Hal Yasası

HAL YASASI

İÇDÜZENİ

Madde 1. Kısa İsim BİRİNCİ KISIM

Genel Kurallar

Madde 2. Tefsir

Madde 3. Amaç

Madde 4. Kapsam

Madde 5. İKİNCİ KISIM

Madde 6. Hallerin Kurulması ve Çalışma Esasları

Madde 7. Hal Kurulması, Kriterleri, Sayısı ve Usulü

Madde 8. İhale Şartnamesi, Ön Kira Sözleşmesi, İşletme - Kiralama Sözleşmesinin

Madde 9. Koşulları ve İşletmecinin Uymak Zorunda Olduğu Kurallar

Madde 10.

Madde 11. ÜÇÜNCÜ KISIM

Madde 12. Mal Satışları, Halde Yapılan Satışlar, Satış Yapan Kişi ve Yerlere İlişkin

Madde 13.

Madde 14. Kurallar

Madde 15.

Halde Satış Zorunluluğu

Madde 16. Halde Mal Satışları

Madde 17. Hale Giriş Yapılmadan Satışta Hal Bildirim Kuralları

Madde 18. Üretici Örgütleri ve Üretici Örgütlerinin Kar Oranları Tüccar ile Üretici Arasında Halde Yapılan Alım Satımlar Serbest Rekabet Koşullarının Korunması ve Fiyatların Teşhiri Prensibi ile Hal Kurulu Oluşumu

Haldeki İşyerlerinin İşletilmesi, Kiralanması ve Kira Sözleşmesinin Özel Fesih Halleri

Pazar Yerleri, Üretici Pazarları ve Üretici Satış Noktaları Tartı ve Ölçüler

DÖRDÜNCÜ KISIM

Halin Yönetimi, Genel Denetim

Esasları ve Hal Hakem Heyeti

Halin Yönetimi

Hallerin ve Hal Dışındaki Yerlerin Denetimi

Hal Hakem Heyetinin Oluşumu, Görev ve Yetkileri

Madde 19. BEŞİNCİ KISIM

Mali Kurallar

Madde 20.

Kıymet ve Tartı Ücreti ile Hal Katkı Payı

Geçici

Madde 1. ALTINCI KISIM

Madde 21. Suçlar ve Cezalar

Madde 22.

Suçlar, Cezalar ve İdari Para Cezaları

YEDİNCİ KISIM

Geçici ve Son Kurallar

İlk Uygulama Kuralları

Yürütme Yetkisi

Yürürlüğe Giriş

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi’nin 13 Mart 2023 tarihli Otuzbeşinci Birleşiminde Oybirliğiyle kabul olunan “Hal Yasası” Anayasanın 94'üncü maddesinin (1)'inci fıkrası gereğince Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı tarafından Resmi Gazete'de yayımlanmak suretiyle ilan olunur.

Sayı: 9/2023

HAL YASASI

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:

Kısa İsim

1. Bu Yasa, “Hal Yasası” olarak isimlendirilir.

BİRİNCİ KISIM

Genel Kurallar

Tefsir

2. Bu Yasada metin başka türlü gerektirmedikçe:

“Bakanlık”, Ticaret Dairesinin bağlı olduğu Bakanlığı anlatır.

“Denetim Görevlileri”, bakanlıkların yetkili oldukları yasaları ve bu Yasa kuralları çerçevesinde ülkedeki mal veya hizmetlerin denetlenmesi ile görevlendirilmiş, Ekonomi İşleriyle Görevli Bakanlık personelini, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık personelini, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık personelini, Sağlık İşleriyle görevli Bakanlık personelini ve belediye personelini anlatır.

“Diğer Belediyeler”, halin bulunduğu yer belediyesi ve üretim yeri belediyesi dışında kalan belediyeleri anlatır.

“Ciro”, hal katkı payı, kira geliri ve verilen hizmetlerden sağlanan diğer gelirlerin tümünü anlatır.

“Hal”, Devlete ait ve Devlet tarafından bu Yasanın 5’inci madde kuralları uyarınca Bakanlık tarafından kurulan Yasada yer alan asgari koşulları taşıyan projeler çerçevesinde malların ayrı ayrı veya birlikte toptan alım ve satımı ile kaydının yapıldığı yerleri anlatır.

“Hal Katkı Payı”, malların toptan satış bedeli üzerinden işletmeciye ödenen parayı anlatır.

“İşletmeci”, bu Yasanın 6’ncı maddesinin (1)’inci fıkrasının (A) bendi kuralları uyarınca işletme kiralama sözleşmesi yapılan gerçek veya tüzel kişiyi anlatır.

“İthalatçı”, ithal edilen mallarla ilgili olarak ithal edildikleri andan başlamak üzere gümrük kontrolünden tesliminin yapıldığı ana kadar bu mallarla ilgili herhangi bir mal sahibini anlatır.

“Kısa Süreli veya Dönemlik Kiralama”, yılın belirli bir döneminde üretilen ve tüketilen mallar için üretici veya üretici örgütlerinin taraf olduğu en az üç ay süreli olarak düzenlenen kiralamayı anlatır.

“Kiracı”, işletmeci ile arasında bu Yasanın 13’üncü maddesi uyarınca halden yer kiralama ile ilgili geçerli bir kira sözleşmesi bulunan toptancıyı, üreticiyi veya üretici örgütünü anlatır.

“Mal”, ticarete konu sebze ve meyveleri anlatır. Ayrıca bu Yasanın 7’nci maddesinin (3)’üncü fıkrası uyarınca çıkarılacak tüzükte belirlenecek malları da kapsar.

“Paketleme Tesisleri”, malların kalitesine göre sınıflara ayrıldığı, paketlendiği ve etiketlendiği tesisleri anlatır.

“Pazar Yerleri”, her türlü sebze ve meyve ile belediye tarafından izin verilen diğer gıda, giyim ve ihtiyaç maddelerinin, üreticiler ve perakendeciler tarafından perakende olarak doğrudan tüketicilere satıldığı, belediyeler tarafından, belirlenen yer ve günde kurulan açık veya kapalı yerleri anlatır.

“Perakende”, dökme mallarda yirmi kilogramın altındaki, bağ olarak satışlarda on bağın altındaki, adet olarak satışlarda on adetin altındaki, likit olarak satışlarda ise on litrenin altındaki satışları anlatır. Ayrıca bu Yasanın 7’nci maddesinin (3)’üncü fıkrası uyarınca çıkarılacak tüzükte perakende olarak belirlenecek diğer satış birimlerini de kapsar.

“Perakendeci”, malları doğrudan tüketicilere perakende olarak satan kişileri anlatır.

“Soğuk Hava Deposu”, malların bozulmaması için gerekli atmosfer koşullarında muhafaza edildikleri depoları anlatır.

“Tüccar”, malların hal ile toptan satışı amacıyla kendi adına ve hesabına ve/veya müvekkili hesabına komisyon esası üzerinden çalışan ve Bakanlığa kayıtlı gerçek veya tüzel kişileri anlatır.

"Taşımacılık Hizmeti", bir ürünün veya malın, hale getirilmesi için tüccar veya üretici örgütü tarafından araç ve hamaliye giderlerinin üstlenilmesi suretiyle verilen hizmeti anlatır.

“Toptan Satış”, haldeki dökme mallarda yirmi veya yirmi kilogramın üstündeki satış birimini, bağ olarak satışlarda on veya on bağın üzerindeki satış birimini, adet olarak satışlarda on veya on adet, likit olarak satışlarda ise on veya on litrenin üzerindeki satışları anlatır. Ayrıca bu Yasanın 7’nci maddesinin (3)’üncü fıkrası uyarınca çıkarılacak tüzükte toptan satış olarak belirlenecek diğer satış birimlerini de kapsar.

“Üretici”, bitkisel ve hayvansal ürünlerin üretilmesi için insan besini olabilecek ve ekonomik değeri olan her türlü tarımsal ve hayvansal ürünün bakım, besleme, yetiştirme, koruma ve mekanizasyon faaliyetlerinin tamamı ile durgun sularda veya özel alanlarda yapılan balıkçılık faaliyetlerini yapan kişiyi anlatır.

