BÖLÜM 12
| |
YABANCI MAHKEMELER (ŞAHADET)
Madde Dizini
Madde 1. Kısa isim
Madde 2. Yorum
Madde 3. Yabancı bir mahkemede askıda bulunan işlemlerde tanıkların sorguya çekilmesi için emir verme yetkisi
Madde 4. Tanıkların ispatı vücut etmesini ve belgelerin ibrazını emretme yetkisi
Madde 5. Emirnamenin şekli
Madde 6. Sorgulamayı yapabilecek kişiler
Madde 7. Tanıkların sorgulanmasının yeminle yapılması
Madde 8. Sorgulama memurunun ilgili makama iletilmek üzere kağıtları Baş Mukayyide göndermesi
Madde 9. Sorgulamada izlenecek yöntem
Madde 10. Başsavcının belirli hallerde harekete geçmesi
Madde 11. Mahkeme anlaşmalarının uygulanması
KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ DIŞINDAKİ MAHKEMELER ÖNÜNDEKİ HUKUKİ, TİCARİ VE CEZAİ DAVALARLA İLGİLİ OLARAK KUZEY KIBRIS TÜRK
CUMHURİYETİNDE İFADE ALINMASI İLE İLGİLİ YASA
3 Haziran 1908
1949 Fasıl 18
Kısa isim
1. Bu Yasa, Yabancı Mahkemeler Şahadet Yasası olarak isimlendirilir.
Yorum
2. “Mahkeme”, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesini anlatır ve o Mahkemenin herhangi bir Yargıcını da kapsar.
“Yabancı”, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti dışındaki herhangi bir ülkeyi anlatır.
Yabancı bir
3. (1) Bu amaçla yapılacak bir başvuru üzerine, yabancı bir ülkede gerekli yargı yetkisine Mahkemede sahip herhangi bir mahkemenin veya yargı organının önünde, görülmekte olan herhangi Askıda bir hukuki, ticari dava veya politik bir nitelik taşımayan bir ceza davası bulunması Bulunan ve söz konusu dava ile ilgili olarak, mahkemenin yargı yetkisi içinde bulunan İşlemlerde herhangi bir tanığın veya tanıkların ifadesini almak istemesi, istinabe emirnamesi Tanıkların veya adli yardım mektubu veya burada öngörüldüğü biçimde, başka şahadet ile ikna Sorguya edilmesi halinde, mahkeme, söz konusu yabancı mahkeme veya yargı organı adına Çekilmesi İçin dilekçe yapmaya gerekli biçimde yetkilendirilmiş olduğu gösterilen herhangi bir Emir Verme kişinin, tek taraflı (ex-parte) başvurusu ve istinabe emirnamesi veya adli yardım Yetkisi mektubu veya mahkemenin gerekli göreceği başka bir şahadet üzerine, söz konusu tanığın veya tanıkların, emirde adı geçen herhangi bir kişinin veya kişilerin önünde, öteki tarafça sunulacak soruları yanıtlamak suretiyle veya başka biçimde yeminle sorguya çekilmesini emredebilir ve böyle ifade alınması için gerekli olabilecek emri veya emirleri verebilir.
(2) Sorguya çekilecek kişinin ifadesinin, askıda bulunan yargı işlemleri için veya aleyhine başlatılması tasarlanan veya taraf olduğu işlemler için gerekli olmasına bakılmaksızın, bu madde uyarınca sorguya çekilmesi için bir emir verilebilir:
Ancak, bu şekilde alınacak ifade, kişinin aleyhine olan ceza işlemleri için gerekli olduğu hallerde, sorgulamayı yapan kişi, sorguya çektiği kişiyi, kendisini suçlu gösterebilecek olan herhangi bir soruyu yanıtlamayı reddebileceği yönünde uyarır.
