(BÖLÜM -114)
KOOPERATİF ŞİRKETLER YASASI
MADDE DİZİNİ
Madde 1- Kısa İsim
Madde 2- Yorum
I.KISIM - KAYIT
Madde 3- Mukayyit Ve Mukayyit Yardımcılarının Atanması, Görev ve Yetkileri
Madde 4- Kaydedilebilecek Şirketler
Madde 5- Sorumluluğu Sınırlı Olan Ve Sermayesi Paylardan Oluşan Bir Şirketin Üyelerinin
Menfaatlarının Korunması
Madde 6- Üyelik Nitelikleri ve Kayıt Koşulları
Madde 7- Kayıt İçin Başvuru
Madde 8- Kayıt
Madde 9- Kaydedilmenin Kanıtı
Madde 10- Kayıtlı Bir Şirketin Tüzüğünün Değiştirilmesi
II.KISIM - ÜYELERİN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ
Madde 11- Gerekli Ödeme Yapılmadıkça Üyelerin Haklarını Kullanamaması
Madde 12- Şirket Üyeliğinin Kısıtlanması
Madde 13- Oylama
Madde 14- Pay Veya Menfaatın Devrine İlişkin Kısıtlama
III.KISIM - KAYITLI ŞİRKETLERİN GÖREVLERİ
Madde 15- Şirketin Adresi
Madde 16- Yasa, Tüzük ve Şirket Tüzüklerinin Birer Suretinin İncelenmeye
Açık Bulundurulması
Madde 17- Teftiş
IV.KISIM - KAYITLI ŞİRKETLERİN AYRICALIKLARI
Madde 18- Şirketlerin Tüzel Kişiliği
Madde 19- Ürünün Bir Şirkete Verilmesi Veya Bir Şirket Aracılığı İle Elden Çıkarılması
Madde 20- Kayıtlı Şirketler Lehine Yükümlülük Yaratılması
Madde 21- Yükümlülük Belgelerinin İmzalanıp Tamamlanması ve Kaydı
Madde 22- Yükümlülüklerle İlgili Cezalar
Madde 23- Yükümlülüklerin Temliki
Madde 24- Zahire v.s Kayıtlı Şirket Lehine Birinci Öncelikli Yükümlülük Sayılması
Madde 25- Üyelerin Paylarının ve Menfaatlarının Yükümlülük Ve Karşılık Sayılması
Madde 26- Payların Ve Menfaatların Haczedilememesi Veya Satılamaması
Madde 27- Üyenin Ölümü Üzerine Menfaatlarının Devri
Madde 28- Eski Üyenin Veya Ölen Üyenin Terekesinin Kayıtlı Şirketin Borçları İçin
Sorumluluğu
Madde 29- Reşit Olmayan Kişiler Tarafından Veya Onlar Adına Yatırılan Mevduatlar
Madde 30- Üye Kayıt Defteri
Madde 31- Kayıt Suretlerinin Onayı
Madde 32- Kıymetli Evrakın Kayıtlı Şirket Tarafından Rehin Edilebilmesi
Madde 33- Pul Vergileri Ve Kayıt Harçlarından Bağışık Tutma Yetkisi
V.KISIM - KAYITLI ŞİRKETLERİN MAL VE PARALARI
Madde 34- Verilen Borçlara Kısıtlama
Madde 35- Alınan Borçlara Kısıtlama
Madde 36- Üye Olmayan Kişilerle Yapılan İşlemlerde Kısıtlama
Madde 37- Kayıtlı Şirket Paralarının Yatırımı Ve İşletilmesi
Madde 38- Karların Elden Çıkarılması
VI.KISIM - KAYITLI ŞİRKETLERİN İŞLERİNİN SORUŞTURULMASI VE TEFTİŞİ
Madde 39- Soruşturma Ve Teftiş
VII.KISIM - KAYITLI ŞİRKET KOMİTESİNİN GÖREVİNE SON VERİLMESİ
Madde 40- Komitenin Görevine Son Verilmesi
VIII.KISIM - KAYITLI BİR ŞİRKETİN DAĞITILMASI
Madde 41- Tasfiye
Madde 42- Tasfiye Memurunun Yetkileri
Madde 43- Mukayyidin Tasfiyeyi Kontrol Etme Yetkisi
Madde 44- Emrin İcrası
Madde 45- Tanık Celpetme Yetkisi
Madde 46- Tasfiye İle İlgili Konularda Dava Açılmasının Önlenmesi
Madde 47- Kaydın İptali
Madde 48- Bakanlar Kuruluna İtiraz
Madde 49- Tasfiyenin Kapatılması
IX.KISIM - EK YÜKÜMLÜLÜK VE SORUMLULUK YÜKLEME
Madde 50- Mukayyidin Şirket Yetkililerine v.s Veya Şirkete Kusuru Nedeni İle Mali
Yükümlülük ve Sorumluluk Yükleme Yetkisi
X.KISIM - MALLARIN HACZEDİLMESİ
Madde 51- Malların Haczedilmesi
Madde 52- Bakanlar Kuruluna İtiraz
XI.KISIM - TAHKİM
Madde 53- Uyuşmazlıklarda Hakemlik
Madde 53A- Bu madde 28/2002 sayılı değişiklik Yasası ile yürürlükten kaldırıldı .
XII.KISIM TÜZÜK
Madde 54- Tüzük Yapma Yetkisi
XIII.- DEVLETE OLAN BORÇLAR
Madde 55- Devlete Olan Borçların Tahsili
XIV. KISIM - ÇEŞİTLİ KURALLAR
Madde 56- Yasanın Kayıt İle İlgili Kurallarından Bağışıklık
Madde 57- Yasanın Genel Kurallarından Bağışıklık
Madde 57A- Kooperatif Şirketlerin Dış Ülkelerde Şube Açma Yetkisi
Madde 58- “Kooperatif” Sözcüğünün Kullanılmasının Kısıtlanması
Madde 59- Şirketler Yasası İle Sendikalar Yasası Kurallarının Uygulanamayacağı
Madde 60- Mevcut Şirketleri, Tüzükleri, Şirket Tüzükleri v.s’yi Koruma
Madde 61- Suç Ve Cezalar
XV. KISIM - GEÇİCİ KURALLAR
Madde 62. Bu madde 28/2002 sayılı değişiklik Yasasıyla yürürlükten kaldırıldı.
BÖLÜM 114
KOOPERATİF KREDİ ŞİRKETLERE VE
KOOPERATİF ŞİRKETLERE İLİŞKİN YASALARI
DEĞİŞTİREN VE BİRLEŞTİREN YASA
1949, Bölüm 198 22/55
(28/1959, 51/1983, 28/2002, 8/2003, 8/2004 ve 46/2007 Sayılı Değişiklik Yasaları İle Değiştirilmiş ve Birleştirilmiş Şekli)
Kısa isim 1. Bu Yasa Kooperatif Şirketler Yasası olarak isimlendirilir.
Yorum 2.
Bu Yasada-
"İkramiye" kayıtlı bir Şirket üyelerince o Şirkette yapılan ve Şirketin karını sağlayan iş hacmine orantılı olarak o şirketin üyeleri arasında bölüştürülen kâr payını anlatır.
2.28/59
2.22/55 2.28/59 2.28/2002
"Kayıtlı şirket" bu Yasa uyarınca kaydedilen veya kaydedilmiş sayılan bir kooperatif şirketini anlatır. Bu gibi bir şirket, üyelerinin tümünün veya çoğunluğunun mensup olduğu topluma ait sayılır.
"Komite" ve "kurul" kayıtlı bir şirketin işlerinin yönetimiyle görevlendirilen yönetim kurullarını anlatır.
"Mal" kayıtlı bir şirketin elinde bulunan ve bu gibi bir şirketin amaçlarının gerçekleştirilmesi için gerekli olan her çeşit taşınır veya taşınmaz malı anlatır.
“Mukayyit”, Kooperatif Şirketler Mukayyidini anlatır.
"Şirket tüzüğü" kayıtlı bir şirketin ilgili zamanda kayıtlı tüzüğünü anlatır ve böyle bir tüzüğü değiştiren kayıtlı bir değişiklik tüzüğünü de kapsar.
"Temettü" kayıtlı bir şirkette sermaye paylarına göre bölüştürülen kârı anlatır.
"Tüzük" bu Yasa uyarınca yapılan veya yapılmış sayılan bir Tüzüğü anlatır.
"Üye" bir şirketin kaydı için yapılan başvuruya katılan bir kişiyi veya kayıtlı şirketi ve kayıt yapıldıktan sonra Tüzükler veya şirket tüzüğü uyarınca üyeliğe kabul edilen bir kişiyi veya kayıtlı şirketi kapsar.
“Yetkili” başkanı, katibi, sandık eminini, komite üyesini, kurul üyesini veya kayıtlı bir şirketin işleri ile ilgili olarak talimat vermek üzere Tüzükler ve şirket tüzükleri tarafından yetkili kılınan başka bir kişiyi kapsar.
Mukayyidin
3. I. KISIM
KAYIT
Atanması,
(1) Mukayyit, Üst Kademe Yöneticileri Yasasında öngörülen biçim ve koşullarla atanır.
Görev ve Yetkileri
3.28/2002
(2) Mukayyit, bu Yasa ve bu Yasa altında çıkarılan Tüzüklerde öngörülen tüm yetkileri kullanır ve görevleri ifa eder.
53/1977 12/1980 7/1981 51/1982
(3) Mukayyit, yetkilerini kullanırken ve görevlerini ifa ederken bir şirketin komite toplantısına katılabilir veya bir şirketin komitesini toplantıya çağırabilir.
24/1983 43/1983
(1) Aşağıda öngörülen kurullara bağlı kalınması koşuluyla, kooperatifçilik ilkelerine göre üyelerinin ekonomik çıkarlarını geliştirmek amacını güden bir şirket veya bu gibi şirketlerin 2/1984 çalışmalarını kolaylaştırmak amacıyla kurulan bir şirket bu Yasa uyarınca sınırlı veya sınırsız sorumlulukla kaydedilebilir.
20/1986
Ancak, Bakanlar Kurulu, çıkaracağı genel veya özel bir
4/1987 emirname ile, başka türlü bir direktif vermedikçe-
49/1987 50/1987 33/1989 61/1989
(a) Üyeleri arasında kayıtlı bir şirket bulunan bir şirketin sorumluluğu sınırlı olur,
(b) Başlıca amacı kendi üyelerine borç olarak verilecek parayı sağlamak olan ve üyelerinin çoğunluğu tarımla
uğraşanlardan oluşan ve üyeleri arasında kayıtlı bir
2/1990 şirket bulunmayan bir şirketin sorumluluğu sınırsız olur.
41/1990 30/1991 31/1992 16/1994
Fakat böyle bir şirketin üyeleri sadece bir şirketin
tasfiyesi üzerine şirketin tüm yükümlülüklerinden
müştereken ve münferiden sorumlu olurlar.
(2) Kayıtlı bir şirket aleyhine şirketin yükümlülükleriyle ilgili 5/1995 olarak herhangi bir dava açılır veya diğer yargı işlemi 6/1998 başlatılırsa, söz konusu şirketin hiçbir üyesi böyle bir dava veya yargı işlemine ne ismen ne de üye sıfatıyla taraf
yapılabilir.
21/1999 19/2001
Kaydedilebilecek 4.
Şirketler
Sorumluluğu
5. (1) Sermayesi paylardan oluşan sınırlı sorumlu kayıtlı bir şirketin hiçbir üyesi toplam hisselerin beşte birinden fazlasını elinde bulunduramaz. Hissedarların sorumluluğu ellerinde
bulundurdukları paylarla sınırlıdır.
Sınırlı Olan ve
Sermayesi
Ancak, Mukayyit bazı kooperatif şirketlerini, şirketin
yapısını ve ülke ekonomisine katkısını gözönünde
bulundurarak bu fıkra uygulamalarının dışında tutabilir.
Paylardan
Oluşan
(2) Kooperatif şirketlerinin asgari sermaye miktarı ve hangi durumlarda sermayenin nakden artırılacağı, tüzükte
Şirketlerin
belirlenecek kıstaslar çerçevesinde Mukkayit tarafından belirlenir. Özkaynak yeterliliği hususundaki kıstaslar ve
Üyelerinin
Çıkarlarının
Kısıtlanması
4.28/2002
Üyelik
6. rasyolar, Mukayyit ve Kooperatif İşleri Dairesi tarafından çıkarılacak tebliğlerle düzenlenir.
