SU ORTAMLARININ VE SULAK ALANLARIN KORUNMASI TÜZÜĞÜ
(27.11.2018 – R.G. 176 – EK III – A.E. 987 Sayılı Tüzük)
ÇEVRE YASASI
(18/2012 ve 30/2014 Sayılı Yasalar)
47 Maddeler Altında Yapılan Tüzük
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu, Çevre Yasasının 47’nci maddesinin 13’üncü fıkrasının kendine verdiği yetkiyi kullanarak aşağıdaki Tüzüğü yapar.
Kısa İsim Tefsir
1. Bu Tüzük, Su Ortamlarının ve Sulak Alanların Korunması Tüzüğü olarak isimlendirilir.
BİRİNCİ KISIM
GENEL KURALLAR
2. Bu tüzükte metin başka türlü gerektirmedikçe;
“Alıcı Ortam” Atıkların bırakıldığı, emisyonların
yayılabildiği hava, su ve toprak ortamları ile bu ortamlarla ilişkili ekosistemlerini anlatır.
“Atık” Her türlü üretim ve tüketim faaliyetleri sonunda fiziksel kimyasal ve bakteriyolojik özellikleri ile karıştıkları alıcı ortamların doğal bileşim ve özelliklerinin değişmesine yol açarak dolaylı ve doğrudan zararlara yol açabilen ve ortamın kullanım potansiyelini etkileyen katı, sıvı veya gaz halindeki maddelerle atık enerjiyi anlatır.
“Atık Su”, Evsel ,endüstriyel, tarımsal ve diğer kullanımlar sonucunda kirlenmiş veya özellikleri kısmen veya tamamen değişmiş sular ile maden ocakları ve bakır hazırlama
tesislerinden kaynaklanan sular ve yapılaşmış kaplamalı ve kaplamasız şehir, kasaba ve kırsal bölgelerden cadde, sokak, otopark ve benzeri alanlardan yağışların yüzey ve yüzey altı akışa dönüşmesi sonucunda gelen suları anlatır.
“Atık Su Altyapı Tesisleri” Evsel ve/veya endüstriyel atık suları toplayan kanalizasyon sistemi ile atık suların arıtıldığı ve arıtılmış atık suların nihai bertarafının sağlandığı sistem ve tesislerin tamamını anlatır.
1
“Artık Su Arıtımı” Suların çeşitli kullanımlar sonucunda atık su haline dönüşerek yitirdikleri fiziksel, kimyasal ve
bakteriyolojik özelliklerinin bir kısmını veya tamamını tekrar kazandırabilmek ve/veya boşaldıkları alıcı ortamın doğal fiziksel, kimyasal bakteriyolojik ve ekolojik özelliklerini değiştirmeyecek hale getirebilmek için uygulanan fiziksel, kimyasal ve biyolojik arıtma işlemlerinin birini veya tümünü anlatır.
“Atık Su Kaynakları” Faaliyet ve üretimleri nedeniyle atık suların oluşumuna yol açan konutlar, ticari binalar, endüstri kuruluşları, maden ve taş ocakları, bakır yıkama tesisleri, kentsel bölgeler, tarımsal alanlar, sanayi bölgeleri, atölyeler, hastaneler ve benzeri kurum, kuruluş ve işletmeler ve alanları anlatır.
"Bakanlık", Çevre Koruma Dairesi'nin bağlı olduğu
Bakanlığı anlatır.
“Çevre” Canlıların yaşamları boyunca ilişkilerini sürdürdüğü fiziksel, biyolojik ve sosyo-kültürel ortamı anlatır.
“Çevre Koruma” Çevresel varlığın ve ekolojik dengenin yok olması tahribini ve bozulmasını önlemeye, mevcut
bozulmaları gidermeye, Çevre Kalitesini iyileştirme ve
geliştirmeye yönelik çalışmaların tümünü anlatır.
“Çevre Kirliliği” Çevrede meydana gelen ve canlıların
sağlığını, çevresel varlığı ve ekolojik dengeyi bozabilecek her türlü olumsuzluğu anlatır.
