren düzenlemeleri yapmaya yönelik yetki verdiği,
• Sınır kapılarında fiyatları Para Kambiyo Dairesi'nin belirlediği,
• Birliğin Bakanlar Kurulu Kararı'nın verdiği yetki ve Sigorta Yöneticisi'nin talebi üzerine tavsiye fiyat çalışması yaptığı,
• Nihai tarifeleri belirleme yetkisinin Sigorta Yöneticisi'nde olduğu,
• Sınır kapılarındaki uygulamaların Rekabet Kanunu'na aykırı olmadığı,
• Uluslararası hallere göre mütekabiliyet ilkesi (karşılıklılık esası) çerçevesinde farklı prosedürler ele alındığı,
• Sınır kapılarının bakanlığın ve uluslararası otoritelerin yetkisinde olduğu ifade edilmiştir.

6.2.2.2.2. Türkiye Sigorta A.Ş.

Raportörler tarafından 15.09.2022 tarihinde Türkiye Sigorta A.Ş. Ltd. Avukatı Kemal Şentürkler ve Genel Müdürü Hükmet Doğru ile görüşme gerçekleştirilmiş ve görüşme tutanak altına alınmıştır. (Belge 78).

Görüşmede özetle;

• Birliğin Para Kambiyo Dairesi'nin verdiği talimatla tavsiye fiyatı belirlemek zorunda olduğunu ve buna mecbur bırakıldığı,
• Para Kambiyo Dairesi'nin bu hesaplamaları yapmakta ve fiyat belirlemede yeterli teknik bilgisi ve personelinin olmadığı, ifade edilmiştir.

6.2.2.2.3 Akfinans Ltd.

Raportörler tarafından 14.07.2022 tarihinde Akfinans Ltd. Direktörü Mehmet Kader ile görüşme gerçekleştirilmiş ve ifadesi tutanak altına alınmıştır (Belge 59).

Görüşmede özetle;

• Güney ve kuzey arasındaki fiyat farkının normal olduğu,
• Rumların verdiği fiyatın sağladıkları hizmet oranı ile dengeli olduğu,
• Kuzeyin uyguladığı fiyatların da sağlanan hizmet oranına göre dengeli olduğu,
• Sigortaların sadece kapılarda yapılması kararının kapılarda kaos oluşmasına ve müşterinin mağduriyet yaşamasına sebebiyet verdiği,
• Kendilerinin önerisinin her türlü hizmetin online olarak verilebilmesi yönünde olduğu,

1600 310 ifade edilmiştir.

6.2.2.2.4 Trust Capital Reinsurance Ltd.

27.09.2022 tarihinde Trust Capital Reinsurance Ltd. Genel müdürü Ceylan Yapıcılığını ile görüşme gerçekleştirilmiş olup ifadesi tutanak aracılığı ile Kurul kayıtlarına geçmiştir (Belge 80).

Görüşmede özetle;

• Trust Capital’in bir sigorta değil reasürans teşebbüsü olduğu,
• Reasürans teşebbüslerinin diğer sigorta teşebbüslerini sigortalayan kurumlar olduğu,
• 60/2010 Sigortacılar yasasına bağlı oldukları,
• Poliçe düzenlemedikleri için tariflerle bir alakaları olmadığı,
• Sınır kapılarında da görev yapmadıkları,
• Tüm dataların birlikte olduğunu, Sigorta Yöneticisi’nin bu verileri almadan herhangi bir işlem yapabilecek bilgiye sahip olmadığı,
• Sigorta Yöneticisi’nin tarifelerle ilgili birlikten bir çalışma talep ettiği,
• Birliğin yaptıkları bu çalışmayı Sigorta Yöneticisi’ne ilettiği, ifade edilmiştir.

6.2.2.2.5 Aveon Sigorta Ltd.

330 Raportörler tarafından 29.09.2022 tarihinde Aveon Sigorta Ltd. Genel müdürü Murat Selvi ile görüşme gerçekleştirilmiş ve ifadesi tutanak altına alınmıştır. (Belge 81).

Görüşmede özetle;

• Tüm bilgi ve teknik becerinin birlikte olduğunu,
• Para Kambiyo Dairesi’nin sigortacılık için yeterli donanımı olmadığını, bu yüzden her şeyi birlikten talep ettiği,
• Para Kambiyo Dairesi’nin çok geniş yetki alanları olduğu için sigortacılık sektörü için yetersiz kaldığı,
• Türkiye’deki SEEDDK gibi sadece sigortacılık sektörüne hakim bir kurumun olması gerektiği, ifade edilmiştir.

340

6.2.3. K.K.T.C Maliye Bakanlığı, Para Kambiyo ve İnkışaf Sandığı Dairesi Müdürü (Sigorta Yöneticisi) ve Müdür Yardımcısı ile Yapılan Görüşme

Raportörler tarafından, 13.04.2022 tarihinde Sigorta Yöneticisi Burak ŞOFÖROĞLU ve Müdür Yardımcısı Eftal GÜRSES ile görüşme gerçekleştirilmiş ve görüşme tutanak altına alınmıştır. (Belge 12).