Nitelikleri
(1) Kayıtlı bir şirketin üyeleri-
Ve Kayıt
(a) On sekiz yaşını doldurmuş gerçek kişiler; ve
Koşulları
(b) Bu Yasa altında kayıtlı herhangi bir şirket, Mukayyidin
5(1).28/2002
onayı ile bir kayıtlı şirkete veya bir üst kooperatif
birliğine üye olabilir.
5(2).28/2002 39/2001 5(2).28/2002
(2) Üyeleri arasında kayıtlı şirket bulunan şirketler dışında hiçbir şirket, tasarlanan faaliyet alanı içinde oturan veya taşınmaz mala sahip olan her biri on sekiz yaşını doldurmuş en az on iki Kayıt için Başvuru 7. kişiden oluşmadıkça, bu Yasa uyarınca kaydedilemez.
(3) Bu madde amaçları bakımından herhangi bir kişinin yaş, ikamet veya mal sahibi olma niteliğine ilişkin bir sorun ortaya çıkarsa, söz konusu sorun Mukayyit kararı ile çözümlenir ve bu karar nihai olur.
(4) Kayıtlı şirketlerin faaliyetlerini kolaylaştırmak amacıyla kurulan bir şirketin en az iki kayıtlı şirket üyesi bulunmadıkça o şirket kaydedilemez.
(5) Bu Yasa uyarınca kaydolunan her şirketin adında "Kooperatif" sözcüğü bulunur ve sorumluluğu sınırlı olan her şirketin adının sonuna "Limited" sözcüğü konur.
(6) Bu Yasa uyarınca kaydolunan ve Kuzey Kıbrıs Türk
Cumhuriyeti Bankalar Yasası uyarınca bankacılık lisansı almış olan kayıtlı şirketler dışında hiçbir kayıtlı şirket adında “Banka” sözcüğünü bulunduramaz ve kullanamaz.
(7) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bankalar Yasası kuralları uyarınca bankacılık lisansı almış olan kayıtlı şirketler, öncelikle Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bankalar Yasası kurallarına bağlıdırlar.
(1) Kayıt amacı için Mukayyide bir başvuru yapılır.
(2) (a) Üyeleri arasında kayıtlı şirket bulunmayan bir şirketin
kaydı için yapılan bir başvuru 6. maddenin (2).
Fıkrasında belirtilen nitelikleri taşıyan en az on iki kişi tarafından imzalanır.
(b) Üyeleri arasında kayıtlı şirket bulunan bir şirketin kaydı için yapılan bir dilekçe ise, her kayıtlı şirket için
gereğince yetkili kılınmış bir kişi tarafından imzalanır.
Ancak şirketin tüm üyeleri kayıtlı şirket değilse, on iki başka üye tarafından, diğer üyeler on ikiden daha az ise, bu üyelerin tümü tarafından imzalanır.
(3) Başvuruya, şirket için önerilen tüzüğün iki sureti eklenir ve başvuruyu kişiler veya başvuru adına yapılmışsa adlarına başvuru kişiler, şirketle ilgili olarak Mukayyit tarafından istenebilecek bilgileri verirler.
Tescil 6.28/2002
8. (1) Mukayyit, şirketin ve nizamnamesinin bu Yasa ve bu Yasa
altında çıkarılan Kooperatif Şirketler Tüzüğü kurallarına uygun
M.M.S.426 R.G.1940
olduğuna ve şirket amaçlarının tahakkuk edip devam
1947 ettirilebileceğine kanaat getirmesi halinde, şirket ve 1951
1959 nizamnamesini kaydedip, belirlenmiş biçimde kayıt belgesi
isdar edebilir.
Ancak, bir kayıtlı şirketin faaliyet sahası içinde aynı veya
benzer amaçlı başka bir şirket kaydedilemez.
Bu fıkra amaçları bakımından şirket faaliyetlerinin aynı
veya benzer olduğu ve faaliyet sahası konusunda çıkacak
uyuşmazlıklar, kooperatifçilik çerçevesinde Mukayyit
tarafından karara bağlanır.
(2) Mukayyidin herhangi bir şirketi kaydetmeyi reddetmesi halinde ret kararının tebliğ edildiği tarihten başlayarak bir ay içinde Bakanlar Kuruluna istinaf edilebilir.
Kaydedilmenin
9. Mukayyit tarafından imzalanmış bir kayıt belgesi, şirketin kaydının iptal edildiği kanıtlanmadıkça, belgede belirtilen şirketin gereğince kanıtı kaydedilmiş olduğunun kesin kanıtını oluşturur.
Kayıtlı
10. (1) Kayıtlı herhangi bir şirket, bu Yasa ve Tüzük kurallarına bağlı bir
şirketin kalınması koşuluyla, kendi tüzüğünde değişiklik yapabilir.
tüzüğünün
Değiştirilmesi
(2) Kayıtlı bir şirketin tüzüğünde yapılan herhangi bir değişiklik
3.22/55
bu Yasa uyarınca kaydedilmedikçe geçerli olmaz. Böyle bir
değişikliğin kaydedilmesi için değişikliğin iki sureti
Mukayyide gönderilir.
(3) Mukayyit tüzükte herhangi bir değişikliğin bu Yasaya veya
Tüzüğe aykırı olmadığına kanaat getirirse, değişikliği, uygun
gördüğü takdirde, kaydeder. Mukayyit herhangi bir değişikliği
kaydetmeyi reddederse, red tarihinden başlayarak bir ay içinde
red kararına karşı Bakanlar Kurulu'na itiraz edilebilir.
(4) Kayıtlı bir şirketin adını değiştiren veya üyelerinin
sorumluluklarını sınırlı olmaktan çıkarıp sınırsız yapan bir
sonuç doğuran veya herhangi başka bir amaç veya kuralı
değiştiren bir değişiklik, şirketin, üyelerinin, eski üyelerinin,
yetkililerinin hak veya yükümlülüklerini etkilemez. Askıda
bulunan herhangi bir yargı veya tahkim işlemi de şirket
tarafından veya şirket aleyhine yeni adı ve değiştirilmiş
sorumluluğu altında devam ettirilebilir.
Şirketin sorumluluğunu değiştiren bir değişiklik yapıldığında,
var olan üyeler şirketin sorumluluğu değiştirildikten sonra
değiştirilmiş şekliyle şirket tüzüğü kurallarına uydukları
takdirde üye sayılmaya devam ederler.
Ancak, tüzüğünde üyelerinin sorumluluğunu değiştiren bir
değişiklik yapılan bir şirketin yetkilileri, değişiklikten önceki
tüzükte öngörülen görev süreleri bitinceye kadar görevlerine
devam ederler.
(5) Mukayyit, kayıtlı bir şirketin tüzüğünde yapılan bir değişikliği
kaydettiğinde, değişikliğin tasdik edilmiş bir suretini şirkete
gönderir. Değişikliğin bu biçimde tasdik edilmiş bir sureti,
değişikliğin gereğince kaydedilmiş olduğunun kesin kanıtını
oluşturur.
(6) Bu maddede yer alan "değişiklik" deyimi, şirket tüzüğüne yeni
bir madde konmasını veya şirket tüzüğünün her hangi bir maddesinin değiştirilmesini, yerine başka bir madde konmasını veya yürürlükten kaldırılmasını kapsar.
II. KISIM
ÜYELERİN HAK ve YÜKÜMLÜLÜKLERİ
Gerekli Ödeme
11. Kayıtlı bir şirketin herhangi bir üyesi, Tüzükte veya şirket tüzüğünde yapılmadıkça
üyelerin haklarını üyelik için saptanmış bulunan parayı ödemedikçe veya ödeyinceye kullanamaması
kadar, veya şirkette saptanmış ölçüde menfaat sahibi olmadıkça veya
Şirket Üyeliğinin Düzenlenmesi 7.28/2002
oluncaya kadar, üyelik haklarını kullanamaz.
12. (1) Mukayyidin onayı olmaksızın hiç kimse başlıca amacı
üyelerinden mevduat toplamak ve üyelerine kredi vermek olan
birden fazla kayıtlı şirkete üye olamaz.
Ancak, herhangi bir kayıtlı şirketin üyesi olan kişiler Kıbrıs
Türk Kooperatif Merkez Bankası Ltd.’e de üye olabilirler.
(2) Yukarıdaki (1)’inci fıkradaki kurallara halel gelmeksizin üyelik şartlarını taşıyan bir gerçek kişinin herhangi bir şirkete üyelik başvurusu, şirket komitesi tarafından azami bir ay içerisinde karara bağlanır ve aynı süre içerisinde başvuru sahibine yazılı olarak bildirilir.
(3) Üyelik başvurusu komite tarafından reddedilen bir kimse, ret kararının tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde kanıtlayıcı belgeler ile birlikte Mukayyide itirazda bulunabilir.
(4) Üyelik başvurusunda Mukayyidin vereceği karar, ilgili şahıs ve şirketi bağlar ve başvuru uygun görüldüğü takdirde, başvuru sahibi üyelik siciline üye olarak kaydedilir.
Oylama
13. (1) Kayıtlı herhangi bir şirketin hiçbir üyesinin şirket işlerinin yönetiminde birden fazla oyu olmaz.
Ancak, oyların eşit olması halinde başkan ayırt edici bir oy hakkına sahiptir.
(2) Bir kentte veya birkaç köyde faaliyet gösteren kayıtlı bir şirket, tüzüğünde yerel toplantılar veya vekil aracılığı ile oylama için kural koyabilir:
Ancak, hiçbir üye ikiden fazla başka üyenin vekili olamaz.
(3) Başka kayıtlı bir şirketin üyesi olan kayıtlı bir şirket, üyelerinden herhangi birini, sözkonusu başka kayıtlı şirketin işlerinin yönetiminde oy vermek üzere vekil olarak atayabilir.
Pay veya menfaatın 14.
(1) Bir üyenin, eski bir üyenin veya ölmüş bir üyenin, kayıtlı bir devrine şirketin sermayesindeki pay veya menfaatın devri, üyelerin ilşkin sahip olabileceği en çok pay miktarına ilişkin bu Yasa veya kısıtlama Tüzük tarafından saptanmış koşullara bağlı olarak yapılır.
(2) Sınırsız sorumlulukla kaydedilmiş bir şirketin üyesi, sahip olduğu herhangi bir payı veya şirket sermayesindeki
menfaatını veya herhangi bir kısmını devredemez; meğer ki-
(a) Sözkonusu pay veya menfaatın bir yıldan az olmamak
üzere sahibi bulunmuş olsun; ve
(b) Devir bu şirkete veya üyelik için başvurusu komite
tarafından kabul edilmiş bir kişiye yapılmış olsun.
III. KISIM
KAYITLI ŞİRKETLERİN GÖREVLERİ
Şirketin
15. Kayıtlı her şirketin, tüm bidiri ve yazışmaların gönderileceği, Tüzük adresi
uyarınca kaydedilmiş bir adresi bulunur. Şirket her adres değişikliğini
Mukayyide bildirir.
Yasa,
16. Kayıtlı her şirket, bu Yasanın, Tüzüğün ve kendi tüzüğünün birer suretini ve üyelerinin bir listesini şirketin kayıtlı adresinde makul saatlerde ücretsiz olarak incelemeye açık bulundurur.
Tüzük ve
şirket
Tüzüklerinin birer
suretinin
incelemeye açık
bulundurulması
Teftiş
17. (1) Mukayyit her yıl en az bir defa her kayıtlı şirketin hesaplarını
8.28/2002 66/1999
teftiş eder veya çıkaracağı genel veya özel yazılı bir emir ile
teftiş amacıyla yetkili kılınan bir kişi tarafından denetlenmesini
sağlar.
(2) (1). Fıkrada öngörülen teftiş, eğer varsa, vadesi geçmiş
borçların incelenmesini ve kayıtlı şirketin aktif ve pasiflerinin
değerlendirilmesini kapsar.
Ancak, bu fıkra amaçları bakımından aktiflerin
değerlendirilmesinde şirkete ait taşınır ve taşınmaz mallar,
İşletmelerin Sermaye ve Ekonomik Varlıklarının Yeniden
Değerlendirilmesi Yasasındaki ilgili kurallar uyarınca yeniden
değerlendirilir.
(3) Mukayyit veya Mukayyit tarafından teftiş amacıyla genel veya özel yazılı bir emir ile yetkili kılınmış herhangi bir kişi, kayıtlı bir şirketin tüm defterlerini, hesaplarını, evrakını, teminatlarını veya kıymetli evrakını her zaman görmek ve kasadaki parayı denetlemek hakkına sahiptir. Şirketin her yetkilisi, inceleme veya denetimi yapan kişiye, şirketin işlemleri veya işleyişi ile ilgili olarak isteyeceği bilgiyi verir.
IV. KISIM
KAYITLI ŞİRKETLERİN AYRICALIKLARI
Şirketlerin tüzel
18. Bir şirketin kaydedilmesi, o şirkete kaydedildiği isim altında tüzel
Kişiliği
kişilik kazandırır, varlığını sürekli kılar ve ona, mal edinmesi
4.22/55
sözleşme yapması, dava açması ve diğer yargı işlemleri başlatması,
açılan dava ve başlatılan yargı işlemlerinde savunma yapması ve
kuruluşu için gerekli olan tüm diğer işleri yapması için yetki verir.
Ürünün
19. (1) Amaçlarından biri, üyelerinin iş veya emekleri sonucu elde bir şirkete
verilmesi edilen veya üretilen herhangi bir tarım, hayvancılık, veya bir
şirket ormancılık, balıkçılık veya el sanatları ürün veya mamülünün aracılığı
ile elden veya başka bir ürün veya mamülün elden çıkarılmasını çıkarılması
sağlamak olan bir şirket, aşağıdaki hususları tüzüğüne
3.27/46
5.22/1955
koyabilir veya onlarla ilgili olarak üyeleriyle sözleşme
5.22/1955
yapabilir:
Kayıtlı Şirketler Lehine Yükümlülük Yaratılması
(a) Sözü edilen ürün veya mamülü üreten veya imal eden bir üyenin, ürettiği ürün veya imal ettiği mamülün tümünü
veya belirlenmiş olan miktar, oran veya tanımda olanını, şirkete vereceği veya şirket aracılığıyla elden çıkaracağı;
ve
(b) Şirket tüzüğü veya sözleşmeye aykırı bir davranıştan dolayı suçlu olduğu Tüzükte belirlenmiş biçimde
kanıtlanan veya hükmedilen herhangi bir üyenin, şirkete, yukarıda sözü edilen Tüzükte belirtildiği biçimde
saptanacak veya takdir edilecek bir meblağı tazminat
olarak ödeyeceği.
(2) (1). Fıkrada belirtilen ürün veya mamüllerden herhangi birinin, şirkete veya şirket aracılığıyla satılmak üzere, kayıtlı şirket ambarına teslim edilmesinden sonra, teslim eden üyenin
herhangi bir alacaklısının söz konusu ürün veya mamüllere, veya, böyle bir üyenin vadesi gelmiş borcu ödeninceye kadar, söz konusu ürün veya mamüllerin satışından elde edilip
şirketin elinde bulunan paraya, ihtiyati haciz veya yükümlülük altına koymaya herhangi bir yetkisi yoktur.
(3) Bu madde kuralları uyarınca yapılan herhangi bir sözleşme, salt ticareti kısıtlayıcı olduğu gerekçesiyle herhangi bir Mahkemede itiraz konusu yapılamaz.
20. (1) (a) Kayıtlı bir şirketin kayıtlı tüzüğü uyarınca kendi
üyelerine borç olarak avans vermesi yasaldır.
(b) Kayıtlı bir şirket, bir üyesine borç para verdiğinde veya
borç para vermek için bir üyesiyle sözleşme yaptığında
veya bir üyesinin şirkete borcu olduğunda, o üyesinden,
tüm tahıl veya diğer tarım ürünleri, deniz Ürünleri (balık
dahil), kesilmiş kerestelik ağaçlar, hayvanlar, hayvan
yemleri, tarım, endüstri ve balıkçılık aletleri, makineler,
kayıklar, donanımı ve ağlar, ham maddeler, ticari stok ve
genellikle tüm emek sonucu elde edilen ürünler ve
üretimde kullanılan eşyalar üzerinde,
Tüzükte belirlenmiş biçimde, şirket lehine yükümlülük
yaratılmasını isteyebilir.
Yukarıda belirtildiği şekilde üzerlerinde şirket lehine
yükümlülük yaratılan malların yükümlülüğün yaratıldığı tarihte
elde bulunsun veya bulunmasın veya yükümlülüğü yaratan
ilgili üye tarafından elde edilmiş olsun veya olmasın
yükümlülük geçerlidir.
(2) Yukarıda belirtildiği şekilde yaratılan yükümlülük, yürürlükte
kaldığı sürece, kayıtlı şirkete aşağıdaki hakları verir ve yükümlülükleri yükler:
(a) Üzerinde yükümlülük yaratılan malın zaptedilmesine
yetki veren yükümlülükte belirtilmiş herhangi bir olayın meydana gelmesi üzerine, söz konusu malı tasarrufuna
alma hakkı;
(b) Herhangi bir mal bu suretle tasarruf edildiğinde, tasarruf tarihinden tam beş gün geçtikten sonra veya
yükümlülükte daha kısa bir süre öngörülmüşse, o süre
geçtikten sonra, söz konusu malı açık artırma yoluyla
veya yükümlülükte öngörülmesi halinde, özel anlaşma
yoluyla satma ve satış bedelinin peşin veya taksitle
ödenmesini kabul etme hakkı.
(c) Böyle bir satış yetkisinin kullanılması halinde, satıştan elde edilen parayı, yükümlülük ile güvence altına alınan borçların ve zaptetme ve satış masraflarının ödenmesi
için kullanma ve artan parayı, eğer varsa, ilgili üyeye ödeme yükümlülüğü.
(3) Bir yükümlülük, yürürlükte kaldığı sürece, üyeye aşağıdaki yükümlülükleri yükler-
(a) Yükümlülüğün kapsadığı mallardan herhangi birini
satması veya onlarla ilgili olarak bir para elde etmesi halinde, satış hasılatından elde ettiği paradan,
yükümlülükte alıkoymasına izin verilen miktarlar
çıkarıldıktan sonra, geriye kalan parayı kayıtlı şirkete hemen ödeme yükümlülüğü. Bu şekilde ödenen paralar,
kayıtlı şirket tarafından yükümlülük ile güvence altına alınan paralarla borçların tamamen veya kısmen
ödenmesi için kullanılır;
(b) Yükümlülüğün kapsadığı mallardan herhangi biriyle
ilgili olarak bir sigorta poliçesi uyarınca veya tazminat yoluyla herhangi bir para alması halinde, aldığı paradan, yükümlülükte alıkoymasına izin verilen miktarlar
çıkarıldıktan sonra geriye kalan parayı kayıtlı şirkete hemen ödeme yükümlülüğü. Bu şekilde ödenen para,
kayıtlı şirket tarafından yükümlülük ile güvence altına alınan paralarla borçların tamamen veya kısmen
ödenmesi için kullanılır.
Yükümlülük Belgelerinin İmzalanıp
21. (1) 20. madde uyarınca oluşturulan yükümlülük, en az üç komite
üyesiyle sekreterin önünde yükümlülüğü oluşturan üye
tamamlanması
ve kaydı tarafından iki suret halinde imza edilirse, gereğince imzalanıp
6.22/55
tamamlanmış sayılır.
(2) Komite, yükümlülüğün bir suretini hemen kayıtlı şirketin
yazıhanesine dosyalamakla, öteki suretini de yirmi bir gün
içinde, saptanmış harçla birlikte, şirketin faaliyet gösterdiği
İlçenin Kaymakamına göndermekle görevlidir.
(3) Kaymakam, oluşturulan yükümlülüğün suretini, saptanmış
harçla birlikte alır almaz onu dosyalar ve alınan tüm bu gibi
yükümlülüklerle ilgili ayrıntıların geçirileceği Kooperatif
Şirketleri Yükümlülükler Kayıt Defteri diye anılacak olan
saptanmış sekilde bir defter tutar ve ilgili şirkete
yükümlülüğün kaydedildiğini bildiren bir belge gönderir.
(4) Herhangi bir kişi, saptanmış harcı ödemesi üzerine
yükümlülükler dosyasıyla Kooperatif Şirketler Yükümlülükler Kayıt Defterini inceleyebilir ve onlardan istediği alıntıları yapabilir.
(5) Mukayyit, yükümlülüğün Kaymakama (2). fıkrada belirtilen süre içinde gönderilmesinin ihmal edilmesi, istemiyerek veya bir yanlışlık eseri veya bir dikkatsizlik veya yeterli başka bir neden sonucu olduğuna veya ihmalin kayıtlı şirketin
alacaklılarının veya üyelerinin durumlarına halel getirecek nitelikte olmadığına veya başka nedenlerden ötürü duruma bir çare bulunmasının adalet ve hakkaniyet bakımından gerekli olduğuna kanaat getirirse, kayıtlı şirketin veya ilgili bir kişinin başvurusu üzerine, yükümlülüğün gönderilme süresinin uygun göreceği koşullarla uzatılmasını emredebilir.
(6) (a) Bir yükümlülüğün (3). fıkra kuralları uyarınca
kaydedilmesi, borç veren kayıtlı şirket lehine, kayıt
tarihinden başlayarak, birinci öncelikli bir yükümlülük ve güvence oluşturur:
Ancak bu bend kuralların hiçbiri-
(i) Devletin vergilerle veya vergi olarak tahsil
edilebilen paralarla veya bir malsahibinin kiralarla
veya kira olarak tahsil edilebilen paralarla ilgili
talebini; veya
(ii) Yükümlülük hususunda ilgisi olmayan ve ivaz
karşılığında iyi niyetle satın alan herhangi bir
kişinin haklarını ; veya
(iii) Öncelik sahibi bir rehin alanın veya öncelikli bir yükümlülük hakkına sahip olan herhangi bir
kişinin haklarını
etkilemez.
(b) Bir yükümlülüğün Kaymakam tarafından kaydedilmesi,
böyle bir yükümlülüğün varlığı hususunda malla ilgisi
olan herhangi bir kişi için ihbar sayılır ve bilgi
edindiğini gösterir.
(7) Bu Yasa uyarınca oluşturulan bir yükümlülük ile güvence altına alınan borç ödenir ödenmez, kayıtlı şirketin komitesi yükümlülüğün şirkette dosyalanmış bulunan sureti üzerine söz konusu borcun ödendiğini hemen kaydeder ve ödemenin
yapıldığı tarihten başlayarak yirmi bir gün içinde Kaymakama durumu bildirir. Kaymakam bildirimi alması üzerine borcun ödenmiş olduğunu Kooperatif Şirketleri Yükümlülük Kayıt Defterine kaydeder.
Yükümlülüklerle 22.
Kayıtlı bir şirketin bu Yasa uyarınca kayıtlı bir yükümlülük ilgili oluşturmuş olan herhangi bir üyesi veya eski üyesi-
cezalar (a) Yükümlülüğün kapsadığı malların satışından veya mallarla ilgili olarak veya bir sigorta poliçesi uyarınca veya tazminat yoluyla aldığı paraları şirkete ödemesine ilişkin bu Yasa uyarınca yükletilen yükümlülüklerini yerine getirmekte ihmal Yükümlülüklerin 23. ederse, veya
9.28/2002
Temliki
(b) Teslimsiz sağlancanın kapsadığı herhangi bir malı
denetiminden çıkarır veya çıkarılmasına göz yumarsa suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde 5,000,000,000.-TL (Beş Milyar Türk Lirası)’na kadar para cezasına veya beş yıla kadar hapis cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilir.
(1) Kayıtlı bir şirket, kendi lehine oluşturulmuş bulunan bir yükümlülüğü, bu Yasa kuralları uyarınca oluşturulmuş ve kaydedilmiş bir yükümlülük ise, teminat göstererek Kooperatif şirketlerinin faaliyetlerine yardımcı olmak amacıyla kurulmuş bulunan herhangi bir şirketten veya bu amaçla Mukayyit
tarafından onaylanmış herhangi bir bankadan borç para alabilir ve söz konusu yükümlülüğü o şirkete veya bankaya temlik edebilir.
(2) Bir yükümlülüğün bu madde uyarınca temliki, bir
yükümlülüğün kaydedildiği şeklinde kaydedilir ve 21. madde kuralları bu suretle kaydedilen bir yükümlülüğün temlikine gerekli değişiklikler yapılarak uygulanır.
(3) Bir yükümlülüğün bu madde uyarınca temliki yukarıda belirtildiği şekilde kaydedilmişse, böyle bir temlik, 21’inci maddenin (6). fıkrasındaki kurallara bağlı kalınması koşuluyla yükümlülüğün temlik edildiği gerçek ve tüzel kişi lehine oluşturulmuş birinci öncelikli yükümlülük sayılır ve ona göre bir sonuç doğurur.
(4) Kooperatif Şirketlerinin faaliyetlerine yardımcı olmak amacıyla kurulmuş bir şirkete bu madde kuralları uyarınca herhangi bir yükümlülük temlik edildiğinde, söz konusu şirket bu gibi bir yükümlülüğü teminat göstererek Mukayyit
tarafından bu amaç için onaylanmış bir bankadan borç ödünç olarak para alabilir ve söz konusu yükümlülüğü bu amaçla o Bankaya temlik edebilir. (2). ve (3). fıkra kuralları, gerekli Değişikliklerle, bir yükümlülüğün bu fıkra uyarınca ikinci kez temlikine uygulanır.
Zahire
24. Bu maddede bundan sonra sözü edilen şeylerden herhangi biri üzerinde kayıtlı bir şirket lehine bir üye tarafından 20. ve 21.
v.s’nin Maddeleri kuralları uyarınca oluşturulmuş yürürlükte olan herhangi bir yükümlülük bulunmayan durumlarda ve söz konusu şeyler kayıtlı üzerindeki devletin vergilerle veya vergi olarak istirdat edilebilen paralarla, veya bir malsahibinin kiralarla veya kira olarak istirdat şirket edilebilen paralarla, ilgili herhangi bir talebi saklı kalmak koşuluyla, bir üyenin veya bir eski üyenin kayıtlı bir şirkete olan herhangi bir lehine borcu veya kayıtlı şirketin henüz ödenmemiş bir alacağı-
(a) Tamamen veya kısmen bu gibi bir üyenin veya eski üyenin birinci
kayıtlı şirketten aldığı borç para ile yetiştirdiği tüm tahıl veya öncelikli diğer tarım ürünleri,
yükümlülük
sayılması
Üyelerin
25. (b) Tamamen veya kısmen bu gibi bir üyenin veya eski üyenin kayıtlı şirketten aldığı borç para veya borç eşya veya şeyler ile paylarının ve sağladığı veya satın aldığı hayvanlar, hayvan yemleri, tarım ve endüstri aletleri veya imalat için ham maddeler,
menfaatlarının
Üzerinde oluşturulmuş birinci öncelikli bir yükümlülük ile teminat yükümlülük ve altına alınmış sayılır.
karşılık Ancak, bu madde kuralların hiçbiri, bu gibi tahıl veya diğer tarım ürünleri, hayvanlar, hayvan yemleri veya tarım veya endüstri sayılması aletleri imalat için ham maddeler hususunda ilgisi olmayan ve ivaz karşılığında iyi niyetle satın alan herhangi bir kişinin haklarını veya
Payların
26. söz konusu mallar üzerinde daha önce yükümlülük oluşturan bir kişinin hak talebini etkilemez.
ve
Kayıtlı bir şirket, şirkete borcu olan bir üyesinin, eski üyesinin veya menfaatların ölmüş üyesinin şirket sermayesindeki pay ve menfaatları, mevduatları ve söz konusu üyeye, eski üyeye veya ölmüş üyenin terekesine haczedilememesi ödenmesi gereken herhangi bir temettü, ikramiye veya kâr payı üzerinde, söz konusu üye, eski üye veya ölmüş üyenin şirkete olan veya borcu için lehine bir yükümlülük doğar ve bu gibi üyeye veya eski üyeye veya ölmüş üyenin terekesine ödenmesi gereken veya hesabına satılamaması geçmiş bulunan herhangi bir para miktarı söz konusu borca mahsup edilebilir.
25.’inci madde kurallarına bağlı kalınması koşuluyla, bir üyenin kayıtlı bir şirketin sermayesinde olan pay ve menfaatları, o üyenin borcuna veya yükümlülüklerine karşılık herhangi bir Mahkeme hükmü veya emriyle haczedilemez veya satılamaz. Ne de bir iflas halinde kabz memuru veya iflas mutevellisi söz konusu pay veya menfaatlar üzerinde herhangibir talepte bulunabilir veya hak iddia edebilir.
Üyenin
27. (1) Kayıtlı bir şirket, bir üyesinin ölümü üzerine o üyenin pay veya menfaatlarını ilgili Tüzük ve şirket tüzüğü uyarınca gösterilen ölümü herhangi bir kişiye, veya böyle bir kişi gösterilmemişse, Komite tarafından ölen üyenin mirasçıları veya yasal temsilcisi üzerine olduğu anlaşılan kişilere, devredebilir veya söz konusu pay veya menfaatların Tüzük veya şirket tüzüğü uyarınca
menfaatların devri saptanacak değerini para olarak ödeyebilir:
Ancak-
(a) Sorumluluğu sınırsız olan kayıtlı şirketlerde, duruma göre, söz konusu gösterilen kişi, mirasçı veya yasal
temsilci, söz konusu şirketten, ölen üyenin pay veya
menfaatlarının yukarıda belirtildiği şekilde saptanan
değerini para olarak ödemesini isteyebilir;
(b) Sorumluluğu sınırlı olan kayıtlı şirketlerde, söz konusu şirket, ölen üyenin pay veya menfaatlarını, Tüzük veya
şirket tüzüğü uyarınca şirkete üye olma niteliklerini
taşıması koşuluyla, duruma göre, söz konusu gösterilen
kişiye, mirasçıya veya yasal temsilciye veya ölen üyenin ölüm tarihinden başlayarak altı ay içinde söz konusu
gösterilen kişi, mirasçı veya yasal temsilciye yapılacak bir dilekçede belirtilen ve yukarıda sözü edildiği şekilde şirkete üye olma niteliklerini taşıyan herhangi bir kişiye
Eski
28. devredebilir.
(2) Kayıtlı bir şirket, ölen üyeye ödenmesi gereken diğer paraları,
Üyenin
duruma göre, söz konusu atanan kişiye mirasçıya veya yasal veya ölen temsilciye öder.
(3) Kayıtlı bir şirket tarafından bu madde uyarınca yapılan tüm üyenin devir ve ödemeler şirkete başka herhangi bir kişi tarafından yapılacak herhangi bir talebe karşı geçerli ve etkili olur.
Terekesinin kayıtlı
(1) Kayıtlı bir şirketin eski bir üyenin, üyeliğin sona erdiği tarihte şirketin borçları var olan şirket borçları için sorumluluğu, üyeliğin sona erdiği tarihten başlayarak iki yıl devam eder.
için
(2) Kayıtlı bir şirketin ölen bir üyenin terekesi, ölüm tarihinden başlayarak iki yıl müddetle kayıtlı şirketin ölüm tarihindeki borçları için sorumlu tutulur.
Sorumluluğu
Reşit
29. (1) Bir kayıtlı şirket yalnızca okul mevduatları adı altında, reşit olmayan kişilerden mevduat kabul edebilir ve ders yılı sonunda teftişe müteakip olarak, sözkonusu reşit olmayan kişilerin mevduatlarını ve faizlerini vasilerine ödeyebilir. Reşit olmayan kişi ile kayıtlı şirket arasında sözkonusu mevduatlarla ilgili olarak yapılan herhangi bir sözleşme, hukuken geçerli ve reşit olmamasına bakılmaksızın hukuken bağlayıcıdır.
Olmayan Kişilerce
Yatırılan
Mevduatlar
10.28/2002
(2) Reşit olmayan bir kişi tarafından yatırılan okul mevduatları, faizleri ile birlikte reşit olmayan kişinin vasisine ödenir.
(3) Bu madde uyarınca kendisine ödenen paraya karşılık reşit olmayan kişinin vasisince verilen bir alındı belgesi, şirketin sözkonusu paraya değin yükümlülüğünü yerine getirmiş
olduğunun yeterli bir delilidir.
Üye
30. Kayıtlı bir şirket tarafından tutulan herhangi bir üye sicili veya listesi içerisine geçirilmiş olan aşağıdaki ayrıntılar bakımından, ilk bakışta, geçerli kanıt sayılır-
Kayıt
(a) Herhangi bir kişinin adının üye olarak sicil veya listeye defteri
geçirildiği tarih;
(b) söz konusu kişinin üyeliğinin sona erdiği tarih.
Kayıt
31. (1) Kayıtlı bir şirketin tasarrufunda bulunan ve şirket işleri yürütülürken düzenli olarak tutulan herhangi bir kayıt defteri, suretlerinin sicil veya listeye geçirilen herhangi bir kaydın sureti, Tüzükte belirlenmiş olduğu şekilde onaylanmışsa, söz konusu kaydın onayı varlığını kanıtlayıcı kanıt olarak kabul edilir ve içerdiği konularla işlemleri kanıtlama bakımından, söz konusu kaydın aslı ibraz edildiğinde hangi durumlarda ve ölçüde şahadet olarak kabul edilmiş olacaksaydı o durumlarda ve ölçüde şahadet olarak kabul edilir.
(2) Kayıtlı hiçbir şirket yetkilisi, bir Mahkeme veya bir Yargıç tarafından özel bir nedenle verilmiş bir emir olmadıkça, şirketin taraf olmadığı bir yargı işleminde şirketin herhangi bir
defterini, defterdeki konuların (1). fıkra uyarınca kanıtlanması mümkünse, ibraz etmeye veya oraya geçirilen konuları,
işlemleri ve hesapları kanıtlamak amacıyla Mahkemede tanık olarak ispatı vücut etmeye zorlanamaz.
Kıymetli
32. İlgili zamanda yürürlükte olan herhangi başka bir Yasanın içerdiği evrakın
kayıtlı kurallara bakılmaksızın kayıtlı bir şirket-
şirket
tarafından (a) Elinde bulundurduğu teminatları ve kıymetli evrakı genel bir rehin hesap bakiyesine karşılık teminat olarak rehin edebilir; ve edilebilmesi
(b) Alacaklıya, kayıtlı şirkete gönderilen bir ihbarnamenin sona erdiği tarihte ödeme yapılmadığı takdirde sözkonusu
teminatların ve kıymetli evrakın tümünü veya herhangi birini, Mahkemeye başvurmaksızın, satması ve satıştan elde ettiği parayı sözkonusu hesap bakiyesine geçirmesi için yetki
verebilir.
Pul
33. Bakanlar Kurulu, Resmi Gazetede yayımlayacağı bir bildiriyle, kayıtlı bir şirket tarafından veya onun adına veya böyle bir şirketin herhangibir yetkilisi veya üyesi tarafından şirketin işleriyle ilgili olarak düzenlenen senet veya diğer belgeler veya bu gibi senet veya ve kayıt harçların- diğer belgelerin herhangi bir türden belgeleri yürürlükteki herhangi bir Yasa uyarınca ödenmesi gereken damga pulu harcını veya diğer dan harçları, herhangi bir kayıtlı şirket için veya kayıtlı şirketler sınıfı için, bağışık tutabilir.
Vergileri
bağışık
tutma
yetkisi
V. KISIM
KAYITLI ŞİRKETLERİN MAL VE PARALARI
Borç Verilmesinde Konan Kısıtlamalar 11.28/2002 39/2001
34. (1) Bir kayıtlı şirket, üyesinden başka herhangi bir kişiye borç
veremez.
(2) Bir kayıtlı şirket, teminat mektubu veremez veya benzeri taahhütlere giremez.
Ancak, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bankalar Yasası
uyarınca bankacılık yapma lisansı alan kooperatif kuruluşları tüzel kişiliği olsun veya olmasın, üyesi olmayan bir kuruluşa, teminat mektubu verebilir veya benzeri taahhütlere girebilir.
11.28/2002 2.46/2007
(3) Bakanlar Kurulu, çıkaracağı bir özel veya genel emirname ile herhangi bir kayıtlı şirketin veya kayıtlı şirketler sınıfının, herhangi bir taşınmaz malı ipoteğe almak yoluyla borç para vermesini yasaklayabilir veya kısıtlayabilir.