Tanıkların İsbatı
4. Mahkeme, bu Yasanın 3’üncü maddesi kuralları uyarınca verdiği veya daha sonra vereceği bir emir Vücut Etmesini ile, emirde adı geçen herhangi bir kişinin, sorguya çekilmek üzere veya böyle bir emirde ve Belgelerin belirlenecek herhangi bir yazı veya öteki evrakın ibrazı amacıyla ısbatı vücut etmesini İbrazını emredebilir ve vakitle, yerle ve, sorgulama şekli ile ve makul ve adil görülebilecek ilgili Emretme tüm öteki konularla ilgili olan tüm talimatı verebilir. Böyle bir emir, mahkemenin kendi önünde Yetkisi bulunan bir işlem için, o mahkemece ısdar edilen bir emir gibi, ayni şekilde uygulanabilir.
Emirnamenin
5. Bu Yasa gereğince verilen bir emir, koşulların gerektirdiği değişiklikler yapılmak suretiyle, Şekli bu Yasanın Birinci Cetvelinde öngörüldüğü şekilde olur.
Birinci Cetvel
Sorgulamayı
6. Sorgulamanın, başvuran kişinin göstereceği uygun ve yetenekli bir kişi veya Yüksek Yapabilecek Mahkemenin uygun göreceği bir avukat veya başka bir ehil kişi tarafından yapılması Kişiler emredilebilir.
(*) Sorgulamayı yapan kişinin, Devlet memuru olmadığı hallerde kendisine, iki Kıbrıs Lirası ücret ödenebilir ve bu ücrete, beş saatlik her gün için, Mahkeme Baş Mukayyidince hesaplanacak, üç lira oranında bir ücret daha eklenebilir.
Tanıkların
7. Bu Yasa uyarınca verilen herhangi bir emir ile tanıkları, sorguya çekmek için Sorgulanmasının yetkilendirilen herkesin, tanıkları yeminli olarak sorgulaması veya Yasa ile, yemin yerine Yeminle Yapılması geçen doğrulayıcı beyan verilmesine izin verildiği takdirde, bu şekilde yetkilendirilen iki tarafın da yeminsiz beyan vermesi yasaldır ve böyle bir yemin veya yeminli beyan verilmesinde, herhangi bir kişi, kasten ve hile ile yalan ifade verirse, yalan tanıklık yapma suçu işlemiş olur:
Ancak,
(a) Isbatı vücut etmesi istenen herkes, uygun bir para ve bir yargılamada ısbatı vücut etme nedeniyle yaptığı masraf ve yitirdiği vakit için ödenme hakkına sahiptir;
(b) Bu Yasa uyarınca verilmiş olan bir emir gereğince sorguya çekilen herhangi bir kişi, kendisinin suçlanmasına yönelik soruları ve sorgulama emrini veren Mahkemede askıda bulunan herhangi bir davada bir tanığın yanıtlamayı reddetmeye hakkı olduğu öteki soruları, yanıtlamayı reddetme hakkına sahiptir ve kimse hakkında yukarıda sözü edilen böyle bir emir uyarınca, böyle bir davada ibraza mecbur edilemeyeceği herhangi bir yazıyı veya başka belgeyi ibraza zorlanamaz.
Sorgulama Memurunun
8. Sorgulama emrinde başka biçimde öngörülmedikçe, sorgulamayı yapan kişi, sorgulamanın İlgili makama tamamlanması üzerine, yeminli ve yazılı ifadenin tümünü Baş Mukayyide gönderir. Baş İletilmek üzere Mukayyit bunları aldıktan sonra, mahkemenin yargı yetkisi dışında kullanılmak üzere, bu Kağıtları Baş Yasanın İkinci Cetvelinde öngörülen belgeyi, koşulların gerektireceği değişiklikleri yapmak Mukayyide suretiyle, mahkeme mührü ile gerekli biçimde mühürlendikten sonra ifadelere iliştirir ve bu Göndermesi biçimde tasdik edilmiş yeminli ve yazılı ifadeleri, eğer varsa, istinabe emirnamesi veya adli yardım mektubu ile birlikte, yabancı mahkeme veya yargı organına iletilmek üzere, İkinci Cetvel İçişleri ile görevli Bakanlığa gönderir.