1601

350

Görüşmede özetle;

• Birliğin geçmiş aylarda dövizin artışı üzerine %166 oranında zam talebi olduğunu, bu düzenlemenin çalışmasını yaptıklarını fakat henüz onaya gitmediğini ve yürürlükte olmadığı,
• Sektörde fiyat serbest bırakılırsa döviz enflasyonu olan dönemlerde fiyatların vatandaşın karşılamayacağı miktarlara çıkacağı,
• Her teşebbüs kendi fiyatını belirlemeye kalkarsa piyasada fahiş fiyatların oluşacağı,
• Birlik ile koordineli çalışmalarının sebebinin vatandaşı mağdur etmemek olduğunu,
• Pazarın denetimli olmaması halinde ülkede büyük kaos yaşanabileceği,
• Denetimli olmasına rağmen yine yolsuzluk, usulsüzlük ve kaos yaşandığı,
• Tarifeler ile ilgili çalışmaları enflasyona göre değerlendirdikleri,
• Birliğin de enflasyonu, piyasayı ve döviz kurlarını göz önünde bulundurarak tavsiye fiyat belirledikleri,
• Kaportacıların da birliği olduğunu ve sigortacılar birliğine fiyat listesi gönderdiklerini ve o fiyatların da göz önünde bulundurulduğu,
• Hiçbir zaman Birliğin önerdiği fiyatın direkt olarak yürürlüğe girmediği,
• Tarifeler birlikten geldikten sonra sigorta yöneticisi olarak kendilerinin değerlendirip onaya sunulduğu,

ifade edilmiştir.

370

6.2.4. Soruşturma Tarafı Olmayan Birlik Eski Üyeleri

6.2.4.1 Trust Capital Reinsurance Eski Genel Müdürü Ahmet Eraslan

Raportörler tarafından 15.09.2022 tarihinde Ahmet Erarslan ile görüşme gerçekleştirilmiş ve ifadesi tutanak altına alınmıştır. (Belge 77).

Görüşmede özetle;

• Birliğin direkt olarak fiyat belirlemediği,
• Birliğin teknik alt yapısı nedeniyle Para Kambiyo Dairesi'nin yardım/destek almak zorunda olduğu,
• Eğer fiyatı birlik belirliyor olsaydı mevcut fiyatların bu şekilde olamayacağını daha yüksek olacağı,
• Sınır kapılarının şuan en iyi dönemini yaşadığı,
• Sınır kapıları dışındaki sigorta tarifelerinde Para Kambiyo'nun bir taban fiyat belirlediği,
• Taban fiyatın belirlenmemesi durumunda sektörün çökmesine sebep olabileceğine,
• Belirlenen taban fiyatın teşebbüslerin batmamasını sağladığı,

1602

• Teşebbüsler belirlenen taban fiyatın üstüne çıkacaklarsa bunu Sigorta Yöneticisine bildirmek ve bildirdikleri fiyat üstünden indirim veya artış yapmak zorunda oldukları,
• Tüzükteki en büyük sorunun belirlenen taban fiyatın %20'si kadar fiyat artışı yapılabileceği,
• Tüzükteki %20 maddesi değişirse sektörün tekel gibi gözükmeyeceği,
• Taban fiyatın yine belirlenmesi gerektiğini fakat üstüne çıkmada bir kısıtlama olmaması gerektiğini, böylelikle ürün çeşitliliğinin de olacağı, ifade edilmiştir.

6.2.4.2 Gold Sigorta Ltd.

Raportörler tarafından 14.09.2022 tarihinde Gold Sigorta Direktörü Ülker Fahri ile görüşme gerçekleştirilmiş ve ifadesi tutanak altına alınmıştır. (Belge 75).

Görüşmede özetle;

• Sigortacılar birliğinin sektörü besleyen kurum olduğu,
• Birliğin her sene yaptığı çalışmalarla hasar tespit oranlarını belirlediği,
• Bu belirlenen oran altında poliçe hazırlanırsa teşebbüslerin zarar edeceğini Para Kambiyo Dairesi'ne bildirenin birlik olduğu,
• Para Kambiyo Dairesi'nin birlikten bu verileri elde ederek çalışma ve tarife yapabildiği,
• Para Kambiyo Dairesi Birlikten aldığı bu verileri düzgün kullanabilirse sektöre çok büyük faydasının olabileceğini, fakat bu yapılmadığı için sektörün kaos içinde olduğu,
• Şu anda yürürlükte olan tarifelerini Birlik ile Sigorta Yöneticisinin birlikte belirledikleri,
• Şifa Hanım'dan sonra gelen Sigorta Yöneticisi Burak Bey'in daha önceleri birliğin bilgi birikimden yararlanılarak yapılan tüzüğü hayata geçirmediği,
• Şimdiki tarifenin tamamen bilimsel verilerden uzak olduğu, ifade edilmiştir.

6.2.4.3 Tower Sigorta Ltd. Kemal Hansoy

Raportörler tarafından 15.09.2022 tarihinde Tower Sigorta Ltd. Kemal Hansoy ile görüşme gerçekleştirilmiş ve ifadesi tutanak altına alınmıştır. (Belge 76).

Görüşmede özetle;

• Birliğin hiçbir zaman fiyat belirlemediğini, eskiden beri tavsiye fiyat olarak sigorta yöneticisine fiyat sunduğunu,
• Piyasadaki fiyatların (kaporta, boya, makinist vs.) enflasyon veya döviz yükselmesi olduğunda yükseldiği,

1603

• Fiyatların birlik tarafından takip edildiğini ve güncel olarak Birlikte tutulduğu,
• Yükselen fiyatlara istinaden tarifeler konusunda birliğin çalışmalar yaptığını ve bunu Para Kambiyo’ya bildirdiğini böylelikle tariflerin değişmesi için talepte bulunulduğu,
• Para Kambiyo’nun birliğin zam talebini çoğu zaman ertelediği, ifade edilmiştir.