“Üretici Örgütü”, bağlı oldukları yasalar uyarınca kurulan ve tüzel kişilik kazanan birden fazla üreticinin hissedar olduğu şirketleri veya birden fazla üreticinin yer aldığı kooperatifleri anlatır.

“Üretici Pazarı”, pazar yerleri haricinde üreticilerin kendi ürettikleri malları sosyal ve kültürel etkinlikler çerçevesinde perakende olarak doğrudan tüketicilere sattıkları satış yerlerini anlatır.

“Üretici Satış Noktası”, belediye tarafından izinlendirilmek suretiyle, üreticinin kendi ürettiği malları üretim yaptığı yerde veya ayrı olarak pazar yerlerinde oluşturulan satış noktalarında perakende olarak doğrudan tüketiciye sattığı satış yerlerini anlatır.

“Ürün Künyesi”, malların üretim yerini, cinsini, miktarını, hangi üretici ve işletmeye ait olduğunu, varsa sertifika bilgilerini, izlenebilirliğine, sınıflandırılmalarına, standartlarına ve hijyen koşullarına yönelik bilgileri, Bakanlık ile Tarım İşleriyle Görevli Bakanlıkça uygulanan mevzuata göre

Amaç

aranan nitelikleri ve uygun görülecek diğer hususları içeren etiketi veya bu bilgileri içeren belgeyi anlatır.

Kapsam

3. Bu Yasanın amacı, mal ticaretinin, kayıt altına alınması, kalite ve standartlara, gıda güvenilirliğine ve sağlık kurallarına uygun olarak serbest rekabet koşulları içerisinde, hal aracılığıyla yapılmasını, malların etkin şekilde tedarikini, dağıtımını ve satışını üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunmasını, malların ticareti ile uğraşan kişilerin faaliyetlerinin düzenlenmesini, halin alt yapısının çağdaş bir sisteme kavuşturulmasını ve işletilmesini sağlamaktır.

Hal Kurulması, Kriterleri, Sayısı ve Usulü

4. Bu Yasa, malların alımı, satımı ve devri ile halin kuruluş, işleyiş, yönetim ve denetimine ilişkin usul ve esasları, işletmecinin sorumluluklarını, Yasaya aykırılık halinde uygulanacak yaptırımları, bakanlıklar ile belediyelerin görev, yetki ve sorumluluklarını, satış işlemlerinin şeklini, üreticiler ve tüccarların veya diğer gerçek ve tüzel kişilerin mal satışlarında uyması gereken kuralları, genel olarak üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunmasına ilişkin esasları kapsar.

İKİNCİ KISIM

Hallerin Kurulması ve Çalışma Esasları

5. (1) Bakanlık, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlığın görüşlerini alarak, en az iki en fazla beş tane olmak üzere hal kurulması için çalışma başlatır. Halin coğrafi konumunun belirlenmesinde aşağıdaki kriterler esas alınır:

(A) Üretici ve tüketicilerin korunması,

(B) Halin kaç tane olacağı ve bunların birbirlerine yakınlığı,

(C) Üretici yoğunluğu ve tüketici piyasasının büyüklüğü,

(Ç) Hal kurulacak yerin coğrafi konumu, mesken ve işyerlerine, gıda güvenilirliği bakımından risk oluşturan tesis ve benzeri yerlere uzaklığı,

(D) Ulaşım olanakları,

(E) Halin çevreye, altyapıya ve trafiğe getireceği yükler.

(2) Bakanlık, hal kurulması düşünülen arazi ile ilgili olarak ilgili Tapu ve Kadastro Dairesinden, Planlama ve İnşaat Dairesinden, Karayolları Dairesinden, Şehir Planlama Dairesinden, ilgili belediyeden ve Çevre Koruma Dairesinden aldığı görüşler sonucunda halin kurulacağı yerleri ve şartlarını belirler. Bakanlık, yatırımın yapılması planlanan bölgeye göre gerekli gördüğü diğer kurum ile sivil toplum kuruluşlarının görüşlerini de alır.

(3) Arazi mülkiyetinin Devlet arazisi olması, gerçek veya tüzel kişilere kiralamada yasal engelin bulunmaması, bölgede hal kurulmasının imar mevzuatına uygun olması ve çevresel etki değerlendirmesinin olumlu olması durumunda, yukarıdaki (2)’nci fıkrada bahsedilen Dairelerden olumlu görüş alınması koşulu ile Bakanlar Kuruluna hal kurulması düşünülen arazi ile ilgili olarak öneri yapılır.

20/2016

(4) (A) Bakanlar Kurulu, öneriyi uygun bulması halinde alacağı karar ile, önerilen bölgede hal kurulması için söz konusu

İhale

6. araziyi, bu Yasa kurallarına bağlı olarak, kontrol ve yönetimi Bakanlıkta olmak üzere Bakanlığa tahsis eder.

Şartnamesi,

(B) Bakanlar Kurulu, tahsis kararı ile birlikte, söz konusu bölgenin gerçek veya tüzel kişilere, hal yapılması ve

işletilmesi için kiralanması maksadı ile Kamu İhale

Yasasına göre ihaleye çıkılması kararını verir.

Ön Kira

Sözleşmesi,

İşletme-

(C) İhaleyi kazanan gerçek veya tüzel kişiler ile Bakanlık arasında bu Yasanın 6’ncı ve 7’inci madde kurallarına

uygun olarak önce Ön Kira Sözleşmesi, tüm

yükümlülüklerin yerine getirilmesi halinde ise İşletme- Kiralama Sözleşmesi imzalanır.

Kiralama

Sözleşmesinin

Koşulları ve

(1) Hal kurulması ile ilgili çıkılacak ihalede, ihalenin idari şartnamesi ile teknik şartnamesinde aşağıdaki kuralların yer alması ve imzalanacak Ön Kira Sözleşmesinin ve İşletme-Kiralama

Sözleşmesinin bu kurallara bağlı olarak yapılması koşuldur:

İşletmecinin

Uymak

(A) Ön Kira Sözleşmesi bir yıllığına imzalanır. Mücbir sebep halinde bu süre en fazla bir yıl daha uzatılabilir. Ön Kira Sözleşmesinden sonra sözleşmedeki tüm yükümlülüklerin

yerine getirilmesi durumunda İşletme-Kiralama Sözleşmesi imzalanır.

Zorunda

Olduğu

Kurallar

(B) Arazi kira bedeli, Taşınmaz Hazine Malları (Kiralama ve Değerlendirme) Yasasına göre belirlenmiş olan en yüksek bedeldir. Halin işletilmesinden doğacak ciro üzerinden

Devlete ödenecek bedel, ihalede belirlenir. Ciro üzerinden paylaşım oranı yüzde yirmiden düşük olamaz.

63/1993

62/2017 22/2020

(C) İşletmeci, arazi kira bedelini her ay, ciro paylaşımını ise her üç ayda bir düzenli olarak Gelir ve Vergi Dairesine öder.

(Ç) İşletmeci, bir yıllık kira bedelinden az olmayacak miktarda Bakanlık tarafından belirlenen Kuzey Kıbrıs Türk

Cumhuriyeti Bankacılık Yasası altında faaliyet gösteren bankalardan alınan teminat mektubu verir ve teminat, kira süresince her yıl yenilenir.

(D) Bakanlık ile işletmeci arasında imzalanan bir yıllık Ön Kira Sözleşmesi süresi içerisinde İşletmeci, alt yapısı ile birlikte tüm ruhsat ve izinleri alınmış tesis yatırımını tamamlar ve inşaat onayı belgesi/nihai iznini (final approval) alır. Tesis yatırımı; depolama, kalite, sınıflara ayırma, paketleme ve ambalajlama tesisleri ile pomolojik testlerin yapılabileceği yerler ve soğuk hava deposu gibi diğer asgari koşulları taşıyan tip projeler çerçevesinde olur. Asgari koşullar ve yapılması zorunlu tesislere ilişkin ayrıntılar ihale idari ve teknik şartnamesinde belirlenir.

(E) İşletmeci, en geç bir yıl veya ön kira sözleşmesinin mücbir sebep nedeniyle uzatılması halinde uzatılan sürenin sonuna kadar, hal tesis yatırımını tamamlar. Tesis yatırımı

tamamlanıp, yetkili makamdan nihai izin alındıktan sonra, İşletmeci ile Bakanlık arasında İşletme-Kiralama

Sözleşmesi imzalanır.

(F) Yapılan tesis, Devlet mülkiyetindedir. İşletmecinin tesis üzerinde, İşletme-Kiralama Sözleşmesi süresince tesisi

kullanma ve işletme hakkı mevcut olur.

(G) İşletmeci, İşletme-Kiralama Sözleşmesi yürürlüğe

girmeden önce, kişilere, halden yer kiralayamaz veya

hizmet tarifesi uygulayamaz.

(Ğ) İşletmeci, işletme haklarını, kiralanan araziyi veya yatırımını başkasına devredemez, kiralama - işletme

sözleşmesine başkasını dahil edemez veya işletme ve

kullanma hakkını herhangi bir şekilde devir ve ipotek

konusu yapamaz.

(H) Halin işletilmesine ilişkin kurulacak sistemin ayrıntıları ihale teknik şartnamesinde ve İşletme Kiralama

Sözleşmesinde belirtilir. Ayrıca, İşletmeci, kurulacak

sistemle ilgili aşağıdaki asgari koşulları yerine getirir:

(a) Bilgilerin elektronik ortamda izlenmesi ve

duyurulması ve kayıt altına alınıp yedeklenmesini

sağlar.

(b) Bilgilerin elektronik ortamda duyurulmasını

sağlamak için gerekli alt yapıyı oluşturur ve bilgilerin duyurulmasını sağlayarak kesintisiz olarak günceller.

(c) Bilgilerin Bakanlık ve Tarım İşleriyle Görevli

Bakanlıkla çevrim içi (on-line) olmasını sağlar.

(ç) Yapılan her işlemi kayıt altına alır ve haldeki

fiyatların açık ve sistematik bir şekilde, halka açık

internet sitesinde çevrimiçi (on-line) olarak

görülebilecek şekilde yayınlanmasını ve halde işlem

yapanların teklif verebileceği şekilde yapılabilmesini

temin eder.

(I) İşletmeci, halin güvenliğinden sorumludur. Hali sigortalatır.

(İ) İşletmeci, halin düzeni ve temizliğinden sorumludur.

(J) İşletmeci, halin işletilmesi için yeterli sayıda personel çalıştırır.

(K) İşletmeci halin günün yirmi dört saati esasına göre izlenmesi ve kayıt altına alınması, kayıtların yedeklenmesi için gerekli görüntüleme ve izlenme sistemini kurar,

devamlılığını sağlar ve Bakanlığın bu sisteme erişimini temin eder.

(L) İşletmeci, Bakanlığın, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlığın, Sağlık İşleriyle Görevli Bakanlığın, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlığın ve yetkili belediyenin kendi yasalarına göre yapacağı denetimlerde onlara yer temin eder ve her türlü kolaylığı sağlar. Bakanlık veya denetim görevlilerinin

direktifleri doğrultusunda gerekli düzeltme ve

iyileştirmeleri yapmakla mükelleftir.

(M) İşletmeci, yetkili muhasip ve denetçi tarafından denetlenmiş hesaplarını her yıl Bakanlık ve Maliye İşleriyle Görevli Bakanlığa sunar.

(N) İşletmeci, halde satılan mallardan, bu Yasanın 17’nci maddesi uyarınca %1 (yüzde bir) oranında hal katkı payı alır.

(O) Kiralanan arazi, belirlenen hal maksatları dışında, başka herhangi bir amaç için kullanılamaz.

(Ö) Ön Kira Sözleşmesinin veya Kira-İşletme Sözleşmesinin fesih edilmesi veya sona ermesi halinde tesis Devlete kalır, işletmeci bu yatırımlarından dolayı Devletin haksız fesih durumu hariç Devletten herhangi bir zarar ziyan veya

tazminat talep edemez.

(P) Tesis yatırımının imar mevzuatına aykırı olarak yapılması halinde, yıkım masrafları işletmeciden kamu alacağı olarak tahsil edilir.

(R) Halde işletmeci tarafından uygulanacak kira bedelleri ve diğer tüm hizmet tarifeleri işletmecinin görüşleri alınarak, Bakanlık tarafından önerilecek Bakanlar Kurulu tarafından onaylanıp Resmi Gazete’de yayımlanacak bir tüzükle

düzenlenir.

(2) İşletmecinin bu Yasanın işletmeci ile ilgili kurallarına ve/veya Ön Kira veya Kira-İşletme Sözleşmesinin herhangi bir kuralına aykırı davranması halinde, Bakanlık tarafından aykırılığın giderilmesi için işletmeciye iki aylık bir süre verilir. Bu süre sonunda aykırılığın işletmeci tarafından giderilmemesi halinde sözleşme fesih edilir.

Ancak varsa, mücbir sebep halleri Bakanlık tarafından takdir edilir. Mücbir sebep tespit edilmediği durumda Bakanlık tekrar ihaleye çıkılması için Bakanlar Kuruluna önerge yapar.

(3) İhale sonuçlanana kadar hallerin işletmesi için Bakanlık tarafından bir Kurul oluşturulur. Kurul, Bakanlık temsilcisi, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık temsilcisi, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık temsilcisi, Kıbrıs Türk Belediyeler Birliği temsilcisi, en çok üyeye sahip meyve sebze tüccarı derneği, birliği ve kooperatifi ve en fazla üyeye sahip meyve sebze üretici derneği, birliği ve kooperatifinin temsilcisinden oluşur. Kurul, ihale sonuçlanıncaya kadar iptal edilen önceki sözleşmenin teminatını kullanarak hali yönetir.

(4) İhaleye girecek kişilere ilişkin kıstaslar ihale şartnamesinde belirtilir. Tüccarlar, eşleri, birinci ve ikinci derece kan ve sıhri hısımları, evlat edindikleri ve evlat edinenleri ile kendilerinin ve bu kişilerin ortak olduğu şirket veya işletmeler veya şirket çalışanları ihaleye katılamazlar veya daha sonra işletmeye ortak olamazlar veya her halükarda hali işletemezler. Herhangi bir belediye veya Kıbrıs Türk Belediyeler Birliği, şirket kurarak veya şirkete ortak olarak ihaleye katılabilir.

ÜÇÜNCÜ KISIM

Mal Satışları, Halde Yapılan Satışlar, Satış Yapan Kişi ve Yerlere İlişkin Kurallar

Halde

7. (1) Bu Yasanın 9’uncu maddesi kuralları saklı kalmak koşuluyla;

Satış

(A) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları içerisinde malların

Zorunluluğu

toptan alım ve satımı sadece bu Yasa amaçları bakımından

Devlet tarafından kurulan hallerde yapılır. Malların, haller

dışında toptan alım ve satımı yapılamaz. Üretilen malların

toptan alım ve satımı, üretilen yere en yakın halden yapılır.

(B) Yurt dışından ithal edilen malların satışı halde yapılır. İlgili

mevzuat uyarınca “muayene usulü kontrolü” yapılan, hale

girişi yapılmayan ithal mallar, ithalatçı tarafından toptan

veya perakende satılmak amacıyla alıcılara teslim edilemez.

(C) Hal dışındaki paketleme tesislerinde paketlenen veya soğuk

hava depolarında muhafaza edilen yerli üretim veya ithal

malların satışı hale giriş yapılarak gerçekleştirilir.

(Ç) Malların belediye sınırları içerisinde perakende veya toptan

alım satımını yapmak amacıyla nakliyesini yapanlar veya

muhafaza etmek üzere ambar işlemlerini yapanlar, söz

konusu malların halden satın alındığını veya en yakın halde

satılmak üzere nakliye veya muhafaza edildiğini

belgelemek zorundadırlar. Malları taşıyan nakliyeciler ve

ambar sahipleri, bu maddeye göre, malların halden alımı ve

satımı yapılmamış malların taşınmasından mal sahibi ile

birlikte müteselsilen sorumludurlar.

(D) Malların perakende olarak satışını yapan üretici veya

perakendeci, bunların halden satın alındığını veya hale

bildirildiğini belgelemek zorundadır.

(2) Bakanlık, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık ve belediyeler,

malların belediye sınırları içerisinde toptan alım ve satımlarının

münhasıran halde yapılmasını sağlamak amacıyla hale girişini

sağlamak, malları toplatmak, satışını durdurmak, el koymak,

müsadere etmek gibi gerekli her türlü önlemi veya kendi

mevzuatları uyarınca diğer gerekli önlemleri almakla görevli ve

yükümlüdürler.

(3) Halde, bu Yasa kapsamında tefsiri yapılan malların alım ve satımı

yapılabilir. Tarım İşleriyle Görevli Bakanlığın görüşleri alınarak

gerekli görülmesi halinde; sebze ve meyve yanında, arz ve talep

hacmine göre, et ve et ürünlerinin, süt ve süt ürünlerinin, su

ürünlerinin, bal ve yumurta gibi diğer gıda maddelerinin, kesme

çiçek ve süs bitkilerinin mal kapsamına alınması ve ihtiyaç olması

halinde; kilogram, bağ, adet, litre birimleri dışındaki toptan veya

perakende satış birimlerin belirlenmesi hususunda Bakanlık

tarafından hazırlanıp, Bakanlar Kurulu tarafından onaylanacak ve

Resmi Gazete’de yayımlanacak tüzük çıkarılabilir.

Halde Mal Satışları

8. (1) Halde mal satışları, toptan satış miktarı olarak tefsirinde öngörülen miktarın altında olmamak şartıyla, toptan alım veya satım şeklinde yapılabilir. Halde perakende satış yapılamaz.

21/1977 5/1986 41/1987 30/2008

(2) Haldeki mal satışları peşin olur. Halde malların pazarlık usulü veya açık artırma yolu ile satışı yapılabilir.

(3) Halde yapılan her türlü işlemde kayıt tutulur ve belgelendirilir.

Hale Giriş Yapılmadan Satışta Hal Bildirim Kuralları

Haldeki tüm satışlar, Mal ve Hizmetler (Düzenleme ve Denetim) Yasası kuralları gözetilerek, fatura ve makbuz karşılığında yapılır.

Halde satışı yapılan malların faturalarında satışın yapıldığı andaki mal miktarının ve fiyatının yazılması zorunludur.

(4) Malların toptan satışı, ithalatçılar, üreticiler, üretici örgütleri ve tüccarlar tarafından yapılır. Hal içerisinde üreticinin üreticiden, üretici örgütlerinin üretici örgütlerinden veya tüccarın tüccardan mal alması, satması veya devretmesi yasaktır.

(5) Malların sınıflandırılması, paketlenmesi ve ambalajlanması halde satış yapanlar tarafından gerçekleştirilir ve sınıflandırma, paketleme ve ambalajlamaya ilişkin masraflar alıcı tarafından ödenir.

(6) Halde satışa sunulan malların ambalajlarının üzerinde sınıflandırılmalarına göre ürün künyelerinin bulunması ve bu ürün künyeleri ile birlikte sergilenip satışa sunulmaları zorunludur.

(7) Sınıflandırmaya ilişkin kurallar, Bakanlık ve Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık tarafından hazırlanacak Bakanlar Kurulu tarafından onaylanacak ve Resmi Gazete’de yayımlanacak

tüzükle belirlenir.

9. (1) Hale giriş yapılmadan, hale bildirim yapılmak koşulu ile;

(A) Üreticiler kendi ürünlerini, pazar yerlerinde, üretici pazarlarında veya üretici satış noktalarında perakende

olarak satabilirler.

(B) İhraç edilmek üzere satın alınan mallar, ihraç edilebilir.

İhraç edilmek üzere bildirimde bulunulan ancak ihraç

edilmeyen malların hale girişi zorunludur.

(C) Sanayi üretiminde kullanılmak üzere, ithal edilen veya Ülkede üretilen mallar sanayi üretiminde kullanılabilir.

Sanayi üretiminde kullanılmak üzere bildirimde bulunulan ancak sanayi üretiminde kullanılmayan mallar satışa

sunulamaz.

(Ç) Üretici, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlığa bildirmesi koşuluyla kendi işletmesinde işletme amaçları için ürettiği malları doğrudan satmamak koşuluyla ham madde olarak

veya tohumluk olarak kullanabilir. Perakende satış yapan yerler, oteller ve marketler bu kapsam dışında olup, burada kullanılan malların hale giriş yapması zorunludur.

(2) Hale bildirim, yukarıdaki (1)’inci fıkranın (A), (B), (Ç) bentlerinde ve (C) bendindeki ülkede üretilen mallar için üretildiği yerdeki hale, (C) bendindeki ithal mallar için malın giriş yaptığı gümrük kapısının bulunduğu yerdeki veya en yakın yerdeki hale yapılır.

(3) Henüz satışa konu olmayan ve depolarda muhafaza edilmek üzere gönderilen veya buralarda muhafaza edilen mallar depolandığı yerdeki hale bildirilir.

Ancak depolandığı bölgede hal yoksa, bölgesine en yakın hale bildirir.

(4) Herhangi bir halden satın alındığı veya herhangi bir hale bildirildiği belgelenen malların satışı engellenemez, bu mallar üzerinden mükerrer hal katkı payı alınmaz ve bu mallar yeniden hale girmeye zorunlu tutulamaz. Paketleme tesislerinden çıkan mallar, daha önceden hale giriş yapmış olsalar bile, hale bildirim yapılmak suretiyle satılabilirler.

(5) Hale bildirim, Bakanlıkça hazırlanıp, Bakanlar Kurulu tarafından onaylanıp, Resmi Gazete’de yayımlanacak bir tüzükle

belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde yapılır.

Üretici Örgütleri ve Üretici Örgütlerinin Kar Oranları

10. (1) Üretici örgütleri halde yapacağı mal satışlarını hangi üreticiye ait olduğunu belgelemek kaydı ile yapabilirler.

(2) Üretici örgütünün, üreticiden aldığı maldan alacağı kar oranı taşımacılık hizmeti verilmişse %16 (yüzde on altı), taşımacılık hizmeti verilmemişse %9 (yüzde dokuz)’u aşmamak üzere

taraflarca serbestçe saptanır.

(3) Üretici örgütleri ile üreticiler arasındaki alış ve satışlarda bu Yasanın 11’inci maddesinin (1)’inci fıkra kuralları hariç diğer kuralları uygulanır.

Tüccar ile

11. (1) Sebze ve meyve toptan ticareti ile uğraşan veya bu Yasanın 7’nci

Üretici

maddesinin (3)’üncü fıkrası uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından

Arasında

kapsam dahiline alınan işle uğraşan tüccarlar, halde alım satım

Halde Yapılan

yapmak ve yer kiralamak için, vergi numarası beyan etmek

Alım Satımlar

suretiyle Bakanlığa kayıt yaptırırlar. Kayıt, Gelir ve Vergi

Dairesine yıllık kayıt harcı olarak yılın başındaki aylık asgari

ücretin 1/30 (otuzda biri)’i oranındaki harcın yatırıldığını

belgeleyen makbuz karşılığında yaptırılır.

(2) Tüccar, faaliyetleri sırasında kendi kusurlarından kaynaklanan

veya kasıtlı her türlü eylem veya ihmallerinden veya ürünlerde

ortaya çıkan kayıplardan sorumludur. Tüccar teslim aldığı malları

cinslerine, doğal özelliklerine, standartlarına, gıda güvenilirliğine

ve kalitesine ilişkin koşullara göre özenle korumak, üreticinin ve

kendisinin çıkarlarını eşit şekilde gözeterek malları satışa sunmak,

üreticilere veya üretici örgütlerine gerekli bilgileri vermek

zorundadır.

(3) Tüccarın, üreticiden aldığı malın (hal çıkış fiyatından) üzerinden

alacağı komisyon veya kar oranı, taşımacılık hizmeti verilmişse

%16 (yüzde on altı)’yı taşımacılık hizmeti verilmemişse %9

(yüzde dokuz)’u aşmamak üzere taraflarca serbestçe saptanır.

Fiilen aracılık hizmeti verilmedikçe komisyon ücreti alınamaz.

(4) Halde satılan malların hal satış bedelinden yasal kesintiler dışında

başka bir kesinti yapılamaz. Tüccar, yasal kesintileri satış

bedelinden düştükten sonra mal bedelini peşin olarak üreticiye ödemek zorundadır.

