BÖLÜM 267
| |
EMTİA SATIŞI
MADDELERİN DİZİNİ
I.KISIM
BAŞLANGIÇ KURALLARI
Kısa isim
Yorum
Sözleşmeler Yasasının uygulanması
II.KISIM
SÖZLEŞMENİN OLUŞUMU
Birinci Bölüm
Satış Sözleşmesi
Satış ve satmak için anlaşma
İkinci Bölüm
Sözleşmenin Formaliteleri
Satış sözleşmesinin nasıl yapıldığı
Üçüncü Bölüm
Sözleşmeye Konu Oluşturan Emtia
Varolan veya ileride varolacak emtia
Sözleşme yapılmadan önce bozulup mahvolan emtia
Satıştan önce ancak satmak için anlaşmadan sonra bozulup mahvolan emtia
Dördüncü Bölüm
Bedel
Bedelin saptanması
Kıymet takdirine göre satmak için anlaşma
Beşinci Bölüm
Koşullar veTaahhütler (Conditions and Warranties)
Zamana ilişkin koşulan şartlar
Şart ve taahhüt
Koşulun ne zaman taahhüt sayılacağı
Mülkiyet vs. ile ilgili zımni taahhüt
Tarife göre satış
Kalite ve uygunlukla ilgili zımni koşullar
Numuneye göre satış
III.KISIM
SÖZLEŞMENİN ETKİLERİ
Birinci Bölüm
Satıcı ve Satın Alıcı Arasında Mülkiyetin (property) Geçmesi Emtianın saptanması gereği
Mülkiyetin niyet edildiği zamanda geçmesi
Teslim edilebilir durumdaki belirlenmiş emtia
Belirlenmiş emtianın teslim edilebilir bir duruma getirilmesi Teslim edilebilir durumda belirlenmiş emtia satışı, bedeli saptamak amacıyla satıcının emtiaya bir şey yapması gerektiği haller
Tespit edilmemiş emtianın satışı ve tahsisi
Onaya bağlı olarak veya “satma veya iade” kaydıyla gönderilen emtia Elden çıkarma hakkını mahfuz tutma
Rizikonun ilk bakışta mülkiyetle beraber geçmesi
İkinci Bölüm
Sahipliğin (title) Devri
Emtianın sahibi olmayan kişi tarafından satış
Müşterek sahiplerden biri tarafından satış
Geçersiz kılınabilen sözleşme uyarınca tasarruf eden tarafından satış Satıştan sonra satıcının veya satın alıcının tasarrufu
IV.KISIM
SÖZLEŞMENİN İFASI
31. Satıcının ve satın alıcının görevleri
32. Ödeme ve teslimin ayni zamanda ifa edilmesi gerekli şartlar olması Teslim
Kısmen teslimin etkisi
Satın alıcının teslim için başvurması gereği
Teslim ile ilgili kaideler
Yanlış miktarda teslim
Taksit taksit teslim
Nakliyeciye veya rıhtımcıya teslim
Emtianın uzak bir yerde teslim edildiği durumlarda riziko Satın alıcının emtiayı muayene etme hakkı
Kabul
Satın alıcının reddettiği emtiayı iade etme mecburiyetinde olmaması Satın alıcının emtiayı teslim almayı ihmal veya reddetmesinden doğan sorumluluğu
V.KISIM
ÖDENMEMİŞ SATICININ EMTİA ÜZERİNDEKİ HAKLARI
Birinci Bölüm
45. “Ödenmemiş satıcı”nın tarifi
46. Ödenmemiş satıcının hakları
İkinci Bölüm
Ödenmemiş satıcının Hapis Hakkı
47. Satıcının hapis hakkı
48. Kısmi teslim
49. Hapis hakkının sona ermesi
Üçüncü Bölüm
Sevkıyat (transit) sırasında Durdurma
50. Sevkıyat (transit) sırasında durdurma hakkı
51. Sevkıyat (transit) süresi
52. Sevkıyat seyri sırasında (transitte) durdurmanın nasıl gerçekleştirildiği
Dördüncü Bölüm
Satın Alıcı ve Satıcı Tarafından Devir
53. Satın alıcının emtiayı satmasının veya rehin etmesinin etkisi
54. Satışın hapis hakkı veya transitte durdurma ile genelde iptal edilmemesi
VI.KISIM
SÖZLEŞMEYİ İHLAL DAVALARI
55. Bedel için dava
56. Emtiayı kabul etmeme için zarar ziyan
57. Teslim etmeme için tazminat
58. Aynen ifa
59. Taahhüdün ihlali için çare
60. Sözleşmenin vadesi gelmeden feshi
61. Tazminat yolu ile faiz ve özel zarar ziyan
VII.KISIM
ÇEŞİTLİ KURALLAR
62. Zımni kayıt ve şartların kaldırılması
63. Makul sürenin olgusal bir mesele olması
64. Açık artırma ile satış
65. Koruma.
EMTİA SATIŞINA İLİŞKİN YASAYI DEĞİŞTİREN VE BİRLEŞTİREN YASA
25/53 [27 Mayıs 1953]
I.KISIM
BAŞLANGIÇ KURALLARI
Kısa İsim
1. Bu Yasa, Emtia Satışı Yasası olarak isimlendirilir.
Yorum
2. (1) Bu Yasada metin başka türlü gerektirmedikçe:
" Bedel " bir emtia satışının parasal ivazını anlatır ;
" Belirlenmiş emtia " satış sözleşmesinin yapıldığı sırada tespiti yapılmış (identified) ve üzerinde anlaşmaya varılmış emtiayı anlatır ;
" Emtia " davalaşılabilecek talepler ve para dışında her çeşit taşınır malı anlatır ve stokları ve sermaye paylarını (stocks and shares), yetişmekte olan ürünleri, ot, ve arazi üzerinde bulunan ve arazinin bir kısmını oluşturan ve satıştan önce veya satış sözleşmesi uyarınca bulunduğu yerden koparılması veya bulunduğu yerden ayırmak için anlaşmaya varılan şeyleri de içerir ;
" Emtianın kalitesi " emtianın halini veya bulunduğu durumunu içerir ;
" Emtianın sahiplik belgesi " bir konşimentoyu, rıhtımdan mal çekme müzekkeresini (dock-warrant), antrepocu şahadetnamesini, iskele veya rıhtım sahibinin veya sorumlusunun şahadetnamesini, demiryolu makbuzunu, emtianın teslim edilmesini yetkilendiren veya emreden bir belgeyi ve işin veya ticaretin olağan seyri sırasında emtianın tasarruf edilmesinin veya kontrol altında bulundurulmasının kanıtı olarak kullanılan, veya gerek ciro etmek gerekse teslim etmek suretiyle belgeyi tasarrufunda bulunduran kişiye belgede gösterilen emtiayı nakletme veya devretme veya alma yetkisi veren veya böyle bir yetki vermeyi amaçlayan başka herhangi bir belgeyi içerir ;
" İleride varolacak emtia " satıcı tarafından satış sözleşmesinin yapılmasından sonra imal edilecek, veya üretilecek veya iktisap edilecek emtiayı anlatır ;
"Kusur " kanunen aykırı veya haksız (wrongful) bir fiili veya temerrüdü anlatır ;
" Müflis " bir iflas fiili işlemiş olup olmadığına bakılmaksızın, işin olağan seyri sırasında borçlarını ödemeyi durdurmuş olan veya vadesi geldikçe borçlarını ödeyemeyen bir kişiyi anlatır ;
" Mülkiyet " emtia üzerinde sadece özel bir mülkiyeti değil genel mülkiyeti anlatır ;
" Satıcı veya satan " emtia satan veya satmak için anlaşmaya varan kişiyi anlatır ;
" Satın alıcı veya alıcı veya satın alan" emtia satın alan veya satın almak için anlaşmaya varan kişiyi anlatır ;
" Teslim " tasarrufun bir kişiden başka bir kişiye gönüllü olarak devrini veya naklini anlatır ;
" Teslim edilebilir durum" emtianın, sözleşme uyarınca, satın alanın emtiayı teslim alma mecburiyetinde olacağı durumunu anlatır.
" Ticari acente " ticari acente olarak işinin mutat seyri sırasında gerek emtia satma gerekse satış amaçları için emtia konsinye etme veya emtia satın alma veya emtiayı teminat göstererek para sağlama yetkisine sahip olan bir ticari acenteyi anlatır ;
Bölüm 149
(2) Bu Yasada kullanılan ancak tanımlaması burada yapılmamış ve Sözleşmeler Yasasında yapılmış deyimler, o Yasanın onlara verdiği anlamı taşırlar.
Sözleşmeler Yasasının
3. Sözleşmeler Yasasının kaldırılmamış kuralları, bu Yasanın açık kuralları ile çelişkili olmadıkça uygulanması ve çelişkili olmadıkları ölçüde, emtia satışı sözleşmelerine de uygulanmaya devam ederler.
