ANAYASA (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ (Y.Ö.NO:28/3/2020)

Y.Ö.No:28/3/2020) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85~inei nıaddesi gereğince Resıııi Gazete' de yayıınlanıak suretiyle halkın bilgisine snnar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Önerisinin :içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, göıiiş ve önerilerini, Önerinin Resmi Gazete' de yayıııılannıasını izleyen yiııni gün içinde Meclis Başkanlığına yazılı olarak sunabileceklerini duyuıırr. 27

ANAYASA DEGiŞiKLiGiNE iLiŞKiNYASA ÖNERiSI

GENEL GEREKÇE

Yüksek Mahkeme Başkan ve Yargıçları altmışbeş yaşını diğer Yargıçlar ise altmış yaşım bitirinceye kadar görev yaparlar. Yine KKTC Başsavcısı, Başsavcı Yardımctsı ve Başsavcı Yardtmctsl Muavinleri altmışbeş yaşını bitirinceye kadar Savcılar ise altmlş yaşını bltirinceye kadar görev yaparlar. Gerek Yargıçlarm gerekse Savcıların en donanımlı ve tecrübeli oldukları yaşlarda mecburen emekliye çrkmak yerine tecrübe ve donanımlarından daha fazla yararlanmak amacı ile daha ileri yaşiara kadar görev yapmalarına olanak sağlanması için Yüksek Mahkeme Başkanı, Yüksek Mahkeme Yargıçları, Kaza Mahkemesi Başkanları. diğer Yargıçlar, Başsavcı, Başsavcı Yardımcısı, Başsavcı Yardımeast Muavinleri. Kıdemli Savcılar ve diğer Savcıların görevlerinin sona ereceği veya emekliye çıkacakları yaşlar hakkında düzenleme

yapılmıştır.

YOksek Mahkemenin Anayasa'dan ve diğer Yasalardan kaynaklanan görev ve yetkileri uyannca yapmakta olduğu hizmetlerde ciddi artış otduğu nedeni ile bir Başkan ve yedi Yargıçtan oluşan Yüksek Mahkemedeki Yargıç sayısının artıniması ve Yargı erkinin daha sa{Jiıklı ve htzh hizmet edebilmesi ayrıca adaletin erken tecem etmesi hedeflenmektedir.

Hazırlanan Yasa önerisi ile YOksek Mahkemenin yargıç sayısında artış olacağı

dikkate alınarak Anayasa Mahkemesinde yedek yargtç olarak görev yapacak olan yarg1çlar açtsından açıklık getirilmiştir.

Hazırlanan Yasa Önerisi ile Anayasa Mahkemesinin Adli Yargı ve Idari Yargı Mahkemeteri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıktarım kesin karara bağlama yetkisine sahip olduğu düzenlenmiştir.

Hazırlanan Yasa önerisi ile aynca Yüksek Mahkeme Başkanının gaybubetinde ve yine Başsavcının gaybubetinde kendilerine kimlerin vekillik edeceği, ayrıca Hukuk

Dairesi Yasasında yer alan Başsavcı Yardamcısı Muavini mevkiinin Anayasa'da yer

aiması düzenlenmiştir.

Hazırlanan Yasa önerisi ile 2020'de yapılacak olan Cumhurbaşkanlığı seçiminin 12 Nisan 2020 tarihinde yapılması hedeflenmiştir. Seçimin 12 Nisan 2020 tarihinde değil de Seçim ve Halkoylaması Yasası'nın 1O ve 11. Maddeleri uyarınca halen görevdeki Cumhurbaşkanmın göreve başladıği gün dikkate alınarak belirlenmesi halinde herhangi bir adayın kullanılan geçerli oylann salt çoğun!uğunu alamaması ve seçimin en çok oy alan iki aday arasında yedi gün sonraki pazar gününde yapılması halinde halen görevde olan Cumhurbaşkan mm görev süresinin ·seçimin yeniden yapılacağı tarihten önce sona ereceği dikkate alındığında Devletin başında bir otorite boşluğu oluşaca~ı nedenine binaen seçimin görevdeki Cumhurbaşkanımn görevi sona ermeden tamamlanabilmesi ve seçilecek Cumhurbaşkanına görevi devredebilmesini sağlayabilmek için 12 Nisan 2020 tarihinin en uygun tarih olduğu dikkate alınmrştır. 28

MADDE GEREKÇELERi Madde 1) önerinin 1'inci maddesi ile Kısa Isim dOzenlenmiştir.

Madde 2) önerinin 2'inci maddesi ile Yüksek Mahkeme Başkanı ve Yargıçlan ile diğer Yargıçların hangi yaşa kadar çahşabilecekleri veya emekli olma yaşları düzenlenmiştir.

