Kuzey Kýbrýs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi’nin 23 Eylül,1996 tarihli Olaðanüstü birleþiminde kabul olunan “Menkul Kýymetler Borsasý Yasasý” Anayasa’nýn 94(1) maddesi gereðince Kuzey Kýbrýs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaþkaný tarafýndan Resmi Gazete’de yayýmlanmak suretiyle ilân olunur.
Sayý: 40/1996
MENKUL KIYMETLER BORSASI YASASININ
ÝÇDÜZENÝ
BÝRÝNCÝ KISIM
Genel Kurallar
Madde 1. Kýsa Ýsim
Madde 2. Tefsir
Madde 3. Amaç
ÝKÝNCÝ KISIM
Kuruluþ Esaslarý
Madde 4. Kuruluþ
Madde 5. Üyelik ve Üyelikte Aranacak Nitelikler
Madde 6. Menkul Kýymetler Borsasý Genel Kurulu
Madde 7. Borsa Yönetim Kurulu
Madde 8. Denetim Kurulu
Madde 9. Borsanýn Kuruluþ ve Organlarýna Ýliþkin Tüzük
ÜÇÜNCÜ KISIM
Borsa Çalýþma Esaslarý
Madde 10. Borsa Kotuna Alma
Madde 11. Borsa Ýþlemlerinin Baðlý Olacaðý Esaslar
Madde 12. Teminat
Madde 13. Uyuþmazlýklar
Madde 14. Borsalarýn Geçici veya Sürekli Kapatýlmasý
DÖRDÜNCÜ KISIM
Mali Kurallar
Madde 15. Bütçe
Madde 16. Gelirler
Madde 17. Gelir Miktar ve Oranlarýnýn Belirlenmesi
BEÞÝNCÝ KISIM
Disiplin ve Ceza Kurallarý
Madde 18. Disiplin Cezalarý
Madde 19. Suç ve Cezalar
ALTINCI KISIM
Çeþitli Kurallar
Madde 20. Kambiyo Borsasý
Madde 21. Maliye Teftiþ ve Ýnceleme Kurulunun Denetim Yetkisi
YEDÝNCÝ KISIM
Geçici Kurallar
Geçici Madde 1. Bankalarýn Ana Sözleþme ve Tüzüklerinde Deðiþiklik Yapma Yükümlülüðü Geçici Madde 2. Bakanlýðýn Üyeleri Seçme Yetkisi
Geçici Madde 3. Bakanlýðýn Yönetim Kurulu Üyelerini ve Denetçilerini Saptama Yetkisi
SEKÝZÝNCÝ KISIM
Son Kurallar
Madde 22. Yürürlükten Kaldýrma
Madde 23. Yürütme Yetkisi
Madde 24. Yürürlüðe Giriþ
MENKUL KIYMETLER BORSASI YASASI
Kuzey Kýbrýs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aþaðýdaki Yasayý yapar:
BÝRÝNCÝ KISIM
Genel Kurallar
Kýsa isim
1. Bu Yasa Menkul Kýymetler Borsasý Yasasý olarak isimlendirilir.
Tefsir
2. Bu yasada metin baþka türlü gerektirmedikçe ;
“Bakan”, Ekonomi iþleriyle görevli Bakaný anlatýr.
“Bakanlýk” Ekonomi iþleriyle görevli Bakanlýðý anlatýr.
“Borsa”, Menkul kýymetler Borsasýný anlatýr.
“Kotasyon Ücreti”, Kota alma ücretini anlatýr.
“Kurtaj”, Üyelerin borsada aracý olarak yaptýklarý her iþlem için müþterilerinden almýþ olduklarý komisyonu anlatýr.
“Takas”, Borsada gerçekleþtirilen alým ve satým iþlerinden doðan menkul kýymetlerin teslimi ve bedellerin ödenmesine iliþkin taahhütlerin yapýlmasýný anlatýr.
Amaç
3. Bu Yasanýn amacý, menkul kýymetlerin güven ve istikrar içinde iþlem görmesi için, Menkul Kýymetler Borsasýnýn kurulmasýný, Borsanýn açýk, düzenli ve dürüst þekilde çalýþmasýný ve kuruluþ, yönetim, çalýþma esaslarý ve denetimini düzenlemek suretiyle Borsanýn, sermaye piyasasýnýn ekonomik geliþmesinde etkin bir rol oynamasýný saðlamaktýr.
ÝKÝNCÝ KISIM
Kuruluþ Esaslarý
Kuruluþ
4. (1) Bu Yasada öngörülen esaslar çerçevesinde, menkul kýymetlerin alým ve satýmý, fiyatlarýn saptanmasý ve ilaný iþlerini yürütmek üzere, kamu tüzel kiþiliðine sahip bir Menkul Kýymetler Borsasý kurulur.
(2) Menkul Kýymetler Borsasý, etkinliklerini Bakanlýðýn gözetimi ve denetiminde yürütür.
(3) (A) Menkul Kýymetler Borsasý, bu Yasa ve Borsa Yönetim Kurulu Kararlarý çerçevesinde, Bakanlýkça önerilen ve Bakanlar Kurulunca üç yýllýk bir süre ile atanan Menkul Kýymetler Borsasý Baþkaný tarafýndan yönetilir. Borsa Baþkanýnýn, Maliye, Ekonomi, Finans, Bankacýlýk veya Ýþletme konusunda yüksek öðrenim görmüþ olmasý zorunludur. Borsa Baþkaný, üç yýlýn sonunda yeniden atanabilir ve görev süresi içinde, ayný yöntemle görevden alýnabilir.
(B) Borsa Baþkanýnýn ücret ve ödenekleri, Bakanlýkça hazýrlanýp, Bakanlar Kurulunca onaylanacak ve Resmi Gazete’de yayýmlanacak bir Tüzükle belirlenir.
(4) Borsa Baþkanýnýn görev ve yetkileri þunlardýr:
(A) En yüksek icra amiri sýfatýyla Menkul Kýymetler Borsasýný, bu Yasa ve Yönetim Kurulu kararlarý çerçevesinde sevk ve idare etmek;
(B) Menkul Kýymetler Borsasýný yurt içinde ve yurt dýþýnda temsil etmek ;
(C) Bu Yasa kurallarýnýn ve Borsa Yönetim Kurulu tarafýndan alýnan kararlarýn yürütülmesini saðlamak;
(Ç) Bu Yasa ile verilen görevlerin yapýlabilmesi için uygun bulacaðý önlemleri almak ve gerekli hallerde bunlar hakkýnda Borsa Yönetim Kuruluna önerilerde bulunmak;
(D) Menkul Kýymetler Borsasýnýn bütçesini hazýrlamak;
(E) Menkul Kýymetler Borsasý ile Bakanlar Kurulu arasýndaki irtibatý saðlamak;
(F) Hisse senetleri ve tahvilleri Borsaya kayýtlý þirketlerin yýllýk olaðan genel kurul toplantýlarýna veya Olaðanüstü Genel Kurul toplantýlarýna katýlmak Borsayý temsilen katýlacak kiþiyi belirlemek;
(G) Kamuoyunun bilgisine getirilmesine Borsa Yönetim Kurulunca gerek görülen Borsa iþlemlerini ve /veya sonuçlarýný, Resmi Gazete’de ve/veya diðer yerel basýn ve yayýn organlarý aracýlýðýyla yayýmlamak.
Üyelik ve üyelikte
5. (1) Menkul Kýymetler üzerinde Borsada iþlem yapmalarýna Bakanlýkça izin verilenler aranacak nitelikler arasýndan, Borsa Yönetim Kurulunca Borsa üyeliðine kabul edilen tüzel kiþiler Borsa üyeleridirler.
(2) Menkul Kýymetler Borsasýna üyelikte aranacak koþul ve nitelikler, bu üyelerin Borsa faaliyet türleri ile bu faaliyetlerinde uyacaklarý kurallar, Borsa Yönetim Kurulunca hazýrlanýp, Bakanlýkça önerilecek ve Bakanlar Kurulunca onaylanýp Resmi Gazete’de yayýmlanacak bir Tüzükle düzenlenir.
Menkul Kýymetler Borsasý
6. (1) Menkul Kýymetler Borsasýnýn, üyelerden oluþan bir Genel Kurulu bulunur.