(5) Üreticiden alınan mal bu fıkra kuralları haricinde iade edilemez.

Üreticiye iade edilecek kusurlu mallar, tüccar tarafından alındıktan sonra en geç iki gün içerisinde iade edilir ve iade hal yönetimine bildirilir.

Bu madde amaçları bakımından kusurlu mal, malın ticari

değerini etkileyecek şekilde hileli, ürün yapısını bozan hastalık ve zararlı organizmalarla bulaşık, limit üstü kalıntı bulunan veya başka ürünlerle karışık malları anlatır.

(6) Tüccar, malların taşındığı iş araçlarını ve depolama tesislerini hale bildirir. İş araçlarının taşıması gereken şartlar, taşıma esnasında uymak zorunda olunan kurallar ve araçların takibi hususları Tarım İşleriyle Görevli Bakanlığın ve Ulaştırma İşleriyle Görevli Bakanlığın görüşleri alınarak Bakanlık tarafından hazırlanacak Bakanlar Kurulu tarafından onaylanacak ve Resmi Gazete’de yayımlanacak bir tüzükle belirlenir.

Serbest

12. (1) Halde fiyatların, malların arz ve talebine bağlı olarak serbest

Rekabet

rekabet koşullarına göre oluşması esastır. Rekabet Yasası

Koşullarının

kurallarının uygulanması için Bakanlık gerekli önlemleri alır.

Korunması ve

(2) Her hal alanında bir önceki günün hal çıkış fiyatlarını gözden

Fiyatların

geçirecek ve ortalama fiyatlarını ortaya çıkaracak ve bu çıkan

Teşhiri

fiyatların yayımlanmasını sağlayacak bir Hal Kurulu oluşturulur:

Prensibi ile

(A) (a) Hal Kurulu aşağıdaki üyelerden oluşur:

Hal Kurulu

(i) Bakanlık temsilcisi,

Oluşumu

(ii) Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık temsilcisi,

36/2009

(iii) Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık temsilcisi,

42/2010

(iv) Ziraat Mühendisleri Odasının bir temsilcisi,

3/2012

(v) En çok üyeye sahip meyve sebze tüccarı

derneğinin veya birliğinin veya kooperatifinin

bir temsilcisi, ve

(vi) En fazla üyeye sahip meyve sebze üretici

derneğinin veya birliğinin veya kooperatifinin

bir temsilcisi.

(b) Bakanlar Kurulu, bu Yasanın 7’nci maddesinin

(3)’üncü fıkrasındaki mal kapsamına dahil ettiği her

ürün grubu için ilgili oda, birlik, dernek veya

kooperatiften temsilcilerin atanmasına karar verir.

(B) Hal Kurulunun yayınlamasını öngördüğü fiyatlar, İşletmeci

tarafından elektronik ortamda halin çeşitli yerlerinde uygun

elektronik sistem ve araçlarla günlük olarak teşhir edilir ve

güncel tutulur.

(3) Üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunması ve piyasada

şeffaflığın sağlanması amacıyla, hallerde alım satıma konu olan

malların ürün künyesi bilgileri ve malların satışlarına ilişkin

bilgiler, işletmeci tarafından elektronik ortamda kayda alınır, Hal

Kurulunun yayımlanmasına karar verdiği fiyatlar ise günlük

olarak yayımlanır.

(4) Kurulun çalışma usul ve esasları, fiyatların gözden geçirme zamanları, fiyatların belirlenme ve yayımlanma şekil usulleri, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlığın görüşleri alınarak Bakanlık tarafından hazırlanacak Bakanlar Kurulu tarafından onaylanacak ve Resmi Gazete’de yayımlanacak bir tüzükle belirlenir.

Haldeki

13. (1) İşletmeci, haldeki işyerlerini, kiralama yoluyla kiralar. Halde

İşyerlerinin

bulunan toplam satış alanının en az yüzde yirmisi özel satış yeri

İşletilmesi,

olarak üreticilere veya üretici örgütlerine ayrılır ve kiralanır.

Kiralanması

Yapılan tüm kira sözleşmeleri Bakanlığa gönderilir. Bakanlık

ve Kira tarafından sözleşmeler onaylanır. Onaylanmayan sözleşmeler

Sözleşmesinin

geçerli değildir.

Özel Fesih

(2) Market İşletmecisi gerçek veya tüzel kişiler ile eşleri, birinci

Halleri

ve kan ve sıhri hısımları, evlat edindikleri ve evlat

edinenleri hallerden yer kiralayamazlar.

(3) İşletmeci, malların, sınıflandırılması, tahlili ve bunun gibi

malların kontrol ve denetimini yapacak ve halin faaliyette

bulunduğu süre boyunca halde görev yapacak en az iki

Ziraat Mühendisi ve iki Gıda Mühendisi bulundurmakla

yükümlüdür.

(4) Aşağıda sayılan durumların herhangi birinin kiracı

tarafından yapıldığının, Bakanlık veya Rekabet Kurulu

tarafından tespit edilmesi halinde, işletmeci, halden yer

kiraladığı bu kiracı ile yapmış olduğu kira sözleşmesini

fesih eder. Kira Sözleşmesi fesih edilen kiracıya veya

kiracının imzaya yetkili ortak veya üyesi olduğu tüzel

kişilere veya işletmelere, herhangi bir halde, bir yıl içinde

doğrudan veya dolaylı olarak yeniden kiralama yapılamaz:

(A) Hal katkı payını ödemeyen kiracıların,

36/2009

(B) Rekabet Yasasına aykırı davrandığının Rekabet

42/2010

Kurulu kararı ile tespit edilenlerin,

3/2012

(C) Kiraladıkları işyerlerini başkasına devredenlerin veya

herhangi bir şekilde kullandıranların, ve

(Ç) Doğrudan veya dolaylı olarak aynı halde birden fazla

işyeri kiraladığı veya kullandığı tespit edilenlerin.

(5) İşletmeci, kiracı olmayan üreticilerden veya ithalatçılardan

gelen malların gün içerisinde pazarlık usulünde veya açık

artırma ile tüccara veya üretici örgütlerine satışları

yapılıncaya kadar, uygun şekilde muhafaza edilebilmeleri

ve satışlarının yapılabilmesi için gerekli yer ve koşulları

onlara sağlamakla yükümlüdür.

(6) Halden mal alacak kişilere toptan mal satışı, sadece halden

yer kiralayanlar tarafından yapılabilir.

(7) Kiralama ve kira yenileme koşulları ile kira bedelleri, kısa

süreli veya dönemlik kiralama, kiracılarda aranacak nitelik

ve koşullar, hallerin düzeni, mesai saatleri, temizliği,

aydınlatılması ve işletilmesine ilişkin diğer ayrıntılar, bu

Yasa kuralları çerçevesinde, işletmecinin görüşü alınarak

Bakanlıkça hazırlanıp, Bakanlar Kurulunca onaylanacak ve Resmi Gazete’de yayımlanacak bir tüzükle belirlenir.

Pazar Yerleri, 14. (1) Pazar yerlerinde bu Yasa kuralları uyarınca hale giriş yapan veya

Üretici

hale bildirilen mallar satılabilir. Pazar yerlerinde toptan mal satışı

Pazarları ve

ve satıcıların kendi aralarında mal satışı yapılamaz. Pazar

Üretici Satış

yerlerinde mal satışı yapacak olanlar ilgili belediyeden gerekli

Noktaları

izinleri alırlar.

Ancak pazar yerlerinde üreticilerin perakende olarak satış

yapacağı üretici satış noktaları diğer alanlardan ayrı olarak

düzenlenir ve üreticiler kendi ürettikleri ürünleri bu Yasanın

9’uncu madde kurallarına göre hale bildirim koşulu ile üretici satış

noktalarında perakende olarak satabilirler.

(2) Üretici pazarlarında hale giriş yapılmadan bu Yasanın 9’uncu

madde kuralları uyarınca bildirim yolu ile satış yapılabilir. Üretici

pazarlarında, üreticiler, bölgesel olarak kendi ürünlerini ürünün

hasat zamanlarına göre doğrudan tüketiciye perakende olarak

belediyeden gerekli izinleri almak koşulu ile satabilirler.

(3) Üretici satış noktasında hale giriş yapılmadan bu Yasanın 9’uncu

madde kuralları uyarınca bildirim yolu ile satış yapılabilir.

Üretici, üretici satış noktasında, kendi ürettiği malını, belediyeden

gerekli izinleri almak koşulu ile tüketiciye doğrudan perakende

olarak satabilir.

Tartı ve Ölçüler 34/2014

15. (1) Halin bulunduğu belediye ve/veya belediyeler, her hal alanında kalibre edilmiş doğrulama terazileri bulundurur.

(2) Haldeki satışlar, Metroloji (Ölçü ve Ölçü Aletleri) Yasasına uygun olan tartı ve ölçüler ile yapılır.

DÖRDÜNCÜ KISIM

Halin Yönetimi, Genel Denetim Esasları ve Hal Hakem Heyeti

Halin Yönetimi

16. (1) İşletmeci, halin yönetiminden sorumludur. Hallerde yönetim, işletmecinin atayacağı bir Hal Müdürü tarafından yerine getirilir.

Hal Müdürünün aşağıdaki niteliklere sahip olması gerekir:

(A) En az bir üniversite lisans diplomasına sahip olması ve yöneticilik hizmetinde bulunmuş olması,

(B) Altı aydan fazla hapis cezası hükmedilmemiş veya yüz kızartıcı suçlardan birinden hüküm almamış olması,

(C) Tüccar veya tüccarın ortağı, çalışanı, eşi, birinci ve kan ve sıhri hısımları, evlat edindikleri ve evlat edinenleri

olmaması.

(2) Hal Müdürünün görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:

(A) Halin bu Yasaya uygun olarak işletilmesini sağlamak.

(B) Halde görev yapacak ve hali denetleyecek denetim

görevlilerinin, görevlerini yerine getirirken onlara her türlü kolaylığı sağlamak.

(3) İşletmeci, halin bilişim sisteminin yürütülmesi, güvenliğinin ve düzeninin sağlanması, temizliğin idamesi ve genel olarak bu Yasa

ve bu Yasa altında çıkarılan tüzük kurallarının gerektirdiği halin işletilmesinin düzenli bir şekilde yapılması için yeterli sayıda ehil personel çalıştırır.

Hallerin ve 17. (1) Bakanlık, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık, Sağlık İşleriyle

Hal Dışındaki

Görevli Bakanlık, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık ve

Yerlerin

belediyeler, denetim görevlileri aracılığıyla hallerde, üretici

Denetimi

pazarlarında ve üretici satış noktalarında, mal taşıyan iş

araçlarında, malların muhafaza edildiği depolarda veya paketleme

tesislerinde bağlı oldukları yasalar çerçevesinde ani veya rutin

denetimler yaparlar. Denetim görevlileri, gerektiğinde işletmeci,

üretici örgütleri, tüccarlar ile diğer gerçek veya tüzel

kişiler nezdinde her türlü araştırma ve inceleme, ürün bazında

numune alma ve analiz yapmaya yetkilidirler.

(2) Bakanlık, bu Yasaya göre en az haftada bir kez her hal alanında

rutin denetim yapar. Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık, her hal

alanında en az bir müfettiş bulundurmak suretiyle her gün rutin

denetimlerini yapar.

(3) Bakanlık, bu Yasa ve yürütmekle yetkili olduğu yasalar

çerçevesinde, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık, Tarım İşleriyle

Görevli Bakanlık, Sağlık İşleriyle Görevli Bakanlık, Rekabet

Kurulu ve belediyeler ise, yetkili oldukları kendi yasaları

çerçevesinde halde denetim yaparlar.

(4) Halde denetim yapmaya yetkilendirilmiş denetim görevlileri, bu

Yasa kapsamına giren hususlarda ilgili kamu kurum ve kuruluşlar

dahil, ilgili kişilerden her türlü bilgi, belge ve defterleri istemeye,

bunları incelemeye ve örneklerini almaya, işlem ve hesapları

denetlemeye, ilgililerden yazılı ve sözlü bilgi almaya ve gerek

duyulduğunda Polis Genel Müdürlüğü ile belediye zabıtasından

yardım talebinde bulunmaya yetkilidirler. İlgililer, istenilen bilgi,

belge ve defterler ile bunların örneklerini eksiksiz ve gerçeğe

uygun olarak vermek, yazılı ve sözlü bilgi taleplerini derhal

karşılamak ve her türlü yardım ve kolaylığı göstermekle

yükümlüdürler.

(5) Hallerde ve hal dışında işlem yapanlar, hallerde, üretici

pazarlarında ve üretici satış noktalarında, mal taşıyan iş

araçlarında, malların muhafaza edildiği depolarda veya paketleme

tesislerinde çalışan kişiler, denetim sırasında ve sonucunda

Bakanlık, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık, Tarım İşleriyle

Görevli Bakanlık, Sağlık İşleriyle Görevli Bakanlık ve

belediyelerce verilecek talimatlara uymak zorundadırlar.

Hal Hakem Heyetinin Oluşumu, Görev ve Yetkileri

18. (1) Halde mal alıp satan üretici, tüccar, ithalatçı, perakendeci ve işletmeci arasındaki mal alım satımları ile bu Yasanın

uygulanmasıyla ilgili olarak ortaya çıkan uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla bir Hal Hakem Heyeti oluşturulur.

(2) Hal Hakem Heyeti aşağıdaki dokuz temsilciden oluşur:

(A) Bakanlık temsilcisi (Başkan ),

Fasıl 149 6/1959 21/1989

16

(B) Tarım Dairesinin ziraat mühendisleri arasından

görevlendireceği bir temsilci,

(C) Maliye İşleriyle Görevli Bakanlığın bir temsilcisi,

(Ç) Halin bulunduğu belediyenin bir temsilcisi,

(D) Ziraat Mühendisleri Odasının bir temsilcisi,

(E) Kıbrıs Türk Esnaf ve Zanaatkarlar Odasının bir temsilcisi,

(F) Kıbrıs Türk Barolar Birliğinin görevlendireceği Baroya

kayıtlı bir temsilci,

(G) En çok üyeye sahip meyve sebze tüccarı birliği veya

kooperatif veya derneğinin bir temsilcisi,

(Ğ) En fazla üyeye sahip meyve sebze üretici kooperatifinin

veya birliğinin veya derneğinin bir temsilcisi;

(3) Hal Hakem Heyeti üyelerinin, on sekiz yaşını bitirmiş olmaları,

yurttaş olmaları, kamu haklarından yasaklı bulunmamaları, affa uğramış olsa bile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma ve kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamış olmaları, erkek temsilcilerin askerlik ödevini yerine getirmiş olmaları ve temsilcilerin görevini yerine getirmesine engel akli veya bedensel bir engelinin bulunmaması koşuldur.

(4) Bakanlık Hal Hakem Heyetlerinde, heyetin çalışmalarına ve kararlarına esas olacak dosyaları hazırlamak ve uyuşmazlığa ilişkin raporu sunmak üzere en az bir raportör görevlendirir.

(5) Değeri aylık asgari ücretin yirmi katının altında bulunan haldeki uyuşmazlıklarda, Hal Hakem Heyetleri yetkilidir. Bu

uyuşmazlıklarda Hal Hakem Heyetinin vereceği kararlar

bağlayıcıdır ve uygulanabilir niteliktedir.

Ancak taraflar, bu kararlara karşı on beş gün içinde Hal Hakem Heyetinin bulunduğu yetkili mahkemede dava açabilirler.

(6) Değeri aylık asgari ücretin yirmi katının üstündeki uyuşmazlıklarda, tarafların yazılı olarak beyan etmeleri halinde Hal Hakem Heyetinin alacağı kararlara karşı taraflar tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içerisinde Hal Hakem Heyetinin bulunduğu yetkili mahkemede dava açabilir.

Ancak dava açılmaması halinde Hal Hakem Heyeti kararı

mahkeme dışı emirler olarak nitelendirilir ve mahkeme emirleri gibi icra edilebilir.

(7) Hal Hakem Heyeti alacağı kararları bu Yasa, Sözleşmeler Yasası diğer ilgili mevzuat kurallarına ve doğal adalet ve nıfset ilkelerine dayandırarak verir.

(8) Bu Yasanın 20’nci maddesi dışındaki tüm uyuşmazlıklar, Hal Hakem Heyetinin görev ve yetkileri kapsamındadır.

(9) Hal Hakem Heyeti, uyuşmazlığa ilişkin konularla sınırlı olmak kaydıyla, ilgili kişi veya kuruluşlardan yazılı bilgi ve belge isteyebilir. Toplantıya katılıp görüşlerini vermelerini isteyebilir.

Bu istekler gecikmeksizin yerine getirilir. Uyuşmazlıkta aleyhine karar verilen taraf bilirkişi ve çağrı masraflarını öder. İlgili konuya göre gerekli odalardan ve birliklerden görüş alınabilir.

(10) Hal Hakem Heyeti, en az altı üye ile toplanır ve katılanların yarısından bir fazlasının oyu ile karar alır. Oyların eşitliği durumunda başkanın bulunduğu taraf çoğunluk sayılır. Çekimser oy kullanılamaz.

(11) Uyuşmazlık, Hal Hakem Heyetinin uyuşmazlığı gündeme aldığı tarihten itibaren en fazla üç ay içerisinde karara bağlanır.

(12) Hal Hakem Heyeti üyeleri, münhasıran kendileri, eşleri, ikinci derece dâhil kan veya sıhri hısımları ve evlatlıkları ile bunların ortak veya üyesi oldukları tüzel kişilerin ilgili işlerinin görüşüldüğü toplantılara katılamaz.

(13) Hal Hakem Heyeti üyeleri ile raportörlere, katıldıkları her toplantı için, Bakanlar Kurulunun belirlediği hakkı huzur tahsisatı verilir.

Kamu görevlisi olmayan üyelere hakkı huzur tahsisatı, Bakanlar Kurulu tarafından aylık asgari ücretin en az yarısı tutarı ile en fazla iki aylık asgari ücret tutarı arasındaki bir miktarda aylık olarak belirlenir.

(14) Hal Hakem Heyetine başvuru, toplantı ve karar alma, kararların icrası, başvuruların sonuçlandırma süresi, karar defteri, tebliğ, görev süresi ile üyeliğin sona ermesi, kararlara karşı yapılacak itirazların şekil ve süresi, Hal Hakem Heyetinin çalışmaları ile Hal Hakem Heyetine ilişkin diğer hususlar Bakanlıkça hazırlanıp Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak ve Resmi Gazete’de yayınlanacak tüzükle düzenlenir.

BEŞİNCİ KISIM

Mali Kurallar

Kıymet ve Tartı Ücreti

19. (1) Halde satılan mallar için hal çıkış fiyatları üzerinden, yürürlükteki vergi mevzuatına göre vergi kesintileri, hal katkı ile Hal Katkı payı ve belediye kıymet ve tartı ücreti alınır. Belediye kıymet tartı ücreti, bu Yasaya göre kurulan hallerde %1 (yüzde bir) olarak uygulanır. Bu Yasaya göre kıymet ve tartı ücreti tahsil edilmişse belediyeler tarafından ikinci defa kıymet ve tartı ücreti tahsil edilmez. Belediye kıymet tartı ücreti kiracı tarafından karşılanır.

Payı 51/1995

33/2001 2/2003 9/2006 40/2007 14/2008 2/2009 91/2009 3/2013 33/2014 53/2015 21/2017

Belediye kıymet ve tartı ücreti, aşağıdaki şekilde belediyeler arasında pay edilir:

(A) Belediye kıymet ve tartı ücreti, malların üretildiği yer belediyesine %25 (yüzde yirmibeş) oranında, halin

3/2018

2/2023

Suçlar, Cezalar ve İdari Para Cezaları CETVEL

18

bulunduğu yer belediyesine %25 (yüzde yirmibeş)

oranında, kalan %50 (yüzde elli) oranı ise diğer belediyelere nüfusları oranında paylaştırılır.

(B) Belediye kıymet ve tartı ücreti, ithal edilen mallarda halin bulunduğu yer belediyesine %25 (yüzde yirmibeş)

oranında, diğer belediyelere %75 (yüzde yetmişbeş)

oranında paylaştırılır.

Bu fıkra amaçları bakımından, belediyelere nüfusları oranında bölüştürülecek belediye kıymet ve tartı ücreti payının

belirlenmesinde, nüfusun tespiti için adrese dayalı nüfus kayıt sistemi uygulanır.

(2) Halde satılan malların hal çıkış fiyatı üzerinden %1 (yüzde bir) oranında hal katkı payı, işletmeci tarafından, satışı gerçekleştiren kiracıdan tahsil edilir.

Ancak hale bildirimde bulunmak koşuluyla, bu Yasanın 9’uncu maddesinin (1)’inci fıkrasında belirtilen durumlarda hal katkı payı alınmaz.

(3) Haldeki satışlarda vergi kesintileri, Belediye Kıymet Tartı ücreti ve işletmeci hal katkı payı ödemelerinin tahsilinin takibi işletmeci tarafından yapılır. İşletmeci, vergi kesintilerini Gelir ve Vergi Dairesine, Kıymet ve Tartı Ücretini ilgili belediyelerin hesabına en geç bir sonraki iş günü mesai saati bitimine kadar yatırır. Halde yapılan tüm satışlar çevrimiçi (on-line) olarak Bakanlık ve Gelir ve Vergi Dairesi tarafından izlenir. Toplam satışlar, ayda bir olmak üzere her ayın en geç üçüncü iş gününe kadar Gelir ve Vergi Dairesine ve Bakanlığa bildirilir. Halde yapılan tüm satış ve kesintilere ilişkin bilgiler, Bakanlık ve Gelir ve Vergi Dairesinin belirleyeceği usul ve şartlarda Bakanlık ve Gelir ve Vergi Dairesine sunulmak zorundadır.

ALTINCI KISIM

Suçlar ve Cezalar

20. (1) Bu Yasa kurallarına aykırı olarak, bu Yasaya bağlı Cetvel’de yer alan suçları işleyenlere bu cezalara muadil aynı Cetvel’de yer alan idari para cezaları verilir. Para cezaları, Bakanlığın denetim görevlileri tarafından tebliğ edilir. Ödeme yükümlülüğünün başlama tarihi, tebliğin yapıldığı gündür. Bu cezaların tebliğ tarihinden başlayarak otuz gün içerisinde, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlığa makbuz karşılığında ödenmesi halinde kişi, suçu kabul etmiş sayılır ve mahkemeye sevk edilmez. Para cezalarının otuz gün içinde ödenmemesi halinde dosya adli işlem için Hukuk Dairesine gönderilir.

(2) Tebliğ edilecek kişinin gerçek kişi olması halinde, tebliğ edilecek evrak gerçek kişiye bizzat teslim edilmek veya onunla beraber yaşayan veya ikamet ettiği yerin veya iş veya meslek yerinin sorumlusu olan reşit kişiye vermekle tebliğ edilir. Tebliğ edilecek kişinin bir firma veya tüzel kişi olması halinde tebliğ edilecek evrak, firma veya tüzel kişinin Kuzey Kıbrıs Türk

Cumhuriyetindeki merkez bürosuna vermek veya ortakların birine, bir müdüre, direktöre, bir sekretere, yetkili esas temsilciye veya tebliğ sırasında tüzel kişinin işlerini yöneten herhangi bir kişiye teslim etmekle tebliğ edilir. İdari Para Cezasının tebliğ edildiği, tebliği yapan kişi tarafından sözlü olarak veya yemin varakası ile kanıtlanır.

(3) Bu Yasanın,

(A) (a) 7’nci maddesinin (1)’inci fıkrasının (A) ve (B) bent;

(b) 9’uncu maddesinin (1)’inci fıkrasının (B) ve (C) bent;

(c) 11’inci maddesinin (2)’nci (3)’üncü, (4)’üncü ve

(5)’inci fıkra;

(ç) 10’uncu maddesinin (3)’üncü fıkra;

kurallarına aykırı hareket edenler bir suç işlemiş sayılırlar ve mahkumiyetleri halinde, aylık asgari ücretin yirmi katına kadar para cezasına veya üç aya kadar hapislik cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.

(B) 7’nci maddesinin (1)’inci fırkasının (C) ve (Ç) bendi kurallarına, aykırı hareket edenler bir suç işlemiş olurlar ve mahkumiyetleri halinde, aylık asgari ücretin on katına kadar para cezasına veya iki aya kadar hapislik cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.

