HALİ ARAZİLER (İCARLAMA VE YÖNETİM) YASASI
İÇ DÜZENİ
Madde 1- Kısa İsim
BİRİNCİ KISIM- Genel Kurallar
Madde 2- Tefsir
Madde 3- Amaç
Madde 4- İlçe Kaymakamının Yetkileri
Madde 5- Hali Arazi İcar Takdir Komisyonunun Kuruluşu, oluşumu ve Tüzük Yapma Yetkisi
Madde 6- İcar Süresi
Madde 7- Büyük Yatırımlarla ilgili İcar Takdiri ve Diğer İşlemler
Madde 8- İcar bedellerinin Devlet Bütçesinin ilgili Gelir Kalemine Yatırılması
Madde 9- İcar Sözleşmesi
Madde 10- İcar Sözleşmelerinin tescili
Madde 11- Kaydın Silinmesi
Madde 11 A- İcarcının Ayni Hakkını ipotek Etmesi
İKİNCİ KISIM- Hali Arazilerle ilgili Esaslar
Madde 12- Hali Arazilerin İcarlanmasına karar vermeye Yetkili Merci
Madde 13- Hak Sahibi olma Koşulu ve Nitelikleri
Madde 14- Başvuru Mercii
Madde 15- İlçe Kaymakamlıkları tarafından yapılan ön saptama
Madde 16- Kaymakamlıkların Görev ve Yetkileri
ÜÇÜNCÜ KISIM- Son Kurallar
Madde 17- Bakım ve Onarım
Madde 18- Sözleşmenin Feshi
Madde 19- Sözleşmenin Sona Ermesi
Madde 20- Hali Araziye yapılan Yatırım
Madde 21- Devretme
Madde 22- Yürütme Yetkisi
Madde 23- Yürürlüğe Giriş
Sayı: 53/1989
HALİ ARAZİLER (İCARLAMA VE YÖNETİM) YASASI
(29/2006 ve 39/2011 Sayılı Değişiklik Yasaları İle Değiştirilmiş ve Birleştirilmiş Şekli)
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi
aşağıdaki Yasayı yapar:
Kısa İsim
1. Bu Yasa Hali Araziler (İcarlama ve Yönetim) Yasası olarak isimlendirilir.
BİRİNCİ KISIM
Genel Kurallar
Tefsir
2. Bu Yasada metin başka türlü gerektirmedikçe:
"Bakan ", İçişlerinden sorumlu Bakanı anlatır.
Fasıl 224 3/1960 7/1978
"Bakanlık", İçişlerinden sorumlu Bakanlığı anlatır.
"Bakanlar Kurulu", Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulunu anlatır.
"Kaymakam", İlçenin en yüksek mülki idare amirini anlatır.
Hali Arazi İcar Takdir Komisyonu”, bu Yasanın 5’inci maddesi uyarınca oluşturulan Komisyonu anlatır.
"Hali Arazi", 1985 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasasının ilân ve yürürlüğe girmesinden önce tapu kayıtlarında hali arazi olarak kayıtlı olup halen Devletin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malları anlatır.
"İlgili Bakanlık", İçişlerinden sorumlu Bakanlığın dışında kalan diğer Bakanlıkları anlatır.
"İlçe Tapu Dairesi", Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürlüğünün ilçelerde bulunan herhangi bir dairesini veya şubesini anlatır.
"Kayıt", Taşınmaz Mal (Tasarruf Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasası uyarınca tutulan tapu kütüklerindeki kayıtları anlatır.
"Müdür", Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürünü anlatır.
"Uzun Vadeli İcar", bu Yasa amaçları bakımından iki yıldan daha uzun bir süre için yapılan icarları anlatır.
Amaç
3. Bu Yasanın amacı, hali arazilerin icar ve icar takdir yöntemlerinin saptanması ile bunların bakımı, onarımı, yönetimi ve korunması
İlçe
4. ile ilgili düzenlemeleri yapmaktır.