Genel Kurulu
(2) Genel Kurul her yýl Mart ayý sonuna kadar, Borsa Yönetim Kurulunun çaðrýsý ile olaðan olarak toplanýr. Genel Kurul, beklenmedik durumlarda, Borsanýn genel politikasýnýn yeniden belirlenmesinin gerektiði hallerde, Bakanýn veya üyelerin dörtte birinin yazýlý ve gerekçeli istemi üzerine, Yönetim Kurulunun çaðrýsý ile olaðanüstü de toplanabilir.
(3) Genel Kurul, Borsanýn en üst karar organýdýr.
Borsa yönetim kurulu
7. Menkul Kýymetler Borsasý Yönetim Kurulu, Borsa Baþkaný ve Genel Kurulca kendi üyeleri arasýndan seçilecek dört üye olmak üzere beþ kiþiden oluþur. Borsa Baþkaný Yönetim Kurulunun da baþkanýdýr.
Denetim Kurulu 8
(1) Borsa Denetim Kurulu , Genel Kurulca kendi üyeleri arasýndan seçilen iki denetçiden oluþur.
(2) Denetim Kurulu, Borsanýn hesap ve iþlemlerini denetlemek ve sonuçlarýný bir raporla Genel Kurula sunmakla yükümlüdür.
Borsanýn kuruluþ ve
9. Menkul Kýymetler Borsasýnýn Genel Kurul ve Yönetim Kurulu üyeleri ile denetçilerinin ve organlarýna iliþkin Borsa görevlilerinin ;
Tüzük
(1) Seçimlerine ve görev sürelerine;
(2) Görev ve yetkilerine;
(3) Sorumluluklarýna;
(4) Ücret ve ödeneklerine;
Ýliþkin hususlar ile bunlarýn çalýþma usul ve esaslarý, Bakanlýkça hazýrlanýp, Bakanlar Kurulunca onaylanacak ve Resmi Gazete’de yayýmlanacak bir tüzükle düzenlenir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Borsa Çalýþma Esaslarý
Borsa kotuna alma
10. (1) Menkul Kýymetler Borsasýnda iþlem görecek menkul kýymetlerin Borsa kotuna alýnmasý ile ilgili usul ve esaslar, Borsa Yönetim Kurulunca hazýrlanýp, Bakanlýkça önerilecek ve Bakanlar Kurulunca onaylanýp Resmi Gazete’de yayýmlanacak bir Tüzükle düzenlenir.
(2) Genel ve katma bütçeli kuruluþlar, yerel yönetimler, kamu iktisadi teþebbüsleri ve kamu kurum ve kuruluþlarý tarafýndan çýkarýlacak menkul kýymetlerin, Bakanlýðýn istemi üzerine borsa kotuna alýnmasý zorunludur.
(3) Yabancý menkul kýymetlerin Borsa kotuna alýnmasý Bakanlýðýn iznine baðlýdýr.
Borsa iþlemlerinin baðlý
11. (1) Menkul Kýymetler Borsasýndaki alým ve satým iþlemlerine iliþkin kurallar, Borsa olacaðý esaslar Yönetim Kurulunca hazýrlanýp, Bakanlýkça önerilecek ve Bakanlar Kurulunca onaylanýp Resmi Gazete’de yayýmlanacak bir Tüzükle düzenlenir.
(2) Menkul kýymetlerin, Borsada alým ve satýmýnýn geçici olarak durdurulmasý, Borsa kotundan çýkarýlmasý, kotasyon ücretleri ile kurtaj tarifesinin saptanmasýna iliþkin ve Borsadaki alým ve satým iþlemlerinin etkin bir biçimde yürütülmesini saðlayacak diðer esaslar ile menkul kýymetlerin günlük fiyatlarýnýn oluþmasýna iliþkin bilgilerin ilan, esas ve þekilleri, Bakanlýkça hazýrlanýp, Bakanlar Kurulunca onaylanacak ve Resmi Gazete’de yayýmlanacak bir Tüzükle düzenlenir.
(3) Borsanýn takas ve saklama iþleri ile ilgili iþlemler, Borsa Yönetim Kurulu tarafýndan belirlenen esaslar çerçevesinde yürütülür.