Madde 3) önerinin 3'üncü maddesi ile Yüksek Mahkemede görev yapacak asgari ve azami Yargıç sayısıt Yüksek Mahkeme Başkanı'nın gaybubetindeki vekillik hususu ayrıca Anayasa Mahkemesinde hangi yargtçların yedek yaçgıç olarak görev yapacağı

düzenlenmiştir.

Madde 4} önerinin 4':üncü _ maddesi ile Adli Yargı ve Idari Yargı Mahkemeleri arasındaki görev ve hüküm getirilen çözOm düzenlenmiştir. uyuşmazilkiarına

Madde 5) Önerinin S,inci maddesi ile Başsavcı'nın gaybubetindeki vekiffik hususu, Başsavcı'nın, Başsavcı Yardımcısr•nın. Başsavcı Yardımcısı Muavinlerinin ve diğer Savetiann hangi yaşa kadar çahşabilecekleri veya emekli olma yaşları ile Başsavcı Yardımcısı Muavini mevkiinin Anayasa'da yer alması düzenlenmiştir.

Geçici önerinin Geçici 1'inci maddesi ile 2020'de yapılacak olan 1. Madde Cumhurbaşkanlığı seçiminin halkoylamasına sunulması

düzenlenmiştir.

Geçici önerinjn Geçici 2tnci maddesi ile 2020 Cumhurbaşkanlıği

2. Madde seçiminin tarihi düzenlenmiştir.

Madde 6) Önerinin 6tinci maddesi ile Yürürlüğe Giriş dOzenJenmiştir. 29

ANAYASA DEGiŞiKLiGiN E iLiŞKiN YASA ÖNERiSi

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:

K1sa Isim 1.. Bu Yasa, Anayasa Değişikliğine ilişkin Yasa olarak isimlendirilir ve aşa~ıda Anayasa olarak anılan Kuzey Kıbrıs TOrk Cumhuriyeti Anayasası ile birlikte okunur.

Anayasanin 2. Anayasanın 138'inci maddesi kaldınlmak ve yerine aşağıdaki yeni 138'inci madde konmak suretiyle değiştirilir. 138'inci "Yarg1çhk Mesleği Maddesinin Madde 138.

Değiştirilmesi

(1} Yargıçların nitelikleri_, atanmaları, hakları ve ödevleri, aylık ve ödenekleri, meslekte ilerlemeleri, görevlerinin veya görev yerlerinin geçici veya sürekli olarak değiştirilmesi, haklarında disiplin kovuşturmast açılması ve disiplin cezası verilmesi, görevleri ile ilgili suçlardan dolayı soruşturma yapılmasına ve yargılanmasına karar verilmesif meslekten çıkarılmayı gerektiren suçluluk veya yetersizlik halleri ve diğer özlük işleri, mahkemelerin bağımsızlığı ilkesine göre yasa ile düzenfen ir.

(2) Yüksek Mahkeme Başkan• ve Yargıçlara altmaş sekiz yaşıni doldurdukları günü izleyen ayın birinci günü, diğer yargiçiar altm1ş beş yaş1nı doldurdukları günO izleyen aym birinci günü emekliye aynhrlar.

(3) Yargıçlar, yasada belirtilenlerden başka genel ve özel hiçbir

görev alamaz; resmi görevleri dtştnda hiçbir iş yapamaz; Devlet veya kamu kuruluşlarının herhangi bir yüklenma işini doğrudan doğruya veya dolaylı olarak kabul edemezler.

Anayasanın 3. Anayasanın 143'0ncü maddesi kaldırırmak ve yerine aşağıdaki yeni 143'üncü madde konmak suretiyle değiştirilir. 143,0ncU "Yüksek Mahkemenin Oluşumu ve Görev Bölümü Maddesinin Madde 143.

Değiştirilmesi

(1} Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi 1 başkan ve en az 7, en çok 16 yargıçtan oluşur. Başkanın gaybubetind~ veya yokluğunda en kıdemli üye ona

vekalet eder. Ancak Yüksek Adiiye Kurulu başka bir Yüksek

Mahkeme Yargtctnı Yüksek Mahkeme Başkanına vekalet etmesi için görevlendirebilir.

(2) Yüksek Mahkeme; Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan, Yargıtay ve Yüksek Idare Mahkemesi görevlerini yapar. 30

(3) Yüksek Mahkeme, Başkan ve en kıdemli dört yarg1ç ile

toplanarak Anayasa Mahkemesi görevini yapar. Yüksek Mahkeme'nin diğer yargaçları yedek yargıç olarak görev yaparlar. Başkanın oturumda bulunmadığı hallerde, en kademli yargıç Başkanlık eder.

Bu Anayasanın 148. maddesi uyarınca Anayasa

Mahkemesine havale edilen konuların duruşmasinda, havale karanna taraf olan yargaç veya yargiçiar görev alamaz veya karara iştirak edemezler.

(4) Yüksek Mahkeme, Başkan ve iki yargıç ile veya sadece üç yargıç ile toplanarak Yargıtay veya Yüksek Idare Mahkemesi olatak görev yapar. Bu görev çerçevesinde verilen kararlar nihaidir. Başkanın oturumda bulunmadığı hallerde en kıdemli yargıç Başkanlik eder. Ancak, Yüksek Mahkemeye Yüksek Idare Mahkemesi olarak doğrudan doğruya başvurulması yasa ile gösterilen haller dışındaki başvurular. Yüksek Idare Mahkemesinde görevli tek yargıç tarafından incelenip karara bağlanır. Tek yargıç tarafından verilecek kararlara karşı üç yargiçtan oluşan Yuksekidare Mahkemesine istinafen başvurulabilir.

(5) Yargıtay veya Yüksek idare Mahkemesinde görev yapacak olan Yüksek Mahkeme yargıçları, Yüksek Mahkeme

taranndan belirlenir.

Ancakf Yargıtay veya Yüksek idare Mahkemesinde görevli olan yargeçlardan herhangi birinin geçici olarak görevini yürütamediği hallerde Yüksek Mahkeme Başkanınan görevlendireceği başka bir yargtç o görevi yürütebilir.

Anayasanın 4. Anayasanın 144,üncü maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 144'0nc0 madde konmak suretiyle değiştirilir. 144'üncü Maddesinin "Anayasa Mahkemesi'nin Vetkileri Madde 144. Değiştirilmesi

(1) Anayasa Mahkemesi bu Anayasa, yasa ve Mahkeme Tüzüğü kurallarında gösterilen bütOn konularda kesin olarak karar vermek hususunda münhasır yargı yetkisine sahiptir.

(2) Anayasa Mahkemesi, yürOrlükteki mevzuat çerçevesindel Cumhurbaşkanmı~ Başbakanı ve bakanları~ ilgili suçlardan dolayt Yüce Divan sıfatıyla yargılar. Yüce Divanda savc1lık görevini Başsavcı veya Başsavcı Yardımcısı yapar. Yüce Divan kararları kesindir. 31

(3) Anayasa Mahkemesi adli yargi ve idari yargi mahkemeleri arasindaki görev veya hüküm uyuşmazilkiarını kesin karara bağlama yetkisine sahiptir. Bir mahkeme tarafından verilmiş görevsizlik kararınin kesinleşmesini müteakip, görevsizlik kararmda görevli olduğu belirtilen

mahkemeye süresi içerisinde başvuran kişi, o mahkeme

tarafından da görevsizlik karan verilmesi ve bu karann da kesinleşmesi halinde, karann kesinleşmesinden itibaren otuz gün içerisindet görev uyuşmazlığanın çözülmesi için Anayasa Mahkemesi'ne bir ditekçeyle başvurabilir. Anayasa Mahkemesi, başvuru üzerine, Anayasa kurallan çerçevesinde hangi mahkemenin görevli olduğuna karar

verir. Anayasa Mahkemesi'nin karart kesindir ve

mahkemeler bu karara uymak zorundadir.

Anayasanın 5. Anayasanın 158'inci maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 158'inci madde konmak suretiyle değiştirilir. 158'inci "Başsavcı ve Savcılar Maddesinin Madde 158.

Değiştirilmesi

(1) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hukuk Dairesi Bağımsrz olup Başkan• Başsavcıdır. Başsavctnrn gaybubetinde veya yokluğunda kendisine Başsavcı Yardımeast vekillik

eder.

(2) Başsavcı, Yüksek Mahkeme yargıcı atanabilmek için gerekli niteliklere sahip kişiler arasından atanır ve Kuzey Kıbrıs TOrk Cumhuriyeti adliyesinin daimi üyesidir. Başsavcı, Yüksek Mahkeme yargıçlarının bağlı olduğu ayni koşul ve kayıtlarla

görev yapar ve görevine ancak Yüksek Mahkeme yargıçlarına uygulanan ayni nedenlerle ve ayni usulle son verilebilir.

(3) Başsavci, Başsavci Yardımcısi ve Başsavcı Yardamcısı Muavinleri altmış sekiz yaşrnı doldurdukları günü izleyen ayın birinci günü, diğer Savcılar altmış beş yaştnt doldurdukları günü izleyen ayın birinci günü emekliye

ayrılırlar.

(4) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Başsavcısı, Devletin, Cumhurbaşkanınm, Başbakanın, Bakanlar Kurulunun, bakanların ve diğer Devlet organlarının hukuk danışmanıdrr.

Kendisine bu Anayasa veya yasa tarafından verilen veya emrolunan diğer bütün yetkileri kullanır ve görevleri yapar.

(5) (a) Başsavcı, kamu yararının gereğine göre, Kuzey Kıbrıs

TOrk Cumhuriyeti mahkemelerinde, herhangi bir suç hakkında dava açmak, izlemek, davayı devralmak, 32

devam ettirmek veya ettirmemek yetkisine sahiptir. Ceza mahkemelerinde, kovuşturmanın kesin yönetim ve sorumluluğu Başsavcıya aittir. Bu yetki doğrudan doğruya kendisince veya yönerisine uygun olarak Başsavcı Yardımcısı veya Başsavcı Yardemeası

Muavinleri veya savcılar tarafından kullanılır.

(b) Başsavcı, gerekli gördüğü hallerde, Resmi Gazete'de yayımiayacağı bir emirname ile, davasrz çözümlenmesine yasa ile olanak tanınan yol trafik suçlarını, kendi yönerlsi ve sorumluluğu çerçevesinde mahkemelerde kavuşturmak üzere, uygun göreceği bir polis mensubunu yetkilendirebilir.

(c) Başsavcı, gerekli gördüğü hallerde, Resmi Gazete•de yayımiayacağı bir emirname ile bakanlıkların veya diğer kamu kuruluşlannın taraf olduğu davalardat ilgili bakanlık veya diğer kamu kuruluşlarında görevli ve avukatlık yapmak ehliyetine sahip bir hukukçuyu, bu davaları mahkemelerde yürütmekle yetkili kılabmr.

(6) Başsavca, Devletin taraf olduğu hukuk ve Anayasa davalannda Devleti veya organtannı da temsil etme yetkisine sahiptir.

(7) Başsavcı, Başsavcı Yardımcısıl Başsavca Yardrmcası Muavinleri ve savcılar, herhangi bir mahkemede dinlenilrnek hakkına sahiptirler ve bu hakkın kullanılmasında, mahkeme önOne çıkan bOtün diğer kişilere karşı öncelik kazanırlar.

(8) Başsavcı, her takvim yılı sonunda, Hukuk Dairesinin genel işleyişi ve görevlerinin yürütülmesinde görülen aksaklık veya varsa nedenleri hakkında Cumhurbaşkanına, Cumhuriyet Meclisine ve Bakanlar Kuruluna rapor verir ve alınmaslot gerekli gördüğü önlemler hakkında tavsiyelerde bulunur.

(9) Bu Anayasanın kuralları saklı kalmak kaydty!a, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hukuk Dairesinin kuruluşu, işleyişi, Başsavcıt Başsavcı Yardımcısı, Başsavci Yardtmctst Muavinteri ve savcıların nitelikleri ile atanmalan, hakları ve ödevlerit aylık ve ödenekleri, meslekte ilerlemeleri, haklarında disiplin kovuşturması yapılması ve disiplin cezası uygulanması ve diğer özlük işleri, mahkemelerin bağtmsızlığı ve yargıçların güvenceleri kurallarına göre yasa ile düzenlenir.

Geçici Madde 1. Bu Anayasa Değişikliği Cumhurbaşkanlığı seçımının Anayasa Değişikliğinin yapılacağı günde Cumhurbaşkanınca halkoylamasına sunulur. Halkoylamasa na Sunulacağı Gün 33

Geçici Madde 2.. 2020 yılında yapılacak olan Cumhurbaşkanlığı seçimi

2020 Cumhurbaşkanliği 12 Nisan 2020 tarihinde yapllacak olup, seçimin Seçiminin Yapılacağr başlangıç ve oy verme gono YCıksek Seçim Kurulu

Tarih tarafından bu tarih esas alınarak ve 5/1976 sayılı

Seçim ve Halkoylaması Yasası'nın 11. ve sair ilgili

maddelerine uygun olarak belirlenir.

Yürürlüğe Giriş 6. Bu Anayasa Değişikliğine Hişkin Yasanın Geçici 1'inci ve Geçici 2'nci Madde kuralları Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer. Diğer tüm maddeler ise Anayasa Değişikliğinin Halkoylamasına sunulup kabul edilmesinden sonra Cumhurbaşkanı tarafından 1O gün içinde halkoylaması sonuçları ile birlikte Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer.