Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi’nin 26 Ekim 2015 tarihli Sekizinci Birleşiminde Oybirliğiyle kabul olunan “Siyasal Partiler Yasası” Anayasanın 94’üncü maddesinin (1)’inci fıkrası gereğince Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı tarafından Resmi Gazete’de yayımlanmak suretiyle ilan olunur.
Sayı: 49/2015
(33/2015 ve 24/2025 sayılı değişiklik Yasalarıyla değiştirilmiş ve birleştirilmiş şekliyle)
SİYASAL PARTİLER YASASI
İÇDÜZENİ
Madde 1. Kısa İsim
BİRİNCİ KISIM
Genel Kurallar
Madde 2. Tefsir
Madde 3. Siyasal Parti Tanımı ve Siyasal Partilerin Nitelikleri
Madde 4. Siyasal partilerin Kuruluş ve Çalışma Özgürlüğü
Madde 5. Siyasal Parti Üyesi Olma Hakkı
Madde 6. Partilerin Örgütü
İKİNCİ KISIM
Siyasal Partilerin Örgütlenmesi
Birinci Bölüm
Kuruluş
Madde 7. Partilerin Kurulması
Madde 8. Partilerin Seçime Katılabilme Koşulları
Madde 9. Siyasal Partiler Sicili
İkinci Bölüm
Üyeliğe Kabul ve Organlarda Görev Alma
Madde. 10 Üyeliğe Kabul
Madde. 11 Parti Organlarında Görev Alabilenler
Üçüncü Bölüm
Merkez Örgütü
Madde. 12 Genel Kongre
Madde. 13 Merkez Karar Organı
Madde. 14 Merkez Yürütme Organı
Madde. 15 Merkez Disiplin Organı
Madde. 16 Genel Başkan ve Eş Genel Başkanlar
Madde. 17 Diğer Merkez Organları
Dördüncü Bölüm
Bölge Örgütü
Madde 18. Bölge Örgütü
Madde 19. Parti Görevlileri
Beşinci Bölüm
Meclis Grupları
Madde 20. Grup Kurma Hakkı
Madde 21. Grup Genel Kurulu
Madde 22. Grup Yönetim ve Disiplin Organları
Madde. 23. Grup Başkanı ve Diğer Grup Organları
Madde 24. Gruplarla Diğer Organlar Arasındaki İlişki
Madde 25. Parti Grubundan İstifa Eden veya İhraç Edilen Milletvekilleri
Madde 26. Parti Yerel Kuruluş Grupları
Altıncı Bölüm
Adayların Saptanması
Madde 27. Milletvekili Adaylarının Saptanması
Madde 28. Yerel Seçimlerde Gösterilecek Adayların Saptanması
Yedinci Bölüm
Disiplin İşleri
Madde 29. Disiplin Cezaları
Madde 30. Disiplin Organlarının Üyeleri
Madde 31. Disiplin Organlarında Uygulanacak Usul
Madde 32. Disiplin İşlerine Müdahale Yasağı
Madde 33. Disiplin Cezalarına Karşı Dava Açma Hakkı
Madde 34. Tedbir Kararı
Sekizinci Bölüm
Parti Defterleri
Madde 35. Tutulacak Defter ve Kayıtlar
Dokuzuncu Bölüm
Örgütlerle İlgili Defter Kuralları
Madde 36. Kongrelerle İlgili Genel Kurallar
Madde 37. Aklama İçin Yapılacak Oylamaya Katılamayacak Üyeler
Madde 38. Parti Disiplin Organı Üyeliği ile Bağdaşmayan Görevler
Madde 39. Genel Merkez ve İlçe Yönetiminde Görev Alanlarla İlgili Bildirim
ÜÇÜNCÜ KISIM
Mali Kurallar
Birinci Bölüm
Gelirler
Madde 40. Parti Gelir Kaynakları
Madde 41. Üyelik Aidatı ve Adaylık Katkısı
Madde 42. Bağışlar
Madde 43. Krediler
Madde 44. Taşınmaz Mallar
Madde 45. Partilere Devlet Yardımı
Madde 46. Gelir Makbuzları
İkinci Bölüm
Partilerin Harcamaları
Madde 47. Harcamada Usul ve Harcamalar Konusunda İç Denetim
Madde 48. Mali Sorumluluk
Üçüncü Bölüm
Mali Kuralların Yaptırımları
Madde 49. Hazinece El Koyma
Dördüncü Bölüm
Parti İçi Mali Denetim
Madde 50. Parti Kesin Hesabı
Beşinci Bölüm
Yüksek Mahkemenin Denetimi ve Sayıştay İncelemesi
Madde 51. Kesin Hesap Örneğini Yüksek Mahkeme Başkanlığına Verme Yükümlülüğü
Madde 52. Anayasa Mahkemesi Olarak Görev Yapan Yüksek Mahkemenin Denetimi
Madde 53. İlk İnceleme
Madde 54. Esasa İlişkin İnceleme
DÖRDÜNCÜ KISIM
Siyasal Partilerin Uyacakları İlkeler
Madde 55. Siyasal Partilerin Uyacakları İlkeler
Madde 56. Üniforma Giydirme ve Güvenlik Kuvvetlerinin Görevlerini Üstlendirme Yasağı
BEŞİNCİ KISIM
Siyasal Partilerin Kapatılması
Madde 57. Yetkili Mahkeme
Madde 58. Kapatma Davası Açma Yetkisi
Madde 59. Bu Yasanın 55’inci Madde Kurallarına Aykırılık Dolayısıyla Kapatma
ALTINCI KISIM
Siyasal Partilerin Kapanması ve İsim ve Amblem Değiştirilmesi
Madde 60. Kapanma Kararı
Madde 61. Kapanan Partinin Mal Varlıkları
Madde 62. Partilerin İsim ve Amblem Değiştirilmesi
YEDİNCİ KISIM
Cezalar
Madde 63. Oylamada Gayri Meşru Fiiller
Madde 64. Parti Defter ve Kayıtları ile İlgili Ceza
Madde 65. Yasadışı Bağış ve Krediler
Madde 66. Mali Denetim İçin İhtiyaç Duyulan Bilgi ve Belgelerin Verilmemesi
Madde 67. Üniforma Giydirme ve Güvenlik Kuvvetlerinin Görevlerini Üstlendirme ile İlgili Ceza
SEKİZİNCİ KISIM
Genel ve Son Kurallar
Madde 68. Parti Toplantılarının İzne Tabi Olmaması
Madde 69. Mevcut Partilerin Durumu
Madde 70. Yürürlükten Kaldırma ve Koruma
Madde 71. Yürürlüğe Giriş
SİYASAL PARTİLER YASASI
(33/2023 sayılı değişiklik Yasalarıyla değiştirilmiş ve birleştirilmiş şekliyle)
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:
Kısa İsim
1. Bu Yasa, Siyasal Partiler Yasası olarak isimlendirilir.
BİRİNCİ KISIM
Genel Kurallar
Tefsir
2. Bu Yasada, metin başka türlü gerektirmedikçe;
“Bakanlık”, İçişleri ile görevli Bakanlığı anlatır.
“Bölge”, yürürlükteki seçim mevzuatına göre milletvekili seçimleri için saptanmış bölgeleri anlatır ve idari teşkilatta kaza (ilçe) veya nahiye (bucak) olarak adlandırılan bölgeleri de kapsar.
“İlçe Merkez Örgütü”, bir siyasal partinin herhangi bir ilçe merkezindeki örgütünü anlatır.
“Kesin Hesap”, genel kabul görmüş muhasebe kurallarına uygun ve bir önceki hesap dönemi ile kıyaslamalı gelir gider tablosunu ve bilançoyu anlatır.
“Mahkeme”, yerine göre kaza mahkemesini veya Yüksek Mahkemeyi anlatır.
“Meclis”, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisini anlatır.
“Medeni Hakları Kullanma Ehliyeti”, akla uygun davranma yeteneğinden yoksun olmayan, kısıtlı olmayan ve ergin olanların ehliyetini anlatır.
“Milletvekili”, yürürlükteki Anayasa ve mevzuat hükümleri uyarınca seçilen Cumhuriyet Meclisi üyesini anlatır.
“Parti”, bu Yasaya uygun olarak kurulan siyasal partiyi anlatır.
“Seçim”, Anayasa ve yasalar uyarınca milletvekillerini, Cumhurbaşkanını ve yerel kuruluşların karar ve yürütme organlarının üyelerini seçmek için yurttaşlar tarafından yapılan oylamayı anlatır.
“Yerel Kuruluş”, yürürlükteki mevzuat uyarınca kurulan belediye, köy ve diğer yerel kuruluşları anlatır.
“Yerel Kuruluş Karar Organı”, yerel kuruluşlardan herhangi birinin karar organını anlatır.
“Yurttaş”, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı olan kişiyi anlatır.
Siyasal Parti Tanımı ve
3. (1) Siyasal partiler, tüzük ve programlarında belirlenen görüşlerin halk tarafından Siyasal Partilerin desteklenmesini sağlamak ve seçimler yoluyla Devleti ve yerel kuruluş organlarını Nitelikleri yönetme yetkisini elde etmek amacıyla faaliyet gösteren, sürekli ve istikrarlı bir örgüte sahip siyasal kuruluşlardır.
(2) Siyasal partiler, ister iktidarda ister muhalefette olsunlar, demokratik siyasal hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır.
(3) Siyasal partilerin kuruluşu, organlarının seçimi, işleyişi ve faaliyetleri ile kararları demokratik ilkelere aykırı olamaz.
Siyasal Partilerin
4. Siyasal partilerin kurulması serbesttir ve önceden izin alma koşuluna bağlanamaz. Siyasal partiler, Kuruluş ve Çalışma Anayasa ve yasalar çerçevesinde, özgürce faaliyette bulunurlar.
Özgürlüğü
Siyasal Parti Üyesi Olma
5. (1) On sekiz yaşını doldurmuş, medeni hakları kullanma ehliyetine sahip her yurttaş, bu Hakkı Yasada ve parti tüzüğünde gösterilen koşullara ve usullere göre siyasal partilere üye olmakta ve dilediği anda üyelikten çekilmekte serbesttir.
Ancak yargıçlar, savcılar, silahlı kuvvetler mensupları, polis mensupları ve kamu görevlileri siyasal partilere üye olamazlar.
Bu madde amaçları bakımından kamu görevlileri deyimi, Anayasanın 120’nci maddesinin
(1)’inci fıkrasında sözü edilen görevleri yerine getiren kişileri anlatır.
(2) Hiçbir yurttaş aynı anda birden fazla siyasal parti üyesi olamaz; aksi halde üyelik niteliği bu siyasal partilerin tümünde sona ermiş sayılır.
(3) Siyasal partiler üye listelerini olağan ve olağanüstü genel kongrelerinden en az bir ay önce Yüksek Seçim Kuruluna sunarlar. Yüksek Seçim Kurulu aynı anda birden fazla siyasal partiye üye olan kişilerin üyeliğinin düştüğünü ilgili siyasal partilere bildirir.
Partilerin Örgütü
6. Parti örgütü, merkez organları ile ilçe merkez örgütlerinden ve parti tüzüklerinin köy ve mahallelerde öngördüğü örgüt veya görevlileri ile yardımcı kuruluşlardan ve varsa, Yasama organı ile mahalli idarelerin karar organlarındaki gruplardan oluşur.
Partiler, bunların yanında, kadın örgütleri, gençlik örgütleri ve bu Yasa kurallarına uygun olmak koşuluyla, tüzüklerinde öngörülen başka örgütler de kurabilirler.
İKİNCİ KISIM
Siyasal Partilerin Örgütlenmesi
Birinci Bölüm
Kuruluş
Partilerin Kurulması
7. (1) Bu Yasa kurallarına göre siyasal parti üyesi olma yeterliliğine sahip en az otuz kişi bir siyasal parti kurabilir.
(2) Siyasal parti kuruluş bildirisinin Bakanlığa bildirilmesiyle tüzel kişilik kazanır. Bu bildirinin, bütün kurucular tarafından imzalanması ve imzalarının yanında kurucuların ad, soyadı, meslek veya sanat ve ikametgahları ile partinin adının ve genel merkez adresinin belirtilmesi ve partinin tüzüğü ile programının iki örneğinin bildiriye ek olarak verilmesi şarttır.
(3) Bakanlık, kuruluş bildirisi ile eklerinde noksanlık görürse, noksanlıkların tamamlanmasını, bildirinin verilmesinden başlayarak on beş gün içinde yazı ile ister.
(4) Bakanlık parti tüzüğüne göre partinin merkez organlarının seçilmesine kadar, kurucuların yasada gösterilen koşullara sahip olduklarının tevsik edilmesini yazı ile isteyebilir.
(5) Yukarıdaki (3)’üncü ve (4)’üncü fıkralarda söz konusu istemin tebliğ tarihinden başlayarak altmış gün içinde noksanlık giderilmediği veya tevsik sağlanmadığı takdirde, partilerin kapatılmasına dair kurallar uygulanır.
Partilerin Seçime
8. (1) İlk kez seçime katılacak bir partinin seçimlere katılabilmesi için, seçimlerden en az Katılabilme Koşulları doksan gün önce tüzel kişilik kazanmış, tüm ilçe merkezlerinde örgütlerini kurmuş, ilçe ve genel kongrelerini yapmış ve ilçe merkez örgütlerinin adreslerini Yüksek Seçim Kuruluna bildirmiş olması gerekir.
(2) Daha önce seçime katılmış bir siyasal partinin seçimlere katılabilmesi için, seçimden önceki son genel kongresini bu Yasada belirlenen süre içerisinde gerçekleştirmiş olması gerekir.
Siyasal Partiler Sicili
9. (1) Yüksek Seçim Kurulunca partiler için bir sicil tutulur. Siyasal partiler sicilinde hangi belge ve belgelerin bulunması gerektiği ve sicilin nasıl tutulacağı Yüksek Mahkemece yapılacak bir tüzükle saptanır.
(2) Sicil herkese açıktır.
İkinci Bölüm
Üyeliğe Kabul ve Organlarda Görev Alma
Üyeliğe Kabul
10. (1) Bu Yasanın 5’inci maddesine göre siyasal parti üyesi olma hakkına sahip olanların üyeliğe kabul koşulları, partilerin tüzüklerinde gösterilir.
Ancak, üyeliğe kabul edilmeyen bir yurttaşın, merkez karar organına, parti tüzüğünde gösterilen şekilde itiraz hakkı vardır.
(2) Siyasal partiler, üye olma istemlerini, neden göstermeksizin reddedebilirler.
(3) Parti tüzüğünde üyelik koşullarının belirlenmesinde ve üyelik başvurusunun değerlendirilmesinde, din, dil, ırk, renk, cinsiyet, cinsel yönelim, mezhep, etnik köken ve doğum yeri gibi sebeplerle ayrımcılık yapılamaz. Üyelik başvurusunun böyle bir sebeple reddedildiğini iddia eden bir kişinin mahkemeye başvurması halinde, davalı siyasal parti, başvurunun reddedilme sebebini mahkemede açıklamak zorundadır.
Parti Organlarında Görev
11. Bu Yasa kurallarına göre siyasal partilere üye olma hakkına sahip her yurttaş, partide her düzeyde görev Alabilenler alabilir.
Üçüncü Bölüm
Merkez Örgütü
Genel Kongre
12. (1) Siyasal partinin en yüksek karar organı genel kongredir. Genel kongre parti tüzüğünde başka şekilde de adlandırılabilir.