Kaymakamının
Hali arazilerin, icar takdiri ile ilgili işlemler ile icar sözleşmesinin imzalanması ve icar bedellerinin tahsili ile ilgili tüm işlemler, Bakanlığın onayı ile hali arazinin bulunduğu ilçe Kaymakamı tarafından yürütülür.
Yetkileri
Hali Arazi
5.
(1) Hali arazilerin kamu yararı amacıyla icarlanması ile ilgili icar takdirini yapmak üzere, her ilçede aşağıda belirtilen kurum ve kuruluşların temsilcilerinden oluşan bir Hali
Arazi İcar Takdir Komisyonu Kurulur:
İcar Takdir
Komisyonunun
(A) İçişlerinden sorumlu Bakanlığı temsilen İlçe
Kuruluşu,
Kaymakamı veya temsilcisi (Başkan)
Oluşumu ve
Tüzük yapma
yetkisi (B) Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürü veya temsilcisi
(Üye)
İcar Süresi
6.
(C) Devlet Emlak ve Malzeme Dairesi
Büyük Yatı-
7. Müdürü veya temsilcisi (Üye)
rımlarla (Ç) Turizm işlerinden sorumlu Bakanlık temsilcisi
(Üye)
ilgili icar
(2) Hali Arazi İcar Takdir Komisyonu, takdir hakkını
kullanırken, özelliği olan hali araziler için, bilirkişilerden yararlanabilir.
Takdiri ve
Diğer İşlemler
(3) Hali Arazi İcar Takdir Komisyonunun icar bedeli takdirinde
İcar bedel-
8. esas alacağı ölçülere ilişkin usul ve esaslar Bakanlar Kurulunca çıkarılacak tüzükle düzenlenir.
lerinin
(1) İcara verilecek olan hali arazinin veya hali arazi üzerindeki binanın icar süresi; (2)’nci fıkra kuralları ile projenin büyüklüğü, niteliği, yatırım maliyeti, işletme şekli ve genel olarak projenin ulusal ekonomiye katkısı gözönünde
tutularak, Bakanlar Kurulunca çıkarılacak Tüzükle
belirlenecek kuralar uyarınca saptanır.
Devlet Büt-
(2) İcar süresi hiçbir şekilde doksan dokuz yılı aşamaz. On yıla kadar olan icarlamalarda Bakan yetkilidir. Onbir ile elli yıl arası icar süreleri için Bakanlar Kurulunun, elli yılı aşan icar süreleri için de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
Cumhuriyet Meclisinin kararı gerekir.
(3) İcar süresi sonunda, amaca uygun kullanımın veya ulusal ekonomiye katkının, devam ettiği yargısına varılırsa,
icarcının başvurusu üzerine icar sözleşmesi, yukarıdaki
(1)’inci ve (2)’nci fıkra kuralları uyarınca uzatılabilir.
(4) İcar süresinin uzatılmaması veya icar süresinin doksan dokuz yılı tamamlamış olması halinde yapılmış olan tüm
yatırımlar Devlete kalır.
(1) Büyük yatırım projeleriyle ilgili olarak hak sahibi gerçek veya tüzel kişilerce icarlanmak istenen
hali arazi veya hali arazi üzerindeki binalarla ilgili olarak yapılan başvurular, Bakanlıkça, yatırım projesinin hizmet vereceği sektöre göre tasnif edilerek, kısa veya uzun vadeli olarak icarlanması kararı ile birlikte, kendi mevzuatları uyarınca icar takdiri ve diğer işlemlerin yapılması için ilgili Bakanlıklara devredilir.
(2) Bakanlık, (1)'inci fıkra kurallarında belirtilen "Büyük Yatırım’ın" ne olması gerektiği yönünde ilgili kurum ve kuruluşlardan görüş isteyebilir.