Teminat 12
(1) Borsa üyeleri, Borsaya ve Borsa iþlemlerinden dolayý müþterilerine, takas ve saklama kuruluþlarýna verebilecekleri zararlara karþýlýk olmak üzere Kuzey Kýbrýs Türk Cumhuriyeti Merkez Bankasýna Borsa adýna nakit veya her an nakde çevrilebilen deðer veya teminat mektubu þeklinde teminat yatýrmak ve/veya vermek zorundadýrlar
(2) Yatýrýlacak teminatýn miktarý ile bu teminatlardan ödeme yapýlmasýnýn esaslarý, Bakanlýkça hazýrlanýp, Bakanlar Kurulunca onaylanacak ve Resmi Gazete’de yayýmlanacak bir Tüzükle düzenlenir.
Uyuþmazlýklar 13
(1) Borsa üyeleri arasýndaki borsa iþlemlerinden doðan uyuþmazlýklarda, Borsa Yönetim Kurulu, hakem sýfatý ile uyuþmazlýðýn çözüm merciidir.
(2) Borsa üyeleri ile müþterileri arasýndaki uyuþmazlýklar için de Borsa Yönetim Kuruluna idari yoldan çözüm için baþvurulabilir. Bu tür uyuþmazlýklar için taraflarýn doðrudan yargý organlarýna baþvuru haklarý saklýdýr.
Borsalarýn geçici veya
14. Menkul Kýymetler Borsasýnda saðlýklý piyasa oluþmasýný engelleyen durumlar olmasý halinde, sürekli kapatýlmasý Borsalarýn geçici olarak kapatýlmasýna karar verilebilir. Borsanýn üç güne kadar geçici olarak kapatýlmasýna karar vermek Borsa Yönetim Kurulu Baþkanýna aittir. Borsanýn yedi güne kadar kapatýlmasýna Borsa Yönetim Kurulu karar verebilir. Borsa Yönetim Kurulunun istemi üzerine Borsanýn onbeþ güne kadar geçici olarak kapatýlmasýna Bakanlýk; Bakanýn istemi üzerine, bir aya kadar veya daha uzun süreli geçici veya sürekli olarak kapatýlmasýna Bakanlar Kurulu karar verebilir.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Mali Kurallar
Bütçe
15. Menkul Kýymetler Borsasý, Yönetim Kurulunun önerisi üzerine, Genel Kurulca kabul edilen bir bütçe ile yönetilir. Bütçe yýlý takvim yýlýdýr.
Gelirler 16 Menkul Kýymetler Borsasýnýn gelirleri þunlardýr:
(1) Borsa üyelerinden tahsil edilecek giriþ aidatý;
(2) Borsa üyelerinden tahsil edilecek yýllýk aidat;
(3) Menkul Kýymetlerin kotasyon ücretleri;
(4) Borsa iþlemlerinin tescil ücretleri;
(5) Disiplin cezasý nedeniyle tahsil edilen paralar;
(6) Kürtaj ücretlerinden Borsa yönetimine ödenecek paylar;
(7) Borsa Yönetim Kurulunca belirlenecek diðer aidat, ücret ve tarife paylarý;
(8) Baðýþlar ve diðer gelirler.
Gelir miktar ve 17 Yukarýdaki 16’ncý maddede belirtilen gelir kalemlerinin miktar ve oranlarý ile bunlarýn oranlarýnýn belirlenmesi tahsil zaman ve þekilleri, Borsa Yönetim Kurulunca hazýrlanýp, Bakanlýkça önerilecek ve Bakanlar Kurulunca onaylanýp Resmi Gazete’de yayýmlanacak bir tüzükle düzenlenir. 16‘ncý maddenin (8)’inci fýkrasýnda belirtilen baðýþlar ve diðer gelirler, bu kuralýn dýþýndadýr.
BEÞÝNCÝ KISIM
Disiplin ve Ceza Kurallarý
Disiplin cezalarý
18. (1) Borsa Yönetim Kurulu, aþaðýda belirtilen fiil ve hareketlerde bulunanlara, aþaðýda belirtilen cezalardan birini veya birkaçýný birlikte verebilir:
(A) Uyarý cezasý gerektiren haller þunlardýr:
(a) Borsada, belirlenen usul ve esaslarýn yerine getirilmesinde kayýtsýzlýk ve dikkatsizlik göstermek;
(b) Üyelik görev ve sorumluluklarýna karþý kayýtsýzlýk göstermek veya bunlarý yerine getirmemek;
(c) Borsanýn itibarýný zedeleyici sözler sarf etmek;
(ç) Müþteri veya iþ sahiplerine gerekli ilgiyi göstermemek;
(d) Müþteri veya iþ sahipleri ile olan iliþkilerinde terbiye ve nezaket kurallarýna aykýrý harekette bulunmak.
(B) Kýnama cezasý gerektiren haller þunlardýr:
(a) Borsada, belirlenen usul ve esaslarýn yerine getirilmesinde kusurlu davranmak;
(b) Borsa kurul ve komiteleri ile ilgili olarak son toplantý tarihinde saptanan veya ilgiliye yazýlý olarak bildirilen günde yapýlan toplantýya kabul edilebilir özrü olmaksýzýn gelmemek;
(c) Borsanýn itibarýný zedeleyici asýlsýz yayýmda bulunmak;
(ç) Borsanýn çalýþma düzenini bozmak;
(d) Ýþ münasebetinde bulunduðu kiþiler hakkýnda kötü muamelede veya haksýz ithamda bulunmak;
(e) Borsa dýþýnda, borsa üyeliðinin gerektirdiði itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranýþlarda bulunmak;
(f) Bir defa uyarý cezasý verildikten sonra uyarý cezasý gerektiren yeni bir fiil iþlemek.
1 (C) Ýki Milyar Türk Lirasýna kadar para cezasý gerektiren haller þunlardýr:
(a) Borsa usul ve esaslarýnýn yerine getirilmemesinde kasýtlý davranmak;
(b) Takas Merkezine, Saklama Merkezine, müþterilerine ve iþ sahiplerine karþý taahhütlerini zamanýnda tam olarak yerine getirmemek;
(c) Ýþleme konu olan menkul kýymetler hakkýnda gerçeðe aykýrý ve yanýltýcý beyanlarda bulunmak;
(ç) Borsa iþleriyle ilgili hesap ve iþlemlerin yetkili elemanlarca denetlenmesine izin vermemek, bu görevlilere kolaylýk göstermemek ve yardýmda bulunmamak;
(d) Bir defa kýnama cezasý verildikten sonra kýnama cezasý gerektiren yeni bir fiil iþlemek.
(Ç) Borsa üyeliðinden geçici çýkarma cezasý gerektiren haller þunlardýr:
(a) Borsa üyelerine ve görevlilerine fiili tecavüzde bulunmak, küfretmek, onlarý alenen tehdit etmek, tehdit ve tahkir edici sözleri mektupla yazmak:
(b) Borsa üyelerini ve görevlilerini sýrf zor duruma düþürmek için veya kendi kusurunu örtmek amacýyla Borsaya ait belgeleri gizlemek;
(c) Bir takvim yýlý içinde Borsada en az üyelik teminatý tutarýnda iþlem yapmamak;
(ç) Yapay piyasa ve yapay fiyat teþekkül ettirme ile ilgili eylemlerde bulunmak;
(d) Bir defa para cezasý verildikten sonra, para cezasý gerektiren yeni bir fiil iþlemek.
(D) Borsa üyeliðinden sürekli çýkarma cezasý gerektiren haller þunlardýr:
(a) Genel Kurulca veya Yönetim Kurulunca gizli kalmasý karara baðlanmýþ bilgi ve belgeleri açýklamak;
(b) Borsa üyeliði sýfatý ile baðdaþmayacak þekilde utanç verici hareketlerde bulunmak:
(c) Borsa üyelerini ve görevlilerini sýrf zor duruma düþürmek için veya kendi kusurunu örtmek amacýyla Borsaya ait belgeleri tahrif veya yok etmek, Borsada boykota kalkýþmak veya hýrsýzlýk, dolandýrýcýlýk, sahtecilik, inancý kötüye kullanma veya hileli iflas gibi yüz kýzartýcý bir suçtan dolayý mahkumiyet kararý kesinleþmiþ olmak;
(ç) Bir defa Borsa üyeliðinden geçici çýkarma cezasý verildikten sonra, Borsa üyeliðinden geçici çýkarma cezasý gerektiren yeni bir fiil iþlemek.
2 (2) Cezayý gerektiren fiiller üyeler veya bunlarýn yetkili temsilcileri tarafýndan, menfaat saðlamak amacýyla yapýlmýþsa , (1)‘inci fýkranýn (C) bendinde öngörülen para cezasý 1,000,000,000.- TL (Bir Milyar Türk Lirasý)’ndan az olmamak üzere saðlanan menfaatin üç katýdýr.
Suç ve cezalar
319. Bu Yasa ve bu Yasa kurallarý uyarýnca çýkarýlacak Tüzük kurallarýna aykýrý hareket eden Borsa üyeleri ve/veya bunlarýn yetkili temsilcileri, Borsanýn açýk, düzenli ve dürüst çalýþmasýný engellerse veya iþlemlerine hile karýþtýrýrsa, bir suç iþlemiþ olurlar ve mahkûmiyetleri halinde yedi yýla kadar hapis cezasýna veya 2,000,000,000.- TL (Ýki Milyar Türk Lirasý)’na kadar para cezasýna veya her iki cezaya birden çarptýrýlabilirler.
ALTINCI KISIM
Çeþitli Kurallar
Kambiyo Borsasý
20. Menkul Kýymetler Borsasýyla birlikte veya ayrý olarak faaliyet göstermek üzere Kambiyo Borsasýnýn kurulmasý ve bu borsanýn çalýþma usul ve esaslarý, Bakanlýkça hazýrlanýp, Bakanlar Kurulunca onaylanacak ve Resmi Gazete’de yayýmlanacak bir Tüzükle düzenlenir.
Maliye Teftiþ ve 21 Menkul Kýymetler Borsasýnýn hesap, kayýt ve defterleri, Maliye Teftiþ ve Ýnceleme Kurulu Ýnceleme Kurulunun tarafýndan denetlenir. Borsa, defter, belge ve kayýtlarýný Maliye Teftiþ ve Ýnceleme denetim yetkisi Kuruluna ibraz etmekle yükümlüdür.
YEDÝNCÝ KISIM
Geçici Kurallar
Geçici Madde 1 Bankalar, Ana Sözleþme ve Tüzüklerinde aksine kural olmasýna bakýlmaksýzýn, 31.12.1997 Bankalarýn Ana Sözleþme tarihine kadar menkul kýymet alým ve satýmý yapabilir ve Menkul Kýymetler Borsasýna üye ve Tüzüklerinde olabilirler. Bankalar, 31.12.1997 tarihine kadar Ana Sözleþme ve Tüzüklerinde gerekli deðiþiklik yapma düzenlemeleri yapmakla yükümlüdür. Bu tarihe kadar gerekli düzenlemeleri yapmayan bankalar, yükümlülüðü menkul kýymet alým ve satýmýna aracýlýk edemezler.
Geçici madde
2. Bakanlýk ilk Genel Kurula kadar, Borsa üyelerinin seçimini, bu yasa kurallarýna uygun olarak, Bakanlýðýn üyeleri seçme belirleyeceði esaslar çerçevesinde yapar.
yetkisi
Geçici Madde
3. Bakanlýk, Geçici Ýkinci maddede belirlenen üyeler arasýndan Borsa Yönetim Kurulu üyelerini Bakanlýðýn Yönetim ve denetçilerini saptar.
Kurulu Üyelerini ve
Denetçilerini saptama
yetkisi
SEKÝZÝNCÝ KISIM
Son Kurallar
Yürürlükten Kaldýrma 22 Bu Yasanýn yürürlüðe girdiði tarihten baþlayarak, Menkul Kýymetler Borsasý Kararnamesi, bu R.G. Kararname uyarýnca yapýlan iþlemlere halel gelmeksizin, yürürlükten kaldýrýlýr.
EK I
Bölüm II
Sayý :104
12.9.1996
2/1996
Yürütme Yetkisi
23. Bu Yasayý, Bakanlar Kurulu adýna Ekonomi iþleriyle görevli Bakanlýk yürütür.
Yürürlüðe Giriþ
24. Bu Yasa, Resmi Gazete’de yayýmlandýðý tarihten baþlayarak yürürlüðe girer.