Bölüm 149
II. KISIM
SÖZLEŞMENİN OLUŞUMU
Birinci Bölüm
Satış Sözleşmesi
Satış ve satmak için
4. (1) Bir emtia satış sözleşmesi, satıcının bir bedel karşılığında emtianın mülkiyetini satın anlaşma alıcıya devrettiği veya devretmeyi kabul ettiği bir sözleşmedir. Bir müşterek malik ile diğer müşterek malik arasında bir satış sözleşmesi yapılabilir.
(2) Satış sözleşmesi kesin veya koşullu olabilir.
(3) Bir satış sözleşmesi uyarınca emtianın mülkiyeti satıcıdan satın alıcıya devredildiğinde, sözleşme, satış olarak adlandırılır, ancak eşyanın mülkiyetinin devri ilerideki bir tarihte yer alacaksa veya daha sonra yerine getirilmesi öngörülen bir koşula bağlı olarak gerçekleşecekse, sözleşme, satmak için anlaşma olarak adlandırılır.
(4) Bir satmak için anlaşma, süre sona erdiğinde veya emtianın mülkiyetinin devri için öngörülen koşulların yerine getirilmesi üzerine bir satış olur.
İkinci Bölüm
Sözleşmenin Formaliteleri
Satış sözleşmesi-nin
5. (1) Bir satış sözleşmesi, bir bedel karşılığında emtia satın alma veya satma teklifinde nasıl yapıldığı bulunulması ve bu teklifin kabul edilmesi ile yapılır. Sözleşme, emtianın derhal teslimini veya bedelin derhal ödenmesini veya her ikisini, veya emtia tesliminin veya ödemenin taksitlerle yapılmasını, veya teslim veya ödemenin veya her ikisinin ertelenmesini öngörebilir.
(2) Yürürlükteki başka herhangi bir Yasa kurallarına bağlı kalınması koşuluyla, bir satış sözleşmesi yazılı veya sözlü olarak, veya kısmen yazılı ve kısmen sözlü olarak yapılabilir veya tarafların davranışından zımnen istihraç edilebilir.
Üçüncü Bölüm
Sözleşmeye Konu Oluşturan Emtia
Varolan veya ileride
6. (1) Bir satış sözleşmesinin konusunu oluşturan emtia, varolan ve satıcının sahip olduğu veya varolacak emtia tasarrufunda bulundurduğu emtia olabileceği gibi ileride varolacak emtia da olabilir.
(2) Bir satıcı tarafından, iktisabı bir koşulun veya muhtemel bir olayın gerçekleşebilmesine veya gerçekleşememesine bağlı olan emtianın satışı için de sözleşme yapılabilir.
(3) Satıcı, bir satış sözleşmesi ile ileride varolacak emtianın satışını şimdiden yapmış olduğunu göstermeyi amaçladığında, sözleşme, emtiayı satma anlaşması olarak etkili olur.
Sözleşme yapılmadan
7. Belirlenmiş emtianın satışı için bir sözleşme bulunduğunda, emtia sözleşmenin yapıldığı zaman önce bozulup mahvolan satıcının bilgisi haricinde bozularak mahvolmuş ise veya sözleşmede yapılan tariflerine uymayacak emtia derecede zarara veya hasara uğramışsa, sözleşme geçersiz olur.
Satıştan önce ancak
8. Belirlenmiş emtiayı satmak için bir anlaşma bulunduğunda, ve anlaşma yapıldıktan sonra emtia satmak için anlaşmadan satıcının veya satın alıcının herhangi bir kusuru olmaksızın riziko satın alana intikal etmeden sonra bozulup mahvolan bozularak mahvolursa veya sözleşmedeki tariflerine uymayacak derecede zarara veya hasara uğrarsa, emtia bunun sonucu olarak anlaşma uygulanmaz.
Dördüncü Bölüm
Bedel
Bedelin saptanması
9. (1) Bir satış sözleşmesinde bedel sözleşme ile saptanabilir, veya sözleşmede nasıl saptanacağı kabul edilerek anlaşmaya varıldığı şekilde saptanmak üzere bırakılabilir, veya taraflar arasındaki muamelelerin seyri sırasında kararlaştırılabilir.
(2) Bedelin yukarıdaki kurallar uyarınca saptanmadığı hallerde, satın alıcının satıcıya makul bir bedel ödemesi gerekir. Makul bir bedelin ne olduğu her meselenin kendi hal ve koşullarına dayanarak saptanacak olgusal bir husustur.
Kıymet takdirine göre
10. (1) Bedelin üçüncü bir tarafın yapacağı kıymet takdiri ile saptanması kaydıyla yapılan bir satmak için anlaşma emtia satmak için anlaşma bulunduğunda, ve bu üçüncü taraf bu kıymet takdirini yapamazsa veya yapmazsa, bunun sonucu olarak anlaşma uygulanmaz;
Ancak emtia veya herhangi bir kısmı, satın alıcıya teslim edilmişse ve emtia satın alıcı tarafından sahiplenilmişse (appropriated), satın alıcının emtia için makul bir bedel ödemesi gerekir.
(2) Satıcının veya satın alıcının kusuru nedeniyle üçüncü taraf kıymet takdirini yapmaktan engellenirse, kusursuz taraf kusurlu taraf aleyhine bir zarar ziyan davası açabilir.
Beşinci Bölüm
Koşullar ve Taahhütler (Conditions and Warranties)
Zamana ilişkin koşulan
11. Sözleşme hükümleri farklı bir niyet göstermedikçe, sözleşmede ödeme zamanına ilişkin koşulan şartlar şartlar, bir satış sözleşmesinde esas oluşturur sayılmazlar. Zamanla ilgili olarak koşulan başka herhangi bir şartın sözleşmede esas oluşturup oluşturmadığı sözleşme hükümlerine dayanarak kararlaştırılır.
Şart ve taahhüt
12. (1) Bir satış sözleşmesinde sözleşmeye konu teşkil eden emtiaya atfen koşulan bir şart bir koşul (condition) veya bir taahhüt (warranty) olabilir.
(2) Koşulan bir şart sözleşmenin esas amacı için elzem olduğunda bir koşul (condition) olur, ve ihlali sözleşmenin reddedilmiş muamelesine tabi tutulması hakkı verir.
(3) Koşulan bir şart sözleşmenin esas amacına fer’i bir şart olduğunda bir taahhüt (warranty) olur, ve ihlâli zarar ziyan için talepte bulunma hakkı verir, ancak emtiayı teslim almayı reddetme ve sözleşmeyi reddedilmiş muamelesine tabi tutma hakkı vermez.
(4) Bir satış sözleşmesinde koşulan bir şartın bir koşul (condition) veya bir taahhüt (warranty) olup olmadığı, her meselede, sözleşmenin yorumuna bağlı olur. Bir şart sözleşmede taahhüt (warranty) olarak gösterilmekle veya nitelenmekle beraber, bir koşul (condition) olabilir.
Koşulun ne zaman
13. (1) Bir satış sözleşmesi, satıcı tarafından yerine getirilmesi öngörülen bir koşula (condition) taahhüt sayılacağı bağlı olduğunda, satın alıcı bu koşulu göz ardı ederek ondan feragat edebilir, veya koşulun ihlâlini, sözleşmeyi reddedilmiş muamelesine tabi tutma sebebi olarak değil de, bir taahhüdün (warranty) ihlali olarak muameleye tabi tutma sebebi olarak işlemde bulunma tercihini yapabilir.
(2) Bir satış sözleşmesi bölünemezse (is not severable) ve satın alıcı emtiayı veya emtianın bir bölümünü kabul etmiş ise, veya sözleşme belirlenmiş emtia için ise ve bu emtianın mülkiyeti satın alıcıya geçmiş ise, satıcı tarafından yerine getirilmesi öngörülen herhangi bir koşulun (condition) ihlâli sadece bir taahhüdün (warranty) ihlali olarak muameleye tabi tutulabilir, ve sözleşmede o maksatla açık veya zımni bir hüküm bulunmadıkça emtiayı reddedip sözleşmeyi reddedilmiş muamelesine tabi tutma sebebi vermez.
(3) Bu maddenin içerdiği hiçbir kural olanaksız olduğu için veya başka nedenle yerine getirilmediğinde yasal olarak mazur görülen herhangi bir koşulun veya taahhüdün söz konusu olduğu durumu etkilemez.
Mülkiyet vs. ile
14. Bir satış sözleşmesinde, sözleşmenin ahval ve koşulları farklı bir niyet gösterecek mealde ilgili zımni taahhüt olmadıkça, şunlar vardır:
Bir satışın söz konusu olduğu hallerde, satıcının emtiayı satma hakkına sahip olduğuna, ve bir satmak için anlaşmanın söz konusu olduğu hallerde de, emtianın mülkiyetinin geçeceği zaman satıcının emtiayı satma hakkına sahip olacağına dair zımni bir koşul (condition);
Satın alıcının emtianın tasarrufunu sorunsuz veya başkalarının müdahalesinden ari olarak tasarruf edeceğine (quiet possession) ve kullanacağına dair zımni bir taahhüt (warranty);
Emtianın, sözleşme yapılmadan önce veya yapıldığı sırada, herhangi bir üçüncü taraf lehine, satın alıcıya beyan edilmemiş veya satın alıcının bilmediği herhangi bir yükümlülükten veya engelden serbest olacağına dair zımni bir taahhüt (warranty).
.
Tarife göre satış
15. Emtianın tarife göre satışının yapılmasına dair bir satış sözleşmesi emtianın tarife uyacağına dair zımni bir koşul (condition) içerir; ve eğer satış hem tarif ile hem de numune ile yapılmışsa, emtianın büyük bir kısmının numuneye uygun olması emtia ayni zamanda tarife de uygun olmadığı takdirde koşul için yeterli olmaz.
Kalite ve uygunlukla
16. Bu Yasa kurallarına ve halen yürürlükte olan başka herhangi bir Yasa kurallarına bağlı kalınması ilgili zımni koşullar koşuluyla, aşağıda belirtilen haller dışında, bir satış sözleşmesi uyarınca tedariki yapılan emtianın, herhangi belli bir amaç için kalitesi veya uygunluğu ile ilgili herhangi bir zımni taahhüt (warranty) veya koşul (condition) yoktur:
(a) Satın alıcı, satıcının maharet veya becerisine ve usuna (judgment) güvendiğini gösterecek biçimde emtianın hangi belirli amaçla istendiğini açıkça veya zımnen satıcının bilgisine getirirse, ve emtia satıcının (ister imalatçısı isterse üreticisi olsun veya olmasın) işi veya ticareti icabı tedarikini yaptığı türden emtia ise, emtianın bu amaç için makul bir şekilde uygun olacağına dair zımni bir koşul (condition) vardır;
Ancak, belirli bir metaın patent veya başka ticari ismi altında satışını öngören bir satış sözleşmesinde, metaın herhangi belirli bir amaç için uygunluğu hususunda zımni bir koşul (condition) yoktur.
(b) İmalatçısı veya üreticisi olup olmadığına bakılmaksızın, emtianın o türden emtia ticareti yapan bir satıcıdan tarife göre satın alındığı durumlarda, emtianın satılabilir (merchantable) kalitede olacağına dair zımni bir koşul (condition) vardır;
Ancak, satın alıcı emtiayı muayene etmişse bu muayenenin meydana çıkarması gereken kusurlar (defects) hususunda zımni koşul bulunmaz
(c) Ticaretin teamülleri, kalite veya belli bir amaca uygunluk hususunda zımni bir taahhüt (warranty) veya koşul (condition) öngörebilir;
(d) Açıkça vazedilen bir taahhüt (warranty) veya koşul (condition), bu Yasanın öngördüğü zımni taahhüt veya koşulu geçersiz kılmaz, meğerki onunla çelişkili olsun.
Numuneye göre satış
17. (1) Bir satış sözleşmesinde açıkça veya zımnen satışın numuneye göre yapılacağına dair bir kayıt varsa, bu satış sözleşmesi, bir numuneye göre satış sözleşmesidir.
(2) Bir numuneye göre satış sözleşmesinde aşağıdaki hususlarda zımni bir koşul (condition) vardır:
(a) Emtianın büyük bir kısmının kalite bakımından numuneye uygun olacağı hususunda;
(b) Satın alıcının, emtianın büyük bir kısmını numune ile mukayese etme için makul bir fırsata sahip olacağı hususunda;
(c) Emtiada numunenin makul biçimde muayenesi üzerine görülemeyecek ve emtiayı satılabilmez (unmerchantable) yapacak herhangi bir kusurdan ari olacağı hususunda.
III. KISIM
SÖZLEŞMENİN ETKİLERİ
Birinci Bölüm
Satıcı ve Satın Alıcı Arasında Mülkiyetin (property) Geçmesi
Emtianın saptanması
18. Tespit edilmemiş (unascertained) emtia satışı için bir sözleşme bulunduğunda, emtianın tespiti gereği yapılmadıkça ve tespiti yapılana kadar emtiadaki mülkiyet satın alıcıya geçmez.
Mülkiyetin niyet
19. (1) Belirlenmiş veya tespiti yapılmış emtianın satışı için bir sözleşme bulunduğunda, emtiadaki edildiği zamanda mülkiyet satın alıcıya, sözleşme taraflarının mülkiyetin geçmesini niyetlendikleri zamanda geçer.
geçmesi
(2) Tarafların niyetini saptamak amacıyla, sözleşme hükümleri, tarafların davranışı ve meselenin ahval ve koşulları dikkate alınır.
(3) Farklı bir niyet görülmedikçe, 20. maddeden 24. maddeye kadar olan maddelerin içerdiği kaideler, tarafların emtianın mülkiyetinin ne zaman satın alıcıya geçeceği hususundaki niyetin saptanması için uygulanan kaidelerdir.
Teslim edilebilir
20. Belirlenmiş emtianın teslim edilebilir durumda satışı için kayıtsız ve şartsız bir sözleşme durumdaki belirlenmiş bulunduğunda, emtiadaki mülkiyet sözleşme yapıldığı zaman satın alana geçer, ve bedelin ödenmesi emtia. zamanının veya emtianın teslim edilmesi zamanının veya her ikisinin ertelenmiş olup olmadığına bakılmaz..
Belirlenmiş emtianın
21. Belirlenmiş emtia satışı için bir sözleşme bulunduğunda ve satıcının emtiayı teslim edilebilir teslim edilebilir bir bir duruma getirmek için emtiaya bir şey yapmak mecburiyetinde olduğu durumlarda, yapılması gereken duruma getirilmesi. bu şey yapılana ve satın alıcı bu şeyin yapıldığına dair ihbar sahibi olana kadar mülkiyet geçmez.
Teslim edilebilir
22. Teslim edilebilir durumda belirlenmiş eşya satışı için bir sözleşme bulunduğunda, ancak, durumda belirlenmiş satıcının bedeli saptamak amacıyla emtiayı tartma, ölçme, teste tabi tutma veya eşya ile ilgili emtia satışı, bedeli olarak başka bir şey yapma mecburiyetinde olduğunda, böyle bir işlem veya eylem veya şey yapılana ve saptamak amacıyla satın alıcı yapıldığına dair ihbar sahibi olana kadar mülkiyet geçmez.
satıcının emtiaya bir
şey yapması gerektiği
haller.
Tespit edilmemiş
23. (1) Tespit edilmemiş veya ileride varolacak emtianın tarife göre satışı için bir sözleşme emtianın satışı ve bulunduğunda ve o tarife uygun ve teslim edilebilir durumda emtia gerek satın alıcının rızası ile tahsisi satıcı tarafından gerekse satıcının rızası ile satın alıcı tarafından kayıtsız şartsız sözleşme için tahsis edildiğinde, emtianın mülkiyeti satın alıcıya geçer. Böyle bir rıza açıkça veya zımni olabilir ve tahsis yapılmadan önce veya sonra verilebilir.
(2) Satıcının sözleşme uyarınca emtiayı satın alıcıya veya satın alıcıya iletilmek amacıyla ( satın alan tarafından isminin verilmiş olup olmadığına bakılmaksızın) bir nakliyeciye veya başka bir emanetçiye teslim ettiği durumlarda ve emtiayı başkasına devretme, satma veya elden çıkarma hakkını mahfuz tutmadığında, emtiayı kayıtsız şartsız sözleşmeye tahsis etmiş sayılır.
Onaya bağlı olarak
24. Emtia, satın alıcının onayına bağlı olarak veya “iadeli satış” kaydıyla veya benzeri başka veya "iadeli kayıtlara bağlı olarak satın alıcıya teslim edildiğinde emtiadaki mülkiyet aşağıdaki durumlarda satış”kaydıy-le satın alıcıya geçer:
gönderilen emtia
(a) satın alıcı onayını veya kabul ettiğini belirttiğinde veya muameleyi benimseyip özümsediğini gösteren başka herhangi bir işlem veya eylemde bulunduğunda;
(b) onayını veya kabulünü satıcıya belirtmez ve ret bildiriminde bulunmaksızın emtiayı alıkoyarsa, o zaman, emtianın iadesi için bir süre saptanmışsa, sürenin sona ermesi üzerine, ve bir süre saptanmamışsa makul bir sürenin sona ermesi üzerine.
Elden çıkarma hakkını
25. (1) Belirlenmiş emtianın satışı için bir sözleşme bulunduğunda veya daha sonra emtia sözleşmeye mahfuz tutma tahsis edildiğinde, satıcı, sözleşme hükümlerine veya tahsis şartlarına göre, belirli koşullar yerine getirilene kadar emtiayı satma veya elden çıkarma hakkını mahfuz tutabilir. Böyle bir durumda emtianın satın alıcıya veya ona iletilmek üzere bir nakliyeciye veya başka emanetçiye teslim edilmesine bakılmaksızın emtianın mülkiyeti, satıcının koyduğu koşullar yerine getirilinceye kadar satın alıcıya geçmez.
(2) Emtia gemi ile sevk edildiğinde ve konşimentoya göre emtianın satıcının veya temsilcisinin emrine teslim edilebileceği durumlarda, satıcı ilk bakışta satma veya elden çıkarma hakkını mahfuz tutmuş sayılır.
(3) Emtianın satıcısı bedel için satın alıcıya bir poliçe çekip konşimento ile birlikte, poliçenin kabulünü veya ödenmesini sağlamak için satın alıcıya gönderdiği durumlarda, satın alıcı, poliçeyi onore etmezse veya karşılığını ödemezse konşimentoyu iade etmeye mecburdur, ve haksız ve kanunsuz olarak konşimentoyu alıkoyarsa, emtiadaki mülkiyet kendisine geçmez.
Rizikonun ilk bakışta
26. Başkaca bir anlaşma yapılmadıkça, emtiadaki mülkiyet satın alıcıya devredilene kadar emtianın mülkiyetle beraber rizikosu satıcıda kalır, ancak, emtiadaki mülkiyetin satın alıcıya devredilmesi üzerine, emtianın geçmesi teslimatı yapılmış olsun veya olmasın, riziko satın alana ait olur:
Ancak teslimat, satın alıcının veya satıcının herhangi birinin kusuru nedeniyle geciktirilmişse, böyle bir kusur olmasa idi meydana gelmeyecek herhangi bir kayıp hususunda riziko kusurlu tarafa aittir:
Yine ancak, bu maddenin içerdiği hiçbir kural, satıcının veya satın alıcının diğer tarafın emtiasının emanetçisi olarak görev veya sorumluluklarını etkilemez.
İkinci Bölüm
Sahipliğin (title) Devri
Emtianın sahibi
27. Bu Yasa kurallarına ve halen yürürlükte olan başka herhangi bir Yasa kurallarına bağlı kalınması olmayan kişi koşuluyla, bir kişi sahibi olmadığı emtiayı, sahibinin yetki veya rızası olmadan sattığında, satın tarafından satış alıcı eşyada, satıcının sahiplik hakkından (title)daha iyi bir sahip olma hakkı (title) elde etmez, meğer ki emtianın sahibinin hal ve davranışları satıcının satma yetkisini reddetmesine engel teşkil etsin.
Ancak, bir ticari acente, emtianın sahibinin rızasıyla emtiayı veya emtianın sahipliğini (title) gösteren bir belgeyi tasarrufunda bulundurduğunda, ticari acentenin bu sıfatla işinin olağan seyri içerisinde faaliyette bulunurken yaptığı herhangi bir satış, satın alıcı iyi niyetle hareket ederse ve satış sözleşmesi yapıldığı zaman satıcının satma yetkisine sahip olmadığına dair bilgisi yoksa, ticari acente emtia sahibi tarafından satışı yapması için açıkça yetkilendirilmiş gibi geçerli olur.
Müşterek sahiplerden
28. Emtianın birkaç sahibinden biri, müşterek sahiplerin müsaadesi ile emtiayı tek başına biri tarafından satış tasarrufunda bulundurursa, emtiadaki mülkiyet, emtiayı iyi niyetle bu müşterek sahipten satın alan ve satış sözleşmesi yapılırken satıcının satma yetkisine sahip olmadığına dair bilgisi olmayan herhangi bir kişiye geçer.
Geçersiz kılınabilen
29. Emtianın satıcısı emtianın tasarrufunu Sözleşmeler Yasasının 19. veya 20. maddeleri altında sözleşme uyarınca geçersiz kılınabilen bir sözleşme uyarınca elde ettiğinde ancak sözleşme satış zamanında ipta1 tasarruf eden edilmiş olmadığında, satın alıcı emtiayı iyi niyetle ve satıcının sahiplik hakkındaki sakatlığa dair tarafından satış bilgisi olmadan satın almış olması kaydıyla, emtianın sahipliğini (title) geçerli biçimde iktisap Bölüm 149 etmiş olur.
Satıştan sonra
30. (1) Bir kişi, emtiayı sattıktan sonra, emtiayı veya emtianın sahiplik hakkını (title) gösteren satıcının veya satın belgeleri tasarrufunda bulundurduğu veya bulundurmaya devam ettiği durumlarda, bu kişinin veya bu alıcının tasarrufu kişi adına hareket eden bir ticari acentenin herhangi bir satış, rehin veya başka suretle elden çıkarma yoluyla emtiayı veya sahiplik hakkını gösteren belgeleri, bunları iyi niyetle ve önceki satıştan bihaber olarak alan herhangi bir kişiye teslim veya devretmesi, teslimi veya devri yapan kişinin, devri veya teslimi yapması için emtianın sahibi tarafından açıkça yetkilendirilmiş gibi etkili olur.
(2) Bir kişi, emtiayı satın aldıktan veya satın alma için anlaşmaya vardıktan sonra, satıcının rızasıyla emtianın veya emtianın sahiplik hakkını (title) gösteren belgelerinin tasarrufunu elde ettiği durumlarda, bu kişinin veya bu kişi adına hareket eden bir ticari acentenin, herhangi bir satış, rehin veya başka suretle elden çıkarma yoluyla emtiayı veya sahiplik haklarını gösteren belgeleri, bunları iyi niyetle ve esas satıcının emtiaya ilişkin herhangi bir hapis hakkından veya başka haktan bihaber olarak alan herhangi bir kişiye teslim veya devretmesi, böyle bir hapis hakkı veya hak yokmuş gibi etkili olur.
IV. KISIM
SÖZLEŞMENİN İFASI
Satıcının ve satın
31. Satıcının görevi, emtiayı satış sözleşmesi hükümleri uyarınca teslim etmek ve satın alıcının da alıcının görevleri görevi, satış sözleşmesi hükümleri uyarınca emtiayı kabul etmek ve bedelini ödemektir.
Ödeme ve teslimin ayni
32.Başkaca bir anlaşma yapılmadıkça, emtianın teslimi ve bedelinin ödenmesi ayni zamanda ifa zamanda ifa edilmesi edilmesi gerekli şartlardır, şöyle ki, satıcının bedel karşılığında emtianın tasarrufunu satın gerekli şartlar alıcıya vermeye hazır ve istekli olması, ve satın alıcının da emtianın tasarrufunu alma karşılığında olması bedeli ödemeye hazır ve istekli olması gereklidir.
Teslim
33. Satılan emtianın tes1im edilmesi, taraflarca teslim etme olarak kabul edilmesi hususunda anlaştıkları herhangi bir şeyin yapılması, veya emtiayı satın alıcının veya emtiayı onun adına elinde bulundurmaya yetkili kılınmış herhangi bir kişinin tasarrufuna bırakma etkisini gösteren herhangi bir şeyin yapılması ile gerçekleştirilebilir.
Kısmen teslimin etkisi
34. Emtianın tümünün teslimi süreci içerisinde kısmen teslimi, bu emtiadaki mülkiyetin geçmesi amaçları bakımından tümünün teslimi yapılmış gibi etkili olur, ancak, emtianın bir kısmını tümünden ayırmak niyetiyle yapılan kısmî teslim, geriye kalan emtianın teslim edilmiş olduğu etkisini yapmaz.
Satın alıcının teslim
35. Herhangi bir açıkça yapılmış sözleşme dışında, emtianın satıcısı, satın alıcı teslim için için başvurması gereği müracaat edene kadar emtiayı teslim etme mecburiyetinde değildir.
Teslim ile ilgili
36. (1) Emtianın tasarrufunu alma satın alıcının mı görevi olduğu yoksa emtiayı satın alıcıya kaideler gönderme satıcının mı görevi olduğu, her meselede tarafların kendi aralarında açıkça veya zımnen yaptıkları sözleşmeye bağlı bir husustur. Böyle bir sözleşme bulunmadığında, satılan emtia, satış zamanında bulunduğu yerde teslim edilir, ve satılması için anlaşmaya varılan emtia da, satmak için anlaşmanın yapıldığı zaman bulunduğu yerde, veya, emtia o zaman varolan emtia değilse, imal edildiği veya üretildiği yerde teslim edilir.
(2)Satış sözleşmesi uyarınca satıcı, emtiayı satın alıcıya gönderme mecburiyetinde olduğunda ancak, ne zaman gönderileceği saptanmadığında, satıcı emtiayı makul bir zaman içinde göndermek mecburiyetindedir.
(3) Emtia, satışın yapıldığı zaman bir üçüncü şahısın tasarrufunda bulunduğunda, bu üçüncü şahıs emtiayı satıcı adına elinde bulundurduğunu kabul ettiğini satın alıcıya bildirmedikçe ve bildirinceye kadar satıcı tarafından satın alıcıya teslim yapılmış olmaz :
Ancak, bu maddenin içerdiği hiçbir kural, emtianın sahiplik hakkına (title) dair herhangi bir belgenin ısdar edilmesi veya devredilmesi işleyişini etkilemez.
(4) Makul bir saatte yapılmadıkça teslim için talep veya teklif etkisiz sayılabilir. Makul saatin ne olduğu olgusal bir sorundur.
(5) Başkaca anlaşmaya varılmadıkça, emtiayı teslim edilebilir bir duruma getirme masrafları ile arızi masraflar satıcı tarafından karşılanır.
Yanlış miktarda teslim
37. (1) Satıcının, satın alıcıya satmak için sözleşme yaptığı miktardan daha az miktarda emtia teslim ettiği durumlarda, satın alıcı bunları reddedebilir ancak, satın alıcı daha az miktarda teslim edilen emtiayı kabul ederse, bunların bedelini sözleşmedeki fiyat üzerinden ödemesi gerekir
(2) Satıcının, satın alıcıya satmak için sözleşme yaptığı miktardan daha fazla miktarda emtia teslim ettiği durumlarda, satın alıcı, sözleşmenin içerdiği emtiayı kabul edebilir ve geriye kalanı reddedebilir, veya emtianın tümünü reddedebilir. Satın alıcı bu şekilde teslim edilen emtianın tümünü kabul ederse, bunların bedelini sözleşmedeki fiyat üzerinden ödemesi gerekir.
(3) Satıcının, satmak için sözleşme yaptığı emtiayı, satın alıcıya, sözleşmeye dahil edilmemiş farklı cinsten veya farklı tarife uygun emtia ile karışık olarak teslim ettiği durumlarda, satın alıcı sözleşmeye uygun olan emtiayı kabul edebilir ve geriye kalanı reddedebilir, veya emtianın tümünü reddedebilir.
(4) Bu madde kuralları, ticaret adet ve örflerine, özel anlaşmaya veya taraflar arasındaki ticari alış verişin teamül veya seyrine tabidir.
Taksit taksit teslim
38. (1) Başkaca anlaşma yapılmadıkça, emtianın satın alıcısı, emtianın taksit taksit teslimini kabul etmeye mecbur değildir.
(2) Belirtilmiş taksitlerle teslim edilmesini ve ayrı ayrı ödeme yapılmasını öngören bir emtia satış sözleşmesi bulunduğu, ve satıcının taksitlerin birini veya daha fazlasını teslim etmediği veya taksitlerin birinde veya daha fazlasında eksik teslimat yaptığı durumlarda, veya satın alıcının, taksitlerin biri veya daha fazlası ile teslim edilen emtiayı teslim almayı veya bedelini ödemeyi ihmal veya ret ettiği durumlarda, sözleşmenin bu suretle ihlalinin sözleşmenin bütünüyle reddine sebebiyet verip vermediği veya ihlalin sözleşmenin tümünden ayrılabilen ve bir tazminat talebine yol açabilen ancak sözleşmeyi bütünüyle reddedilmiş kabul etme hakkı vermeyen bir ihlal olup olmadığı hususu, her meselede sözleşme kayıt ve şartları ile meselenin hal ve koşullarına bağlı bir konudur.
Nakliyeciye veya
39. (1) Bir satış sözleşmesi uyarınca satıcının emtiayı satın alıcıya göndermeye yetkili olduğu veya rıhtımcıya teslim göndermesi gerektiği durumlarda, emtianın satın alıcıya iletilmesi amacıyla, adı satın alıcı tarafından verilen veya verilmeyen bir nakliyeciye teslimi, veya güvence içinde muhafaza edilmek üzere emtianın bir rıhtımcıya teslimi, ilk bakışta emtianın satın alıcıya teslimi sayılır.
(2) Satın alıcı tarafından başkaca yetkilendirilmedikçe, satıcının satın alıcı adına nakliyeci veya rıhtımcı ile emtianın nitelik veya doğasına ve meselenin öteki hal ve koşullarına göre makul olabilecek bir sözleşme yapması gerekir. Satıcı bunu yapmayı eksik bırakırsa, ve emtia transitte iken veya rıhtımcının muhafazasında bulunduğu sırada kaybolur veya zarara uğrarsa, satın alıcı nakliyeciye veya rıhtımcıya yapılan teslimi, kendine yapılmış bir teslim olarak kabul etmeyi reddedebilir, veya satıcıyı zarar ziyan ödeme yükümlülüğü ile sorumlu tutabilir.
(3) Başkaca anlaşma yapılmadıkça, satıcı, satın alıcıya emtiayı, mutat olarak sigortalama yapılan hal ve koşullarda deniz taşımacılığını gerektiren bir güzergâhtan gönderdiğinde, satıcının satın alıcıya deniz transiti sırasında emtiayı sigortalaması için tertibat almasını mümkün kılacak bir ihbarda bulunması gerekir, ve satıcı bu ihbarda bulunmayı ihmal ederse, ilgili deniz transiti sırasında emtianın rizikosu satıcıda sayılır.
Emtianın uzak bir
40. Emtianın satıcısının, emtiayı, satıldığı zaman bulunduğu yerden kendi rizikosu altında başka bir yerde teslim edildiği yerde teslim etmeyi kabul ettiği durumlarda, satın alıcı, buna rağmen, başkaca bir anlaşma durumlarda riziko. yapılmadıkça, emtianın sevkıyat sırasında meydana gelmesi kaçınılmaz olan hasar veya bozulması rizikosunu üstlenir.
Satın alıcının emtiayı
41. (1) Satın alıcıya, önceden muayene etmediği emtianın teslim edildiği durumlarda, satın alıcı muayene etme hakkı emtianın sözleşmeye uygun olup olmadığını saptamak amacıyla emtiayı muayene etmek için makul bir fırsata sahip olmadıkça ve olana kadar emtiayı kabul etmiş sayılmaz.
(2) Başkaca anlaşma yapılmadıkça, satıcı, emtiayı satın alıcıya teslim etmeyi teklif ettiğinde, satın alıcının istemi üzerine, emtianın sözleşmeye uyup uymadığını saptaması amacıyla emtiayı muayene etmesi için satın alıcıya makul bir fırsat sağlamaya mecburdur.
Kabul
42. Satın alıcı, emtiayı kabul ettiğini satana ima ettiğinde, veya emtia kendisine teslim edildiğinde ve emtia ile ilgili olarak satıcının sahipliği ile çelişkili herhangi bir fiilde bulunduğunda, veya, makul bir sürenin geçmesi üzerine, emtiayı reddettiğini satıcıya ima veya iş’ar etmeksizin emtiayı alıkoyduğunda, emtiayı kabul etmiş sayılır.
Satın alıcının
43. Başkaca anlaşma yapılmadıkça, emtia satın alıcıya teslim edildiğinde, satın alıcı emtianın reddettiği emtiayı kabulünü reddetme hakkına sahip ise ve emtiayı kabul etmeyi reddederse, emtiayı satana iade etmek iade etme mecburiyetinde değildir, ancak emtiayı kabul etmeyi reddettiğini satıcıya ima veya iş’ar etmesi mecburiye-tinde gerekli ve yeterlidir.
olmaması
Satın alıcının emtiayı
44. Satıcı emtiayı teslim etmeye hazır ve istekli ise ve emtiayı teslim alması için satın alıcıya teslim almayı ihmal istemde bulunursa, ve satın alıcı bu istemden sonra makul bir süre içinde emtiayı teslim almazsa, veya reddetmesin-den teslim almayı ihmal veya reddetmesi sebebiyle meydana gelen herhangi bir kayıp hususunda ve ayrıca doğan sorumluluğu emtianın bakımının ve muhafazasının makul masrafları hususunda satıcıya karşı sorumlu olur :
Ancak, bu maddenin içerdiği hiçbir kural, satın alıcının emtiayı teslim almayı ihmali veya reddetmesi sözleşmenin reddini oluşturduğunda, satıcının haklarını etkilemez.
V. KISIM
ÖDENMEMİŞ SATICININ EMTİA ÜZERİNDEKİ HAKLARI
Birinci Bölüm
“Ödenmemiş satıcı”nın 45. (1) (a) Bedelin tümünün ödenmediği veya ödenmesi teklifinde bulunulmadığı;
tarifi
(b) Bir poliçenin veya başka ciro edilebilir enstrümanın şarta bağlı ödeme olarak alındığı, ve alınmasının bağlı olduğu şartın enstrümanın onore edilmemesi veya karşılığının tahsil edilememesi veya başka nedenle yerine getirilmediği
durumlarda, emtianın satıcısı bu Yasa anlamında, "ödenmemiş satıcı" sayılır.
(2) Bu Kısımda " satıcı " deyimi kendisine konşimentonun ciro edildiği satıcının bir vekili, veya bedeli bizzat ödemiş veya bedelden doğrudan doğruya sorumlu olan bir acente veya konsinye emtia gönderen bir kişi gibi satıcı durumunda olan herhangi bir kişiyi içerir.
ÖÖdenmemiş satıcının
46. (1) Bu Yasa kurallarına ve halen yürürlükte bulunan başka herhangi bir Yasa kurallarına bağlı hakları kalınması koşuluyla, emtiadaki mülkiyetin satın alıcıya geçmiş olabileceğine bakılmaksızın, emtianın ödenmemiş satıcısı ödenmemiş satıcı olarak yasanın zımnî işleyişi ve etkisi ile aşağıdaki haklara sahiptir :
(a) Emtiayı tasarrufunda bulundurduğu sürece bedel için emtia üzerinde hapis hakkı;
(b) Satın alıcının iflası halinde, emtianın tasarrufunu elinden çıkardıktan sonra emtianın sevkıyatı (transiti) sırasında emtiayı durdurma hakkı ;
(c) Bu Yasanın sınırlandırdığı biçimde tekrar satış hakkı.
(2) Emtiadaki mülkiyet satın alıcıya geçmediği durumlarda, ödenmemiş satıcı, sahip olduğu başka çarelere ilaveten, mülkiyet satın alıcıya geçtiği durumlarda hapis hakkına ve emtiayı sevkıyat sırasında (transitte) durdurma hakkına benzer ve bu haklarla ayni zamanda ve ayni münasebetle kullanılabilen, teslimatı durdurma hakkına sahiptir.
İkinci Bölüm
Ödenmemiş Satıcının Hapis Hakkı
Satıcının hapis hakkı
47. (1) Bu Yasa kurallarına bağlı kalınması koşuluyla, ödenmemiş satıcı, satılmış olan emtia tasarrufunda ise, aşağıdaki hallerde bedel ödeninceye veya ödeme teklifinde bulunuluncaya kadar emtianın tasarrufunu elinde bulundurma hakkına sahiptir:
(a) Emtianın satışının kredili olarak yapıldığına ilişkin herhangi bir kayıt veya koşul bulunmadığında;
(b) Emtia kredili olarak satıldığında, ancak kredi süresi sona erdiğinde ;
(c) Satın alıcı iflas ettiğinde.
(2) Satıcı, emtiayı satın alıcının acente veya vekili veya emanetçisi olarak tasarrufunda bulundurmasına bakılmaksızın, hapis hakkını kullanabilir.
Kısmi teslim
48. Ödenmemiş satıcı. emtiayı kısmen teslim ettiği durumlarda, hapis hakkını geriye kalan emtia üzerinde kullanabilir, meğer ki bu kısmi teslim, hapis hakkından feragat edildiğine dair bir anlaşmanın bulunduğunu gösteren hal ve koşullar tahtında yapılmış olsun.
Hapis hakkının sona
49. (1) Aşağıdaki durumlarda, emtianın ödenmemiş satıcısı emtia üzerindeki hapis hakkını kaybeder:
ermesi
(a) Emtiayı elden çıkarma hakkını mahfuz tutmaksızın, emtiayı satın alıcıya iletmek amacıyla bir nakliyeciye veya başka emanetçiye teslim ettiğinde;
(b) Satın alıcı veya vekili veya acente emtianın tasarrufunu yasal olarak elde ettiğinde;
(c) Hapis hakkından feragat ettiğinde.
(2) Emtia üzerinde bir hapis hakkına sahip ödenmemiş satıcı, salt emtianın bedeli için bir Mahkeme hükmü almış olması sebebiyle, hapis hakkını kaybetmez.
Üçüncü Bölüm
Sevkıyat (Transit) Sırasında Durdurma.
Sevkıyat (transit)
50. Bu Yasa kurallarına bağlı kalınması koşuluyla, emtianın satın alıcısı iflas ederse, emtianın sırasında durdurma tasarrufunu elinden çıkarmış olan satıcı emtiayı sevkıyat sürecinde (transitte iken) durdurma hakkı hakkına sahiptir, şöyle ki, emtia sevkıyat süreci içerisinde (transitte) bulunduğu sürece emtiayı tasarruf etmeye tekrar başlayabilir, ve bedelin ödenmesi veya ödenmesi teklifi yapılana kadar emtiayı alıkoyabilir.
Sevkıyat (transit)
51. (1) Emtia, satın alana iletilmek amacıyla bir nakliyeciye veya başka emanetçiye teslim edildiği süresi vakitten, satın alıcı veya o husustaki vekili emtiayı, böyle bir nakliyeciden veya başka emanetçiden teslim alana kadar sevkıyat süreci içerisinde (transitte) sayılır.
(2) Satın alıcı veya o husustaki vekili, emtiayı tayin edilen varış yerine vasıl olmadan önce teslim alırsa, sevkıyat süreci (transit) sona erer.
(3) Emtianın tayin edilen varış yerine vasıl olmasından sonra, nakliyeci veya başka emanetçi, emtiayı satın alıcının veya vekilinin adına elinde bulundurmakta olduğunu, ve emtiayı satın alıcının veya vekilinin emanetçisi olarak tasarrufunda bulundurmaya devam etmekte olduğunu kabul ettiğini satın alıcıya veya vekiline bildirirse, sevkıyat süreci (transit) sona erer, ve satın alıcının emtia için daha ileri bir varış yeri göstermiş olmasına bakılmaz.
(4) Emtia satın alıcı tarafından reddedilir ve nakliyeci veya başka emanetçi emtiayı tasarrufunda bulundurmaya devam ederse, satıcı emtiayı geri almayı reddetse dahi, sevkıyat süreci (transit) sona ermiş sayılmaz.
(5) Emtia, satın alıcı tarafından kiralanan (chartered) bir gemiye teslim edildiğinde, geminin kaptanının emtiayı nakliyeci sıfatıyla mı yoksa satın alıcının vekili sıfatıyla mı tasarrufunda bulundurduğu, ilgili meselenin hal ve koşullarına bağlı bir husustur.
(6) Nakliyecinin veya başka emanetçinin emtiayı satın alıcıya veya o husustaki vekiline teslim etmeyi haksız olarak reddetmesi halinde, sevkıyat süreci (transit) sona ermiş sayılır.
(7) Emtia, satın alıcıya veya o husustaki vekiline kısmen teslim edildiğinde, emtianın geriye kalanı sevkıyat süreci sırasında (transitte) durdurulabilir, meğer ki bu kısmi teslim, emtianın tümünün tasarrufunun teslim edildiğine dair bir anlaşmanın bulunduğunu gösteren hal ve koşullar tahtında yapılmış olsun.
Sevkıyat seyri
52. (1) Ödenmemiş satıcı, sevkıyat süreci sırasında (transitte) durdurma hakkını, ya emtiayı fiilen sırasında (transitte) tasarrufuna almak suretiyle ya da emtiayı tasarrufunda bulundurmakta olan nakliyeciye veya başka durdurmanın nasıl emanetçiye ihbarda bulunmak suretiyle kullanabilir. Böyle bir ihbar, ya emtiayı fiilen tasarrufunda gerçekleştiril-diği bulunduran kişiye veya asılına veya işverenine verilebilir. İhbar asıla veya işverene verildiğinde, ihbarın, etkili olması için, asılın veya işverenin makul bir gayret göstererek emtianın alıcıya teslimini önlemek için müstahdemi veya vekili ile vaktinde haberleşmesini mümkün kılacak vakitte ve hal ve koşullar altında verilmesi gerekir.
(2) Sevkıyat süreci sırasında (transitte) durdurma ihbarı satıcı tarafından emtiayı tasarrufunda bulunduran nakliyeciye ve başka emanetçiye verildiğinde, nakliyeci veya emanetçi emtiayı satıcıya veya satıcının talimatı uyarınca geri teslim eder. Böyle bir geri teslim etme masrafları satıcı tarafından karşılanır.
Dördüncü Bölüm
Satın Alıcı ve Satıcı Tarafından Devir
Satın alıcının emtiayı
53. (1) Bu Yasa kurallarına bağlı kalınması koşuluyla, emtianın satın alıcı tarafından yapılmış satmasının veya rehin olabilecek herhangi bir satışı veya başka şekilde elden çıkarılması, muvafakat etmiş olmadıkça etmesinin etkisi ödenmemiş satıcının hapis hakkını veya sevkıyat sürecinde (transitte) durdurma hakkını etkilemez.
Ancak, herhangi bir kişiye satın alıcı sıfatıyla veya emtianın sahibi sıfatıyla bir sahiplik belgesi (document of title) ısdar edildiğinde veya yasal olarak devredildiğinde, ve o kişi de belgeyi ivaz karşılığında ve iyi niyetle alan bir kişiye devrettiğinde, eğer bu son zikredilen devir satış yolu ile yapılmışsa, ödenmemiş satıcının hapis hakkı ve sevkıyat sürecinde (transitte) durdurma hakkı geçerliliğini yitirir, ve, eğer bu son zikredilen devir bir değer karşılığında rehin etmek veya başka suretle elden çıkarmak yolu ile yapılmışsa ödenmemiş satıcının hapis hakkı ve sevkıyat sürecinde (transitte) durdurma hakkı ancak devralanın haklarına tabi olarak kullanılabilir.
(2) Devir, rehin yolu ile olduğunda, ödenmemiş satıcı, rehin alan kişiden, rehin ile teminat altına alınmış olan miktarı ilk olarak mümkün mertebe, elinde bulundurduğu ve satın alıcıya ait olan ve satın alıcı aleyhine kullanılabilen başka herhangi bir emtia veya menkul kıymetlerden karşılamasını isteyebilir.
Satışın hapis hakkı
54. (1) Bu madde kurallarına bağlı kalınması koşuluyla, ödenmemiş bir satıcının sadece hapis hakkını veya transitte veya sevkıyat sürecinde (transitte) durdurma hakkını kullanması ile bir satış sözleşmesi iptal durdurma ile genelde edilmiş olmaz.
iptal edilmemesi
(2) Emtia bozulabilen bir nitelikte olduğunda, veya hapis hakkını veya sevkıyat sürecinde (transitte) durdurma hakkını kullanmış olan ödenmemiş satıcı emtiayı tekrar satmak niyetinde olduğunu satın alıcıya ihbar ettiğinde, satın alıcı makul bir süre içinde emtianın bedelini ödenmezse veya ödeme teklifinde bulunmazsa, satıcı emtiayı makul bir süre içinde tekrar satabilir ve ilk satın alıcıdan sözleşmeyi ihlal etmesi sonucu meydana gelen herhangi bir kayıp için zarar ziyan istirdat edebilir, ancak satın alıcı, tekrar satışta elde edilen herhangi bir kâra hak kazanmaz.
Böyle bir ihbar verilmezse, ödenmemiş satıcı zarar ziyan istirdat etme hakkına sahip olmaz, ve tekrar satıştan bir kâr sağlanırsa satın alıcı kâra hak kazanır.
(3) Hapis hakkını veya sevkıyat sürecinde (transitte) durdurma hakkını kullanmış olan ödenmemiş bir satıcı emtiayı tekrar satarsa, ilk satın alıcıya tekrar satış yapılacağına dair ihbarda bulunulmadığına bakılmaksızın, satın alıcı, emtianın sahiplik hakkını ilk satın alıcıya karşı geçerli olacak biçimde iktisap etmiş olur.
(4) Satın alıcının temerrüdü halinde satıcı tekrar satma hakkını açıkça mahfuz tutarsa ve satın alıcının temerrüdü üzerine emtiayı satarsa, ilk satın alıcıyla yapılan satış sözleşmesi, satıcının yapabileceği herhangi bir zarar ziyan talebine halel gelmeksizin, bu satış üzerine feshedilir.
VI. KISIM
SÖZLEŞMEYİ İHLAL DAVALARI
Bedel için dava
55. (1) Bir satış sözleşmesi uyarınca emtiadaki mülkiyet satın alıcıya geçtiğinde, satın alıcı sözleşme hükümlerine göre emtianın bedelini ödemeyi haksız olarak ihmal veya reddederse, satıcı satın alıcıyı emtianın bedeli için dava edebilir.
(2) Bir satış sözleşmesi uyarınca, teslimin yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, bedelin belirli bir tarihte ödenmesi öngörüldüğünde satın alıcı bu gibi bedeli ödemeyi haksız olarak ihmal veya reddederse, satıcı, emtiadaki mülkiyet geçmediği halde ve emtia sözleşmeye tahsis edilmemesine rağmen, satın alıcıyı bedel için dava edebilir.
Emtiayı kabul etmeme
56. Satın alıcı emtiayı kabul etmeyi ve bedelini ödemeyi haksız olarak ihmal veya reddederse, satıcı için zarar ziyan satın alıcı aleyhine emtiayı kabul etmeyi reddettiği için zarar ziyan davası açabilir.
Teslim etmeme için
57. Satıcı emtiayı satın alıcıya teslim etmeyi haksız olarak ihmal veya reddederse, satın alıcı tazminat satıcı aleyhine teslim etmediği için zarar ziyan davası açabilir.
Aynen ifa
58. Belirlenmiş veya tespit edilmiş emtianın teslim edilmemesi nedenine dayalı herhangi bir sözleşme ihlali davasında Mahkeme, davacının istidası üzerine, uygun olacağını düşünürse, hükmünde davalıya zarar ziyan ödeyerek emtiayı alıkoyma opsiyonu vermeksizin, sözleşmenin aynen ifasını emredebilir.
Hüküm Mahkemenin adil göreceği şekilde, koşulsuz olabilir, veya zarar ziyan, bedelin ödenmesi veya başka şeylerle ilgili olarak Mahkemenin koyacağı kayıt ve şartlar içerebilir; ve davacının istidası hükümden önce hangi bir zaman yapılabilir.
Taahhüdün ihlali için
59. (1) Satıcının bir taahhüdü (warranty) ihlal ettiği, veya satın alıcı, satıcının herhangi bir çare koşulu (condition) ihlal etmesini taahhüt (warranty) ihlali olarak saymayı tercih ettiği veya saymaya mecbur kaldığı durumlarda, satın alıcı sadece böyle bir taahhüdün ihlali nedeniyle emtiayı reddetmek hakkına sahip değildir; ancak
(a) Taahhüdün ihlalini satıcı aleyhine bedeli azaltmak veya ortadan kaldırmak için ileri sürebilir; veya
(b) taahhüdü ihlal nedeniyle zarar ziyan için satıcıyı dava edebilir.
(2) Satın alcının bir taahhüt ihlalini bedeli azaltmak veya ortadan kaldırmak amacıyla ileri sürmüş olması, başka zarara daha uğramışsa, aynı taahhüt ihlali için dava açmasını engellemez.
Sözleşmenin vadesi
60. Bir satış sözleşmesinin taraflarından herhangi biri, teslim tarihinden önce sözleşmeyi gelmeden feshi reddederse (repudiates), karşı taraf ya sözleşmeyi yürürlükte sayarak teslim gününe kadar bekleyebilir ya da sözleşmeyi feshedilmiş sayarak ihlalden dolayı zarar ziyan için dava açabilir.
Tazminat yolu ile faiz
61. (1) Bu Yasanın içerdiği hiçbir kural satıcının veya satın alıcının kanunen faiz veya özel ve özel zarar ziyan tazminat istirdat edilebilen herhangi bir meselede faiz veya özel tazminat istirdat etme, veya bir ödemenin yapıldığı ivazın elde edilememesi veya başarısızlığı halinde ödenen parayı geri alma hakkını etkilemez.
(2) Mahkeme, aksine bir sözleşme bulunmadıkça:
(a) Bedel miktarı için satıcının açtığı bir davada, emtianın teklif edildiği tarihten itibaren veya bedelin ödenmesinin muaccel olduğu tarihten itibaren satıcıya;
(b) Bir sözleşmenin satıcı tarafından bir ihlali meselesinde bedelin iadesi için satın alıcının açtığı bir davada ödemenin yapıldığı tarihten itibaren satın alıcıya, bedel miktarı üzerinden uygun göreceği oranda faiz verilmesine karar verebilir.
VII. KISIM
ÇEŞİTLİ KURALLAR
Zımni kayıt ve
62. Bir satış sözleşmesi tahtında hukuken zımnen doğacak herhangi bir hak, görev veya sorumluluk, şartların kaldırılması açıkça yapılan bir anlaşma ile veya taraflar arasındaki alış verişin seyri ile, veya sözleşmedeki tarafların her ikisi için de bağlayıcı ise, teamül ile geçersiz kılınabilir.
Makul sürenin olgusal
63. Bu Yasada makul bir süreye herhangi bir atıfta bulunulduğunda, makul sürenin ne olduğu olgusal bir mesele olması bir meseledir.
Açık artırma ile satış
64. Bir açık artırma ile satış halinde:
(a) Emtia, partiler halinde satışa çıkarıldığında, her emtia partisi ilk bakışta, ayrı bir satış sözleşmesinin konusu sayılır;
(b) Satış, tellalın tokmağını vurması suretiyle veya adet olan başka bir yöntemle, satışın tamamlamadığını ilan etmesi üzerine tamamlanır; ve, bu ilana kadar artırmaya katılan herhangi bir kişi yaptığı artırmayı geri çekebilir.
(c) Artırmaya katılma hakkı, satıcı tarafından veya satıcı adına açıkça mahfuz tutulabilir ve, bu hak başka şekilde değil ancak açıkça bu şekilde mahfuz tutulduğunda, satıcı veya onun adına herhangi başka bir kişi, aşağıdaki kurallara bağlı olarak, açık artırmaya katılabilir;
(d) Satışın, satıcı adına açık artırmaya katılma hakkına tabi bir satış olduğuna dair duyuru yapılmadığı durumlarda, satıcının kendinin artırmada bulunması veya böyle bir satışta artırmada bulunması amacıyla başka herhangi bir kişi istihdam etmesi, veya tellalın bilerek satıcı veya böyle bir kişi tarafından yapılan artırmayı kabul etmesi, yasal olmaz; ve bu kaideye aykırı yapılan herhangi bir satış, satın alıcı tarafından hileli sayılabilir;
(e) Satışın mahfuz tutulan bir bedel altında yapılmaması koşuluna veya satıcının koyduğu asgari bir fiyata tabi olduğuna dair duyuruda bulunulabilir;
(f) Satıcı, fiyatı yükseltmek işin muvazaalı artırma yaparsa, satış, satın alıcı tercih ederse geşersiz kılınabilir.
Koruma
65. (1) Bu Yasanın içerdiği veya bu Yasa ile kaldırılan*hiçbir kural aşağıdakileri etkilemez veya etkiler sayılmaz:
(a) Bu Yasanın yürürlüğe girmesinden önce iktisap edilmiş, gerçekleşmiş veya oluşmuş, herhangi bir hakkı, sahiplik hakkını (title), menfaati, vecibeyi veya sorumluluğu; veya
(b) Bu gibi bir hak. sahiplik hakkı, menfaat, vecibe veya sorumluluk ile ilgili herhangi bir yargı işlemini veya çareyi; veya
(c)Bu Yasanın yürürlüğe girmesinden önce yapılan veya maruz kalınan herhangi bir şeyi; veya
(d) Bu Yasa ile açıkça kaldırılmamış olan emtia satışına ilişkin mevzuatı; veya
(e) Bu Yasa ile çelişkili olmayan herhangi bir hukuk kuralını.
(2) Emtia satışı sözleşmelerine ilişkin iflas kuralları, bu Yasanın içerdiği herhangi bir kurala bakılmaksızın söz konusu sözleşmelere uygulanmaya devam eder.
(3) Bu Yasanın satış sözleşmelerine ilişkin kuralları, ipotek, rehin, yükümlülük veya başka teminat yolu ile işlerlik kazanması niyetini taşıyan satış sözleşmesi şeklindeki herhangi bir muameleye uygulanmaz.
EMTİA SATIŞI
Not:— Bu tablo Yasanın bir bölümü olarak değil, yorumunda yardımcı olması için basılmıştır.
BÖLÜM 267 EMTİA SATIŞ YASASI VE HİNDİSTAN VE İNGİLİZ EMTİA SATIŞ YASALARI İLE 1949 SÖZLEŞMELER YASASININ (BÖLÜM 192) MUADİL
MADDELERİNİ GÖSTEREN TABLO
Bölüm 267, Emtia 1930, Hindistan Emtia 1893, İngiliz Emtia 1949, Satış Yasası Satış Yasası Satış Yasası Sözleşmeler
Yasası
(Bölüm 192)
1. 1. 64.
2. —(1) “müflis” 2. —(8) 62. —(3) 102.(2)(a)
“satın alıcı” 2. —(1) 62. —(1)
“teslim” 2. —(2) 62. —(1)
“teslim edilebilir durum” 2. —(3) 62. —(4)
“emtianın sahiplik belgesi” 2. —(4) 62. (1); Bakınız İngiliz Aracı Kuruluşlar Yasası, 1889 (Factors
Act) madde 1(4).
“kusur” 2. —(5) 62. —(1)
“ileride varolacak emtia” 2. —(6) 62. —(1)
“emtia” 2. —(7) 62. —(1) 82.
“ticari acente” 2. —(9) Bakınız İngiliz Aracı Kuruluşlar Yasası 1889 (Factors Act) madde
1(1).
“bedel” 2. — (10) 1. —(1)
“mülkiyet” 2. — (11) 62. —(1)
“emtianın kalitesi” 2. — (12) 62. —(1)
“satıcı” 2. — (13) 62. —(1)
“belirlenmiş emtia” 2. — (14) 62. —(1)
2. —(2) 2. — (5)
3. 3. 61. —(2)
4. 4. 1. 83.
5. —(1) 5. —(1) 84.
5. —(2) 5. —(2) 3. 10.
6. 6. 5. 93, 94
7. 7. 6. 21 örnek. (a),
(b) & (c)
8. 8. 7. 56.
9. 9. 8. 95.
10. 10. 9.
11. 11. 10. —(1) 55.
12. 12. 11. —(1) (b)
13. —(1) 13. —(1) 11. —(1) (a) 124.
13. —(2) 13. —(2) 11. —(1) (c) 123.
13. —(3) 13. —(3) 11. —(3)
14. 14. 12. 115.
15. 15. 13. 119.
16. —(a) 16. —(1) 14. —(1) 120, 121
16. —(b) & (d) 16. —(2) & (4) 14. —(2) & (4)
16. —(c) 16. —(3) 14. —(3) 116.
17. 17. 15. 118.
18. 18. 16. 88.
19. —(1) & (2) 19. —(1) & (2) 17.
19. —(3) 19. —(3) 18. (açılış paragrafı)
20. 20. 18. Kaide 1
21. 21. 18. Kaide 2 86.
22. 22. 18. Kaide 3 87.
23. 23. 18. Kaide 5 85, 89, 90
24. 24. 18. Kaide 4 84 örnek. (b)
25. 25. 19.
26. 26. 20. 92.
27. 27. 21. —(1) 114 İstisna 1
28. 28. 114 İstisna 2
29. 29. 23. 114 İstisna 3
30. 30. 25.
31. 31. 27.
32. 32. 28.
33. 33. 96.
34. 34. 98.
35. 35. 99.
36. —(1) 36. —(1) 29. —(1) 100.
36. —(2), (3), (4) & (5) 36. —(2), (3), (4) 29. —(2), (3), (4) & (5) & (5)
37. —(1) & (2) 37. —(1) & (2) 30. —(1) & (2)
37. —(3) 37. —(3) 30. —(3) 125.
37. —(4) 37. —(4) 30. —(4)
38. 38. 31.
39. —(1) & (2) 39. —(1) & (2) 32. —(1) & (2) 97.
39. —(3) 39. —(3) 32. —(3)
40. 40. 33.
41. 41. 34.
42. 42. 35.
43. 43. 36.
44. 44. 37.
45. 45. 38.
46. 46. 39. 101, 105, 113.
47. 47. 41. 101’den 103’e.
48. 48. 42. 112 örnek.
49. 49. 43.
50. 50. 44. 105.
51. 51. 45. 106.
52. 52. 46. 110, 111.
53. —(1) 53. —(1) 47. 104, 107, 108, 109
53. —(2) 53. —(2) yeni
54. —(1) 54. —(1) 48. —(1) 113
54. —(2) 54. —(2) 48. —(3) 113
54. —(3) 54. —(3) 48. —(2) 113
54. —(4) 54. —(4) 48. —(4) 113
55. 55. 49. —(1) & (2)
56. 56. 50. —(1)
57. 57. 51. —(1)
58. 58. 52.
59. —(1) 59. —(1) 53. —(1)
59. —(2) 59. —(2) 53. —(4)
60. 60. 39, 126.
61. —(1) 61. —(1) 54.
61. —(2) (a) 61. —(2) (a) 49. —(3)
61. —(2) (b) 61. —(2) (b) yeni
62. 62. 55.
63. 63. 56. 46 Açıklama.
64. —(a)’dan (e)’ye. 64.—(1)’den (5)’e. 58. —(1)’den (4)’e. 128.
64. —(f) 64. —(6) 129.
65. 65 yeni.
66. —(1) (a)’dan (c)’ye. 66. —(1) (a)’dan 60.
(c)’ye.
66. —(1) (d) 66. —(1) (d) 61. —(3)
66. —(1) (e) 66. —(1) (e) 61. —(2)
66. —(2) 66. —(2) 61. —(1)
66. —(3) 66. —(3) 61. —(4)
* Bu Yasa ile 1949 Sözleşmeler Yasası, Bölüm 192’nin 82. maddesinden 129. maddeye kadar – her ikisi dahil – maddeleri içeren XI. Kısım kaldırılmış idi.