Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisinin 16 Mart, 1993 tarihli birleşiminde kabul olunan "Uluslararası Çalışma Örgütü (İLO)'nün İşveren Tarafından İşe Verme Hakkında 158 Sayılı Sözleşmesi (Onay) Yasası", Anayasa'nın 94 (1) maddesi gereğince, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Vekili tarafından Resmî Gazete'de yayımlanmak suretiyle ilân olunur. | |
Sayı: 17/1993
ULUSLARARASI ÇALIŞMA ÖRGÜTÜ (İL0)'NÜN İŞVEREN
TARAFINDAN İŞE SON VERME HAKKINDA 1982 TARİHLİ
158 SAYILI SÖZLEŞMESİNİN ONAYLANMASININ UYGUN
BULUNMASINA İLİŞKİN YASA
Madde 1. Kısa isim.
Madde 2. Tefsir
Madde 3. Sözleşmenin onaylanmasının uygun bulunması.
Madde 4. Yürütme yetkisi.
Madde 5. Yürürlüğe giriş.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:
Kısa isim
1. Bu Yasa, Uluslararası Çalışma Örgütü (İLO)'nün İşveren Tarafından İşe Son Verme Hakkında 158 Sayılı Sözleşmesi (Onay) Yasası olarak isimlendirilir.
Tefsir
2.Bu Yasa amaçları bakımından metin başka türlü gerektirmedikçe:
"Bakanlar Kurulu", Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulunu anlatır.
"Bakanlık", Çalışma işleriyle görevli Bakanlığı anlatır.
"Cumhuriyet Meclisi", Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi anlatır.
"Sözleşme", bu Yasa ile onaylanması uygun bulunan Uluslararası Çalışma Örgütü (İL0)'nün Cenevre’de toplanan 68. Genel Konferansında 22 Haziran 1982 tarihinde kabul edilmiş olan 158 Sayılı İşe Son Verme Sözleşmesini anlatır.
Sözleşmenin onaylanmasının
3. Cumhuriyet Meclisi, yukarıda belirtilen ve Bakanlar Kurulu'nun 15/07/1992 tarih ve E - 747 - 92 sayılı kararı ile kabul edilen bu Yasaya ekli Cetvelde metni yazılı Sözleşmenin onaylanmasını uygun uygun bulunması Cetvel bulur.
Yürütme yetkisi
4. Bu Yasa, Bakanlar Kurulu adına çalışma işleriyle görevli Bakanlık tarafından yürütülür.
Yürürlüğe Giriş
5. Bu Yasa, Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.
CETVEL
(Madde 3)
İŞVEREN TARAFINDAN İŞE SON VERME HAKKINDA
158 SAYILI SÖZLEŞME
BİRİNCİ KISIM
Uygulama Yöntemleri, Kapsam ve Tanımlar
Madde 1
Bu sözleşmenin kuralları, toplu sözleşme, tahkim kazanımları veya mahkeme kararları ile sağlanmamışsa veya herhangi başka bir türde ülkedeki uygulama ile uygun düşmemişse, yasalar ve diğer mevzuatla yürürlüğe konur.
Madde 2
(1) Bu Sözleşme, ekonomik yaşamın tüm dallarına ve tüm çalışanlara uygulanır.
(2) Bir üye ülke aşağıdaki çalışma kategorilerini bu sözleşmenin tüm veya bazı kurallarının dışında tutabilir:
(a) Belli bir süre için veya belli bir amaçla iş sözleşmesi ile işe alınmış işçiler ;
(b) Tutuklu bulunan veya önceden kararlaştırılan ve makul süre için yapılmış olan bir sözleşme süresi içinde görev yapan işçiler;
(c) Kısa bir süre için geçiçi olarak istihdam edilen işçiler.
(3)Bu sözleşmeden doğan korumadan kaçınmak amacıyla belli süreler için sözleşme ile işe almak uygulamasına karşı uygun güvenceler konur:
(4)Gerekli olması durumunda, İşveren ve İşçi örgütlerinin bulunanlarıyla danışarak bir ülkedeki yetkili makam tarafından veya uygun sistemler aracılığı ile alınan önlemlerle, çalışma kuralı ve koşulları özel olarak düzenlenmiş olup en azından bu sözleşme kadar, bütün olarak koruma sağlamış durumda olan çalışmaları kategorileri , bu sözleşme veya bazı kuralların uygulanmasından istisna edilebilir.
(5)Gerekli olması durumunda, işveren ve işçi örgütlerinin bulunanlarıyla danışarak, bir ülkedeki yetkili makam tarafından veya uygun sistem aracılığıyla, alınan önlemlerle, sınırlı kategorideki işçi belki işe alınma kurallarının ışığında doğan önemli nitelikteki özel sorunlar dolayısıyla veya işe almadaki yükümlerin doğaya hacmi nedeniyle, bu sözleşme veya bazı kuralların uygulanmasından istisna edilebilir.
(6)Bu sözleşmeyi onaylayan her ülke, İL0 (Uluslararası Çalışma Örgütü)'nün Anayasası'nın 22. Maddesi uyarınca sunacağı ilk raporda, (4) ve (5) fıkraları ışığında, istisna etme nedenleri vererek, istisna etmiş bulunduğu her kategoriyi belirtir ve sonraki raporlarında istisna ettiği kategoriler hakkındaki yasa ve uygulamaları açıklar ve bu gibi kategorilerle ilgili olarak bu sözleşmenin ne dereceye kadar uygulandığı veya uygulanabileceğini belirtir.
Madde 3.
Bu sözleşme amaçları bakımından "İşine Son verme" ve "İşten Çıkma" deyimleri, işveren tarafından işe son vermeyi anlatır.
İKİNCİ KISIM
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Uygulama Düzeyi
İşten Çıkarmanın Haklı Olması
Madde 4.
Bir işçinin işine, yeteneği, işçinin işi veya iş, kuruluş veya hizmetin sürecinin gerekleri ile ilgili geçerli bir nedeni yoksa son verilemez.
Madde 5
Başka şeyler yanında, aşağıdakiler işe son verme için geçerli nedenler değildirler:
Sendika üyesi olmak veya çalışma saatleri dışında veya, işveren rızası ile çalışma saatleri içinde, sendika eylemlerine katılmak;
İşçi temsilcisi olmak, işçi temsilcisi olarak hareket etmek veya işçi temsilcisi olarak hareket etmiş olmak;
Bir işveren hakkında, yasa ve mevzuatı ihlâli nedeniyle, dava dilekçesi dosyalamak veya dosyalanması işlerine katılmak veya yetkili yönetsel makamlara başvurmak;
Soy, renk, cins, medeni hal aile yükümleri, gebelik, din, siyasal inanç, milliyet farkı veya sosyal kök; Analık görevi nedeniyle işe gelmemek.
Madde 6.
Hastalık veya yaralanma nedeniyle geçici olarak işe gelmemek, işe son vermek için geçerli bir neden değildir.
İşe geçici olarak gelmeme halinin tamamı, ne dereceye kadar tıbbi sertifika gerektireceği ve bu maddenin (1). fıkrasının uygulanması olanaklı sınırları bu sözleşmenin 1.maddesinin değiştiği uygulama yöntemleri arasında belirlenir.
İKİNCİ BÖLÜM
Madde 7
İş veren, makul nedenlerle işçiye kendini savunma fırsatı veremeyecek durumda değilse hiçbir işçinin işine, işini yapması veya verimliliği ile ilgili olarak iddialara karşı kendisini savunmasına olanak vermeden, işine son verilemez.
İÇÜNCİ BÖLÜM
İşe Son Vermeye Karşı İtiraz
Madde 8.
(1) Haksız olarak işine son verilen bir işçi, bu işe son vermeye karşı mahkeme, iş tribünü, tahkim kurulu veya hakem gibi yansız makamlara başvurma hakkına sahip olmalıdır.
(2) Bu maddenin (I). fıkrasının uygulanması işe son vermenin yetkili makam tarafından yapılması halinde, ülke yasalarına göre değişiklikler gösterilebilir.
(3) İşe son vermeden sonra makul bir süre içinde itiraz etmeyen işçinin bu hakkını kullanmaktan vazgeçtiği var sayılabilir.
Madde 9.
(1) Bu sözleşmenin 8.maddesinde değinilen makamlara, işe son verme hakkında gösterilen nedenleri ve diğer koşulları inceleme gücü verilmeli ve işe son vermenin haklılığını saptamaya yetkili olmalıdır.
(2) İşçinin, işe son vermenin haklı olarak yapılmadığını kanıtlama yükünü tek başına taşımaması için bu sözleşmenin 1. maddesinde değinilen uygulama yöntemleri arasında aşağıdaki olanaklardan biri, diğer veya her ikisi de bulunmalıdır.
(a) Bu sözleşmenin 4, maddesinde belirtildiği gibi işe son vermenin haklı nedeninin olduğu yükümü işverene ait olur;
(b) Tarafların sağladığı kanıtlara göre ve milli yasa ve uygulamaları uyarınca, bu sözleşmenin 8 maddesinde belirtilen makamlar işe son verme nedenleri hakkında sonuca ulaşmakla yetkili olurlar.
(3) İşe son vermenin, işin uygulanmasının, kuruluşun veya hizmetin gereği olduğunun belirtilmiş olması halinde, bu sözleşmenin
8. maddesinde değinilen makamların, gerçekten bu nedenlerle mi olduğunu saptama gücü olmalı, ancak bu nedenlerin işe son vermeyi haklı saymaya yeterli olup olmadığını bu sözleşmenin 1. maddesinde değinilen uygulama yöntemleri ile yapılmalıdır.
Madde 10.
Bu sözleşmenin 8. maddesinde belirtilen makamların, işe son vermeyi haksız görürlerse ve ülkenin yasa ve uygulamaları, işe son vermeyi geçersiz ilân etme, ve/veya emretme veya işçiyi askı görevini iade etme yetkisi vermiyorsa, uygun bir tazminat ödenmesini veya başka yolla tatmin edilmesini emredebilme yetkisi bulunmalıdır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Önel Süresi
Madde 11
Önel süresince çalışmasına izin vermek işverence makul sayılmayacak kadar bir kusuru olmayan bir işçinin, işine son verileceğini makul bir süre önce bilmek veya tazminat almak hakkı vardır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Kıdem Tazminatı ve Diğer Menfaatlerin Korunması
Madde 12.
(1) İşine son verilen bir işçi, ulusal yasa ve uygulama ile aşağıdaki haklara sahip olmalıdır.
İşveren tarafından veya işverenlerin ödediklerinden oluşan bir fon tarafından ödenecek ve çalışma süresinin uygunluğu ve ücreti ile bağlantılı, bir kıdem tazminatı veya başka işten - ayrılma tazminatı alma hakkı; veya
(b) İşsizlik sigortası veya yardımı veya başka, yaşlılık ve malullük menfaati gibi, sosyal güvenlik haklarından normal olarak akla gelen haklar; veya
(c) Bu gibi hakların tümü.
(2) Bir işçi, (1). fıkranın (b) bendindeki haklardan işsizlik ödeneği almıyor diye genel nitelikli bir düzenlemenin gerektirdiği işsizlik sigortası veya yardımı ile ilgili koşulları karşılamadığı halde, (1). fıkranın (a) bendindeki haklardan işsizlik sigortası veya yardımı ile ilgili koşulları karşılamadığı halde, (1) fıkranın (a) bendinde değinilen hak ve menfaatleri kazanmış sayılmaz.
(3) Bu sözleşmenin 1. maddesinin değindiği uygulama yöntemleri ile, bulmadığı halde,
(1). fıkranın (a) bendinde değinilen hak ve menfaatleri kazanmış sayılmaz.
ÜÇÜNCÜ KISIM
BİRİCNİ BÖLÜM
EKONOMİK, TEKNOLOJİK YAPISAL VE BENZER NEDENLERLE
İŞE SON VERMEYE İLİŞKİN KURALLAR
İşçi Temsilcileri İle Danışma
Madde 13
(1) Ekonomik, teknolojik, yasal veya benzer nitelikteki nedenlerle işe son verme niyetindeyse aşağıdakileri yerine getirmelidir:
Tasarlanan işe son verme nedenlerini işine son verileceklerin sayı ve kategorilerini ve hangi sürede uygulamanın yer alacağıyla ilgili bilgileri uygun bir zamanda ilgili işçi temsilcilerine sağlamalıdır;
(b) Ulusal yasa ve uygulama uyarınca, ilgili işçi temsilcilerine, en erken bir zamanda işe son vermeyi geri aldırma veya en aza indirme ve başka iş bulma gibi ilgili işçilere işe son vermenin kötü etkilerini giderme önlemleri üzerinde danışmalarda bulunma fırsatı verilmelidir.
(2) Bu maddenin 1. paragrafının uygulanabilirliği bu sözleşmenin 1. maddesinde değinilen uygulama yöntemleri ile işine son verilmesi düşünülen işçilerin en az belirlenmiş bir sayı veya toplam iş gücünün belli bir oranı ile sınırlanabilir.
(3) Bu madde amaçları bakımından "işçi temsilcileri" tanımı, 1971 işçi temsilcileri Sözleşmesi uyarınca ulusal yasa ve uygulama ile tanınan işçi temsilcilerini anlatır.
İKİNCİ BÖLÜM
Yetkili Makama Başvurma
Madde 14.
(1) Ekonomi, teknolojik, yapısal ve benzer nitelikteki nedenlerle işe son vermeyi düşünen bir işveren, ulusal yasa ve uygulama uyarınca yetkili olan makama, işe son vermelerin nedenlerini, etkilenecek işçilerin sayı ve kategorilerini ve hangi süre içinde işe son vermelerin yapılmasını düşündüğü hakkında yazılı bir açıklama dahil, en kısa zamanda, ilgili bilgi vererek başvurmalıdır.
(2) Ulusal yasa veya uygulama bu maddenin 1. paragrafını işine son verilmesi düşünülen işçilerin en az belirlenmiş bir sayı veya işgücünün belli bir oranı ile sınırlanabilir.
(3) En az ulusal yasa veya kuralların belirleyeceği bir süreyi işveren, bu maddenin (1). fıkrasında değinilen işe son vermelerle ilgili yetkili makama, işe son vermelere başlamadan önce vermelidir.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Son Kurallar
Madde 15
Bu Sözleşmenin resmi onayı İLO (Uluslararası Çalışma Bürosu) Genel Sekreterliğine kaydedilmesi için bildirilir.
Madde 16.
(1) Bu Sözleşme, yalnız onayı İL0 (Uluslararası Çalışma Bürosu) Genel Sekreterliğine kaydedilmiş olan üyeleri bağlar.
(2) Bu Sözleşme iki üyenin onama belgelerinin Genel Müdür tarafından tescil edilmesi tarihinden on iki ay sonra yürürlüğe girecektir.
(3) Daha sonra bu sözleşme, her üye hakkında kendisinin onama belgesinin tescilinden itibaren on iki ay sonra yürürlüğe girecektir.
Madde 17.
(l) Bu Sözleşmeyi onaylamış olan bir üye, bir yasa ile bu sözleşme ilk yürürlüğe girdikten on ay sonra, İL0 Genel Sekreterliğine bilgi vererek, Sözleşmeyi reddedebilir.Bu reddedişten bir yıl geçmeden, reddediş yürürlüğe girmez.
(2) Bu Sözleşmeyi imzalamış olan ve yukarıdaki paragraf uyarınca on yıl bitiminden sonraki yıl içinde bu maddede belirtilen reddetme hakkını kullanmamışsa, bir on yıl daha bu sözleşme ile bağlı olur ve bundan böyle bu madde kuralları uyarınca reddetme hakkını her biten on yıllık süreden sonra kullanabilir.
Madde 18.
(1) İLO (Uluslararası Çalışma Bürosu) Genel Sekreteri tüm İLO (Uluslararası Çalışma Örgütü) üyelerine kendisine bildirilip kaydettirilen onaylaması ve reddetmeleri bildirir.
(2) İkinci onaylanan örgüt üyesi, örgüt üyelerine bildirilirken Genel Sekreter örgüt üyelerinin dikkatini sözleşmenin yürürlük kazandığı uyarısın da bulunur.
Madde 19.
İLO (Uluslararası Çalıma Bürosu) Genel Sekreteri, önceki maddeleri uyarınca, onaylama ve reddetmelerin ayrıntılarını Birleşmiş Milletler Anayasası'nın 102. maddesi uyarınca kaydedilmek üzere Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine bildirir.
Madde 20.
İLO (Uluslararası Çalışma Bürosu) Yönetim Organı gerekli gördüğü zamanda, bu sözleşmenin işlemesi hakkında Genel Kurul'a rapor sunar ve tam veya kısmen değiştirilmesi konusunu Genel Kurul'un gündemine koymayı inceler.
Madde 21.
(1) Genel Kurul, yeni bir sözleşme kabul ederek, bu sözleşmeyi tam veya kısmen değiştirirse,
(a) Değiştirilmiş yeni sözleşmeyi bir ülkenin onaylanmasıyla, ipeo juro (hukukun doğal sonucu olarak), 17. Maddedeki kurallara bakılmaksızın, yeni değiştirilmiş sözleşme yürürlük kazandığı anda bu sözleşmenin derhal reddini içerir.
(b) Yeni değiştirilmiş sözleşme yürürlüğe girdikten sonra bu sözleşme. üyelerin onaylamasına açık değildir.
(2) Bu Sözleşme, buradaki şekli ile, değiştirilmiş sözleşmeyi onaylamayan fakat bunu onaylamış olanlar için yürürlükte kalır.
Madde 22.
Bu Sözleşmenin İngilizce ve Fransızca metinleri eşit değerdedir.