(2) Genel kongre üyelerinin nasıl seçileceği parti tüzüğü ile saptanır. Parti kurucuları, parti eski genel başkanları, parti genel başkanı, parti tüzüğüne göre seçilen merkez organları üyeleri, parti milletvekilleri ve parti belediye başkanları genel kongrenin üyesidirler.
(3) Genel kongrenin doğal üyeleri, ayrıca genel kongrenin seçilmiş üyesi olamazlar.
(4) (A) Parti tüzüğünün genel kongre tarafından seçilmesini öngördüğü merkez organlarını gizli oyla seçmek;
(B) Parti tüzük ve programını kabul etmek, değiştirmek;
(C) Partinin kesin hesabını kabul etmek ve merkez karar organını aklamak;
(Ç) Toplumu, Devlet ve Hükümeti ilgilendiren konularda kamu faaliyetleri ve parti politikası hakkında tavsiye kararları veya bağlayıcı kararlar almak;
(D) Bu Yasanın veya parti tüzüğünün gösterdiği sair hususları karara bağlamak; ve
(E) Partinin dağıtılmasına veya başka bir parti ile birleşmesine ve böylece hukuki varlığı sona erecek partinin mallarının tasfiyesine ilişkin kararlar vermek genel kongrenin yetkilerindendir. Parti tüzüğüyle genel kongreye bunlar dışındaki konularda da yetki verilebilir.
(5) Genel kongrenin olağan toplantıları, parti tüzüğünde belirtilen süre içerisinde ve en geç üç yılda bir yapılır. Olağanüstü toplantılar, genel başkanın veya merkez karar organının veya genel kongre üyelerinden en az beşte birinin yazılı istemi üzerine yapılır.
(6) Partinin kurucuları, ilk genel kongrenin doğal üyeleridir. Parti, ilk genel kongresini, partinin tüzel kişilik kazanmasından başlayarak en geç iki yıl içinde toplar. İlk genel kongrenin bu süre içerisinde toplanmaması durumunda parti tüzel kişiliğini kaybeder.
(7) Genel kongre ilk toplantısını yapıncaya kadar, genel kongre yetkilerini, kurucular, genel başkan ve oluşturulmuşlarsa, merkez karar, yönetim ve disiplin organlarının üyelerinden oluşan kurul kullanır.
(8) Genel kongrenin toplantı yeter sayısı, genel kongre üye tam sayısının salt çoğunluğudur.
İlk çağrı üzerine toplantıda toplantı yeter sayısı bulunamıyorsa, toplantı tarihinden itibaren on beş gün içinde yapılacak ikinci çağrı üzerine yer alacak ikinci toplantıda, toplantı yeter sayısı aranmaz. Genel kongrenin karar yeter sayısı, bu Yasada veya parti tüzüğünde daha büyük bir sayı öngörülmeyen hallerde, hazır bulunan üyelerin salt çoğunluğudur.
(9) Partinin tüzük veya programında değişiklik yapılmasıyla ilgili konularda karar alınmasına ilişkin önerilerin genel kongrede görüşülebilmesi için, bunların, genel başkan, merkez karar organı, merkez yürütme organı veya genel kongre üyelerinin en az yirmide biri tarafından yapılmış olması gerekir.
Merkez Karar Organı
13. (1) Merkez karar organı parti tüzüğünde başka şekilde de adlandırılabilir. Bir partinin merkez karar organının nasıl oluşturulacağı parti tüzüğünde gösterilir.
(2) Merkez karar organı, iki genel kongre arasında, parti tüzük ve programı ile genel kongre kararlarına uymak koşuluyla aşağıdaki yetkilere sahiptir:
(A) Partiyi ilgilendiren konularda karar almak;
(B) Parti işlerini düzenleyen parti yönetmeliklerini yapmak; ve
(C) Zorlayıcı nedenler dolayısıyla genel kongrenin toplanamadığı hallerde, partinin hukuki varlığına son vermek ve tüzük ve programını değiştirmek dışında genel kongre tarafından alınabilecek bütün kararları almak.
Merkez Yürütme Organı
14. Merkez yürütme organı, parti tüzüğünde, başka bir adla anılabilir. Bir siyasal partinin merkez yönetim organının nasıl oluşturulacağı parti tüzüğünde gösterilir.
Merkez yürütme organı, parti tüzük ve programına, genel kongre ve merkez karar organı kararlarına uygun olmak koşuluyla, partiyle ilgili her konuda karar alır ve kendi aldığı veya başka organlarca alınan kararları yürütür.
Merkez Disiplin Organı
15. Siyasal partilerin merkez disiplin organı veya organları, parti tüzüğünde belirtilen adlarla ve tüzükte gösterilen şekilde kurulur.
Genel Başkan ve Eş Genel
16. Parti genel başkanı, parti tüzüğüne göre seçilir. Genel başkanın görev, yetki ve sorumlulukları, bu Başkanlar Yasaya uygun olarak tüzükte belirlenir.
Partiler, tüzüklerinde yer almak ve iki kişiden fazla olmamak kaydıyla eş genel başkanlık sistemini de uygulayabilirler. Eş genel başkanlar bu Yasada ve siyasal parti tüzüklerinde genel başkan için öngörülen kurallara tabidirler.
Diğer Merkez Organları
17. Parti tüzüğü, bu Yasada gösterilmeyen başka merkez organları ve mercilerinin kurulmasını öngörebilir.
Dördüncü Bölüm
Bölge Örgütü
Bölge Örgütü
18. (1) Siyasal partiler her ilçede bir ilçe merkez örgütü kurarlar. Siyasal partiler, bunlar dışında da bölge örgütleri kurabilirler.
(2) İlçe merkez örgütlerinin ve diğer bölge örgütlerinin nasıl kurulacağı, bunların organları ve çalışma usulleri parti tüzüğünde düzenlenir.
(3) Bir kişi, birden fazla bölge örgütünde görev alamaz.
Parti Görevlileri
19. Parti tüzüğünde, bölge örgütü bulunmayan köy ve mahalle muhtarlık bölgelerinde parti işlerini yürütecek parti görevlileri seçilmesi düzenlenebilir. Tüzükte bu görevlilerinin nasıl seçileceği de belirlenir.
Beşinci Bölüm
Meclis Grupları
Grup Kurma Hakkı
20. (1) Mecliste en az beş milletvekiline sahip olan siyasal partiler, parti grubu kurma hakkına sahiptirler.
(2) Bir siyasal partinin grup kurduğu, grup başkanı tarafından Meclis Başkanlığına yazıyla bildirilir. Bu yazıya parti grubunun iç yönetmeliği de eklenir.
(3) İç yönetmelik parti tüzüğüne aykırı olamaz. Parti grubu üyeleri iç yönetmelikteki düzenlemelerle bağlıdır.
Grup Genel Kurulu
21. Bir partinin Meclis grubunun genel kurulu, Meclisteki parti milletvekillerinin tümünden oluşur.
Grup Yönetim ve Disiplin
22. (1) Grup yönetim ve disiplin organlarının kuruluş, görev ve yetkileri, parti tüzüğüne uygun Organları olarak grup iç yönetmeliğinde düzenlenir.
(2) Grup disiplin organının hangi hallerde merkez disiplin organı ile bir arada çalışacağı, parti tüzüğünde belirtilir.
Grup Başkanı
23. (1) Parti genel başkanı parti grubunun da başkanıdır.
ve Diğer Grup Organları (2) Parti genel başkanı, Meclis üyesi değilse, grup başkanlığı konusu parti tüzüğüne uygun olarak grup iç yönetmeliği ile düzenlenir.
(3) Parti tüzüğü veya grup iç yönetmeliği, başka organ ve merciler kurulmasını öngörebilir.
Gruplarla Diğer Organlar
24. Parti gruplarının merkez karar ve yürütme organları ile uyum içinde çalışmalarını sağlayıcı kurallar, Arasındaki İlişki parti tüzüğü ile düzenlenir.
Parti Grubundan İstifa
25. Bir Partiden milletvekili seçildikten sonra Yasama dönemi tamamlanmadan önce partisinden istifa eden veya Eden veya İhraç Edilen kesin olarak partiden çıkarılma cezasıyla cezalandırılan bir milletvekili, o Yasama Dönemi tamamlanıncaya Milletvekilleri kadar bağımsız milletvekili olarak görev yapar. Böyle bir milletvekili Yasama Dönemi tamamlanıncaya kadar bakanlık ve Meclis Komitesi Başkanlığı görevi üstlenemez.
Ancak yukarıdaki paragrafta yer alan düzenleme, Yasama Dönemi sona ermeden önce yapılacak herhangi bir seçimde herhangi bir siyasal partiden aday olmayı engellemez.
Parti Yerel Kuruluş
26. (1) Yerel kuruluşların karar organlarına seçilen parti üyelerinin kuracakları gruplar ve Grupları bunların tabi olacağı kurallar, parti tüzüğüne uygun olarak merkez karar organınca saptanır.
(2) Partili belediye başkanı, kendi belediyesinin karar organındaki parti grubunun doğal üyesidir.
Altıncı Bölüm
Adayların Saptanması
Milletvekili Adaylarının
27. (1) Siyasal partilerin milletvekili genel seçimlerinde gösterecekleri adaylar ve adayların Saptanması sırası, her seçim bölgesi için, Yüksek Seçim Kurulu tarafından denetlenen ve parti tüzüğüne göre o seçim bölgesindeki delegelerin veya üyelerin oy kullanacağı, demokratik kurallara uygun ön seçimlerle belirlenir.
Ancak siyasal partilerin tüzüklerinde belirlenen istisnai durumlarda, adaylar parti meclisi tarafından belirlenir.
(2) Siyasal partiler her bir seçim bölgesinde her cinsiyetten en az % 30 (yüzde otuz) oranında aday gösterirler.
(3) Siyasal partiler, her seçim bölgesinde, o seçim bölgesindeki adayların beşte birinden fazla olmamak kaydıyla kontenjan adayı gösterebilirler. Kontenjan adaylarının sayısı, aday listesindeki sırası ve saptanma yöntemi, parti tüzüklerinde yer alan kurallara uygun olarak merkez karar organı tarafından belirlenir.
Yerel Seçimlerde
28. (1) Siyasal partilerin, yerel kuruluş seçimleri için adaylarını nasıl belirleyecekleri parti Gösterilecek tüzük ve yönetmelikleriyle düzenlenir.
Adayların Saptanması
(2) Siyasal partiler her yerel kuruluş seçiminde her cinsiyetten en az % 30 (yüzde otuz) oranında aday gösterirler.
Yedinci Bölüm
Disiplin İşleri
Disiplin Cezaları
29. (1) Siyasal partilerin disiplin organlarınca verilebilecek cezalar, kınama, partiden veya gruptan geçici olarak çıkarma ve partiden kesin olarak çıkarma cezalarıdır. Partiden veya gruptan geçici olarak çıkarma cezalarının süresi bir yılı geçemez.
(2) (A) Partili bir milletvekilinin o partinin Meclis grubundan kesin olarak çıkarılması, partiden kesin olarak çıkarılması, parti üyeliğinden kesin olarak çıkarılması da, Meclis grup üyeliğinden kesin olarak çıkarılması sonucunu doğurur.
(B) Meclis grubundan geçici olarak çıkarılan bir milletvekili, yetkili disiplin organının belirlediği süre boyunca grup çalışmalarına katılamaz.
(C) Partiden geçici olarak çıkarılan kişi, parti organlarının faaliyetlerine katılamaz ve herhangi bir karar teklifinde bulunamaz. Partiden geçici olarak çıkarılan kişiye parti içinde herhangi bir görev verilemez.
Ancak böyle bir kişinin, parti üyesi olmaktan kaynaklanan sorumluluk ve yükümlülükleri devam eder.
(3) Hangi disiplin organlarının hangi disiplin cezalarını vermeye yetkili oldukları parti tüzüğünde gösterilir.
(4) Partinin hangi organ ve mercilerince, kimler hakkında ve hangi disiplin organlarında disiplin cezası isteminde bulunabileceği ve disiplin cezalarına karşı hangi üst disiplin organına, hangi koşullarla itirazda bulunulabileceği, yasada belirtilmeyen hallerde, parti tüzüğüyle düzenlenir.
(5) Disiplin organlarınca parti üyeleri hakkında verilen kararlar gerekçeleriyle birlikte en geç on beş gün içinde ilgiliye tebliğ olunur.
Disiplin Organlarının
30. Partinin disiplin organlarının üyeleri, partinin tüzük ve yönetmeliklerine göre seçilen kişilerdir. Bu Üyeleri kişiler partiden hiçbir şekilde gelir sağlayamazlar.
Disiplin Organlarında
31. (1) Disiplin organları, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve hazır bulunanların Uygulanacak salt çoğunluğunun oyu ile karar alırlar.
Usul
(2) Disiplin organlarına sevk edilen parti üyelerine yazılı ve sözlü savunma hakkı tanınır.
Disiplin organlarına sevk edilen parti üyelerinin yazılı ve sözlü savunma haklarını nasıl kullanacakları parti tüzüğünde belirlenir. Sözlü savunma hakkı yetkili disiplin organı önünde kullanılır. Haklarında disiplin soruşturması başlatılan kişilere yazılı ve sözlü savunmalarını hazırlamaları için en az üç gün süre tanınır.
(3) Disiplin organları, sevk yazısında istenilen disiplin cezasından daha ağırını veremezler.
Disiplin İşlerine
32. Partinin hiçbir organı, disiplin organlarına sevk yetkisine sahip bulunan parti organ ve mercilerinin Müdahale Yasağı kararları ile disiplin organlarının faaliyetleri ve kararları hakkında görüşme yapamaz ve bu konularda karar alamaz.
Disiplin Cezalarına Karşı
33. (1) Partilerin disiplin organlarınca kesin olarak verilen disiplin cezalarına karşı, cezaya Dava Açma Hakkı çarptırılan milletvekili ya da parti üyesi, disiplin cezasının, yasaya, tüzüğe ya da yönetmeliğe aykırı olduğu iddiasıyla, kararın usule uygun olarak tebliğinden itibaren bir ay içinde, yetkili Kaza Mahkemesinde dava açabilir.
(2) Parti tüzüğüne cezaların nasıl affedileceğini öngören kurallar konulabilir.
Tedbir Kararı
34. (1) Partiden çıkarmayı veya geçici çıkarmayı gerektiren hallerde, disiplin cezası verilmesi için sevk kararı almaya yetkili olan parti organı, tedbir niteliğinde olmak üzere, disiplin organına sevk edilen üyenin disiplin işleminin sonuçlanmasına değin, görevlerinden geçici olarak uzaklaştırılmasını disiplin organından isteyebilir.
(2) Yetkili disiplin organı, böyle bir istem üzerine, disiplin işlerinin sağlıklı bir biçimde yürütülmesi için gerekli görürse, disipline sevk edilen kişinin, disiplin kurulunca bir karar verilinceye kadar partideki görevlerinden uzaklaştırılmasına karar verebilir.
Sekizinci Bölüm
Parti Defterleri
Tutulacak Defter ve
35. (1) Parti genel merkezi, üye kayıt defteri, karar defteri, gelen ve giden evrak kayıt Kayıtlar defteri, gelir ve gider defteri tutmak zorundadır. İlçe merkez örgütleri de gelir ve gider defteri tutmak zorundadır.
(2) Karar defteri, ilgili organın ve kurulun kararlarını tarih ve numara sırasıyla ihtiva eder. Kararlar, kararın alınmasında oylamaya katılanlar tarafından imzalanır. Genel kongrece alınan kararları da ihtiva etmesi gereken kongre tutanak özetlerinin altı, başkanlık divanı üyelerince imzalanır.
(3) Parti adına elde edilen gelirlerin nerelerden alındığı ve nerelere harcandığı gelir gider defterlerine geçirilir.
Dokuzuncu Bölüm
Örgütlerle İlgili Defter Kuralları
Kongrelerle İlgili Genel
36. Siyasal partilerin kongrelerinde uygulanacak demokratik ilkelere uygun kurallar, genel kongre için parti Kurallar tüzüklerinde, diğer kongreler içinse parti tüzük ve yönetmeliklerinde düzenlenir.
Aklama İçin Yapılacak
37. Kongrelerin doğal üyeleri, üyesi oldukları organ, kurul veya makamın aklanması için yapılan oylamalara Oylamaya Katılamayacak katılamazlar.
Üyeler
Parti Disiplin Organı
38. (1) Parti disiplin organlarında görev alanlar, genel kongre, Meclis ile yerel kuruluş karar Üyeliğiyle organlarındaki grup üyelikleri hariç, partinin diğer organ, kurul ve makamlarında görev Bağdaşmayan alamazlar.
Görevler
(2) Bir parti üyesi, birden fazla disiplin organında görev alamaz.
(3) Eşler ile ikinci dereceye kadar kan hısımları ve ikinci dereceye kadar sıhri hısımlar aynı disiplin organında görev alamazlar.
Genel Merkez ve İlçe
39. Genel merkez yönetiminde ve ilçe yönetiminde görev alanlar seçim veya atamadan itibaren bir ay içinde Yönetiminde Görev Yüksek Seçim Kuruluna bildirilirler.
Alanlarla İlgili Bildirim
ÜÇÜNCÜ KISIM
Mali Kurallar
Birinci Bölüm
Gelirler
Parti Gelir Kaynakları
40. (1) Partilerin sağlayabilecekleri gelirlerin çeşitleri aşağıda gösterilmiştir:
(A) Parti üyelerinden alınan giriş aidatı ile yıllık veya aylık aidat;
(B) Partili milletvekillerinden ve belediye başkanlarından alınan aidat;
(C) Adaylık için müracaat edenlerden alınan aidat;
(Ç) Parti yayınlarının satış bedelleri;
(D) Parti bayrağı, flaması, rozeti ve benzeri rumuzların satışından sağlanan gelirler;
(E) Parti hüviyet cüzdanlarının ve parti makbuz, defter ve kağıtlarının sağlanması karşılığı alınan paralar;
(F) Parti lokallerinin işletilmesinden elde edilen gelirler;
(G) Partice düzenlenen balo, eğlence, müsamere, konser, spor yarışması, konferans gibi faaliyetlerden sağlanan gelirler;
(Ğ) Partinin düzenlediği piyango gelirleri;
(H) Parti malvarlığından elde edilen gelirler;
(I) Özel bankalardan alınan krediler;
(İ) Bağışlar; ve
(J) Yasaya göre Devletçe sağlanan yardımlar.
(2) Parti gelirleri vergiden muaftır.
Üyelik Aidatı
41. (1) Üyeliğe giriş ve aylık veya yıllık aidatın miktarı ile partili milletvekillerinin ve ve Adaylık belediye başkanlarının ödeyeceği aidat miktarı, parti tüzüğünde belirlenir.
Katkısı
(2) Partiden aday gösterilecek olanların partiye verecekleri adaylık katkısı, parti tüzüğünde belirlenir.
Bağışlar
42. (1) Devlet bütçesinde yer alan dairelerle yerel kuruluşlar ve muhtarlıklar, Vakıflar ve Din İşleri Dairesi, kamu iktisadi kuruluşları, özel yasa ile verilen yetkiye dayanılarak kurulmuş bankalar ve diğer kuruluşlar, kamu iktisadi kuruluşu sayılmamakla birlikte ödenmiş sermayesinin herhangi bir kısmı Devlete veya bu fıkrada adı geçen kurum, idare, teşebbüs, banka veya kuruluşlara ait müesseseler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve dernekler, siyasal partilere hiç bir surette taşınır veya taşınmaz mallar veya nakit veya haklar bağışlayamaz ve bu gibi mal veya hakların kullanılmasını bedelsiz olarak bırakamazlar.
(2) Yukarıdaki fıkra dışında kalan gerçek veya tüzel kişilerin her birinin bir siyasal partiye aynı yıl içerisinde asgari ücretin otuz katını aşan miktar tutarında bağışta bulunması yasaktır. Bağış veya bağışların, bağışta bulunana veya yetkili temsilcisine veya vekiline ait olduğunun partice verilen makbuzda açıkça belirtilmesi gerekir.
Böyle bir belgeye dayanılmaksızın siyasal partilerce bağış kabul edilemez.
(3) Siyasal partiler, yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan, yabancı uyruklu kişiler ile yabancı ülkelerdeki dernek, grup ve kurumlardan hiçbir şekilde taşınır mal veya nakdi yardım veya bağış alamazlar.
Krediler
43. Partiler, bu Yasanın 42’nci maddesinin (1)’inci fıkrasında belirtilen daire, idare, teşebbüs, banka, kurum, müessese, kuruluş ve derneklerden hiç bir suretle kredi alamazlar.
Taşınmaz Mallar
44. Partiler, amaçları dışında taşınmaz mal edinemezler. Partiler, amaçları içinde olmak koşuluyla, sahip oldukları taşınmaz mallardan gelir sağlayabilirler.
Partilere Devlet Yardımı
45. (1) En son milletvekili genel seçimine katılan ve Mecliste fiilen temsil edilen siyasal partilere, en son milletvekilliği genel seçimine katılıp Mecliste temsil edilen bir partinin isim değiştirmesi sonucunda oluşan ve Mecliste temsil edilen yeni partilere ve en son milletvekili genel seçimlerinde ülke genelinde %3 (yüzde üç) oranında veya daha fazla oy almasına karşın milletvekili çıkaramayan siyasal partilere her yıl ödenmek üzere, Mali Yıl Bütçesine, Genel Bütçe Öz Gelirleri (tahmini mahalli gelirler) toplamının %0.3’ü (binde üçü) oranında ödenek konur.
(2) (A) Yukarıdaki (1)’inci fıkra uyarınca Bütçe Yasasında öngörülen ödeneğin % 15’i (yüzde onbeşi), aynı fıkra uyarınca ödenek almaya hak kazanan ve Mecliste temsil edilen siyasal partilere, her yıl bir defada ve eşit olarak ödenir.
(B) Yukarıdaki (1)’inci fıkra uyarınca Bütçe Yasasında öngörülen ödenekten,
(A) bendi uyarınca hesaplanan miktar indirildikten sonra geriye kalan ödenek, (1)’inci fıkra uyarınca ödenek almaya hak kazanan siyasal partilere, milletvekili sayıları esas alınarak ödenir. Milletvekili genel seçimlerinde ülke genelinde %3 (yüzde üç ) oranında veya daha fazla oy almasına karşın milletvekili çıkaramayan siyasal partiler, bir milletvekili çıkarmış olsalardı almaya hak kazanacakları miktarda Devlet yardımına hak kazanırlar.
(3) Yukarıdaki (2)’nci fıkranın (B) bendi gereğince yapılacak ödemeler, Bütçe Yasasının yürürlüğe girmesini izleyen otuz gün içinde başlamak üzere, aylık eşit taksitlerle yapılır.
(4) Yardımlar partinin ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılır.
(5) Partili herhangi bir milletvekilinin partisinden istifa etmesi halinde, siyasal partinin o milletvekili dolayısıyla alacağı ödenek miktarı bir sonraki genel seçimlere kadar milletvekilinin eski partisine aktarılmaya devam eder.
(6) Bir milletvekilinin ölümü, seçilmeye engel bir suçtan dolayı kesin olarak hüküm giymesi, milletvekilliğinden istifa etmesi, kısıtlanması, milletvekilliği ile bağdaşmayacak bir görevi kabul etmesi sebeplerinden biriyle milletvekilliğinin son bulması halinde, partisine bu milletvekili için ödenen Devlet yardımı, yerine başka bir milletvekili seçilene ve en geç bir sonraki milletvekilliği genel seçimlerine kadar ödenmeye devam edilir.
(7) Ara seçimde seçimi kazanan milletvekili için bağlı olduğu partiye ödenmesi gereken ödenek, bu madde kuralları çerçevesinde belirlenir.
Gelir Makbuzları
46. (1) Parti genel merkezlerinin ve örgüt kademelerinin gelirleri, parti merkez karar veya yönetim organınca bastırılan makbuzlar karşılığında tahsil edilir. Parti örgüt kademeleri, aldıkları ve kullandıkları makbuzlar dolayısıyla parti merkez karar veya yönetim organına karşı mali sorumluluk taşırlar. Parti örgüt kademelerinin bu organlardan hangisine karşı sorumlu olacağı parti tüzüğünde belirtilir.
(2) Sağlanan gelirin miktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı ve makbuzu düzenleyenin imzası, makbuzda yer alır.
33/2023
(3) Makbuzun orijinalinin beş yıl süreyle muhafaza edilmesi zorunludur. Bir partinin hükümette görev alması halinde, bu beş yıllık süre partinin hükümetten ayrıldığı tarihte işlemeye başlar. Makbuzlar, orijinallerinin taranması suretiyle dijital ve/veya elektronik ortamda da muhafaza edilebilir ve denetim maksadıyla dijital ve/veya elektronik olarak da sunulabilir. Denetim ve inceleme amacıyla talep edilmesi halinde orijinallerinin sunulması zorunludur.
İkinci Bölüm
Partilerin Harcamaları
Harcamada Usul ve
47. Parti harcamalarının nasıl yapılacağı ve parti kademeleri ile yardımcı kademelerin iç denetimlerinin Harcamalar Konusunda İç nasıl olacağı parti tüzüğü ile düzenlenir.
Denetim
Mali Sorumluluk
48. Parti tüzel kişiliği adına harcama yapan organ, makam ve kişilerin mali sorumluluklarına ilişkin ilkeler parti tüzüğü ile düzenlenir.
Üçüncü Bölüm
Mali Kuralların Yaptırımları
Hazinece El Koyma
49. (1) Siyasal partilerin bu Yasanın 40’ıncı maddesinde belirlenen kaynaklar dışındaki kaynaklardan elde ettikleri gelirler ve 42’nci maddesine aykırı olarak kabul ettikleri bağışlar, Kaza Mahkemesi kararıyla Hazineye gelir kaydedilir.
(2) Bu Yasanın 43’üncü maddesindeki kurallara aykırı olarak partilere sağlanan kredilere, Mahkeme kararı ile Hazinece el konulur ve krediyi verene karşı Hazine hiç bir yükümlülük altına girmez.
(3) Bu Yasanın 44’üncü maddesindeki kurallara aykırı olarak bir partinin taşınmaz mallara sahip olması halinde, Mahkeme kararı ile gösterilecek süre içinde mallar paraya çevrilir ve paraya Hazinece el konulur.
Dördüncü Bölüm
Parti İçi Mali Denetim
Parti Kesin Hesabı
50. Partiye ait kesin hesaplar genel kongrece, ilçe merkez örgütlerine ait kesin hesaplar ise kendi kongrelerince karara bağlanır.
Beşinci Bölüm
Yüksek Mahkemenin Denetimi ve Sayıştay İncelemesi
Kesin Hesap Örneğini Yüksek
51. (1) Partilerin genel merkezleri, genel kongrelerine sundukları kesin hesap örneğini, Mahkeme Başkanlığına Verme genel kongrenin bu konuda aldığı kararın bir örneği ve Mahkeme ve Sayıştaya mali Yükümlülüğü denetim sırasında ihtiyaç duyulacak bilgi ve belgeleri sağlayacak parti yetkilisinin adı, soyadı ve iletişim bilgilerinin bulunduğu bir yazı ile birlikte, genel kongrelerinin bitiminden itibaren en geç iki ay içinde, Yüksek Mahkeme Başkanlığına vermek zorundadırlar. Partinin yetkilendirdiği kişinin adının, soyadının ve iletişim bilgilerinin bulunduğu yazının ekinde, yetkilendirilen kişinin bu görevi kabul ettiğine dair imzalı bir yazısı bulunur.
33/2023
(2) Yukarıdaki (1)’inci fıkrada belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen siyasal partiye Mahkeme en fazla iki ay ek süre verebilir. Mahkeme, bu sürenin sonunda da yükümlülüklerini yerine getirmeyen siyasal partinin, yükümlülüklerin yerine getirilmediği dönemdeki genel başkanını ve/veya yetkilendirdiği kişiyi, aylık brüt asgari ücretin yedi katına kadar para cezasına veya beş yıla kadar ağır hapis cezasına veya her iki cezaya birden çarptırabilir.
Ancak yükümlülüklerin kısmen yerine getirilmiş olması halinde Mahkeme, sadece aylık brüt asgari ücretin üç katına kadar para cezası verebilir.
33/2023
(3) Mahkemeye ve Sayıştaya mali denetim sırasında ihtiyaç duyulacak bilgi ve belgeleri sağlayacak parti yetkilisi, her genel kongre sonrası veya iki genel kongre arasındaki sürede parti içerisinde görev değişikliği olması halinde en geç iki ay içerisinde Mahkemeye, bu maddenin (1)’inci fıkrasındaki usulle bildirir. Bu Yasa tahtındaki sorumluluk, her parti yetkilisinin kendi görev süresi ile sınırlıdır.
Anayasa Mahkemesi Olarak Görev
52. (1) Anayasa Mahkemesi olarak görev yapan Yüksek Mahkeme, kesin hesaplara ait bilgilerin Yapan Yüksek Mahkemenin belgelendirilmesini siyasal partilerden her zaman isteyebilir. Siyasal partinin bu Denetimi Yasanın 51’inci maddesi uyarınca yetkilendirdiği kişi, bu istemin gereklerini yerine getirmek zorundadır. Anayasa Mahkemesi olarak görev yapan Yüksek Mahkeme, denetimini, Sayıştayın hazırlayacağı rapora dayanarak ve evrak üzerinde yapar.
(2) Anayasa Mahkemesi olarak görev yapan Yüksek Mahkeme, ilgili siyasal partinin bu Yasanın 51’inci maddesi uyarınca yetkilendirdiği kişiden yazılı mütalaa isteyebilir.
Gerekli görürse bu kişinin sözlü açıklamalarını da dinleyebilir.
(3) Anayasa Mahkemesi olarak görev yapan Yüksek Mahkeme, denetimi sonucunda, o partinin gelir ve giderlerine ilişkin bildirimlerin doğru ve gelir ve giderlerin yasaya uygun olup olmadığına karar verir.
(4) Anayasa Mahkemesi olarak görev yapan Yüksek Mahkeme, bu Yasanın 49’uncu maddesinde sözü edilen durumlarda, o maddeye göre Kaza Mahkemesi tarafından verilebilecek tüm kararları vermeye yetkilidir.
(5) Mahkemenin bu maddedeki yetkilerini kullanarak vereceği kararlar kesindir.