(3) Yukarıdaki (1)'inci fıkra uyarınca ilgili Bakanlıkça icar takdirleri yapılarak icarlanacak hali araziler ile bunlar üzerindeki binalardan tahsil edilecek icar bedelleri, ilgili Bakanlıkça Devlet Bütçesinin ilgili gelir kalemine yatırılır.
Hali araziler ve bunlar üzerindeki binalardan tahsil edilecek icar bedelleri 7'inci maddede belirtilen icar bedelleri gibi Devlet Bütçesinin ilgili gelir kalemine yatırılır.
çesinin il-
gili gelir
kalemine
yatırılması.
İcar Sözleşmesi
9. 7'inci madde kapsamına girmeyen hali araziler ve bunlar üzerindeki binalarla ilgili icar sözleşmeleri, İlçe Kaymakamlığı tarafından hazırlanır ve icar sözleşmelerinin imzalanması, izlenmesi ve icar bedellerinin tahsili işlemleri ilçe
leşmelerinin kaymakamlığınca yürütülür.
İcar Söz-
tescili
10. (1) Bu Yasa ve bu Yasa uyarınca çıkarılacak tüzük kuralları
Fasıl 219 1/1972 38/1976 40/1987
uyarınca icarlanan hali araziler ve bunlar üzerindeki
binalarla ilgili icar sözleşmelerinin Tapu ve Kadastro
Kaydın
Dairesine kaydedilmesi zorunludur. Kaydı yapılmayan
silinmesi
icar sözleşmelerinin geçerliliği tamamlanmaz.
İcarcının Ayni Hakkını İpotek Etmesi 2.29/2006
(2) İcarcı, sözleşmenin imzalandığı tarihten başlayarak
on beş gün içinde, sözleşmenin imzalı bir sureti ile
icarlanmış olan hali arazinin sınırlarını gösteren bir planı,
bir dilekçe ekinde, hali arazinin bulunduğu ilçenin Tapu ve
Kadastro Dairesine sunarak sözleşmenin tapuya kaydını
ister ve bu kayıt için hali arazinin ve üzerindeki binanın
veya üzerinde bina olmaması halinde sadece hali arazinin
yıllık icar bedeli üzerinden %10 harç öder.
(3) Yukarıdaki (2)'nci fıkra kurallarına dayanılarak,
sözleşmenin kaydı yönündeki istem uyarınca hali arazinin
bulunduğu ilçenin Tapu ve Kadastro Dairesindeki kütüğe
kayıt işlemi yapılır ve icarcıya "Hali Arazi İcar Belgesi"
verilir ve hali arazinin kayıtlı bulunduğu deftere bu
yönde belirleyici kayıt düşülür.
(4) İcarcı, hali arazi üzerine inşa edilen bina veya tesisi, hali
arazinin bulunduğu ilçenin Tapu ve Kadastro
Dairesindeki kütüğe kaydettirmek ve kayıt işlemi için Tapu
ve Kadastro Dairesi (Harçlar ve Ücretler)
Yasasında öngörülen harcı ödemekle yükümlüdür. Hali
arazi üzerine inşa edilen ve kütüğe kaydedilen bina veya
tesis ayrıca yukarıdaki (3)'üncü fıkra kuralları uyarınca
icarcıya verilen "Hali Arazi İcar Belgesi" üzerine de
kaydedilir.
11. İcar sözleşmesinin sona erdiğine veya feshedildiğine ilişkin yeterli kanıtın Müdüre sunulması halinde, Müdür, ilgili icara ilişkin kaydı siler ve kaydın silinmesi ile icarcının sözkonusu hali arazi üzerindeki hakkı sona erer.
11A. (1) Yukarıdaki 10’uncu madde kuralları uyarınca tescil edilen bir icar sözleşmesindeki hali araziye yapılan bina ve tesis üzerinde icarcı, icar süresi ile sınırlı bir ayni hak elde eder.
Bu hak, icar sözleşmesindeki koşullara bağlıdır ve bunlara uyulduğu sürece icarcının sorumluluğunda kalır.
(2) Hali arazide yapılması planlanan tüm bina ve tesislerin veya yatırımın en az %10 (yüzde on)’unun yapılmış olması ve
Bakanlığın izninin alınması koşuluyla, yukarıdaki (1)’inci fıkrada sözü edilen ayni hak, icar süresiyle sınırlı olarak ipotek edilebilir.
Fasıl 224 3/1960 7/1978
(3) Taşınmaz mal üzerindeki ayni hakkın ipotek edilmesi ve bunun neticesinde haczedilmek veya borç için zorla
satılmak suretiyle icarcıdan başka bir kişiye geçmesi
halinde, icarcının Devlete olan yükümlülüğü, onun yerini alan gerçek veya tüzel kişi ile Bakanlık arasında aynı
şartlarla yeniden sözleşme yapılması koşulu ile bu kişiye geçer. Yeni icarcı, eski icarcının tüm hak ve
yükümlülüklerine sahip olur. Ancak yeni icarcı ile
yapılacak icar sözleşmesi, geriye kalan icar süresi ile sınırlıdır.
Fasıl 218
Fasıl 219 1/1972 38/1976 40/1987 41/1991 18/1996 3/2006
(4) Borç için zorla satılacak ayni bir hak için, alacaklının veya açık artırmaya katılacak diğer kişilerin Bakanlıktan önceden izin almaları koşuldur.
11/1978 29/1981
(5) İpotek edilecek ayni hak, daha önce ipoteğe verilmiş ise, ipotekli alacaklının ve varsa ipotekli borçlunun tüm
kefillerinin muvafakatinin alınması koşuldur.
(6) Ayni hakkın kapsadığı taşınmaz malın sadece bir kısmı ipoteğe verilecekse, bu kısmın sınırlarının belirlenmesi, Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takdiri)
Yasasının 27’inci maddesi kuralları uyarınca yapılır.
(7) Bu madde amaçları bakımından, “Taşınmaz Mal”, Tüzel Kişiler (Taşınmaz Mal Kayıt) Yasasının 2’nci maddesinde kendisine verilen anlamı taşır ve bu madde ile düzenlenen ayni hakkı da içerecek şekilde yorumlanır. Tüzel kişiler adına ayni hak kaydı, söz konusu Yasa kuralları
çerçevesinde yapılır.
(8) İstem olması ve Tapu ve Kadastro Dairesi (Harçlar ve Ücretler) Yasasında öngörülen harcın ödenmesi halinde,
Müdür, kütükte bulunan kayıtlar hususunda, usulen
verilebilen kişilere araştırma belgesi verebilir.
(9) Bu madde ile icarcının yapmasına izin verilen ipotek işlemleri, Taşınmaz Mal (Devir ve İpotek) Yasası kuralları uyarınca yapılır.
Hali Arazilerin 12. İKİNCİ KISIM
İcarlanmasına Hali Arazilerle İlgili Esaslar
karar vermeye
yetkili merci İcarında kamu yararı olma koşulu ile, hali arazilerin konut, hayvan barınağı, tarımsal amaç, küçük işyeri ve büyük yatırım gerektiren
Hak sahibi
13. bina ve tesislerin yapımı için gerçek ve tüzel kişilere, 6’ncı maddede öngörülen icar süre ve koşullarına uygun olarak olma koşu- icarlanmasına karar vermeye yetkili merci Bakanlıktır.
lu ve nite- (1) Herhangi bir gerçek veya tüzel kişi, belirtecekleri herhangi bir hali arazinin, aşağıda belirtilen fıkralar likleri uyarınca kendilerine icarlanmasını Kaymakamlığa yapacakları yazılı başvuru ile isteyebilirler.