7. İNCELEME ve DEĞERLENDİRMELER

7.1. İlgili Ürün Pazarı:

İlgili ürün pazarı, tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından ikame edilebilir nitelikteki mal veya hizmetlerden oluşan pazarı anlatır. Şikâyet başvurusunda yer alan iddialar, KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği’nin kara sınır kapılarında yapılan araç sigorta hizmetlerine ilişkin fiyat tarifelerini belirlemesi hakkındadır. Bu çerçevede ilgili ürün pazarı “Kara sınır kapılarından gelen yabancı plakalı araçlara sunulan sigorta hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.

7.2. İlgili Coğrafi Pazar:

Şikayet konusu KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği tarafından kara sınır kapılarında yapılan araç sigorta hizmetlerine ilişkin fiyat tarifelerinin belirlemesidir. KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği tarafından kara sınır kapılarında yapılan araç sigorta hizmetlerine ilişkin fiyat tarifelerinin uygulamasını yapan teşebbüslerin KKTC’de yerleşik olması, tarifesi belirlenen hizmetin KKTC sınırları içerisinde sunuluyor olması ve tarifesi belirlenen hizmetin sonuçlarının KKTC sınırları içinde gerçekleşiyor olmasından dolayı, ilgili coğrafi pazar “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti” olarak belirlenmiştir.

7.3. İlgili Mevzuat

Sunulan rapordan elde edilen bilgi ve/veya belgeler ışığında 60/2010 sayılı Sigorta Hizmetleri (Düzenleme ve Denetim) Yasası’nın “Kara sınır kapılarından gelen yabancı plakalı araçlara üretilen sigorta hizmetleri pazarı” dışındaki tüm sigortacılık pazarındaki faaliyetleri düzenleyen bir yasa olduğu görülmüştür. Bahse konu yasa incelendiğinde pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin faaliyetlerinin denetlendiği ve/veya pazarda hangi özellikler ve/veya kurallar çerçevesinde faaliyet göstereceklerine ilişkin maddeler tespit edilmiştir. Fakat hiçbir maddesinde kara sınır kapılarındaki faaliyetler ile ilgili bir ibare bulunmamaktadır. 60/2010 sayılı yasada ülkeye sadece deniz limanlarından yapılan girişleri düzenleyen bir maddenin varlığı göze çarpmaktadır. Bu madde 31(3) C şu şekilde düzenlenmiştir: “Aracın sol direksiyon

1604

ve/veya yabancı plakalı araç, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne deniz limanlarından giriş yapan araçları anlatır”. Ayrıca dosya konusu pazar ile ilgili bir tüzük de bulunmamaktadır (Belge 6).

Pazar ile ilgili tüm düzenlemeler Sigorta Yöneticisi tarafından yapılmaktadır. Sigorta Yöneticisi aynı zamanda Maliye Bakanlığı’na bağlı Para, Kambiyo ve İnkışaf Sandığı İşleri Dairesi Müdürüdür. Yasanın 5(1) maddesinde Sigorta Yöneticisi’nin yetkileri açıkça belirtilmiştir (Belge 6/sf.8).

60/2010 sayılı yasanın 30’ncu maddesinin 1’nci fıkrasında “Hayat dışı sigorta işlemlerinde uygulanacak prim ile bunun ödenme koşulları, sigortacı ile sigortalı arasında serbestçe belirlenir” ifadesi yer alırken, aynı maddenin 2’nci fıkrasında “Sigorta Yöneticisi gerekli gördüğü takdirde, sigorta sınıfları itibariyle uygulanacak primleri saptamaya ve bu konuda tarif ve talimatları gösteren düzenlemeler yapmaya yetkilidir” denilmektedir. Pazarda 1’nci madde etkin değildir. Tüm pazar sınırı kapıları dahil birliğin tavsiye edip Sigorta Yöneticisi’nin onayladığı tarifeler üzerinden fiyatlandırılmıştır.

60/2010 sayılı Yasa incelendiğinde sadece 30(2) maddesinin kara sınırı kapıları için kullanıldığı görülmektedir. Onun dışında kara sınırı kapılarındaki tüm faaliyetler Para Kambiyo Dairesi’nin zaman zaman yayınladığı genelgeler, Bakanlar Kurulu’nun ve birliğin aldığı kararlar ile düzenlenmektedir (Belge 13/Ek 5-6).

Soruşturma kapsamında yapılan araştırmalarda Para Kambiyo Dairesi’nin sigortacılık sektörü dışında birçok sektörde düzenleme ve denetim faaliyetleri yaptığı görülmektedir. Çok geniş bir yetki alanı olan dairenin, sigortacılık sektörü ile ilgili Birlikten büyük oranda destek aldığı yapılan tüm görüşmelerde ifade edilmektedir. Sektörde faaliyet gösteren teşebbüs sahipleri, yeni ve eski birlik üyeleri, Birlik Genel Sekreteri ve hatta Sigorta Yöneticisi ve Yardımcısı ile yapılan görüşmelerde Para Kambiyo Dairesi’nin Birlik ile koordineli çalıştığı görülmektedir. Bu koordineli çalışma sonucunda Kara sınır kapılarından gelen yabancı plakalı araçlara üretilen sigorta tarifelerinin belirlendiği çok net bir şekilde görülmektedir.