İlk İnceleme
53. (1) Yüksek Mahkeme Başkanlığı, siyasal parti tarafından kendisine iletilen belgeleri incelenmek üzere Sayıştay Başkanlığına gönderir.
(2) Sayıştay Başkanlığınca görevlendirilecek denetçiler, kendilerine havale edilen kesin hesapları, bu Yasaya uygun olarak düzenlenip düzenlenmediği, devir rakamlarının doğru olup olmadığını incelerler. Gerektiğinde, ilgili siyasal partinin bu Yasanın 51’inci maddesi çerçevesinde yetkilendirdiği kişiden, bu konular hakkında doğrudan bilgi isteyebilirler. İstenilen bilgilerle bu bilgilerin dayanağını oluşturan evrak ve belgelerin geciktirilmeksizin verilmesi zorunludur.
(3) Denetçiler, düzenleyecekleri raporları Sayıştay Başkanlığına sunarlar. Sayıştay Başkanlığı da ilgili raporları kesin hesapların Sayıştay Başkanlığına havale edildiği tarihten itibaren en geç altı ay içinde Yüksek Mahkeme Başkanlığa bildirir; varsa eksiklik, hata veya tutarsızlıklar ortaya konulur.
(4) Eksikliklerin tamamlanması, hata ve tutarsızlıkların düzeltilmesi için ilgili siyasal partiye, Mahkemece, bir ayı geçmeyecek makul bir süre verilir.
(5) Kesin hesaplarda eksiklik, hata ve tutarsızlık bulunmadığının anlaşılması veya bunların usulünce giderilmesi halinde işin esasının incelenmesine karar verilir. Bu kararda parti genel merkezi ve ilçe teşkilatlarının gelir gider belgeleri ile bunların kaydedildiği defterleri ve/veya elektronik ortamdaki kesin hesaplarla ilgili her türlü kaydı göndermesi için ilgili partiye bir ayı geçmeyecek uygun bir süre verilir. İlgili siyasi partinin bu Yasanın 51’inci maddesi çerçevesinde yetkilendirdiği kişi, belge ve defterleri bu süre içerisinde göndermek zorundadır.
(6) Kesin hesaplardaki eksiklik, hata ve tutarsızlık giderilmezse, Mahkeme, ilgili siyasal partiye, 100.000.-TL (Yüz Bin Türk Lirası)’nı aşmayacak bir para cezası verir ve işin esasına geçilir.
Esasa İlişkin İnceleme
54. (1) Partilerin genel merkezleri ile ilçe teşkilatlarının gelir gider defterleri ve/veya elektronik ortamdaki kesin hesaplarla ilgili her türlü kayıt esasa ilişkin incelemenin yapılması için Sayıştay Başkanlığına gönderilir.
(2) Esasa ilişkin inceleme, siyasal partilerin gelir ve giderlerinin doğru ve yasaya uygun olup olmadığı yönlerinden yapılır. Doğruluk incelemesi, kesin hesapların dayanağını oluşturan her türlü kayıt, defter ve belgeler üzerinde yapılan incelemeyi kapsar. Yasaya uygunluk incelemesi, gelirlerin ve giderlerin bu Yasaya uygun olarak yapılıp yapılmadığını tespit etmeye yöneliktir.
(3) Görevli denetçiler, partilerin genel merkezleri ile ilçe teşkilatlarının gelir ve gider defterleri ile bunlara ilişkin belgeleri inceleyerek kesin hesaplarla karşılaştırırlar. Gerektiğinde, ilgili siyasal partinin bu Yasanın 51’inci maddesi çerçevesinde yetkilendirdiği kişiden, bu konular hakkında doğrudan bilgi isteyebilirler. İstenilen bilgilerle bunların dayanağını oluşturan evrak ve belgelerin geciktirilmeksizin verilmesi zorunludur.
(4) Denetçiler, incelemeler esnasında tespit edilen konu ve bulguları içeren taslak raporlarını Sayıştay Başkanlığına sunarlar. Sayıştay Başkanlığı taslak raporu ilgili siyasal partiye göndererek, raporun kapsamı gözetilmek suretiyle en geç iki ay içinde taslak rapordaki konular hakkındaki görüşlerini bildirmesini ister.
(5) Denetçiler, ilgili siyasal partinin görüşleri ile kendi düşüncelerini içeren esas raporlarını Sayıştay Başkanlığına sunarlar. Sayıştay Başkanlığı esas raporları Mahkemeye bildirir. Rapora alınan konularla ilgili belgelerin bir örneği ve verilmiş ise partinin cevabı rapor ekine konulur.
(6) Mahkemenin mali denetime ilişkin kararlarının bir örneği ilgili siyasal partinin genel başkanlığına ve bir örneği de Sayıştay Başkanlığına gönderilir.
(7) Kararı gönderilen parti hesaplarına ilişkin gelir gider defterleri Sayıştay Başkanlığınca ilgili partiye iade edilir.
(8) Mali denetim kararları Resmi Gazete’de yayımlanır.
Tüzük Yapma Yetkisi 54 A. Makbuzların nasıl muhafaza edileceği ve sunulacağı; mali denetim sırasında ihtiyaç duyulan bilgi 33/2023 ve belgelerin neler olduğu; kesin hesapların (gelir gider tablosunun ve bilançonun) denetimi amacıyla sunulacak bilgi ve belgeler; ve bu Yasanın Üçüncü Kısım Beşinci Bölümündeki denetim ve inceleme usulü ve bu amaçla kullanılacak matbu formlar, Bakanlıkça hazırlanıp, Bakanlar Kurulunca onaylanacak ve Resmi Gazete’de yayımlanacak bir tüzükle belirlenir.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Siyasal Partilerin Uyacakları İlkeler
Siyasal Partilerin Uyacakları
55. (1) Siyasal partilerin tüzük, program ve çalışmaları, Devletin ülkesi ve halkı ile bölünmez İlkeler bütünlüğüne, insan haklarına, halk egemenliğine, demokratik ve laik Cumhuriyete ve Atatürk ilkelerine aykırı olamaz.
(2) Siyasal partilerin tüzükleri, programları, parti içi çalışmaları ve kararları demokratik ilkelere aykırı olamaz.
(3) Siyasal partiler yabancı devletlerden yardım alamaz.
(4) Siyasal partiler Türkiye Cumhuriyetinde faaliyet gösteren bir siyasal parti ile aynı ad altında kurulamaz.
(5) Siyasal partiler Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasasının Başlangıcında belirtilen ilkelere saygı göstererek, Başlangıçta belirtildiği şekilde Türkiye Cumhuriyetinin uluslararası antlaşmalardan kaynaklanan garantörlük hakkını kabul ederler.
Üniforma Giydirme ve
56. (1) Siyasal partiler askerliğe veya savunma hizmetlerine hazırlayıcı eğitim ve öğretim faaliyetlerine girişemezler.
Güvenlik Kuvvetlerinin
(2) Siyasal partiler üyelerine ve personellerine üniforma veya üniforma niteliğinde kıyafet Görevlerini Üstlendirme Yasağı kullandıramazlar.
BEŞİNCİ KISIM
Siyasal Partilerin Kapatılması
Yetkili Mahkeme
57. Siyasal partilerle ilgili kapatma davalarında yetkili mahkeme Anayasa Mahkemesidir.
Kapatma Davası Açma Yetkisi
58. Bir siyasal partinin bu Yasanın 55’inci maddesinin (1)’inci, (2)’nci, (3)’üncü ve (4)’üncü fıkralarında yer alan kurallara aykırı amaçlar gütmesi veya faaliyette bulunması nedeniyle kapatılması için Anayasa Mahkemesinde dava açma yetkisi Başsavcılığa aittir.