(2) Konut İnşaatı Yönünden:
(A) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Yurttaşı olan:
(B) Yoksul olan (arsa ve konutu olmayan ve bunları
almaya mali gücü yeterli olmayan);
2.39/2011
(C) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları içinde
konutu veya konut yapımına uygun arsa veya arazisi
bulunmayan;
Başvuru
mercii
(Ç) Hali arazinin bulunduğu köy veya kasabada
ikamet eden; ve
kamlıkları
tarafından (D) Evli veya evlenme çağında olan;
İlçe Kayma-
yapılan ön kişiler hak sahibi olurlar.
saptama
(3) Hayvan barınağı, ağıl ve benzeri yapı inşası yönünden:
(A) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı olan;
(B) Hayvancılık ile uğraşan veya hayvancılık faaliyetinde bulunmak isteyen;
(C) Evli veya evlenme çağında olan;
(Ç) Hali arazinin bulunduğu köyde ikamet eden veya o
köyde arazisi olan,
kişiler hak sahibi olurlar.
Ancak organize hayvancılık bölgesi ilan edilen
köylerde ikamet eden hayvan üreticilerinin ihtiyaçlarından fazla boş ağıl yeri olması halinde farklı yerleşim
yerlerindeki üreticiler de yapılacak değerlendirme
neticesinde hak sahibi olurlar.
(4) Tarımsal amaçlarda kullanılacak hali arazi yönünden hak sahibliliğinde (3)'üncü fıkradaki yöntem uygulanır.
(5) Küçük işyeri veya büyük yatırım gerektiren bina veya tesislerin inşası yönünden:
(A) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı olan
ve ekonomik faaliyetleri parasal sermayeden fazla
emeğe dayananlar; veya
(B) İkâmetgahı Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
sınırları içinde bulunan ve Kuzey Kıbrıs Türk
Cumhuriyeti Devletinde tescil edilmiş olan veya altı
ay içerisinde tescil işlemlerini tamamlayan
ve ekonomik faaliyetleri parasal sermayeye
dayanan;
yerli veya yabancı gerçek veya tüzel kişiler hak
sahibi olurlar.
14. (1) Herhangi bir gerçek veya tüzel kişi, belirtecekleri herhangi bir hali arazinin tarımsal amaçlı veya konut veya hayvan barınağı veya küçük işyeri veya büyük yatırım gerektiren bina ve tesislerin inşası amacıyla kendilerine icarlanmasını İlçe Kaymakamlığına yapacakları yazılı başvuru ile
isteyebilirler.
(2) Başvuru sahipleri İlçe Kaymakamlığınca istenecek bilgi ve belgeleri vermek zorundadırlar.
15. (1) İlçe Kaymakamlığı yapılan yazılı başvuru üzerine istemde bulunulan arazinin:
(A) Hali arazi olup olmadığını;
(B) Kamu amacı için gerekli olup olmadığını;
(C) İfrazı gerektirip gerektirmediğini; ve
(Ç) Alt yapı tesislerinin mevcut olup olmadığını
saptar.
Fasıl 224
(2) Yapılan ön saptama sonucunda, arazinin ifrazı gerektirecek kadar büyük olduğu anlaşılırsa, hali arazinin bulunduğu İlçe Kaymakamlığınca, Şehir Plânlama Dairesi Müdürlüğünden,
Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet
Kaymakamlık- 16. Takdiri) Yasasının 27'nci maddesi kurallarına uygun ların görev olarak ifrazı gerçekleştirmesi istenir.
3/1960 7/1978
ve yetkileri
Kaymakamların, bu Yasanın 4'üncü, 9'uncu, 14'üncü ve 15'inci
Bakım ve
17. maddelerinde öngörülen görev ve yetkilerine ilişkin usul ve esaslar Bakanlar Kurulunca çıkarılacak tüzüklerle belirlenir.
onarım
ÜÇÜNCÜ KISIM
Sözleşmenin 18. Son Kurallar
Feshi
İcarlanan Hali araziler ve üzerindeki binaların icar süresi Sözleşmenin 19. içerisinde her türlü bakım, onarım ve korunmasından icarcı sona ermesi sorumludur.
Hali Araziye 20.
(1) 7'nci kapsamına girmeyen hali arazi ve üzerindeki binanın yapılan ya- icar sözleşmesinde belirtilen icarlama amacına uygun tırım olarak kullanılmaması, belirtilen süre içerisinde onarım ve inşaatının tamamlanması veya yatırım yapılmaması,
Bakanlığın onayı ve İlçe Kaymakamlığının bilgisi dışında başkalarına devredilmesi ve icar süresi içinde gerekli
onarımları yapmaması hallerinde, Bakanlığın onayı ile Hali Araziler Takdir Komisyonu, icar sözleşmesini feshedip icar konusu hali arazi ve üzerindeki binayı 4'üncü maddeye
uygun olarak başkalarına icarlamaya yetkilidir.
(2) İcar sözleşmesinin feshinden dolayı hali araziye veya hali arazi üzerindeki binaya yapılan yatırım Devlete geçer ve icarcı bu yatırımdan dolayı Devletten herhangi bir zarar ziyan ve tazminat talep edemez.
(1) Hali arazi ve üzerindeki bina ile ilgili icar sözleşmesi, aşağıda belirtilen hallerde sona ermiş sayılır:
(A) İcar süresinin sona ermesi ve icar süresinin yeniden uzatılması hususunda tarafların anlaşma
sağlayamaması;
(B) İcarcının ölümü halinde, eşinin ve çocuklarının icar konusu arazi veya üzerindeki binayı kullanmak
istemi ile herhangi bir başvuruda bulunmamaları;
(C) 18'inci madde kuralları uyarınca icar sözleşmesinin feshi;
(Ç) Devlet menfaatinin öncelik arzetmesi nedeniyle
sözleşmenin süre bitiminden önce iptal edilmesi.
(2) Yukarıdaki (1)’inci fıkra kuralları uyarınca icar
sözleşmesinin sona ermesi halinde hali araziye veya hali arazi üzerindeki binaya yapılan yatırım Devlete geçer ve ivarcı bu yatırımdan dolayı Devletten tazminat talebinde bulunamaz.
İcarlanan hali arziye yapılan inşaat, yatırım ve masraf, icarcının hali araziyi devlete geri vermesi, icar sözleşmesinin feshedilmesi veya sona ermesi hallerinde Devlete kalır.
Devretme Fasıl 195 10/1971
21. (1) Kısa ve uzun süreli icar sözleşmesi ile icarlanan hali arazinin icarcının ölümü halinde, icar sözleşmesinden
doğan haklar, icarcının eşinin, çocuklarının ve yasal
mirasçılarının hali arazi ve üzerindeki yatırımları, icar amacına uygun olarak kullanmalarını istemeleri halinde, Vasiyet ve Tevarüz Yasası kuralları çerçevesinde onlara devredilir.
Yürütme Yetkisi Yürürlüğe Giriş
(2) Kendisine hali arazi icarlanan icarcı, hali araziyi üzerine yapmış olduğu yatırımlardan dolayı icar süresi
içinde Hali Arazi İcar Takdir Komisyonuna makul sebep
göstererek Bakanlığın onayını almak koşuluyla, İcar
sözleşmesini ve hali araziyi, üzerindeki yatırım ile
birlikte başkalarına devredebilecektir.
(3) Hali arazi üzerine herhangi bir yatırım yapmayan icarcı hali araziyi başkalarına devredemez.
(4) Yukarıdaki fıkraların kurallarına uygun olarak
yapılacak devir işlemlerinde kamu yararı gözönünde
bulundurulur.
22. Bu Yasayı İçişlerinden sorumlu Bakan yürütür.
23. Bu Yasa, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.