7.4. İktisadi ve Hukuki Değerlendirme:

Şikayet konusu, her ne kadar kara sınır kapılarından geçiş yapan yabancı plakalı araçlar olsa da, söz konusu hizmetin arzı, satış işlemleri ve tüketilmesi KKTC sınırları içerisinde gerçekleşmekte, keza olası ihtilaflı haller de KKTC teşebbüsleri ve/veya resmi makamları tarafından ele alınmaktadır. Diğer bir ifade ile sigorta poliçeleri kapsamındaki hasarların ve/veya tazminatların karşılanması ve/veya tamiratların

1605

yapılması KKTC sınırları içerisinde gerçekleşecek, taraflar arasında oluşabilecek herhangi bir uyuşmazlığın hukuksal ve/veya yargısal süreci de KKTC makamları tarafından yürütülecektir.

Teşebbüs birlikleri; meslek odaları, dernekler, kooperatifler ve meslek kuruluşları gibi, üyelerinin menfaatlerini koruyan ve bu yolda düzenlemeler getiren kuruluşlardır.¹ Teşebbüs birliği olan KKSRŞB’nin en ağır rekabet hukuku ihlallerinden sayılan ve tavsiye niteliğinde görünse de uygulamada sabit fiyat belirlemesi sonucunu doğuran eylemi neticesinde etkilenen rakip teşebbüsler KKTC sınırları içerisinde faaliyet göstermektedirler. Bu açıdan değerlendirildiğinde, rekabet hukukunda “etki doktrini” olarak anılan kavram göz önünde bulundurulmalıdır.

Etki doktrini açısından emsal kararlara baktığımız zaman; Amacı dünya pazarlarında alüminyum üretim ve satışını sınırlamak olan, aralarında Kanada, İngiliz, Fransız, Alman ve İsviçre’li alüminyum üreticilerinin bulunduğu bir uluslararası kartel ile ilgili Alcoa davasında, tarafları tamamen yabancı ülkelerde kurulu ve bu ülkelerde faaliyet gösteren teşebbüsler hakkında ABD mahkemelerinin yargı yetkisine haiz olup olmadığı sorusu tartışmaya açılmıştır.

Kararda “... bir devletin, sınırları dışında gerçekleşmekle birlikte, olumsuz sonuçlarını bu devlet sınırları içerisinde doğuran davranışlardan dolayı, tabiiyetinde olmayan kişilere dahi sorumluluk yükleyebilmesi gerektiğine vurgu yapılarak söz konusu kartel anlaşmasının yurt dışında yapılmasına karşın, ABD ithalatını etkilemek “amacıyla” yapıldığı ve bu “etkiyi doğurduğu” tespit edilerek Sherman Antitröst Yasası’nın (ABD Rekabet Yasası ve mevzuatı) uygulanması gerektiğine hükmedilmiştir.²

Soruşturma kapsamındaki kara sınır kapılarından geçiş yapan, yabancı plakalı araçların sigorta poliçeleri de satın alan müşteriler açısından yabancı pazar kaynaklı olarak görünse bile, etki doktrinine göre hem doğrudan rakip teşebbüsler üzerindeki hem de dolaylı olarak KKTC’de yaşayan tüketiciler üzerindeki etkileri açısından değerlendirildiği zaman ilgili coğrafi pazarın “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti” olarak belirlenmesine karar verilmiştir.

Rekabet Yasası 4’üncü madde kapsamında yapılan değerlendirmeler: Bu kapsamda KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği tarafından kara sınır kapılarında sunulacak araç sigortacılık hizmetlerine ilişkin tarifelerin belirlenmesi kararı ve/veya satış fiyatının tespitine yönelik teşebbüs birliği kararı Rekabet

¹ Gülören Tekinalp, Ünal Tekinalp, Avrupa Birliği Hukuku, İkinci Baskı, İstanbul 2000. ² Gülçin Dede, Uluslararası Hukuk Bağlamında Rekabet Otoritelerinin Yetki Sorunu ve Türkiye İçin Çözüm Önerileri, Rekabet Kurumu, Yayın No: 292, 2012.

1606

540

Yasasının 4’ncü maddesi açısından değerlendirilmiştir.

Yasa’nın 4’üncü maddesi; rekabeti kısıtlayan anlaşmaları, teşebbüs birliği kararlarını ve uyumlu eylemleri yasaklamaktadır. Hatta yasanın aynı maddesi ile rekabetin önemli ölçüde engellenmesi, kısıtlanması veya bozulmasını “amaç” edinen ve bu sonucu yaratacak veya yaratan anlaşmalar, teşebbüs birliği kararları ve uyumlu eylemler yasaklanmakta ve hukuken geçersiz sayılmaktadır. Bu sonucu doğurabilecek fiiller Yasa’nın 4’cü maddesinde şu şekilde sıralanmıştır; alış ve satış fiyatlarını veya diğer ticaret koşullarını doğrudan veya dolaylı olarak belirleme, piyasa tedarik kaynaklarını paylaştırmak, üretimi, piyasaları, teknolojik gelişmeyi veya yatırımı kısıtlamak, rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırmak veya kısıtlamak.

Aynı iş kolunda faaliyet gösteren teşebbüsler genellikle ortak sorunlarıyla ilgilenmek üzere kendi aralarında tüzel kişiliği olan veya olmayan dernek veya birlikler oluşturmaktadır. Bu birlik veya dernekler zaman zaman üyeleri arasında rekabeti önleyerek üyelerinin daha fazla kazanç elde etmelerine hizmet edici kararlar da alabilmektedirler. Bu gibi kararlar da rekabet hukukuna aykırıdır ve Rekabet Yasası ile yasaklanmaktadır.

560

Rekabet Yasasının 4’üncü maddesinin ihlali durumunun oluşabilmesi için bir anlaşma, teşebbüs birliği kararı veya uyumlu eylem olması ve söz konusu karar ve/veya anlaşmanın rekabeti engelleyici ve/veya kısıtlayıcı ve/veya bozucu etki yaratması ve/veya bunları amaçlaması gerekmektedir.

4’üncü maddenin ihlal edilmesi için hem etki hem de amaç aranmamakta olup, sadece birinin var olması halinde söz konusu maddenin ihlal edildiği kabul edilmektedir. Satış fiyatının tespitine yönelik karar ve/veya anlaşmalar en ağır rekabet ihlallerinden kabul edilmekte olup, satış fiyatının tespitine yönelik karar ve/veya anlaşmalar açısından amaç unsurunun ispatı gerekmekte olup, ayrıca etki yönünden de rekabeti bozup bozmadığının incelenmesine gerek yoktur.

570

Dosya muhteviyatında bulunan, 17.04.2018 tarihli KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği Yönetim Kurulu Kararları başlıklı YKK.249/18 sayılı belgeden (Belge No:15) ve 6 Haziran 2018 tarihli Sigorta Yöneticisi Şifa Karahasan ve KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketler Birliği arasında yapılan yazışmalardan (Belge 13 Ek.8 ve 9) 6 Nisan 2018 tarihinde Birlik Genel Merkezinde yapılan üye toplantısında Kara Sınır Kapılarında sunulan araç sigortacılık hizmetlerine ilişkin bir görüşme gerçekleştirildiği; toplantıya katılan 26 elementer üye şirketten 22’sinin mütekabiliyet

1607

580

ilkeleri de dikkate alınarak Birlik Yönetim Kurulu tarafından hazırlanan tarifeyi uygun bulduğu ve Sigorta Yöneticine fiyat tarifesi gönderdiği, söz konusu tarifenin de Sigorta Yönetici tarafından onaylanarak 11 Haziran 2018 tarihinde yürürlüğe girdiği tespit edilmiştir.

590

Yine, ilgili dönemdeki Birlik Yönetim Kurulu üyesi sigorta şirketleri, Birlik Genel Sekreteri ve Sigorta Yöneticisi ile yapılan görüşmelerde hepsi de birliğin yetkili organlarının toplanarak tavsiye nitelikli fiyat belirlediklerini kabul etmiş, aksi nitelikli bir iddia ileri sürmemiştirler. Hatta tüm dataların Birlikte olduğunu ve fiyatını sigorta yöneticisinin talebi üzerine belirlemek zorunda olduklarını da beyan etmişlerdir.

600

İlgili pazarda uygulanacak fiyat tarifesinin Yasa'nın 30'uncu maddesine uygun olarak belirlenmediği yukarıda yapılan alıntılardan da görüleceği üzere açıkça ortadadır. Sigorta yöneticisi ile yapılan görüşmeden de kara sınır kapılarından gelen yabancı plakalı araçlara üretilen hayat dışı sigorta hizmetleri pazarında tarifelerin şikayette de belirtildiği üzere KKSRŞB tarafından belirlenen tarifeler üzerinden uygulandığı tespit edilmiştir. Yasal mevzuat tahtında araç sigortalarına ilişkin fiyat belirleme yetkisi bulunmamasına rağmen fiyat tarifesi KKSRŞB tarafından belirlenmiştir.

610

Şikayet kapsamında ileri sürülen iddia, KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği'nin 11.06.2018 tarihinde uygulanmaya başlanan kara sınır kapılarında sunulan araç sigorta hizmetlerine ilişkin tarifeleri belirlediği ve/veya satış fiyatını belirlediği yönünde birlik kararı aldığı hakkındaydı. Teşebbüslerin bir araya gelerek birlik oluşturmaları, mesleki dayanışmanın tesis edilmesi, iktisadi ve ticari konularda bilgi ve tecrübe paylaşımı gibi çeşitli sebeplere dayanmaktadır. Rekabeti sınırlama amacına yönelik veya bu etkiyi doğurabilecek nitelikte olmadığı sürece teşebbüs birliklerinin zaman zaman üyelerini tavsiye kararları ile yönlendirebilmeleri kabul edilebilecek bir durumdur.

ABD'de bu konudaki regülasyonlara ilişkin ilk dava 1975 yılındaki Goldfarb davasıdır. Bu dava Goldfarb Ailesi ile Baroları karşı karşıya getirmiştir. Goldfarb Ailesi Fairfax, Virginia'da alacakları ev için gerekli değerlendirme raporu (title search) için çeşitli avukatlara başvurmuş fakat hiçbir avukattan Fairfax Barosu'nun belirlediği asgari ücret tarifesinin altında bir ücret teklifi alamamıştır. Goldfarb Ailesi, bunun ABD'deki rekabet yasalarında en önemli rekabeti ihlal gereksinimleri için olan 'Fiyat Sabitleme' eyleminin tezahürü olduğu gerekçesiyle mahkemeye başvurmuştur. 1975 yılında karara bağlanan Goldfarb v. Virginia State Bar davasında, Yüksek Mahkeme Goldfarb'ları haklı bulmuş ve Baronun asgari ücret belirlemesini bir rekabet ihlali olarak değerlendirmiştir. Goldfarb davası ile ilk defa

1608

profesyonel meslek (PM) örgütlerinin rekabet yasalarından muaf olmadığını ortaya koymuştur. 1978 yılındaki bir başka davada, ABD Adalet Bakanlığı, Ulusal Mühendisler Birliği'nin (National Society of Professional Engineers) meslek etiği adına, üyelerinin rekabetçi teklifler vermesini yasaklayan düzenlemesini ülkedeki rekabet kanunlarına aykırı bulmuştur. Birliğin, böyle bir sınırlamanın amacının meslektekilerin kalitesiz işler çıkartıp kamu güvenliğini tehlikeye sokma risklerini minimize etmek olduğu şeklindeki savunmasını kabul etmeyen Bakanlık, Birliğin rekabetçi tekliflerin etik olmadığına dair ifadeler kullanmasını da yasaklamıştır. Arizona v. Maricopa County Medical Society davasında, mahkeme Maricopa County bölgesi tabip örgütlenmesine mensup doktorlarının belirli sigorta şirketlerinden sağlık sigortası satın almış hastalara uygulanmak üzere oluşturulan maksimum fiyat tarifesini, bir fiyat sabitleme teşebbüsü olarak değerlendirmiş ve rekabet yasalarına aykırı bulmuştur. Mahkeme diğer birçok davada olduğu gibi PM'de belirli düzenlemeler olabileceğini kabul etmiş ama maksimum fiyat uygulamasının bunu kapsamadığı sonucuna varmıştır.³

Avrupa Birliği'nde ise bu konuya ilişkin ilk dava 1999 yılındaki Wouters ve Arduino davalarıdır. Wouters davası, Hollanda Barosu'nun disiplinler arası ortaklık (bu davada muhasebeciler ile avukatlar arasında) yasağına; Arduino davası ise, İtalyan Barosu'nun asgari ve azami ücret tespitine karşı başlatılmıştır. Avrupa Komisyonu'nun Belçika Mimarlar Odası Kararı'nda odanın belirlediği tavsiye edilen fiyat listesinin rekabet kurallarını ihlal eder nitelikte olup olmadığı ele alınmaktadır. Kararda, Belçika Mimarlar Odası'nın uyguladığı bu fiyat listesinin aynen fiyat belirlemede olduğu gibi rekabeti kısıtladığı söylenmekle beraber tavsiye edilen fiyat kavramının tüketicileri yanlış yönlendirebileceği ve mimarlar arasında koordinasyona mahal verebileceğine işaret edilmektedir. Nitekim derneklerin tavsiye niteliğinde dahi olsa kendi üyeleri arasında geçerli olacak fiyat listesi yayınlamaları kartel benzeri oluşumları tetikleyebilecek ve rekabetin sınırlanmasına neden olabilecektir. Karar sonucunda söz konusu listenin rekabet kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle Belçika Mimarlar Odası'na 100.000 Avro ceza kesilmiştir.⁴

Türkiye'de de birliklerin rekabeti bozan eylemleri Rekabet Kurumu tarafından incelemeye tabi tutulmuş ve Rekabet Kurulu kararlarına konu olmuştur. Kararlara konu olayların önemli bir kısmını, fiyat ve ücret düzenlemelerinin rekabete aykırı yönde kullanılmasıyla ilgili eylemler teşkil etmektedir. Türkiye'de çoğu meslek

³ Murat Çokgezen, M. Fevzi Toksoy, Meslek Örgütlerinin Rekabet Üzerindeki Etkileri: Profesyonel Meslek Örgütleri üzerine bir değerlendirme, 2013. ⁴ Murat Çokgezen, M. Fevzi Toksoy, Meslek Örgütlerinin Rekabet Üzerindeki Etkileri: Profesyonel Meslek Örgütleri üzerine bir değerlendirme, 2013.

1609

kuruluşu ve odasının kanundan kaynaklanan yetkiye dayanarak yaptıkları düzenlemelerin rekabeti bozucu etkilerinden yakınan Rekabet Kurumu’nun eski başkanlarından Mustafa Parlak, bu konudaki sıkıntıyı şöyle dile getirmektedir:

"Meslek kuruluşu ve odalarına kanunda fiyat belirleme yetkisi verilmiş. Bu yanlış anlaşılıyor. Bazılarına maksimum fiyat belirleme yetkisi verilmiş ama onlar sabit fiyat belirliyorlar"⁵

Bu kapsamda KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği tarafından kara sınır kapılarına uygulanacak araç sigortacılık hizmetlerine ilişkin fiyat tarifelerinin belirlenmesi kararı ve/veya satış fiyatının tespitine yönelik teşebbüs birliği kararının Rekabet Yasasının 4.cü maddesi tahtında ihlal oluşturup oluşturmadığı incelenmiştir.

Teşebbüs Birlikleri, üyeleri arasındaki rekabeti önlemek ya da üyelerinin daha fazla menfaat elde etmesini sağlamak amacı ile rekabeti ihlal eden kararlar alabilirler. Örneğin üyelerine yönelik asgari ücret tarifesi belirleyebilirler. Bu gibi hallerde, teşebbüs Birliği kararlarının yazılı olup olmaması önem taşımadığı gibi teşebbüs birliği kararlarının bağlayıcı olması ya da bağlayıcı olmayan tavsiye niteliğindeki kararlardan oluşması da önemli değildir. Teşebbüs birliği kararlarında önemli olan tavsiye niteliğinde bir karar olsa da birliğin karar alma yetkisine sahip organları tarafından alınan bu kararın üyeler tarafından kendilerini bağlı hissederek kabul edilmesi ve uygulanmasıdır.

Teşebbüs birliği kararının rekabeti ihlal amacı taşıması ya da bu etkiyi göstermesi yahut gösterebilecek nitelikte olması önem taşımaktadır. Rekabet Kurulu’na göre “birlikte davranış bilincinin oluşması ve piyasadaki rakiplerin nasıl davranacağına ilişkin belirsizliğin ortadan kalkmış olması” önem taşımakta olup, yapılan uygulama ister rekabeti bozma amacıyla yapıldığı halde bu sonuca ulaşmamış olsun ya da isterse hem amacı hem etkisi bakımından rekabet ihlaline neden olmuş olsun Kanun kapsamı içerisinde değerlendirilmektedir. Yani teşebbüs birliği kararları tavsiye nitelikli olsalar dahi, üyelerin buna uymaları halinde rekabet hukukunda yaptırıma tabi olacaklardır.⁶

KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği tarafından sınır kapılarında sunulacak olan araç sigortacılık hizmetlerine ilişkin tarifenin belirlenmesi yönündeki kararı, fiyat tespitine ilişkin bir teşebbüs birliği kararıdır.

⁵ Murat Çokgezen, Profesyonel Mesleklerde Regülasyon, Deregülasyon ve Rekabet Hukuku, Rekabet Dergis Rekabet Kurumu Yayınları, 2013.

⁶ Pelin Güven, Rekabet Hukuku Ders Kitabı, 2009 (5.81).

1610

Sözlü savunma toplantısında Birlik’in 11.06.2018 tarihli kararının Sigorta Yasası ve sair düzenlemeler uyarınca yasal bir idari uygulama olduğu iddia edilmiştir. Birlik Kararı’nın 14.02.2017 tarihli ve H(K-I) 386-2017 sayılı Bakanlar Kurul’u kararına dayandığını ve söz konusu Bakanlar Kurulu kararı ile Birliği yetki verildiği, dolayısı ile ortada uyulması zorunluluk arz eden bir hukuki düzenleme ve talimat olduğu iddia edilmiş ve Türk Rekabet Kurulu’nun benzer olduğu iddia edilen kararlarına atıfta bulunulmuştur. Bu iddiayı değerlendiren Kurul, söz konusu Bakanlar Kurul’u kararının idari bir düzenleme olduğunu, yasal mevzuat uyarınca birliğe bir yetki verilmediğini, yasaya uygun olmayan idari kararlara uymak zorunluluğu olmadığını ve atıfta bulunulan Türk Rekabet Kurulu kararlarının yasal düzenlemelere dayanan kararlar olduğu, Birliği almış olduğu şikayete konu fiyat tespit kararının Rekabet Yasası’nı ihlal ettiğine karar vermiştir. Ayrıca fiyat belirleme yetkisi birliğe yasal olarak verilmiş olsa bile, ki böyle bir yasal düzenleme tespit edilememiştir, teşebbüs birliklerinin kendilerine verilen bu yetkilerini kullanması sırasında diğer yasalara uyma zorunluluğu bulunduğundan takdir yetkilerini kullanırken Rekabet Yasasına uyma zorunlulukları vardır. Ancak Kurul, söz konusu idari kararın varlığını ceza verirken hafifletici sebep olarak dikkate almayı uygun bulmuştur.

KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği tarafından sınır kapılarında sunulacak olan araç sigortacılık hizmetlerine ilişkin tarifenin belirlenmesi yönündeki kararı fiyat tespitine ilişkin bir teşebbüs birliği kararıdır.

Kurul, KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği (KTSRŞB) ve yönetim kurulu üyelerinin 11.06.2018 tarihinde uygulanmaya başlanan kara sınır kapılarında yapılan araç sigorta hizmetlerine ilişkin tarifelerin belirlenmesine yönelik çalışma yaptıklarının tespit edilmesi ve/veya belirledikleri fiyatın uygulamaya alınması için sigorta yöneticisinin onayına sunmaları sonucunda 36/2009 sayılı Rekabet Yasası’nın 4’üncü maddesini ihlal ettiklerine OYÇOKLUĞU ile karar vermiştir.

8. SONUÇ:

KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği (KTSRŞB) ve yönetim kurulu üyeleri Trust Capital Reinsurance Ltd. (MŞ19247), Akfinans Sigorta Ltd. (MŞ5369), Groupama Sigorta Anonim Şirketi (YŞ24), Aveon Sigorta Ltd. (MŞ11717) ve Türkiye Sigorta Anonim Şirketi (YŞ3) (Ziraat Sigorta A.Ş. Kıbrıs YŞ352) hakkında 1-1/2022 sayılı dosya kapsamında, Yasa’nın 4’üncü maddesinin ihlali şüphesi ile başlatılan soruşturma sonucunda ilgili dosyada raportör olarak görevlendirilen idari personel

1611

Demet ARISOY ve İlker ERDEN tarafından hazırlanan rapor ve ekleri ile ek görüşleri, yazılı ve sözlü savunmalar ile eklerini değerlendiren Kurul,

1. KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği (KTSRŞB) ve yönetim kurulu üyeleri Trust Capital Reinsurance Ltd. (MŞ19247), Akfinans Sigorta Ltd. (MŞ5369), Groupama Sigorta Anonim Şirketi (YŞ24), Aveon Sigorta Ltd. (MŞ11717) ve Türkiye Sigorta Anonim Şirketi (YŞ3) (Ziraat Sigorta A.Ş. Kıbrıs YŞ352)'nin 11.06.2018 tarihinde uygulanmaya başlanan kara sınır kapılarında yapılan araç sigorta hizmetlerine ilişkin tarifelerin belirlenmesine yönelik çalışma yaptıklarının tespit edilmesi ve/veya belirledikleri fiyatın uygulamaya alınması için sigorta yöneticisinin onayına sunmaları sonucunda 36/2009 sayılı Rekabet Yasası'nın 4'üncü maddesini ihlal ettiklerine OYÇOKLUĞU ile,