(C) 11’inci maddesinin (1)’inci fıkrası kurallarına aykırı hareket edenler bir suç işlemiş olurlar ve mahkumiyetleri halinde, aylık asgari ücretin yedi katına kadar para cezasına veya bir aya kadar hapislik cezasına veya her iki cezaya birden

çarptırılabilirler.

(Ç) (a) 7’nci maddesinin (1)’inci fırkasının (D) bendi ve

(3)’üncü fıkra,

(b) 8’inci maddesinin (1)’inci, (2)’nci ve (6)’ncı fıkra,

(c) 9’uncu maddesinin (1)’inci fıkrasının (Ç) bent,

(ç) 10’uncu maddesinin (3)’üncü fıkra,

(d) 14’üncü madde,

kurallarına aykırı hareket edenler bir suç işlemiş olurlar ve mahkumiyetleri halinde, aylık asgari ücretin beş katına kadar para cezasına veya bir aya kadar hapislik cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.

(D) 8’inci maddesinin (4)’üncü fıkrası ve 17’inci madde kurallarına aykırı hareket edenler bir suç işlemiş olurlar ve mahkumiyetleri halinde, aylık asgari ücretin üç katına kadar para cezasına çarptırılabilirler.

(E) (a) 6’ncı madde,

(b) 12’inci maddesinin (3)’üncü fıkra,

(c) 13’üncü madde,

(ç) 19’uncu madde,

kurallarına aykırı hareket edenler bir suç işlemiş olurlar ve mahkumiyetleri halinde aylık asgari ücretin kırk katına kadar para cezasına çarptırılabilirler.

Ayrıca bu cezalara ek olarak, Mahkeme, suça konu teşkil eden malların müsaderesine de hükmedebilir.

(4) Bu maddeye bağlı Cetvel’de öngörülen idari para cezalarının işleticiye uygulanması, bu Yasada öngörülen diğer yaptırımların ve Ön Kira Sözleşmesi ile İşletme-Kiralama Sözleşmesinde yer alan yaptırımların uygulanmasına engel oluşturmaz.

(5) Bu Yasanın uygulanmasında hal işletmecileri ile onlar tarafından istihdam olunan personel, kendi kusurlarından ileri gelen zararlardan sorumludurlar. Bunlar, suç oluşturan fiil ve hareketlerinden ve hale ait para ve mallar ile her türlü evrak, tutanak, rapor, defter ve diğer belgeler üzerinde işledikleri suçlardan dolayı, kamu görevlisi gibi cezalandırılırlar.

YEDİNCİ KISIM

Geçici ve Son Kurallar

Geçici Madde İlk Uygulama Kuralları

1. Bu Yasanın 7’nci, 8’inci, 9’uncu, 10’uncu, 12’nci, 13’üncü, 14’üncü, 15’inci, 17’nci, 18’inci, 19’uncu maddeleri ile 11’inci maddenin (1)’inci fıkrası ve 20’nci maddenin (4)’üncü fıkrası hariç diğer kuralları, bu Yasanın 5’inci ve 6’ncı madde kuralları uyarınca kurulacak olan ilk halin kurulduğu ve işletmeye başlandığı İşletme-Kiralama Sözleşmesinin imzalandığı tarihten başlayarak uygulanmaya başlanır.

Yürütme Yetkisi

21. Bu Yasayı Bakanlık yürütür.

Yürürlüğe Giriş

22. Bu Yasa, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.

-CETVEL-

(20’nci Madde)

Sıra SUÇUN KISA İZAHI İDARİ PARA CEZASI (TL) YASA MADDE NO:

No:

1. Malın, haller dışında toptan alım ve Asgari ücretin yedi katı 7’nci maddenin satımını yapan veya ithal edilen (1)’inci fırkasının

malı, hale giriş yapmadan doğrudan (A) ve (B) bendi

toptan veya perakende olarak ile

alıcılara satan veya hale bildirim

kapsamında olup, bildirim 9’uncu maddenin

olmaksızın ve/veya usulüne uygun (1)’inci fıkrasının

bildirim olmaksızın ihraç eden veya (B) ve (C)

sanayide kullanan. bentleri.

2. Malların, halden satın alındığını Asgari ücretin beş katı 7’nci maddenin

(1)’inci fırkasının

veya halde satılmak üzere nakliye (C) ve (Ç)

bentleri.

veya muhafaza edildiğini veya Hale

bildirim kapsamında olup,

bildirimin yapıldığını

belgeleyemeyen ve doğrudan

muhafaza edildiği tesisten veya

soğuk hava deposundan malı sevk

eden nakliyeci ve/veya ambar

sahibi.

3. Halden

satın alındığını Asgari ücretin iki katı 7’nci maddenin

(1)’inci fırkasının

belgelemeksizin veya hale bildirim (D) bendi ve

9’uncu maddenin

kapsamında olup, bildirim (1)’inci fıkrasının

olmaksızın veya usulüne uygun (A) ve (Ç) bendi

ile 14’üncü

bildirim olmaksızın malı perakende maddesi.

olarak satan, kullanan üretici veya

perakendeci veya herhangi bir kişi

veya pazar yerlerinde toptan mal

satışı yapan veya kendi aralarında

mal satışı yapan.

4. Üretilen malların toptan alım ve Asgari ücretin iki katı 7’nci maddenin satımını, üretilen yere en yakın (1)’nci fıkrasının

halden yapmayan veya üretim (A) ve (Ç) bendi.

yerinden en yakın hale getirmeyen.

5. Halde perakende satış yapan veya

Asgari ücretin iki katı 7’inci maddenin

yasada öngörülmeyen malları Asgari ücretin iki katı (3)’üncü fıkrası toptan satan veya satılmasını ve 8’inci

sağlayan. Aylık asgari ücret maddenin (1)’inci

Asgari ücretin iki katı fıkrası.

6. Haldeki peşin satış kuralına aykırı

Asgari ücretin üç katı

davranan. Asgari ücretin yedi katı 8’inci maddenin

(2)’nci fıkrası.

7. Hal içinde üreticiler veya

Asgari ücretin iki katı

tüccarlardan kendi aralarında mal Aylık asgari ücret 8’inci maddenin alan, satan veya devreden. (4)’üncü fıkrası.

8. Malların kap veya ambalajlarının

8’inci maddenin

üzerinde belirlenen teknik (6)’ncı fıkrası.

özelliklere sahip künyeleri

olmaksızın satan. 11’inci maddenin

(1)’inci fıkrası.

9. Bakanlığa kayıtlı olmaksızın,

hallerde toptan satış amacıyla kendi 11’inci maddenin

adına ve hesabına ve/veya (2)’nci (3)’üncü,

müvekkili hesabına komisyon esası (4)’üncü ve

üzerinden çalışan. (5)’inci fıkraları

ile

10’uncu

kurallarına aykırı olarak saptanan maddenin

kar oranının üzerinde kar oranı (3)’üncü fıkrası.

10. Bu Yasanın 11’inci maddesi

uygulayan, yasal kesintiler dışında

başka kesintiler yapan, fiilen 11’inci maddenin

hizmet vermeden kar oranı (6)’ncı fıkrası ve

uygulayan veya başka ücret alan, 10’uncu

kasıtlı eylem veya ihmallerinden maddenin

ötürü ürünlerde kayıplara yol açan. (3)’üncü fıkrası.

11. Malların taşındığı iş araçlarını

17’nci madde.

depolama yerlerini hale

bildirmeyen.

12. Denetim görevlilerinin, bu

Yasadaki görevlerini yapmasına

engel olan veya olanak sağlamayan

6’ncı madde

12’inci maddenin

işletmeci, üretici örgütü, tüccar ile (3)’üncü fıkrası, herhangi bir gerçek veya tüzel kişi. 13’üncü madde

ve 19’uncu

13. Yasanın 6’ncı maddesi, 12’nci Asgari ücretin yirmi katı madde.

maddesinin (3)’üncü fıkrası

13’üncü maddesi ve 19’uncu

madde kurallarında verilen yetki,

görev ve sorumlulukları yerine

getirmeyen veya bu kurallara aykırı

davranan işletmeci