(4) Bir kayıtlı şirket, bir üyesine ihtiyat ve mevduat miktarı toplamının % 4 (Yüzde Dört)’ünü ve her halükarda 50,000- € (Elli Bin Euro)’yu aşmamak kaydıyle nakit kredi verebilir.
Kooperatifin üyelerine verebileceği toplam nakit kredi miktarı, ihtiyat ve toplam mevduatlarının %80 (Yüzde Seksen)’ini aşamaz.
(5) Yürürlükteki ipotek ve rehin kaydına ilişkin yasalar ve diğer yasal mevzuatlarda aksine kural bulunup bulunmadığına
bakılmaksızın kooperatifler tarafından üyelerine verilen
istikrazlarla ilgili olarak alınacak ipotek ve rehinlerde kooperatifler ve üyeleri tapu harcından muaf tutulur.
Alınan Mevduat ve Borçlara Konan Kısıtlamalar 11.28/2002
35. (1) Bir kayıtlı şirket; başka yasalarda aksine kural bulunup
bulunmadığına bakılmaksızın üyelerinden, üyelerinin eşi ve
bakmakla yükümlü olduğu çocuklarından, bir üst kooperatif
kuruluşundan, okullardan ve mahalli idareler ile faaliyet alanı
Üye Olmayan Kişilere Yapılan İşlemlere Konan Kısıtlama
içerisindeki kar amacı gütmeyen kuruluşlardan sadece tüzük ve
nizamnamelerde belirlendiği ölçüde ve koşullarda mevduat ve
borç alabilir.
ve Suçlar (2) Kayıtlı şirketler, topladıkları tüm mevduatların % 20 (Yüzde
11.28/2002 Kayıtlı Şirket Paralarının Yatırım ve İşletmesi 11.28/2002
Yirmi) oranına tekabül eden kısmını Kooperatif Merkez
Bankası Ltd.’de mevduat olarak bulundurmak zorundadırlar.
36. Bu Yasanın 34’üncü maddesi kurallarına aykırı olarak kredi veren
veya 35’inci maddesi kurallarına aykırı olarak mevduat kabul eden
Karların
elden kooperatif yöneticileri, sekreter veya müstahdemleri bir suç işlemiş çıkarılması
olurlar ve mahkumiyetleri halinde 10,000,000,000.-TL (On Milyar
9(a),22/55.
9(b), 22/55.
Türk Lirası)’na kadar para cezasına veya yedi yıla kadar hapis
9(c),22/55.
cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.
37. (1) Bir kayıtlı şirket, paralarını Kıbrıs Türk Kooperatif Merkez
Bankası Ltd.’e, Mukayyidin onayı ile Kuzey Kıbrıs Türk
Cumhuriyeti Devletine ait menkul kıymetlere yatırabilir.
Ayrıca, Mukayyidin onayı ile kendi kuruluş amaçlarının yerine
getirilmesi için gerekli olan herhangi bir taşınmaz malı da satın
alabilir.
(2) Mukayyidin onayı ile kayıtlı şirket amaçlarının yerine
getirilmesi amacıyla satın alınan taşınmaz malların satışı
ve/veya devri Mukayyidin onayına tabidir.
(3) Bir kayıtlı şirket, paralarını üyelerine konut ve işyeri yapmak
amacıyla kullanamaz.
Ancak, kuruluş amacı üyelerine konut yapmak olan
kooperatifler, bu Yasaya ve nizamnamelere uygun olmak şartı
ile konut yapabilirler.
38. (1) Sorumluluğu sınırlı olan her kayıtlı şirketin, 17. maddede
belirlenen teftişte ortaya çıkan net karının en az dörtte biri
yedek akçe fonuna aktarılır. Geriye kalan kar, dağıtılmak üzere
elde bulunan geçmiş yıl karlarıyla birlikte, Tüzük veya şirket
tüzüğünde belirlendiği ölçüde veya koşullarla, üyeler arasında
temettü veya ikramiye olarak paylaştırılabilir veya kayıtlı
şirket tarafından kurulan herhangi bir fona yatırılabilir:
Ancak, sorumluluğu sınırsız olan kayıtlı şirketlerde, yukarıda
belirtildiği şekilde ortaya çıkan net karın tümü yedek akçe
fonuna yatırılır ve Bakanlar Kurulu'nun genel veya özel bir
emri olmadıkça üyeler arasında paylaştırılmaz:
Yine ancak, sınırlı veya sınırsız sorumluluğu olan yakın başka
kayıtlı bir şirketle geçmişte gruplaştırılmış olup daha sonra
9(c),22/55.
gruptan ayrılan sınırlı veya sınırsız sorumlu kayıtlı bir şirketin söz konusu olduğu durumlarda, böyle bir şirketin geçmişte gruplaştırıldığı kayıtlı şirket üyelerinin özel nitelikteki bir ve genel toplantıda alacağı bir kararla, gruptan ayrılan kayıtlı teftiş şirkete, yedek akçe fonuna yatırmak üzere, kendi yedek akçe fonundan Mukayyit tarafından onaylanacak bir para miktarını bağış olarak verebilir.
Soruşturma
(2) Sınırlı veya sınırsız sorumluluğu olan kayıtlı bir şirket, herhangi bir yılda net karının dörtte birini yedek akçe fonuna aktardıktan sonra geriye kalan net karın yüzde onunu
geçmeyen bir para miktarını Mukayyidin onayı ile herhangi bir hayır veya kamu amacı için bağış olarak verebilir.
VI. KISIM
KAYITLI ŞİRKETLERİN İŞLERİNİN
SORUŞTURULMASI VE TEFTİŞİ
39. (1) Mukayyit res’en kayıtlı bir şirketin yapısı, işlemesi veya mali
durumu hakkında soruşturma yapabilir veya yazılı bir emirle
bu amaç için yetkili kılacağı bir kişinin soruşturmayı
yapmasına direktif verebilir. Böyle bir soruşturmanın
yapılması komitenin çoğunluğu veya kayıtlı şirket üyelerinin
üçte biri tarafından yapılacak bir dilekçe ile istenirse, Mukayyit
soruşturmayı yapmak veya yukarıda belirtildiği şekilde
yapılmasına direktif vermek zorundadır. İlgili şirket yetkilileri
ve üyeleri Mukayyit veya Mukayyit tarafından yetkili kılınan
kişi tarafından şirketin işleriyle ilgili olarak istenecek tüm
bilgileri verir ve kasadaki parayı, defterleri, hesapları, belgeleri
ve teminatları veya kıymetli evrakı ibraz eder.
(2) Mukayyit kayıtlı bir şirketin alacaklısının başvurusu üzerine
ilgili şirketin defterlerini denetler veya yazılı bir emirle bu
amaç için yetkili kılacağı kişi tarafından teftiş edilmesine
direktif verir. Ancak böyle bir teftişi yapması veya yapılmasına
direktif vermesi için başvuruda bulunan alacaklının-
(a) İlgili zamanda vadesi gelmiş bir alacağı bulunduğuna,
söz konusu parayı şirketten talep ettiğine ancak makul
bir süre içinde paranın kendisine ödenmediğine
Mukayyidi ikna etmesi; ve
(b) Mukayyit tarafından istenecek bir para miktarını, söz
konusu teftiş için yapılacak masraflara karşılık güvence
olarak yatırması,
Gerekir.
(3) Mukayyit böyle bir teftişin sonuçlarını ilgili alacaklıya ve işleri
hakkında soruşturma yapılan kayıtlı şirkete bildirir.
(4) (1). fıkra uyarınca bir soruşturma veya (2). fıkra uyarınca bir
teftiş yapıldığında, Mukayyit, masrafları veya masrafların
uygun göreceği kısmını, kayıtlı şirket, soruşturma yapılmasını
isteyen üyeler, kayıtlı şirketin yetkilileri veya eski yetkilileri ve
eğer varsa, teftiş yapılması için başvuruda bulunan alacaklı
arasında bölüştürülebilir.
(5) Bu madde uyarınca masraf olarak kararlaştırılan herhangi bir
para miktarı, ilgili zamanda yürürlükte bulunan herhangi bir
Yasa uyarınca para cezalarının tahsil edildiği şekilde tahsil edilebilir.
VII. KISIM
KAYITLI ŞİRKET KOMİTESİNİN
GÖREVİNE SON VERİLMESİ
Komitenin
40. (1) (A) Mukayyit, bir kayıtlı şirket komitesinin görevlerini tam görevine
son olarak yerine getirmediği kanaatine varırsa, komiteye verilmesi
itirazlarını belirtmek için öngöreceği sürenin sonunda,
12(1).28/2002 39/2001
yazılı bir emirle komitenin görevine son verip
5.27/46
sözkonusu şirketin işlerini iki yılı aşmayan bir süre
yönetmek üzere uygun göreceği kişi ve/veya kişileri
İdare Memuru olarak atayabilir.
Ancak, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bankalar
Yasası altında faaliyet gösteren kooperatif kuruluşlarına
aşağıdaki nitelikleri haiz kişiler İdare Memuru olarak
atanabilir:
(a) İktisat, Maliye, Muhasebe, İşletme, İstatistik,
Bankacılık, Kooperatifçilik, Matematik, İdari
Bilimler, Uluslararası İlişkiler, Kamu Yönetimi,
Hukuk, Tarım, Mühendislik-İşletmecilik ve
benzeri konularda bir üniversite, akademi veya
yüksekokul mezunu ve kamu görevinde, finans
veya bankacılık konusunda en az beş yıl
deneyimi olanlar ve;
(b) Kendi özel faaliyetlerinin kooperatifin faaliyet
sahası ile ilgili olmayanlar
İdare Memuru olarak atanabilirler.
(B) Yukarıdaki (A) bendinde İdare Memurları için
öngörülen süre, her halükarda dört yılı aşmamak
koşuluyla Mukayyit tarafından uzatılabilir.
Ancak, kayıtlı bir şirket kamu tüzel kişiliği olan
veya Devletin temsilci bulundurduğu kuruluşlardan
kredi ve/veya mevduat sağladığı sürece veya bu tür
kaynakların ilgili kuruluşlara geri ödenmesine değin
veya kamu yararlarının gerektirdiği hallerde İdare
Memurlarının görev süresi, yukarıdaki kısıtlamalara
bakılmaksızın Mukayyidin önerisi ve Bakanlar Kurulu
kararı ile uygun görülecek sürelerde uzatılabilir.
(2) (1). fıkra uyarınca Mukayyit tarafından verilen bir dağıtma emrinden etkilenen komite veya onun herhangi bir üyesi, dağıtma emrinin komiteye bildirildiği tarihten başlayarak üç gün içinde Bakanlar Kuruluna itiraz edebilir. Bakanlar
Kurulu'nun konu ile ilgili olarak vereceği karar nihai ve kesindir.
(3) (1). fıkra uyarınca Mukayyit tarafından bir dağıtma emri verildiğinde, söz konusu emir, komiteye bildirildiği tarihten başlayarak üç gün geçmedikçe ve (2). fıkra uyarınca emre karşı itiraz edilmesi halinde, itiraz tezekür edilip emir Bakanlar
12(2).28/2002
Kurulun tarafından teyit edilmedikçe, yürürlüğe konmaz.
(4) Bu madde uyarınca atanan İdare Memurları, Mukayyidin
gözetiminde ve direktiflerine bağlı olarak ilgili kayıtlı şirketin komitesinin veya herhangi bir memurunun görevlerini yerine getirmeye, ilgili şirketin bilanço dahil mali hesaplarını kontrol edip onaylamaya ve işbu şirketin sözkonusu hesaplarını
mukayyit vasıtasıyla Bakanlar Kurulunun onayına sunmaya, keza mukayyidin uygunluk bildirisini ve Bakanlar Kurulunun onayı ile ana sözleşmesini tadil etmeye ve şirket menfaatlerinin gerektirdiği tüm işlemleri yapmaya yetkilidir.
Komite Üyeliğine Seçilenlerin
(5) Mukayyit atanan kişiye veya kişilere ödenecek ücretleri saptayabilir. Söz konusu ücretlerle kayıtlı şirketin yönetilmesi için yapılacak öteki masraflar, şirket bütçesinden karşılanır.
ve İstihdam
Edilenlerin Kısıtlanması 13.28/2002 2.8/2003 13.28/2002
(6) Atanan kişi veya kişiler, atandığı veya atandıkları süre sona erdiğinde yürürlükteki Tüzük kuralları uyarınca yeni bir komitenin oluşturulması için gerekli düzenlemeleri yapar.
(7) Kayıtlı şirket bir finansman bankasına borçlu ise, o şirket hakkında (1) Fıkra uyarınca herhangi bir işlem yapılmadan önce, Mukayyit, yapılması tasarlanan işlem ve şirket işlerinin yönetilmesi için öngörülen hususlarda söz konusu banka ile istişare eder.
Tasfiye
(8) Bu madde kurallarının hiçbiri, Mukayyidin kayıtlı bir şirketin tasfiyesine emir verme yetkisini etkilemez.
40.A (1) Mükerrer olarak çek kullanmaktan yasaklı olanlar, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtekarlık, ırza geçme, hileli iflas, uyuşturucu kullanma ve tasarrufu veya ticareti suçlarından veya benzer suçlardan dolayı mahkum olanlar ile mucbir sebep hariç muaccel hale gelmiş borcu olanlar komite üyeliğine seçilemezler. Herhangi bir şekilde seçilenlerin bu durumunun sonradan ortaya çıkması veya komite seçiminden sonra
yukarıdaki suçlardan mahkum olanların üyelik sıfatı sona erer.
(2) Yukarıdaki (1)’inci fıkrada belirtilen suçlardan mahkum olanlar şirketlerde istihdam edilemezler.
İstihdam edilenlerin, sonradan işledikleri yukarıdaki
fiillerden dolayı mahkum olmaları halinde hizmet akitleri sona erer.
VIII. KISIM
KAYITLI BİR ŞİRKETİN DAĞITILMASI
41. (1) (39). Maddenin (1). fıkrası uyarınca bir soruşturma veya (2).
fıkrası uyarınca bir teftiş yapıldıktan sonra veya bu amaçla
yapılan özel bir toplantıda hazır bulunan kayıtlı şirket
üyelerinin dörtte üçü tarafından yapılan bir başvuru alınması
üzerine, Mukayyit, söz konusu şirketin tasfiye edilmesi
gerektiği kanaatine varırsa, şirketin tasfiyesini emredebilir ve
bu amaçla bir tasfiye memuru atayıp ücretini kararlaştırabilir.
(2) Mukayyit, kendiliğinden, çalışmaya başlamamış olan veya çalışması sona ermiş bulunan veya üye sayısı on ikiden aşağıya düşmüş olan bir kayıtlı şirketin tasfiyesini emredebilir ve bu amaçla bir tasfiye memuru atayıp ücretini kararlaştırabilir.
(3) Mukayyidin emri olmaksızın kayıtlı hiçbir şirket tasfiye edilemez.
Tasfiye Memurunun
42. (1) Mukayyit tarafından atanan bir tasfiye memuru-
yetkileri (a) Kayıtlı şirkete ait tüm aktiflere ve kayıtlı şirketin
10(a),22/55
işleriyle ilgili tüm defterler, kayıtlar ve diğer belgelere
10(b),22/55
hemen el koymak ve söz konusu şirketin yararlı bir
biçimde tasfiyesinin gerektirdiği derecede şirket işlerini
yürütmek;
(b) (53). Maddenin (1). Fıkrasında sözü edilen şirket
faaliyetlerine ilişkin, şirkete yapılan katkılar dışındaki,
uyuşmazlık konularını hakeme havale etmek ve tasfiye
memuru olarak kayıtlı şirket adına dava açmak veya
diğer yargı işlemlerini başlatmak ve şirket aleyhine
açılan dava veya başlatılan diğer yargı işlemlerinde
şirketi savunmak;
(c) Kayıtlı şirket aleyhine ileri sürülen tüm talepleri
incelemek ve bu Yasa kurallarına bağlı kalınması
koşuluyla talep sahipleri arasında öncelik konusunda
ortaya çıkan sorunları emirle karara bağlamak;
(d) Kayıtlı şirket aleyhine ileri sürülen talepleri, tasfiye
emrinin verildiği tarihe kadarki faizlerle birlikte,
öncelikleri sırasına göre, söz konusu şirket aktiflerinin
izin verdiği ölçüde tam olarak veya orantılı olarak
karşılamak; talepler karşılandıktan sonra geriye kalan
para ile de sözleşmelerdeki faiz oranlarını geçmemek
üzere kendisi tarafından kararlaştırılacak oranda tasfiye
emrinin verildiği tarihten sonraki faizleri ödemek;
(e) Alacaklıların alacak ve taleplerini kanıtlayacakları veya söz konusu alacak veya teleplerin kanıtlanmasından
önce yapılan herhangi bir dağıtımla sağlanan yararlar
kapsamı dışında bırakılacakları süre veya süreleri
saptamak;
(f) Kayıtlı şirket aktiflerine üyeler veya eski üyeler veya ölmüş üyelerin terekeleri tarafından atanan kişiler beya mirasçıları veya herhangi bir şirket yetkilisi tarafından yapılacak ve bu gibi üye veya kişilerin şirkete olan
borçlarını da kapsayacak olan katkıları veya geriye kalan katkıları saptamak. Söz konusu katkılar, gerek katkıda
bulunmaları istenecek kişiler, gerek katkıda bulunulacak miktarlar bakımından, tasfiye memurunun takdirine göre
kararlaştırılır ancak böyle bir karar söz konusu üye veya kişilerin kendi aralarında mevcut herhangi bir katkı
hakkına halel getirmez.
Ancak, tasfiye memuru, bir eski üyeye veya bir
terekenin yasal temsilcisine, taleple ilgili yanıtını
vermesi için fırsat vermedikçe söz konusu eski üyeden
veya ölmüş üyenin terekesinden tahsil edilecek katkıyı
Mukayyidin
karara bağlayamaz;
tasfiyeyi (g) Vereceği bir emirle, tasfiye masraflarının kimler kontrol
etme tarafından ve ne oranda karşılanacağını kararlaştırmak;
yetkisi (h) Mukayyit tarafından bir dağıtım programı onaylandıktan
11.22/55.
sonra kayıtlı şirketin aktiflerinin uygun bir biçimde
dağıtımını düzenlemek, yetkisine sahiptir.
Emrin
(2) Tasfiye memurunun (1). fıkranın (c), (f) veya (g) bendleri icrası uyarınca verdiği herhangi bir emirden mağdur olan herhangi bir kişi, söz konusu emrin verildiği tarihten başlayarak yirmi bir gün içinde Mukayyide itiraz edebilir. Mukayyidin itiraz ile ilgili olarak vereceği karar nihai ve kesindir.
Tanık Celbetme
yetkisi
43. Bir tasfiye memuru yetkilerini Mukayyidin kontroluna ve yeniden gözden geçirmesine bağlı olarak kullanır.
Tasfiye
ile ilgili Mukayyit-
herhangi (1) Bir tasfiye memurun tarafından verilen herhangi bir emri iptal edebilir veya değiştirebilir ve ne gibi yeni bir emir verilmesi gerekirse o emri verebilir,
(2) Bir tasfiye memurunu görevden alabilir,
(3) Kayıtlı şirketin tüm defterlerini, belgelerini ve aktiflerini isteyebilir,
(4) Yazılı bir emirle, tasfiye memurunun 42. maddedeki yetkilerini kısıtlayabilir,
(5) İstediği zaman tasfiye memurundan kendisine hesap vermesini isteyebilir,
(6) Tasfiye memurunun hesaplarını denetletebilir ve kayıtlı şirketin aktiflerinin dağıtılmasına yetki verebilir,
(7) Bir tasfiye memuru ile bir üçüncü taraf arasında ortaya çıkan şirketin işleriyle ilgili herhangi bir uyuşmazlık konusunu 42. ve
53. maddeleri uyarınca hakeme havale edebilir: Ancak, böyle bir havalenin yapılabilmesi için ilgili üçüncü tarafın hakem kararının kendileri için bağlayıcı olacağını yazılı olarak kabul etmiş olması gerekir.
44. 42.’inci madde uyarınca bir tasfiye memurun tatafından veya bu Yasa
kuralları uyarınca bir Mukayyit tarafından verilen her emir,
Mukayyidin kendi imzasıyla vereceği bir tasdik belgesi üzerine
herhangi bir Kaza Mahkemesi tarafından verilen emirlerin icra
edildiği şekilde icra edilir.
45. Mukayyide, veya 39. Maddenin (1). fıkrası uyarınca bir soruşturma
veya (2). fıkrası uyarınca bir teftiş yapmak üzere yetkili kılınan
herhangi bir kişiye ve bu Yasa veya Tüzük kuralları uyarınca atanan
herhangi bir tasfiye memuruna veya hakeme, olanaklar ölçüsünde
Kaza Mahkemesi'nde yapıldığı şekilde ilgili taraflarla tanıkları
celbedip hazır bulunmalarını zorlaması, tanıkları yeminli sorguya
çekmesi ve defter ve belgelerin ibrazını zorlaması için bir Kaza
Mahkemesinin veya onun bir Yargıcının sahip olduğu yetkilere
sahiptir.
46. Bu Yasanın açıkça öngördüğü durumlar saklı kalmak koşuluyla,
hiçbir hukuk Mahkemesi kayıtlı bir şirketin tasfiyesine ilişkin
herhangi bir konuda yargısal işlem yapamaz ve bir tasfiye emri
Bir dava
verildikten sonra, Mukayyidin izni olmadıkça veya Mukayyit açılmasının tarafından konan koşullara bağlı kalınmadıkça, söz konusu şirket aleyhine dava veya başka bir yargı işlemi açılamaz, başlatılamaz veya ileri götürülemez.
Önlenmesi 12.22/55 Kaydın
iptali 47. Bir tasfiye memuru atanmış bulunan kayıtlı bir şirketin işleri tasfiye
Bakanlar
edilmesi üzerine veya tasfiye memuru atanmamış olan durumlarda kuruluna
itiraz Mukayyidin tasfiye memuru atamaması, ve Mukayyidin 41. madde
Tasfiyenin
kapatılması uyarınca emir verdiği tarihten iki ay geçmesi üzerine veya böyle bir
13.22/55
emrin itiraz makamı tarafından teyit edilmesinden sonra, Mukayyit
6.27/46
söz konusu şirketin kaydının silinmesine emir verebilir ve böyle bir
emrin verildiği tarihten başlayarak söz konusu şirket dağılır.
48. 41. madde uyarınca Mukayyit tarafından verilen bir emirden olumsuz
yönde etkilenen herhangi bir kişi, söz konusu emrin verildiği tarihten
başlayarak yirmi bir gün içinde Bakanlar Kurulu'na itiraz edebilir.
Bakanlar Kurulu'nun bu konuda vereceği karar nihai ve kesindir.
49. (1) Tasfiyesine emir verilen kayıtlı bir şirketin tasfiyesinde, söz
konusu şirketin paraları, yedek akçesi dahil, önce tasfiye
masraflarının, sonra söz konusu şirketin yükümlülüklerinin
daha sonra da pay sermayenin ödenmesi için kullanılır.
(2) Şirketin paralarının (1). fıkrada belirtilen amaçlar için kullanılmasından sonra para artarsa, artan para üyeler arasında bölüştürülmeyip kaydı silinen şirketin tüzüğünde tanımlanan amaç veya amaçlara tahsis edilir. Söz konusu şirketin
tüzüğünde tanımlanmış bir amaç yoksa, artan para, aynı alanda faaliyet gösterecek yeni bir şirket kaydedilinceye kadar, Mukayyit tarafından bir bankaya veya kayıtlı bir şirkete yatırılır. Ayni alanda yeni bir şirket kaydedildiğinde, söz konusu artan para yeni şirkette Tüzük uyarınca bir yedek akçe fonu oluşturmak üzere o şirkete aktarılır:
Ancak, üyeleri kayıtlı şirketler olan bir şirketin tasfiyesinde, artan para kaydı silinen şirketin tüzüğünde öngörüldüğü şekilde üye şirketler arasında bölüştürülebilir:
Yine ancak yatırılan paranın getirdiği faizler Tüzük uyarınca oluşturulabilecek teftiş ve gözetim fonuna yatırılabilir.
IX. KISIM
EK YÜKÜMLÜLÜK VE SORUMLULUK YÜKLEME
Mukayyidin şirket 50.
(1) Kayıtlı bir şirketin tasfiyesi sırasında, o şirketin kuruluş veya yetkililerine yönetimine katılmış bulunan herhangi bir kişinin veya şirketin v.s’ye halen görevde olan herhangi bir yetkilisinin veya mevcut bir veya yetkilisinin, şirkete ait herhangi bir para veya malı yersiz şirkete kullandığı, yanında alıkoyduğu veya böyle bir para veya malla kusurları ilgili olarak sorumlu veya hesap verme durumuna düştüğü, nedeniyle veya söz konusu şirkete karşı yasal yetkilerini yasal olmayan
mali yollardan veya ihmalkarlıkla veya hatalı olarak yerine yükümlülük getirmekten veya tröst ihlalinden suçlu olduğu ortaya çıkarsa, ve Mukayyit, tasfiye memurunun veya herhangi bir alacaklının sorumluluk veya tasfiye zamanı ortağın başvurusu üzerine, söz konusu yükleme kişinin davranışı hakkında soruşturma yapar ve söz konusu yetkisi para veya malın tümünü veya bir bölümünü, haklı göreceği bir orandaki faiziyle birlikte, geri ödemesini veya vermesini, veya yerinde kullanmama, alıkoyma, yolsuzluk veya tröst ihlali hususunda Mukayyit tarafından uygun görülecek bir parayı tazminat olarak ödemek yoluyla söz konusu şirketin aktiflerine katkıda bulunmasını, gerektiren bir emir isdar edebilir.
(2) Bu madde, söz konusu fiillerin suçluya cezai sorumluluk yükleyen bir fiil olmasına bakılmaksızın uygulanır.
X. KISIM
MALLARIN HACZEDİLMESİ
Malların haçzedil- 51. Mukayyit, herhangi bir kişinin dolandırmak veya 42. Veya 50. madde mesi uyarınca aleyhine verilen bir emrin, veya yürürlükteki Tüzük uyarınca Mukayyide veya hakeme havale edilen bir uyuşmazlık konusu ile ilgili olarak verilen herhangibir kararın, icrasını geciktirmek niyetiyle malının tümünü veya herhangi bir bölümünü elden çıkarmak üzere olduğuna kanaat getirirse, bu hususta yeterli güvence verilmedikçe, söz konusu malın şartlı olarak haçzedilmesini emredebilir. Böyle bir haciz emri, yetkili bir Mahkeme tarafından verilmiş gibi aynı sonucu doğurur:
14.22/55.
Ancak, Mukayyit söz konusu koşullu haciz emrinin yürürlük süresini zaman zaman uzatabilir veya haciz emrini, kendi takdir hakkını kullanarak, tamamen veya kısmen iptal edebilir.
Bakanlar
52. Mukayyidin 50. madde uyarınca verdiği herhangi bir emirden olumsuz yönde etkilenen herhangi bir kişi, emrin verildiği tarihten kuruluna başlayarak yirmi bir gün içinde Bakanlar Kurulu'na itiraz edebilir.
Bakanlar Kurulu'nun böyle bir itirazla ilgili olarak vereceği karar itiraz nihai ve kesindir.
XI. KISIM
TAHKİM
Uyuşmazlıklarda 53.
(1) Kayıtlı bir şirketin işleriyle ilgili olarak-
hakemlik (a) Üyeler, eski üyeler veya üyeler aracılığı ile hak talebinde bulunan kişiler arasında; veya
(b) Bir üye, bir eski üye veya bir üye, eski üye veya ölmüş üye aracılığı ile hak talebinde bulunan bir kişi ile şirket Arasında veya o şirketin komitesi, kurulu, herhangi bir yetkilisi, vekili veya müstahdemi arasında; veya
(c) Bir şirket veya bir şirketin komitesi veya kurulu ile o şirketin herhangi bir yetkilisi, vekili veya müstahdemi arasında; veya
(d) Bir şirketle herhangi başka kayıtlı bir şirket arasında, herhangi bir uyuşmazlık konusu ortaya çıkarsa, böyle bir
7.27/46. 15(a), 22/55. 15(b), 22/55.
53 A. uyuşmazlık konusu karara bağlanmak üzere Mukayyide havale edilir.
Herhangi bir borç veya alacaktan dolayı kayıtlı bir şirketin bir üyesinin, bir eski üyesinin veya ölmüş bir üyesinin atanan temsilcisinin veya ölmüş üyesinin mirasçısının veya yasal temsilcisinin aleyhine olan talebi, kabul edilsin veya edilmesin, yapma bu madde anlamında bir uyuşmazlık konusu sayılır.
14.28/2002 Tüzük
yetkisi (2) Mukayyide(1).madde uyarınca bir havale yapıldığında-
5(a), 28/59.
(a) Uyuşmazlık konusunu Mukayyidin bizzat kendisi
kararlaştırabilir; veya
(b) Onu, karara bağlanmak üzere, hakem veya hakemlere
havale edebilir.
(3) Bir uyuşmazlık konusunun, kararlaştırmak üzere, Mukayyit
tarafından hakem veya hakemlere havale edilmesi halinde, Mukayyit hakem veya hakemlerin ücretini saptama yetkisine sahiptir.
(4) Hakem veya hakemlerin kararından olumsuz yönde etkilenen herhangi bir taraf, Tüzükte saptanmış süre içinde ve yöntemle söz konusu karara karşı Mukayyide istinaf edebilir.
(5) Bir Mukayyit tarafından (2). fıkra uyarınca verilen karar veya
(4). fıkra uyarınca yapılan bir istinafla ilgili olarak verilen karar kesindir ve herhangibir hukuk Mahkemesinde itiraz konusu yapılamaz.
(6) Hakem veya hakemler tarafından (2). fıkra uyarınca verilen bir karara karşı (4).fıkra uyarınca Mukayyide istinaf edilmezse veya istinaf edildikten sonra istinaftan vazgeçilir veya istinaf geri çekilirse, söz konusu karar kesinleşmiş olur ve hukuk davalarına bakan bir Mahkemede itiraz konusu yapılamaz. Bu gibi kararlar, hukuk davalarına bakan bir Mahkemenin kararı gibi icra edilir.
(7) Mukayyit, bu madde uyarınca bir karar verirken, kararla ilgili olarak ortaya çıkan herhangi bir hukuki sorunu, görüşleri için Yüksek Mahkemeye havale edebilir. Yüksek Mahkemeye
havale edilen böyle bir sorun Yüksek Mahkeme Başkanının görevlendireceği Yargıç veya Yargıçlar tarafından incelenip kararlaştırılır. Yüksek Mahkemenin böyle bir sorun hakkında verdiği görüş nihai ve kesindir.
Bu madde 28/2002 sayılı değişiklik Yasasıyla yürürlükten kaldırılmıştır.
XII. KISIM
TÜZÜK
54. (1) Bakanlar Kurulu, bu Yasanın ilke ve kurallarını yerine
getirmek ve uygulamak amacıyla, Resmi Gazetede
yayımlanmak suretiyle Tüzük yapabilir.
(2) Söz konusu Tüzük, özellikle ve yukarıdaki yetkinin genelliğine
halel gelmeksizin-
(a) Bir şirketin kaydedilmesi için yapılacak başvuru ile ilgili
olarak uyulacak koşulları ve izlenecek yöntemi
belirleyebilir;
(b) Üyeliğe kabul edilmek isteyen veya üyeliğe kabul edilen kişiler tarafından uyulacak koşulları ve zaman zaman
üyelerin seçim ve kabulüne veya üyeliğin sağladığı
hakları kullanmadan önce ödenmesi gereken
para ve elde edilmesi gereken menfaatların neler
olacağına ilişkin kurallar öngörebilir;
(c) Üyelerin üyelikten çekilme veya çıkarılmalarına ve
çekilen veya çıkarılan üyelere ödenecek paralara ve eski üyelerin yükümlülüklerine ilişkin kurallar öngörebilir;
(ç) Kayıtlı bir şirketin üye sayısını ne dereceye kadar sınırlandırabileceğini belirleyebilir;
(d) Ölmüş bir üyenin hak ve menfaatının değerinin ne
şekilde belirleneceğine ve bu hak ve menfaatın
ödeneceği veya devredileceği kişinin seçimine ilişkin
kural öngörebilir;
(e) 5. madde kurallarına bağlı kalınması koşuluyla, bir üyenin kayıtlı bir şirketin paylarından veya
sermayesinden edinebileceği en çok pay sayısını veya
sermaye miktarını belirleyebilir;
(f) Sorumluluğu sınırsız olan kayıtlı bir şirket üyelerine karın dağıtılacağı koşulları ve kayıtlı şirketler tarafından verilebilecek en yüksek temettü oranını belirleyebilir.
(g) Paylar çıkarmak yoluyla veya başka suretle para
sağlanmasında izlenecek yöntemi düzenleyebilir;
(ğ) Üyelerin genel toplantılarına ve bu gibi toplantılarda izlenecek yöntem ve kullanılacak yetkilere ilişkin kural öngörebilir;
(h) Komite veya kurul üyelerinin ve diğer yetkililerin
atanmasına, geçici olarak görevden alınmasına ve
görevden uzaklaştırılmalarına; komite ve kurul
toplantılarından izlenecek yönteme ve komite, kurul ve
diğer yetkililer tarafından kullanılacak yetkilere ve
yapılacak görevlere ilişkin kurallar öngörebilir;
(ı) Bir şirketin tüzük yapabileceğini veya yapılacak tüzükte yer alması gereken konuları, bir tüzüğün yapılmasında,
değiştirilmesinde, yerine yenisinin yapılmasında ve iptal edilmesinde izlenecek yöntemi ve böyle bir tüzüğün
yapılmasından, değiştirilmesinden, yerine yenisinin
yapılmasından veya iptal edilmesinden önce yerine
getirilmesi gereken koşulları belirleyebilir;
(i) Kayıtlı bir şirket tarafından tutulması gereken hesap ve defterleri belirleyebilir ve kayıtlı bir şirketin aktifleriyle pasiflerini gösteren bir bilançonun devresel
yayımlanmasını öngörebilir;
(j) Kayıtlı şirketlerin hesaplarının denetlenmesini ve böyle bir denetleme için ödenecek ücreti öngörebilir. Ayrıca
kayıtlı şirketlerin tümünden veya herhangi birinden
mevcut şirketlerin denetim ve gözetimiyle ortak
propagandaları için kullanılmak üzere kurulacak bir fona katkıda bulunmalarını öngörebilir ve böyle bir fonun
yönetilme biçimini belirleyebilir;
(k) Kayıtlı şirketler tarafından Mukayyide sunulacak
5(b), 28/59. 5(b), 28/59. 5(b), 28/59. 7, 28/59.
raporları ve bu raporların kimler tarafından ve hangi
şekilde sunulacaklarını belirleyebilir;
(l) Kayıtlı şirketlerin defterlerindeki kayıtların suretlerinin kimler tarafından veya hangi şekilde tasdik edileceğini öngörebilir.
Devlete
(m Bir üyeler sicili oluşturulup idame ettirilmesini ve olan üyelerin sorumlulukları paylarla sınırlı olduğu
borçların durumlarda, paylar sicili oluşturulup idame ettirilmesini tahsili öngörebilir.
(n) Yedek akçe fonları kurulmasını ve idame ettirilmesini ve söz konusu fonların hangi amaçlar için
kullanılabileceğini ve kayıtlı herhangi bir şirketin
denetiminde bulunan fonların yatırımlara
yönlendirilmesini öngörebilir
(o) Hakem veya hakemlerin atanma şeklini ve Mukayyit
veya söz konusu hakem veya hakemlere havale edilen
işlemlerde ve uyuşmazlık konusunun, kararlaştırılması
için yapılan masrafların saptama ve yükletilmesinde
izlenecek yöntemi belirleyebilir;
(ö) 41. madde uyarınca atanan bir tasfiye memurunun
izleyeceği yöntemi belirleyebilir;
(p) Borç para için başvuruda bulunan üyelerin uyması
gereken koşulları, borçların vadesine ve her üyeye
verilebilecek borç para miktarını belirleyebilir;
(r) Batık borçların hesaptan silinmesini öngörebilir;
(s) Kayıtlı bir şirketin Mukayyit tarafından onaylanmış bir bankanın ajanı olarak görev yaptığı durumlarda ne gibi
bir yöntem izleneceğine ilişkin kural öngörebilir.
(ş) Bu Yasa amaçları bakımından herhangi bir başvurunun, yükümlülüğün kayıt ve devir işlemlerinin ne şekilde
yapılacağını veya sicilin veya devrin şeklini ve bunlarla ilgili harçları belirleyebilir;
(t) Danışma Kurulları ile bir Eşgüdüm Komitesi kurulması ve işlevleri hakkında kural öngörebilir;
(u) Kayıtlı bir şirketten başka kayıtlı bir şirkete payların zorunlu olarak devri için kural öngörebilir;
(ü) Kayıtlı bir şirketin yedek akçesinin iki veya daha çok şirket arasında bölüştürülmesini öngörebilir.
(3) Bakanlar Kurulu'nun bu madde uyarınca yaptığı herhangi bir Tüzük 1 Ocak 1958 tarihine dönük olarak yürürlüğe konabilir.
XIII. KISIM
DEVLETE OLAN BORÇLAR
55. (1) Kayıtlı bir şirketin veya kayıtlı bir şirket yetkilisinin, üyesinin
veya eski üyesinin, şirket yetkilisi, üyesi veya eski üyesi olarak
Devlete olan tüm borçları 39. madde uyarınca kararlaştırılan
masraflarla birlikte vergi borçlarının tahsil edildiği şekilde
tahsil edilebilir.
(2) Kayıtlı bir şirketin Devlete olan ve (1). fıkra uyarınca tahsil
edilebilen borçları önce ilgili şirketin malından, sonra
üyelerinin sorumluluğu sınırlı olan şirketlerde üyelerden, veya
ölmüş iseler sorumluluk derecesine bağlı olmak koşuluyla terekelerinden, daha sonra diğer kayıtlı şirketlerde üyelerden veya ölmüş iseler terekelerinden tahsil edilebilir.
XIV. KISIM
ÇEŞİTLİ KURALLAR
Yasanın
56. Bu Yasanın herhangi bir kurala bakılmaksızın, Bakanlar Kurulu, özel kayıt
ile ilgili bir emir isdar etmek yoluyla ve koyacağı koşullara bağlı kalınması kurallarından
bağışıklık koşuluyla, herhangi bir şirketi bu Yasanın kayıtlarla ilgili
Yasanın
kurallarından bağışık tutabilir.
genel
kurallarından 57. Bakanlar Kurulu isdar edeceği özel veya genel bir emirle kayıtlı bağışıklık
herhangi bir şirketi veya belirli bir sınıfını bu Yasanın herhangi bir
Kooperatif Şirketlerin Dış Ülkelerde Şube Açma Yetkisi 3.51/1983 15.28/2002
kuralından bağışık tutabilir veya söz konusu kuralların herhangi bir
şirkete veya belirli bir sınıfına emirde belirtilecek tarihten başlayarak
emirde belirtilecek değişikliklerle uygulanmasına direktif verebilir.
57A. Bu Yasa uyarınca kayıtlı herhangi bir bankacılık yapma yetkisi alan kooperatif şirketi, şirketin genel kurul kararı, Mukayyidin uygunluk bildirimi ve Bakanlar Kurulunun onayına tabi olmak koşuluyla sözcüğünün Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları dışında herhangi bir ülkede, kullanılmasının o ülkenin yasalarına uygun olarak, ticari bankacılık işlemleri de dahil kısıtlanması her türlü faaliyette bulunmak üzere şube veya şubeler açabilir.
Kooperatif
16.28/2002
58. (1) Kayıtlı şirketler dışında kimse Bakanlar Kurulu'nun onayı
olmaksızın içinde "Kooperatif" sözcüğünün bulunduğu bir ad
veya ünvanla herhangi bir iş veya ticaret yapamaz.
Ancak, bu maddenin içerdiği kuralların hiç biri, herhangi bir
kişinin 12 Mayıs 1923 tarihinden önce ticaret veya işinde
kullandığı ad veya ünvanın kendisi veya menfaatlarını tavarüs
eden kişi tarafından kullanılmasında uygulanmaz.
(2) Her kim, bu madde kurallarına aykırı bir davranışta bulunursa suç işlemiş sayılır ve mahkumiyeti halinde 10,000,000,000.-TL (On Milyar Türk Lirası)’na kadar para cezasına çarptırılabilir.
Şirketler
59. Şirketler Yasası ile Sendikalar Yasası'nın kuralları bu Yasa uyarınca kaydedilen veya kaydedilmişs sayılan şirketlere uygulanmaz.
yasası ile
sendikalar yasası
kurallarının
uygulanamayacağı
Bölüm 113,
13/71.
Mevcut
60. (1) Bu Yasa ile yürürlükten kaldırılan Yasalardan herhangi biri uyarınca kaydedilen veya kaydedilmiş ve bu Yasanın
şirketleri, yürürlüğe girdiği tarihte kayıtları devam eden her şirket bu
şirket
tüzükleri, Yasa uyarınca kaydedilmiş sayılır ve söz konusu şirket tüzüğü bu Yasa uyarınca yapılan tüzük ile değiştirilinceye, yerine v.b.'yi yenisi yapılıncaya veya yürürlükten kaldırılıncaya kadar, bu koruma Yasa kurallarına aykırı olmadığı ölçüde, geçerli olmakta devam eder.
Tüzükleri
Suç ve Cezalar
(2) Bu Yasa ile yürürlükten kaldırılan Yasalardan herhangi biri uyarınca yapılan ve bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihte geçerli olan Tüzükler, bu Yasa kuralları uyarınca yapılan Tüzüklerle değiştirilinceye, yerlerine yenileri yapılıncaya veya yürürlükten kaldırılıncaya kadar, bu Yasa kurallarına aykırı olmadıkları ölçüde geçerli olmakta devam ederler.
17.28/2002
18.28/2002
(3) Bu Yasa ile yürürlükten kaldırılan Yasalardan herhangi biri uyarınca verilen veya verilmiş sayılan emirler, yapılan veya yapılmış sayılan atama, duyuru ve bildiriler, açılan veya açılmış sayılan davalar ve başlatılan veya başlatılmış sayılan diğer işlemler, sırası ile, bu Yasa uyarınca verilmiş, yapılmış, açılmış veya başlatılmış sayılırlar.
(4) Herhangi bir Yasada, bu Yasa ile yürürlükten kaldırılan Yasalardan herhangi biri uyarınca kayıtlı bulunan bir
kooperatif şirketine veya bir kooperatif kredi şirketine gönderme yapıldığında, yapılan gönderme bu Yasa uyarınca kaydedilen veya kaydedilmiş sayılan bir şirketi de kapsar.
61. Kayıtlı bir şirket
(1) Bu Yasanın veya bu Yasa uyarınca yapılan Tüzük kurallarının
öngördüğü herhangi bir ihbarı vermekte herhangi bir rapor
veya belgeyi göndermekte veya herhangi bir işi veya şeyi
yapmakta veya yapılmasına izin vermekte ihmalde bulunursa;
(2) Bu Yasa veya bu Yasa uyarınca yapılan Tüzük amaçları için
mukayyit veya yetkili başka bir kişi tarafından verilmesi
istenen herhangi bir bilgiyi veya yapılması istenen herhangi bir
işi kasten vermez veya yapmazsa veya vermeyi veya yapmayı
reddederse;
(3) Bu Yasanın veya bu Yasa uyarınca yapılan Tüzüğün
yasakladığı herhangi bir şeyi yaparsa;
(4) Kasten yalan veya yetersiz rapor veya bilgi verirse bir suç
işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde 1,000,000,000.-TL. (Bir
Milyar Türk Lirası)’na kadar para cezasına çarptırılabilir.
Aynı şekilde şirket tüzüğü gereğince veya başka suretle
yerine getirilmemesi bir suç oluşturan bir göreve bağlı bulunan
her şirket yetkilisi, sözkonusu suçun önlenmesi için gerekli
tedbiri almazsa bir işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde aynı
cezaya çarptırılabilir.
XV. KISIM
GEÇİCİ KURALLAR
62. Bu madde 28/2002 sayılı değişiklikle yürürlükten kaldırıldı.
*Bu Yasa ile aşağıdaki Yasalar yürürlükten kaldırılmıştır.
1914- 1937 Kooperatif Kredi Şirketleri Yasası.
1923- 1937 Kooperatif Şirketler Yasası.
KOOPERATİF ŞİRKETLER YASASINDA YER ALAN GEÇİCİ MADDELER VE
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ MADDELERİ:
28/2002 Sayılı Yasada Yer Alan Geçici Madde ve Yürürlüğe Giriş Maddesi:(R.G. Yayım Tarihi : 14.05.2002)
Geçici Madde
1. (1) Başka yasalarda aksine kural bulunup bulunmadığına
Bu Yasanın
bakılmaksızın kayıtlı şirketler, aktif ve pasiflerinde bu Yasa
Yürürlüğe Girdiği
ile değiştirilen Esas Yasanın 34’üncü ve 35’inci
Tarihten Önceki
maddelerine aykırılık teşkil eden işlemlerini, Mukayyitçe
Uygulamaya ve
hazırlanacak ve Mukayyitliğin bağlı olduğu bakanlıkça
Başlatılan
onaylanacak bir plan dahilinde 2006 yılı sonuna kadar bu
İşlemlere İlişkin
Yasaya uygun hale getirirler. Hazırlanan plana uymayan
Kurallar
kayıtlı şirketlerin mevduat ve kredi işlemlerine, plana uyum
sağlanıncaya kadar Mukayyitçe kısıtlamalar getirilebilir.
(2) Kuruluş tüzüklerine dayanarak, üyelerine konut yapımını üstlenen ve bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihte konut
yapımı projesini başlatmış olan kooperatifler, bu Yasanın 11’inci maddesi ile değiştirilen Esas Yasanın 37’nci
maddesinin (3)’üncü fıkrası kurallarına bakılmaksızın
başlatılmış projelerine, konutları üyelere teslim edinceye kadar devam ederler.
Ancak, konut kooperatifi olmayan kooperatifler hiçbir
projeye başlayamazlar.
(3) Yukarıdaki (1)’inci fıkrada öngörülen süre içerisinde üye dışı mevduatları tüketmeyen bir kayıtlı şirket yöneticileri ile yukarıdaki (2)’nci fıkraya aykırı davranıp yeni projeler yaratarak konut yapımına girişen konut kooperatifi
olmayan kayıtlı şirket yöneticileri suç işlemiş sayılır ve mahkumiyetleri halinde 10,000,000,000.- TL (On Milyar
Türk Lirası)’na kadar para cezasına veya yedi yıla kadar hapis cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.
Geçici Madde
2. (1) Bu Yasanın 5’inci maddesi ile değiştirilen Esas Yasanın 6’ncı maddesinin (6)’ncı fıkrasında öngörüldüğü şekilde, bankacılık lisansı olmadığı halde adında “Banka” sözcüğü bulunduran kayıtlı şirketler, başka yasalarda aksine kural bulunup bulunmadığına bakılmaksızın Kuzey Kıbrıs Türk
Cumhuriyeti Bankalar Yasasının Geçici 2’nci maddesi
kuralı uyarınca Kooperatiflere, özkaynak seviyelerini
tamamlayabilmeleri için öngörülen sure içerisinde
bankacılık lisansını sağlarlar.
Adında “Banka”
Sözcüğü
Bulunduran Kayıtlı
Şirketler
Bu sürenin sonunda bankacılık lisansını alamayanların
28/2002
2.8/2004
39/2001 59/2002
28/2002 3.46/2007
adları, Mukayyit tarafından, adının sonundaki “Banka”
kelimesi çıkarılarak sonu “Kooperatif Ltd.” olacak şekilde değiştirilir. Bu değişiklik, Şirketler Siciline işlenir ve yazılı olarak ilgili kayıtlı şirkete bildirilir. İlgili kayıtlı şirket, bildirimi aldığı tarihten başlayarak düzeltilmiş adı
kullanmakla yükümlüdür.
Yürürlüğe Giriş
Bu madde kurallarına aykırı davranan kayıtlı şirket
yöneticileri, suç işlemiş sayılırlar ve mahkumiyetleri
halinde 10,000,000,000.- TL (On Milyar Türk Lirası)’na
kadar para cezasına veya yedi yıla kadar hapis cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilir.
(2) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bankalar Yasası kuralları uyarınca bankacılık lisansı alan kayıtlı şirketler, bu
(Değişiklik) Yasasının yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak 5 (beş) yıl süreyle idari bakımdan bu Yasa kurallarına
bağlıdırlar.
19. Yasa, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.