2. Yasa'nın 31'inci maddesi (1)'nci fıkrası (A) bendi tahtında Trust Capital Reinsurance Ltd. (MŞ19247) unvanlı teşebbüsün 2018 yılı cirosunun %0.5'ine denk gelen 34.460,62.-TL (OTUZ DÖRT BİN DÖRT YÜZ ALTMIŞ TÜRK LİRASI ALTMIŞ İKİ KURUŞ), Akfinans Sigorta Ltd. (MŞ5369) unvanlı teşebbüsün 2018 yılı cirosunun %0.5'ine denk gelen 9.594,99 TL (DOKUZ BİN BEŞ YÜZ DOKSAN DÖRT TÜRK LİRASI DOKSAN DOKUZ KURUŞ), Groupama Sigorta Anonim Şirketi (YŞ24) unvanlı teşebbüsün 2018 yılı cirosunun %0.5'ine denk gelen 132.843,88 TL (YÜZ OTUZ İKİ BİN SEKİZYÜZ KIRK ÜÇ TÜRK LİRASI SEKSEN SEKİZ KURUŞ), Aveon Sigorta Ltd. (MŞ11717) unvanlı teşebbüsün 2018 yılı cirosunun %0.5'ine denk gelen 18.433,51 TL (ON SEKİZ BİN DÖRTYÜZ OTUZ ÜÇ TÜRK LİRASI ELLİ BİR KURUŞ) ve Türkiye Sigorta Anonim Şirketi (YŞ3) (Ziraat Sigorta A.Ş. Kıbrıs YŞ352) unvanlı teşebbüsün 2018 yılı cirosunun %0.5'ine denk gelen 8.479,08 TL (SEKİZ BİN DÖRTYÜZ YETMİŞ DOKUZ TÜRK LİRASI SEKİZ KURUŞ) idari para cezası ile cezalandırılmalarına OYÇOKLUĞU ile,

3. Yasa tahtında bir teşebbüs birliği olan KKTC Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği (KTSRŞB) tüzel kişiliğinin söz konusu ihlalden dolayı Yasa'nın 31(2)'nci maddesi gereğince bahse konu ihlale yönelik yönetim kurulu üyelerine verilen toplam idari para cezası olan 203.812,10.-TL (İKİ YÜZ ÜÇ BİN TÜRK LİRASI ON KURUŞ)'un %5'i olan 10.190,60.-TL (ON BİN YÜZ DOKSAN TÜRK LİRASI ALTMIŞ KURUŞ) idari para cezası ile cezalandırılmasına OYÇOKLUĞU ile,

4. Yasa'nın 31'inci maddesi tahtında verilen idari para cezalarının en geç 31 Ağustos 2023 tarihine kadar KKTC Maliye Bakanlığı Gelir ve Vergi Dairesi

1612

veznelerine ödenmesine ve ödemelere ilişkin genel tahsilat makbuzlarının birer suretinin Kurul’a sunulmasına,

kararın bildirilmesinden itibaren 75 gün içerisinde Yüksek İdare Mahkemesi’nde dava yolu açık olmak üzere OYÇOKLUĞU ile karar vermiştir.

770	Av. Şifa KIRMIZIGİL Üye	Kubilay SEPETCİOĞLU Üye
780	Dr. Tahir YEŞİLADA Üye	Prof. Dr. Tülen SANER Üye (Kararın 1,2,3 ve 4’üncü Maddelerine Karşı Oy)
790	Selim ALTINCIK BAŞKAN (Kararın 1,2,3 ve 4’üncü Maddelerine Karşı Oy)

1613

KARARIN 1,2,3 VE 4'ÜNCÜ MADDELERİNE KARŞI OY ŞERHİ

Konu dosyada raportör olarak görevlendirilen idari personel Demet ARISOY ve İlker ERDEN tarafından hazırlanan ilerletilmiş soruşturma raporu ve ekleri ile ek görüşleri, yazılı ve sözlü savunmalar ile eklerini değerlendiren Başkan Selim ALTINCIK ve Üye Prof. Dr. Tülen SANER;

1- Kararın 1’inci Maddesine Karşı Oy Şerhi:

810

A- İlgili Pazar tespiti ile ilgili olarak,

a- İlgili Ürün Pazarı, kara sınır kapılarında yapılan araç sigortaları belirlenmesine katılmamıza rağmen,

b- İlgili Coğrafi Pazar, İlerletilmiş Soruşturma Raporunda olduğu gibi KKTC değil, yapılacak olan satışların Güney Kıbrıs Rum Kesimi pazarına yönelik olacağından, Güney Kıbrıs Rum Kesimi olarak belirlenmesi gerektiğine,

Bir başka deyiş ile, İlgili Ürünün ihraç edilen bir ürün niteliğinde olmasından ve satışı yapılacak olan ürünleri sadece Güney Kıbrıs Rum Kesimi’nde ikamet eden tüketicilerin satın alabileceğinden dolayı ilgili ürün pazarının Güney Kıbrıs Rum Kesimi olarak belirlenmesi gerektiğine,

820

KKTC pazarını etkilemeyeceğine ve dolayısı ile 36/2009 sayılı Rekabet Yasası’nın (Yasa) 4’üncü maddesini ihlal etmediğine.

2- Kararın 2., 3. ve 4’üncü Maddesine Karşı Oy Şerhi:

Yasa’nın 4’üncü maddesi ihlal edilmediğinden dolayı dosya konusu teşebbüslere ve teşebbüs birliğine herhangi bir para cezası verilmemesi gerektiğine,

karar vermiştir.

830

Prof. Dr. Tülen SANER Üye

Selim ALTINCIK BAŞKAN