Sorgulamada İzlenecek
9. Bu Yasa uyarınca verilen bir emir, mahkeme uygun görürse, sorgulamanın, yabancı Yöntem mahkemelerin istinabe emirnamesi veya adli yardım mektubunda istenilen veya o mahkeme veya yargı organının çalışma usulü veya gereksinmeleri uyarınca olduğu belirtilen veya aynı nedenlerle, böyle bir emir için başvuru sahibi tarafından istenilebilecek biçimde yapılmasını öngörebilir. Ancak sorgulama emrinde böyle herhangi bir özel yöneri verilmemesi halinde sorgulama, mahkemenin saptayacağı biçimde yapılır.
Başsavcının
10. İçişleri ile görevli Bakanlığın, mahkemeye bu Yasanın 3’üncü maddesinde belirtildiği Bazı Hallerde biçimde bir istinabe emri veya adli yardım mektubu göndermesi ve söz konusu emir veya Harekete mektubun, yabancı ülkede askıda bulunan veya başlatılması tasarlanan bir dava, mesele veya Geçmesi işlemin taraflarından herhangi birinin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetindeki temsilcilerinin mahkemeye başvurmalarını gerektirmeden uygulanmalarının arzu edildiğini bildirmesi halinde, Baş Mukayyit, istinabe emri veya adli yardım mektubunu Başsavcıya gönderir ve Başsavcı da, bunun üzerine Bakanlar Kurulunun rızası ile bu Yasanın 3’üncü maddesinden 9’uncu maddesine kadar olan maddeleri uyarınca böyle bir istinabe emrinin veya adli yardım mektubunun yerine getirilmesi için gerekli olan başvuruyu yapar ve önlemleri alır.
Mahkeme
11. Bu Yasanın yukarıdaki herhangi bir kuralına bakılmaksızın, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anlaşmalarının dışındaki mahkemelerde askıda bulunan meseleler ile ilgili olarak, Kuzey Kıbrıs Türk Uygulanması Cumhuriyetinde şahadet alınması konusunda, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin yabancı bir (*) devlet ile anlaşma yaptığı ve o anlaşmanın yapıldığı yolunda Resmi Gazete’de anlaşmanın bir metni ile birlikte bir bildiri yayımlandığı hallerde, mahkeme, anlaşmanın uygulanmasını sağlamak için, zaman zaman gerekli önlemleri alır ve gerekli emirleri verir veya Mahkeme Tüzüklerini yapar.
BİRİNCİ CETVEL
(5’inci madde)
YABANCI MAHKEME ŞAHADET YASASI GEREĞİNCE
EMİRNAME
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesinde, Yüksek Mahkeme Yargıcı (a) ................................................
Yabancı Mahkeme Şahadet Yasası konusunda:
ve aşağıdaki isim altındaki (b)................................................. ............................ de askıda bulunan hukuk/ ticaret/ ceza davası hakkında:
Davacı ..............................................................
ve
Davalı .............................................................
Arasında.
(c) .......................................... Mahkemesi önünde askıda bir işlem bulunduğu yolunda ................................... tarihinde dosyalanan .................................... nın/ nin yemin beyannamesinin (eğer varsa) ve o mahkemenin (d) ....................................... nın/ nin ifadelerini almak istediğinin okunması üzerine:- Adı geçen tanık (d) .................................................. in işbu emirname ile sorgulama memuru olarak atanan(e) .............................. in önünde ................... tarihinde saat ................. de/da veya adı geçen sorgulama memurunu tayin edeceği gün ve vakitte (f)................................... de/da isbatı vücut ederek yeminle veya yemin beyannamesi ile yukarıda söz konusu edildiği biçimde istenen şahadet konusunda sorguya çekilmeyi kabul etmesi ve daha sonra da ibraz edilmesi gereken belgeler bulunması halinde onları ibraz etmesi emrolunur.(g) ....................................... ..................................................................................
Ayrıca adı geçen sorgulama memurunun adı geçen tanıkların şahadetini, tanıkların sorgulanmasına ve karşı tarafça sorguya çekilmesine ilişkin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi Tüzüğü ve çalışma usulü uyarınca (veya emredilebilecek başka bir biçimde) yazılı olarak alması ve adı geçen sorgulama memurunun huzurunda her tanığın yeminle verdiği yazılı şahadeti imzalattırması; ve bu emirname uyarınca alınan yazılı şahadeti imzalaması ve bu biçimde tamamlandıktan sonra ifadeleri bu emirname ile birlikte İçişleri ile görevli Bakanlık aracılığı ile şahadeti isteyen ilgili yabancı mahkeme veya yargı organına iletilmek üzere Yüksek Mahkeme Baş Mukayyidine göndermesi emrolunur.
.......................................................... tarihinde ısdar edilmiştir.
(a) Yargıcın adını yazınız.
(b) Yabancı mahkeme veya yargı makamının adını yazınız.
(c) Yabancı ülkenin adını yazınız.
(d) Tanıkların adını yazınız.
(e) Sorgulama memurunun adını ve adresini yazınız.
(f) Sorgulama için saptanan yeri yazınız.
(g) Varsa ibraz edilmesi istenen belgelerin tanımlarını yazınız.
İKİNCİ CETVEL
(8’inci madde)
YABANCI MAHKEME ŞAHADET YASASI UYARINCA
VERİLEN BELGE
Ben Yüksek Mahkemenin Baş Mukayyidi .........................................
..................................................... buraya ilişik belgelerin
(1) .................................. de/da askıda bulunan ..................................
............................................................ meselesi ile ilgili olarak bazı tanıkların ........................................................... huzurunda sorguya çekilmesini emreden ve ...................................................... tarihinde Yüksek Mahkemece ısdar edilen emirnamenin aslı; ve
(2) söz konusu emirname uyarınca adı geçen .........................................
sorgulama memurunun yaptığı sorgulama ve yemin ile alınan yazılı ve onun tarafından ..................................... tarihinde gerekli biçimde imzalanmış ve tamamlanmış ifadeler olduğunu işbu belge ile tasdik ederim.
................................... Tarihinde ısdar edilmiştir.
--------------------------------
NOT: (*) işaretli madde, fıkra ve bentler ile ilgili olarak güncelleştireme önerisi yapılmıştır.
GÜNCELLEŞTİRME ÖNERİLERİ
1. 6’ıncı maddenin ikinci paragrafında yer alan “iki Kıbrıs Lirası ücret” ile “üç lira oranında bir ücret” söz dizileri, 27/1991 sayılı yasa gereğince Tük lirasına dönüştürülmeli ve güncelleştirme açısından da “iki Kıbrıs Lirası ücret” söz dizisi yerine, “................ Türk Lirası Ücret” söz dizisi, “üç lira oranında bir ücret” söz dizisi yerine de, “ .................... Türk Lirası oranında bir ücret” söz dizisi konmalıdır.
2. 8’inci maddenin sonunda yer alan “Administrative Secretary” söz dizisi karşılığı olarak, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde böyle bir makam olmadığından, 22/1988 sayılı KKTC ile TC Hukuk, Ticari ve Cezai Konularda Adli Yardımlaşma, Tanıma ve Tenfiz, Suçluların Geri Verilmesi ve Nakli Sözleşmesi (Onay) Yasası kuralları gözetilerek, “İçişleri ile görevli Bakanlık” söz dizisi konmuş ve bu açıdan zorunlu güncelleştirme yapılmıştır.
3. 11’inci maddede Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde, yabancı makamın önündeki meselelerle ilgili olarak şahadet alınması konusunda anlaşma yapılması halinde, anlaşmanın bir bildiri ile Resmi Gazetede yayımlanacağı öngörülmektedir.
Anayasa’nın 95’inci maddesine göre, bu tür antlaşmaların Meclisçe bir yasa ile uygun bulunması (onaylanması) gerekmektedir. Bu nedenle güncelleştirmede, maddede, anlaşmanın Cumhuriyet Meclisince onaylandığına ilişkin Yasanın yayımlanması yönünde düzenleme yapılması gerekecektir.