Bu Yasanın
59. Anayasa Mahkemesinin bir siyasal parti hakkında kapatma kararı;
55’inci Madde (1) Parti tüzüğünün veya programının yahut partinin faaliyetlerini düzenleyen ve yetkili Kurallarına parti organları veya mercilerince yürürlüğe konulmuş olan diğer parti mevzuatının, bu Aykırılık Dolayısıyla Kapatma Yasanın 55’inci maddesinin (1)’inci, (2)’nci, (3)’üncü ve (4)’üncü fıkra kurallarına aykırı olması; veya
(2) Parti genel kongresince veya merkez karar organı veya merkez yönetim organı veya Meclisteki grup genel kurulunca, bu Yasanın 55’inci maddesinin (1)’inci, (2)’nci,
(3)’üncü ve (4)’üncü fıkra kurallarına aykırı karar alınması hallerinde verilir.
(3) Anayasa Mahkemesince kapatılan bir siyasal partinin mal ve para varlığı Hazineye intikal eder.
ALTINCI KISIM
Siyasal Partilerin Kapanması ve İsim ve Amblem Değiştirilmesi
Kapanma Kararı
60. (1) Bir partinin kapanması hakkında genel kongrece alınacak karar için yeter sayı, hazır bulunan genel kongre üyelerinin üçte ikisidir. Bu karar gizli oyla alınır.
(2) Partinin kapandığı, genel başkanlık tarafından, genel kongrece kapanma karanın alınışından başlayarak yedi gün içinde, Bakanlığa yazı ile bildirilir.
(3) Partinin tüzel kişiliği, bu yazının Bakanlıkça alınması ile sona erer.
Kapanan Partinin Mal
61. Bu Yasanın 60’ıncı maddesi uyarınca kapanan bir partinin mal varlığı, genel kongresinde hazır Varlıkları bulunan üyelerin salt çoğunluğunun oyu ile alacağı bir karar üzerine, bir diğer partiye veya kamu yararına çalışan bir derneğe devredilebilir. Aksi halde, kapanan partinin mal varlığı Hazineye geçer.
Kapanma kararlarının uygulanması, genel kongrenin görevlendirdiği bir tasfiye kurulu eliyle ve Bakanlar Kurulunun gözetim ve denetimi altında olur.
Kapanma kararını veren genel kongre, parti mal varlığının tasfiye kurulunca, kapanmanın Bakanlığa bildirilmesinden başlayarak üç ay içinde kurulacak bir partiye devredileceğine dair kararı yukarıdaki birinci paragraf uyarınca alabilir. Kararda öngörülen parti bu süre içinde kurulmazsa, kapanan partinin bütün mal varlığı hazineye geçer.
Partilerin İsim ve Amblem
62. Partiler, isim ve amblem değişikliklerini Bakanlığa ve Yüksek Seçim Kuruluna bildirdikleri tarihten Değiştirmesi itibaren, yeni isim ve amblemleri ile faaliyetlerini yürütebilirler.
YEDİNCİ KISIM
Cezalar
Oylamada Gayri Meşru Fiiller
63. Parti örgütü içerisindeki oylamalara ve bu oylamaların sayım ve dökümüne hile karıştıranlar, 2,000.-TL (İki Bin Türk Lirası)’na kadar para cezasına veya bir yıla kadar hapislik cezasına veya her ikisine birden çarptırılabilirler.
Parti Defter ve Kayıtları ile
64. Bu Yasanın 35’inci maddesinde yazılı defter veya kayıtları tutmayan veya kusur ve ihmal sonucu İlgili Ceza kaybeden parti sorumluları ile bu defter ve kayıtları bozanlar, 2,000.-TL (İki Bin Türk Lirası)’na kadar para cezasına veya bir yıla kadar hapislik cezasına veya her ikisine birden çarptırılabilirler.
Yasadışı
65. (1) Bu Yasanın 42’nci maddesine aykırı olarak bir partiye bağışta bulunan kimse ve bu bağışı Bağış ve kabul eden parti sorumlusu, 2,000.-TL (İki Bin Türk Lirası)’na kadar para cezasına veya Krediler bir yıla kadar hapislik cezasına veya her ikisine birden çarptırılabilir.
(2) Bu Yasanın 43’üncü maddesine aykırı olarak bir partiye kredi veren kimse ve bu krediyi alan parti sorumlusu hakkında da yukarıdaki fıkra kuralı uygulanır.
Mali Denetim İçin İhtiyaç
66. Bu Yasanın 52’nci, 53’üncü ve 54’üncü maddeleri gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları Duyulan Bilgi ve Belgelerin engelleyen veya Anayasa Mahkemesi veya Sayıştay tarafından istenen bilgi ve belgeleri kasten vermeyen Verilmemesi parti yetkilileri, 10,000.-TL (On Bin Türk Lirası)’na kadar para cezasına veya üç yıla kadar hapislik cezasına veya her ikisine birden çarptırılabilir.
Üniforma Giydirme ve Güvenlik
67. (1) Bu Yasanın 56’ncı maddesinin (1)’inci fıkrasında belirtilen fiilleri işleyenler, Kuvvetlerinin 5,000.-TL (Beş Bin Türk Lirası)’na kadar para cezasına veya iki yıla kadar hapislik cezasına veya her ikisine birden çarptırılabilirler.
Görevlerini Üstlendirme ile
(2) Bu Yasanın 56’ncı maddesinin (2)’inci fıkra kuralına aykırı hareket edenler, 1,000.-TL İlgili Ceza (Bin Türk Lirası)’na kadar para cezasına veya altı aya kadar hapislik cezasına veya her ikisine birden çarptırılabilirler.
SEKİZİNCİ KISIM
Genel ve Son Kurallar
Parti Toplantılarının
68. (1) Partilerin her kademe veya yardımcı kademelerinde yapacakları kapalı salon toplantıları izne tabi değildir.
İzne Tabi Olmaması
(2) Açık hava toplantıları toplantının yapılmasından en az yirmi dört saat önce, toplantının yapılacağı ilçenin kaymakamlığına bildirilir.
Mevcut Partilerin Durumu
69. Bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce kurulmuş bulunan siyasal partiler, bu Yasa uyarınca kurulmuş sayılırlar.
Geçici Madde 4 Kasım 2015 tarihinden önce kurulmuş olan siyasal partilerin, 4 Kasım 2015 tarihinden sonra 4 Kasım 2015 Sonrası İlk Mali gerçekleştirdikleri ve/veya tamamladıkları ilk genel kongrelerine ilişkin olarak geçmiş dönemi de Denetimlerde ve Makbuzlarda kapsayacak şekilde yapılacak olan Yüksek Mahkemenin mali denetimi ve Sayıştayın incelemesinde ve Yasanın Uygulanmaması makbuzlara ilişkin kurallarda Esas Yasa kuralları uygulanmaz.
33/2023
24/2025
Geçici Madde 54A maddesi uyarınca hazırlanacak olan tüzük, bu (Değişiklik) Yasasının yürürlüğe girdiği tarihten Tüzüğün Altı Ay İçinde itibaren altı ay içerisinde yürürlüğe girer.
Çıkarılması
33/2023
Yürürlükten Kaldırma ve Koruma
70. Bu Yasanın Resmi Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak Siyasal Partiler Yasası, söz konusu Yasa 10/1975 altında bugüne kadar yapılmış işlemlere halel gelmeksizin yürürlükten kaldırılır.
10/1976
26/1976
27/1981
18/1990
77/1991
69/2007
Yürürlüğe Giriş
71. Bu Yasanın 5’inci maddesinin (3)’üncü fıkra kuralları 1 Ocak 2016 tarihinden; 45’inci maddenin
(1)’inci fıkrasında yer alan “en son Milletvekili Genel Seçimlerinde ülke genelinde %3 (yüzde üç) oranında veya daha fazla oy almasına karşın milletvekili çıkaramayan siyasal partilere” sözdizisine ilişkin Devlet yardımı alınması kuralları yeni Yasama Döneminden itibaren; diğer maddeleri ise Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer.