Y.T.NO:152/3/2020 HAL YASA TASARISI

Y.T.No:152/3/2020) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünüıı 85'inci maddesi gereğince Resmi Gazete'de yayımlamak suretiyle hallan bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Tasarısının içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Tasarının Resmi Gazete'de yayımlanmasını izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlığına yazılı olarak spnabileceklerini duyunu-.

HAL YASA TASARISI GENEL GEREKÇESİ

Ülkemizdeki sebze, meyve ve gerekli görülen diğer malların ticaretinin kayıt altına alınması, kaliteli, standartlara, gıda güvenilirliğine ve sağlık kurallarına uygun olarak serbest rekabet koşulları içinde, Haller aracılığıyla yapılmasını; malların etkin şekilde tedarikini, dağıtımını ve satışım; üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunmasını; malların ticareti ile uğraşan kişilerin faaliyetlerinin düzenlenmesini; Hallerin alt yapılarının çağdaş bir sisteme kavuşturulmasını ve işletilmesini sağlamak amacıyla; malların alımı, satımı ve devri ile Hallerin kuruluş, işleyiş, yönetim ve denetimine ilişkin usul ve esasları, işletmecinin sorumlulukları, Yasaya aykırılık halinde uygulanacak yaptırımları, Bakanlıklar ile belediyelerin görev, yetki ve sorumluluklarım; satış işlemlerinin şekli, üreticiler ve tüccarların veya diğer gerçek ve tüzel kişilerin mal satışlarında uyması gereken kuralları, uyuşmazlık halinde Hal Hakem Heyetinin görevlerini, genel olarak üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunmasına ilişkin esasları düzenleyen "Hal Yasa Tasarısı" hazırlanmıştır 103

MADDE GEREKÇELERİ

Madde 1. Yasa Tasarısı'nın kısa ismini düzenlemektedir.

Madde 2. Yasa Tasarısı' nda yer alan bazı ifadelerin tefsirini düzenlemektedir.

Madde 3. Yasa Tasarısı'nın amacını düzenlemektedir.

Madde 4. Yasa Tasarısı'nın kapsamını düzenlemektedir.

Madde 5. Hallerin Kurulması, ihaleye çıkılması ve şartları, işletmecinin uyması gereken kurallar yapılan sözleşmelerin asgari koşulları ve Hallerin taşıması gereken

özellikleri düzenlemektedir.

Madde 6. Hallerde satış zorunluluğu ve buna ilişkin kuralları düzenlemektedir.

Madde 7. Halde mal satışları ve satışlarda uyulması zorunlu kuralları düzenlemektedir.

Madde 8. Hale bildirim ve bildirimde uygulanacak usulleri düzenlemektedir. Madde 9. Üretici ve Üretici örgütlerini ayrıca aralarındaki satışları düzenlemektedir.

Madde 10. Tüccarların sorumlulukları, alacakları komisyon oranını düzenlemektedir.

Madde 11. Serbest rekabet koşullarının korunmasına ilişkin kuralları düzenlemektedir. Madde 12. İşletici tarafından haldeki işyerlerinin kiralanması ve halin işletilmesi ile ilgili

şartları düzenlemektedir.

Madde 13. Halin dışındaki Pazar yerleri, üretici pazarları ve üretici satış noktalarındaki satışları düzenlemektedir.

Madde 14. Hallerin yönetimi, Hal Müdürünün görev yetki ve sorumluluklarını düzenlemektedir.

Madde 15. Hallerde veya Hal dışındaki yerlerde malların genel denetlenmesine ilişkin kuralları, Bakanlıkların ve Belediyelerin denetime ilişkin yetkilerini

düzenlemektedir.

Madde 16. Hal Hakem Heyetinin oluşumu, görev ve yetkilerini düzenlemektedir.

Madde 17. Hal Katkı Payını düzenlemektedir. 104

Madde 18. Yasadaki suçlan, verilecek idari para cezalarını ve mahkemenin vereceği cezaları düzenlemektedir.

Geçici Madde 1. Ceza kurallarının Halin kurulması ile birlikte uygulanmaya başlanacağını düzenlemektedir.

Madde 19. Yasa Tasarısı'nın yürütme yetkisini düzenlemektedir.

Madde 20. Bu Yasa Tasarısı'nın yürürlüğe giriş tarihini düzenlemektedir. 105

HAL YASA TASARISI

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi, aşağıdaki Yasayı yapar:

Kısa İsim 1. Bu Yasa, "Hal Yasası" olarak isimlendirilir.

BİRİNCİ KISIM Genel Kurallar

Tefsir 2. Bu Yasada metin başka türlü gerektirmedikçe:

"Bakanlık", Ticaret Dairesinin bağlı olduğu Bakanlığı anlatır.

"Denetim Görevlileri", Bakanlıkların yetkili oldukları yasaları ve bu Yasa kuralları çerçevesinde Hallerin ve/veya Hal içindeki veya ülkede malların denetlenmesi ile görevlendirilmiş, Maliye işleri ile görevli Bakanlık personelini, Ticaret Dairesi personelini, Sağlık işleri ile görevli Bakanlık personelini, Tarım işleri ile görevli Bakanlık personelini ve Belediye personelini anlatır.

"Ciro", Hal Katkı payı, kira geliri ve verilen hizmetlerden sağlanan diğer gelirlerin tümünü anlatır.

"Hal", Bu Yasada yer alan asgari koşulları taşıyan projeler çerçevesinde bu Yasanın 5'inci maddesine göre kurulan, malların ayrı ayn veya birlikte toptan alım ve satımı ile kaydının yapıldığı yerleri anlatır.

"Hal Katkı Payı", Malların toptan satış bedeli üzerinden işletmeciye ödenen parayı anlatır.

"İthalatçı", İthal edilen mallarla ilgili olarak ithal edildikleri andan başlamak üzere gümrük kontrolünden tesliminin yapıldığı ana kadar bu mallarla ilgili herhangi bir mal sahibini anlatır.

"Mal", Ticarete konu sebze ve meyveleri anlatır. Ayrıca bu Yasanın 6'ncı maddesinin (2)'nci fıkrasındaki Tüzükte belirlenecek malları da kapsar. 106

"Paketleme Tesisleri", Malların kalitesine göre sınıflara ayrıldığı, paketlendiği ve etiketlendiği tesisleri anlatır.

"Pazar Yerleri", Her türlü sebze ve meyve ile belediye tarafından izin verilen diğer gıda, giyim ve ihtiyaç maddelerinin, üreticiler ve perakendeciler tarafından perakende olarak doğrudan tüketicilere satıldığı, Belediyeler tarafından, belirlenen yer ve gürıde kurulan açık veya kapalı yerleri anlatır.

"Perakende", Dökme mallarda yirmi kilogramın altındaki, bağ olarak satışlarda, on bağın altındaki, adet olarak satışlarda on adetin altındaki, likit olarak satışlarda ise on litrenin altındaki satışları anlatır. Ayrıca bu Yasanın 6'ncı maddesinin (2)'nci fıkrasındaki Tüzükte perakende olarak belirlenecek diğer satış birimlerini de kapsar.

"Perakendeci", Malları doğrudan tüketicilere perakende olarak satan

kişileri anlatır.

"Soğuk Hava Deposu", Malların bozulmaması için gerekli atmosfer koşullarında muhafaza edildikleri depoları anlatır.

"Tüccar", Malların Hallerde toptan satışı amacıyla kendi adına olmak üzere müvekkili hesabına komisyon esası üzerinden çalışan ve Bakanlığa kayıtlı gerçek veya tüzel kişileri anlatır.

"Toptan Satış", Haldeki dökme mallarda yirmi veya yirmi kilogramın üstündeki satış birimini, bağ olarak satışlarda, on veya on bağın üzerindeki satış birimini, adet olarak satışlarda on veya on adet, likit olarak satışlarda ise on veya on litrenin üzerindeki satışları anlatır. Ayrıca bu Yasanın 6'ncı maddesinin (2)'nci fıkrasındaki Tüzükte toptan satış olarak belirlenecek diğer satış birimlerini de kapsar.

"Üretici", Ticaret konusu olabilen her türlü malı üreten ve Tarım Dairesinde Bitki Sağlığı Yasasına göre üretici olarak kayıtlı olan gerçek veya tüzel kişileri anlatır.

"Üretici Örgütü", Bağlı oldukları yasalar uyarınca kurulan ve tüzel kişilik kazanan birden fazla üreticinin hissedar olduğu şirketleri veya birden fazla üreticinin yer aldığı kooperatifleri anlatır.

"Üretici ·Pazarı", Üreticilerin kendi ürettikleri malları perakende olarak doğrudan tüketicilere sattıkları pazar yerlerini anlatır.

"Üretici Satış Noktası", Belediye tarafından izinlendirilmek suretiyle, üreticinin kendi ürettiği malları perakende olarak doğrudan tüketiciye sattığı satış yerlerini anlatır.

"Ürün Künyesi", Malların üretim yerini, cinsini, miktarını, hangi üretici 107

ve işletmeye ait olduğunu, varsa sertifika bilgilerini, izlenebilirliğine yönelik bilgiler, Bakanlık ile Tarım işleri ile görevli Bakanlıkça uygulanan mevzuata göre aranan nitelikler ve uygun görülecek diğer hususları içeren etiketi veya bu bilgileri içeren belgeyi anlatır.

20/2015

Amaç 3. Bu Yasanın amacı, mal ticaretinin, kayıt altına alınması, kalite ve standartlara, gıda güvenilirliğine ve sağlık kurallarına uygun olarak serbest rekabet koşulları içerisinde, Haller aracılığıyla yapılmasını, malların etkin şekilde tedarikini, dağıtımını ve satışım üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunmasını, malların ticareti ile uğraşan kişilerin faaliyetlerinin düzenlenmesini, Hallerin alt yapılarının çağdaş bir sisteme kavuşturulmasını ve işletilmesini sağlamaktır.

Kapsam 4. Bu Yasa, malların alımı, satımı ve devri ile Hallerin kuruluş, işleyiş, yönetim ve denetimine ilişkin usul ve esasları, işletmecinin sorumlulukları, Yasaya aykırılık halinde uygulanacak yaptırımları, Bakanlıklar ile belediyelerin görev, yetki ve sorunıluluklarını, satış işlemlerinin şekli, üreticiler ve tüccarların veya diğer gerçek ve tüzel kişilerin mal satışlarında uyması gereken kuralları, genel olarak üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunmasına ilişkin esasları kapsar.

İKİNCİ KlSIM Hallerin Kurulması ve Çalışma Esasları

Hallerin 5. (1) Bakanlık, belediyelerin görüşlerini alarak, aşağıdaki kurallar çerçevesinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde en fazla iki tane Kurulması ve olmak üzere Hal kurulması için çalışma başlatır:

Hallerin (A) Üretici ve tüketicilerin korunması,

Taşıması 108

Gereken (B) Hallerin sayısı ve bunların birbirlerine yakınlığı, Özellikler (C) Üretici yoğunluğu ve tüketici piyasasının büyüklüğü, 20/2016 (Ç) Hal kurulacak yerin coğrafi konumu, mesken ve 63/1993 işyerlerine , gıda güvenilirliği bakımından risk oluşturan tesis ve benzeri yerlere uzaklığı,

(D) Ulaşım olanakları ,

(E) Hallerin çevreye, altyapıya ve trafiğe getireceği yükler.

(2) Bakanlık, Hal kurulması düşünülen arazi ile ilgili olarak Tapu Dairesinden, Planlama ve İnşaat Dairesinden ve Çevre Dairesinden görüş alır. Arazi mülkiyeti durumunun Devlet arazisi olması, gerçek veya tüzel kişilere kiralamada yasal engelin bulunmaması, bölgede Hal kurulmasının imar mevzuatına uygun olması ve çevresel etki değerlendirmesinin olumlu olması durumunda, söz konusu Dairelerden olumlu görüş alınması koşulu ile Bakanlık tarafından Bakanlar Kuruluna öneri yapılır.

(3) Bakanlar Kurulu, öneriyi uygun bulması halinde alacağı karar ile, önerilen bölgede Hal kurulması için söz konusu araziyi, bu Yasa kurallarına bağlı olarak, Bakanlığın kontrol ve yönetiminde olmak üzere Bakanlığa tahsis eder. Bakanlar Kurulu, tahsis kararı ile birlikte, söz konusu bölgenin gerçek veya tüzel kişilere, Hal yapılması ve işletilmesi için kiralanması maksadı ile Kamu İhale Yasasına göre ihaleye çıkılması kararını verir. İhaleyi kazanan gerçek veya tüzel kişiler ile Bakanlık arasındaaşağıdaki (4)'üncü fıkradaki kurallara uygun olarak önce Ön Kira Sözleşmesi sonrasında ise İşletme- Kiralama Sözleşmesi imzalanır.

(4) İhalenin İdari Şartnamesi ile Teknik Şartnamesinde aşağıdaki kuralların yer alması ve Bakanlığın yapacağı Ön Kira Sözleşmesinin ve İşletme-Kiralama Sözleşmesinin bu kurallara

bağlı olarak yapılması koşuldur:

(A) Ön Kira Sözleşmesi en fazla bir yıllıktır. Ön Kira Sözleşmesinden sonra Kira- İşletme Sözleşmesi yapılır ancak toplam kiralama süresi en fazla on yıldır. Kira sözleşmesi yapılan gerçek veya tüzel kişi "İşletmeci"

olarak adlandırılır.

(B) Arazi kira bedeli, Taşınmaz Hazine Malları (Kiralama ve Değerlendirme) Yasasına göre belirlenmiş olan en yüksek bedeldir. Halin işletilmesinden doğacak ciro üzerinden Devlete ödenecek bedel, ihalede belirlenir. Ciro üzerinden 109

paylaşım oranı yüzde yirmiden düşük olamaz.

(C) İşletmeci, arazi kira bedelini her ay, ciro paylaşımını her üç ayda bir düzenli olarak Gelir ve Vergi Dairesirıe öder.

(Ç) İşletmeci, bir yıllık kira bedelinden az olmayacak miktarda Bakanlık tarafından belirlenen Bankalar Yasası altında faaliyet gösteren bankalardan alınan temirıat mektubu verir ve teminat, kira süresince her yıl yenilenir.

(D) Bakanlık ile işletmeci arasında imzalanan bir yıllık Ön Kira Sözleşmesi süresi içerisirıde İşletmeci, alt yapısı ile birlikte tüm ruhsat ve izinleri alınmış tesis yatırımını tamamlar ve inşaat onayı belgesi/nihai iznini (final approval) alır. Tesis yatırımı, depolama, kalite, sınıflara ayırma, paketleme ve ambalajlama tesisleri ile ön testlerin yapılabileceği laboratuvar ve soğuk hava deposu gibi diğer asgari koşulları taşıyan tip projeler çerçevesinde olur. Ayrıntılar ihale idari ve teknik şartnamesinde belirlenir.

(E) İşletmeci, en geç bir yıl içerisinde hal tesis yatırımını tamamlar. Tesis yatırımı tamamlanıp, yetkili makamdan nihai izin alındıktan sonra, İşletmeci ile Bakanlık arasında

İşletme-Kiralama Sözleşmesi yapılır.

(F) Yapılan tesis Devlet mülkiyetinde olup, işletmecirıirı tesis üzerinde, İşletme-Kiralama Sözleşmesi süresince tesisi kullanma ve işletme hakkı mevcut olur.

(G) İşletmeci, İşletme-Kiralama Sözleşmesini imzalamadan, Halden yer kiralayamaz veya hizmet tarifesi uygulayamaz.

(Ğ) İşletmeci, kiralanan araziyi veya yatırımını başkasına devredemez veya başkası ile birlikte kullanamaz.

(H) İşletmeci, Halin işletilmesi için, bilgilerin elektronik ortamda izlenmesi ve duyurulması, kayıt altına alınması amacıyla ilgili bilişim alt yapısını kurar, ihtiyaca göre gürıceller ve Bakanlıkla çevrim içi (on-line) olmasını sağlar. Bilgilerin yedeklenmesini sağlar. Sistemirı ayrıntıları ihale teknik şartnamesinde ve kira sözleşmesinde belirlenir.

(I) İşletmeci, yapılan her işlemi kayıt altına alır ve Haldeki fiyatların açık ve sistematik bir şekilde, halka açık İnternet sitesinde, çevrimiçi (on-line) olarak görülebilecek şekilde yayınlanmasını ve halde işlem yapanların teklif 110

verebileceği şekilde kurulmasını sağlar. Sistemin ayrıntıları ihale teknik şartnamesinde ve kira sözleşmesinde belirlenir.

(İ) İşletmeci, Halin güvenliğinden sorumludur. Hali

sigortalatır.

(J) İşletmeci, Halin düzeni ve temizliğinden sorumludur.

(K) İşletmeci, Halin işletilmesi için yeterli sayıda personel

çalıştırır.

(L) İşletmeci Halin günün yirmi dört saati esasına göre izlenmesi ve kayıt altına alınması, yedeklenmesi için gerekli görüntüleme ve izlenme sistemini kurar, devamlılığını sağlar ve Bakanlığın bu sisteme erişimini temin eder.

(M) İşletmeci, Bakanlığın, maliye işleri ile ilgili Bakanlığın, Sağlık Bakanlığının, Tarım işleri ile görevli Bakanlığın ve yetkili Belediyenin kendi yasalarına göre yapacağı denetimlerde onlara yer temin eder ve her türlü kolaylığı sağlar. Bakanlık veya denetim görevlilerinin direktiflerinin yerine getirilmesini ve uyarılan aksaklıkların giderilmesi

sağlar .

(N) Halde uygulanacak kira bedelleri ve diğer tüm hizmet tarifeleri işletmecinin görüşleri alınarak, Bakanlık tarafından önerilecek Bakanlar Kurulu tarafından onaylanıp Resmi Gazete'de yayımlanacak bir Tüzükle düzenlenir.

(O) İşletmeci, yetkili muhasip ve denetçi tarafından denetlenmiş hesaplarını her yıl Bakanlık ve Maliye işleri ile görevli Bakanlığa sunar.

(Ö) İşletmeci, Halde satılan mallardan, yüzde bir (%1) oranında Hal Katkı Payını satışı yapandan tahsil eder.

Ancak Hale bildirimde bulunmak koşuluyla 8'inci maddenin (l)'inci fıkrasında belirtilen mallardan Hal Katkı

Payı alınmaz .

(P) Kiralanan arazi, Hal maksatları dışında, başka herhangi bir amaç için kullanılamaz.

(R) Ön Kira Sözleşmesinin veya Kira-İşletme Sözleşmesinin fesilı edilmesi veya sona ermesi halinde işletmeci bu yatırımlarından dolayı Devletten herhangi bir zarar ziyan 111

veya tazminat talep edemez.

(S) Tesis yatırımının imar mevzuatına aykırı olarak yapılması halinde, yıkım masrafları işletmeciden kamu alacağı olarak tahsil edilir.

(5) İşletmecinin bu madde kurallarına ve/veya Ön Kira veya Kira- İşletme Sözleşmesinin herhangi bir kuralına veya Yasanın işletmeci ile ilgili diğer madde kurallarına aykırı davranması halinde, Bakanlık tarafından aykırılığın giderilmesi ıçın işletmeciye iki aylık bir süre verilir. Bu süre sonunda aykırılığın işletmeci