"Daire", Çevre Koruma Dairesi'ni anlatır
“Doğal Kaynaklar” Bitki, hayvan ve mikroorganizma gibi
canlı varlıkları ve bunların bağımlı olduğu hava, su ve toprak gibi cansız çevre unsurlarını anlatır.
“Ekolojik Denge” İnsan ve diğer canlıların varlık ve
gelişmelerini sürdürebilmeleri için gerekli olan koşulların tümünü anlatır.
“Flora ve Fauna” Jeolojik ya da yöre ile ilgili olan hayvan ve/veya hayvanlar ile bitki ve/veya bitkileri anlatır.
“Sulak Alan” Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suları durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, gelgit bölgelerinde suların çekildiği dönemlerde su seviyesi 6m’yi aşamayan deniz kesimlerini de kapsayan bütün bataklık, turba ve suyla kaplı alanları anlatır.
“Su Ortamları” Sulak alanlar da dahil olmak üzere tüm
yüzeysel sular ve yeraltı sularını ifade eder.
“Su Toplama” (Impound) Hidroelektrik enerji üretimi, içme suyu sağlanması veya sulama gibi amaçlarla su toplanması ve depolanmasını ifade eder.
2
İlkeler
“Su Toplama Havzası” (Drenaj Havzası) Yağış sularının
belirli bir çıkışa doğru sürekli olarak akmasını sağlayan arazi parçasını anlatır.
“Su Tutma Havzası” Yağış sularını alıp toplayan drenaj
havzasını anlatır.
“Otrofikasyon” Atıklarla gelen aşırı besin maddelerinin vejetasyonu uyarmasıyla göllerin çözünmüş oksijen yokluğu sonucunda ölmesine kadar gidebilen yaşlanma sürecini
anlatır.
İKİNCİ KISIM
İLKELER
3. (1) Kıta içi yüzeysel suların, yeraltı sularının ve deniz sularının çeşitli kullanım amaçlarına göre
sınıflandırılmasını sağlayacak su kalitesi kriterleri
çerçevesinde su kirliliğinin en yoğun olduğu bölgelerin saptanması ve alınacak tedbirlerin öncelikle
belirlenmesi esastır.
(2) Sulak alanlar ülkemizin temel ekolojik sistemlerinden olup doğal yapılarının korunması ve bozulanların
doğal haline dönüştürülmesi esastır. Bu tüzükte tanımı
yapılan sulak alanların sınıflandırılması Tablo.1’de
gösterilmiştir.
(3) Su ortamlarının kalite sınıflandırılması akarsu, göl baraj rezervuarlarında biriktirilen kıta içi yüzeysel
suların kalitelerine göre yapılan sınıflama Tablo.2’de
gösterilmiştir.
(4) Sulak alanlar genel olarak birer su ortamı oldukları için su ortamları içerisindeki yeri ve önemi esas alınarak su ortamlarının korunması için alınacak önlemler ve
aranan standartlar sulak alanlar için de aynen
uygulanacaktır.
(5) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde bulunan sulak alan özelliğindeki önemli yerler Tablo.3’de gösterilmiştir.
Ayni şekilde bu sulak alanlar (Tablo.3’de verilmiş
olan) Ek-1’deki harita da gösterilmiştir. Tablo.3 ve Ek- 1’de gösterilmiş olan sulak alanların korunmaları esas
olup, her biri için gerektiği zaman Çevre Koruma
Dairesi tarafından “Koruma Planları” hazırlanır.
(6) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetindeki su kaynakları
aşağıdaki gibi sınıflandırılır.
1. Yeraltı su kaynakları ve aküferler
2. Akarsular
3. Pınarlar
4. Barajlar ve Göletler
5. Doğal göller ve doğal sulak alanlar
3
18/2012 30/2014
Burada (1). sırada verilmiş olan yeraltı su kaynakları
ve aküferler dışında verilmiş olan akarsular, pınarlar, barajlar ve göletler, doğal göller ve doğal sulak alanlar birer su ortamı ve sulak alan özelliği taşımaktadırlar.
Bu kaynakların korunmaları esas olup, gerektiği zaman
Çevre Koruma Dairesi tarafından ilgili diğer dairelerle istişare edilerek “Koruma Planları” hazırlanır.
(7) Tablo.3 ile Ek-1 de gösterilmiş olan sulak alanlar bu tüzük kuralları çerçevesinde korunmaya alınmış
sayılır. Bununla beraber burada belirlenmiş sulak
alanlar dışındaki bazı sulak alan özelliğindeki yerler
sulak alan olarak Çevre Koruma Dairesi tarafından ilan
edilerek bu tüzük kapsamına alınabilir.
(8) Su Ortamlarına ilişkin Koruma Planları hazırlanırken havza boyutlarının belirlenmesinde aşağıdaki özellikler dikkate alınır:
1. Bölgenin topografik yapısı
2. Su ortamının kalite sınıfı
3. Bölgenin bitki örtüsü
4. Bölgede yapılan tarımsal faaliyetler
5. Bölgede yapılan diğer üretim faaliyetleri
6. Bölgenin imar ve yapılaşma yönünden durumu
7. Bölgenin nüfus yapısı ve sosyo ekonomik
durumu
(9) Su Ortamlarının kalite sınıfları belirlenirken Çevre
Yasasının 18’inci, 19’uncu ve 20’inci, maddeleri
altında hazırlanmış tüzüklerdeki koşullar esas alınır.
Kıta içi Yüzeysel Suların Sınıflandırılması
ÜÇÜNCÜ KISIM
Su Ortamlarının Kalite Sınıflandırılması
4. (1) Akarsu, göl, gölet baraj rezervuarlarında biriktirilen kıta içi yüzeysel suların kalitelerine göre yapılan
sınıflama aşağıda verilmiştir.
(A) Yüksek kaliteli su (I’inci sınıf)
(B) Az kirlenmiş su (II’inci sınıf)
(C) Kirli su (III’üncü sınıf)
(D) Çok kirlenmiş su (IV’üncü sınıf)
(2) Tablo 2’deki sınıflandırma için geçerli su kalite
parametreleri ve bunlara ait sınır değerleri, sınıf I, II, III, ve IV için ayrı ayrı gösterilmiştir. Bir su
kaynağının bu sınıflardan herhangi birine dahil
edilebilmesi için bütün parametre değerleri o sınıf için verilen parametre değerleriyle uyum halinde
bulunmalıdır. Yukarıda (1)’inci fıkrada belirtilen kalite sınıflarına karşılık gelen suların aşağıda belirtilen su ihtiyaçları için uygun olduğu kabul edilir.
(A) Yüksek Kaliteli Su (I.sınıf)
4
Göl Sularının 5. Kalite Sınıflandırılması
a) Yalnız dezenfeksiyon ile içme suyu temini
b) Dinlenme ve eğlence amaçları (yüzme gibi vücüt
teması gerektirenler dahil)
Göl Sularının 6. Alıcı Ortam Standartları
c) Alabalık üretimi
d) Hayvan üretimi ve çiftlik ihtiyacı
e) Sulama suyu ihtiyacı ile gıda sanayinde
Yeraltı Sularının 7. Sınıflandırılması
kullanılan sulardır.
(B) Az Kirlenmiş Su. (II.sınıf)
a) İleri veya uygun bir arıtma ile içme suyu temini
b) Rekreasyonel amaçlar
c) Alabalık dışında balık üretimi
d) Sulama suyu kriterlerini sağlamak koşuluyla
sulama suyu olarak
e) I.sınıf dışındaki bütün kullanımlar
(C) Kirlenmiş Su: (III.sınıf)
Gıda, tekstil gibi kaliteli su gerektiren endüstriler
hariç olmak üzere uygun bir arıtmadan sonra
endüstriyel su temininde
(D) Çok Kirlenmiş Su: (IV.sınıf)
Çok kirlenmiş sular yukarıda I,II,III. sınıfları için
verilen kalite parametreleri bakımından daha
düşük kalitedeki yüzeysel suları ifade eder.
Çeşitli amaçlarla kullanılan göl, gölet ve baraj
rezervuarlarının kalite özellikleri ve sınıflandırılması madde
4. çerçevesinde yapılır. Ancak göl ve baraj rezervuarları için Tablo 4’de verilen çözünmüş oksijen konsantrasyonları ve oksijen doygunluk yüzdeleri esas alınmaz.
Tablo 5’de göl, gölet ve baraj rezervuarlarının en önemli tehdit unsuru olan ötrofikasyon (bataklık başlamadan önceki durum) olayının kontrolu için azot ve fosfor sınırlandırılması getirilmektedir. Bataklık özelliğindeki doğal ve durgun sulak alanlar bu madde kapsamına alınmaz.
Yeraltı sularının kalitelerine göre tanımlanan sınıflar aşağıda verilmiştir.
(1) I’nci sınıf yeraltı suları yüksek kaliteli yeraltı suları
içme suyunda ve gıda sanayinde kullanılabilen yeraltı
sularıdır. I. sınıf yeraltı suları gerektiğinde uygun bir dezenfeksiyon işleminden sonra içme suyu olarak
kullanılabilirler. Sadece havalandırma ile gerekli
oksijenin sağlanması şartıyle sınıf I. yüzeysel sulara ait kalite parametrelerini sağlayan yeraltı suları olarak
kabul edilir.
5
Yeraltı Suları 8. Sınıflarının Belirlenmesi
(2) II‘nci sınıf yeraltı suları, orta kaliteli yeraltı suları: Bir arıtma işleminden sonra içme suyu olarak
kullanılabilecek sulardır. Bu sular tarımsal sulamada
ve hayvan yetiştiriciliğinde hayvanlar için içme suyu
I.,II., ve III Sınıf veya sanayide soğutma suyu olarak herhangi bir arıtma işlemine gerek duyulmadan kullanılabilir. II’inci sınıf yüzeysel sulara ait kalite parametrelerin sağlayan sular II’inci sınıf yeraltı suları olarak kabul edilir. Ancak demir, amonyum, mangan ve çözünmüş oksijen için
konulmuş sınırların bu sınıfa giren sularda sağlanması
gerekli değildir.
Yeraltı Suyu
(3) III’üncü sınıf yeraltı suları düşük kaliteli yeraltı sularıdır. Bu suların kullanım yerleri ekonomik
teknolojik ve sağlık açısından sağlanabilecek arıtma
derecesi ile belirlenir.
(1) Yeraltı sularının sınıflarının belirleme işlemi
yapılıncaya kadar yeraltı suyu çekilen bütün kuyular
numune alma noktalarıdır. Numune alma sıklığı
minumum süresi, uygulanacak analizler ve
karakteristik değer belirlenmesi numune alma ve analiz
metodları usulüne göre yapılır.
(2) Numune alma noktalarının sınıflandırılmasında sadece üç sınıf I. sınıf yeraltı suları; II.sınıf yeraltı suları ve
III. sınıf yeraltı suyu göz önüne alınır.
Yüzeysel Sularla İlgili Kirletme Yasakları
DÖRDÜNCÜ KISIM
Su Kalitesine İlişkin Planlama ve Yasaklar
9. İçme ve kullanma suyu rezervuarlarının ve su kaynaklarının korunmasında her kaynak için özel tedbirler getirilinceye kadar aşağıda verilen ilkeler ve koruma alanları geçerlidir.
(1) İçme ve kullanma suyu rezervuarı içinde ve civarında suların kirlenmesine neden olacak faaliyetler
yapılamaz.
(2) Çöp, moloz gibi atıklar bu tür su kaynaklarına atılamaz ve atılmasına izin verilmez.
(3) Akaryakıt ile çalışan kayık motor ve benzeri araçların kullanılmasına izin verilmez, istisnai durumlarda
akaryakıt ile çalışacak su araçlarının kullanılmasına
Çevre Koruma Dairesi Müdürlüğü izin verebilir.
(4) İçme kullanma suyu rezervuarının su toplama
havzaları içinde bulunan devlete, belediyelere ve
kamuya ait araziler koruma alanları için verilen
kısıtlamalara tabidir.
(5) Yüzme, balık tutma ve her türlü avlama ve piknik
yapmaya; su alma noktasına 300 m’den daha yakın
olan yerlerde izin verilmez.
6
Mutlak Koruma 10. Alanı Kısa Mesafeli 11. Koruma Alanı
(1) Yüzeysel suların içme ve kullanma suyu
rezervuarlarının maksimum su seviyesinden itibaren
100m genişliğindeki şerit mutlak koruma alanıdır.
(2) Bu alan içerisinde içme ve kullanma suyu projeleri
hariç hiçbir yapı yapılamaz.
Orta Mesafeli 12. Koruma Alanı
Yüzeysel suların içme ve kullanma suyu rezervuarlarının mutlak koruma alanı sınırından itibaren 100m genişliğindeki şerit kısa mesafeli koruma alanı sayılır ve bu alan içinde;
(1) Turizm, iskan ve sanayi yerleşmelerine izin verilmez.
(2) Çöp ve moloz birikintisine izin verilmez.
(3) Madde 10 (2) de anılan mecburi teknik tesislerle kültür
ve tabiat varlıklarını koruma kapsamına giren
uygulamalar dışında herhangi bir uygulama yapılamaz.
(4) Sıvı ve katı depolama ve mezarlık kurulmasına izin
verilmez.
(5) Bu alanın rekreasyon ve piknik amacı ile
kullanılmasına dönük kamu yararlı ve günü birlik
turizm ihtiyacına cevap verecek sökülüp takılabilir
elemanlardan meydana gelen geçici nitelikte
kırkahvesi, büfe ve benzeri tek katlı yapılara, çevre
düzeni yapılmış ve uygulama planlarına ve plan
kararlarına uygun olarak izin verilebilir.
(6) Yukarıda (5)’inci fıkrada belirtilen yapıların kapalı kısmının alanı 50 m2’yi geçemez.
(7) Suni gübre ve tarım ilaçları kullanmamak şartı ile ve hayvancılık hariç olmak üzere diğer tarımsal üretim
faaliyetlerine izin verilebilir.
(8) İmar planı gereği yapılacak yolların bu alandan
geçecek olan kısımlarında sadece ulaşımla ilgili
fonksiyonlara izin verilebilir.
İçme ve kullanma suyu rezervuarının kısa mesafeli koruma alanı sınırından itibaren 1 km genişliğindeki şerittir. Bu alanlardaki koruma tedbirleri aşağıda belirtildiği gibidir:
(1) Bu alanda hiç bir sanayi kuruluşuna izin verilmez.
(2) Bu alanda yapılacak ifrazlardan sonra elde edilecek her parsel 500 m2’den küçük olmaz.
(3) Bu alanda bulunan parsellerde inşaat kat sayısı 2 kattan fazla olamaz. Ayni zamanda inşaat alanı, arazinin
zeminde %25’ini ve bina toplam yüksekliği h:6,50
m’yi aşamaz.
(4) Atık sular sulama suyu kalite kriterlerine uygun olarak arıtıldıktan sonra kullanılabilir.
(5) Hiçbir şekilde maden ve taşocağı açılmasına ve
işletilmesine izin verilmez.
(6) Bu yörede suni gübre ve tarım ilaçları kullanmamak
şartı ile tarım yapılabilir.
(7) Bu yörede çöp dökme ve imha alanlarına izin
verilmez.
7
Uzun Mesafeli 13. İçme ve kullanma suyu rezervuarının yukarıda tanımlanan koruma alanlarının dışında kalan su toplama havzasının tümü uzun mesafeli koruma alanıdır. Bu alanda aşağıda belirtilen
Koruma Alanı
Göllerle İlgili
14. koruma tedbirleri alınır.
(1) Bu alanda kirletici nitelik taşıyan sıvı, gaz, ve katı
18/2012 30/2014
atıklar üreten yeni sanayi kuruluşlarına izin verilmez.
(2) Uzun mesafeli koruma alanında yerleşik bulunan
Yeraltı Sularının 15.
Kullanımı İle İlgili Kirletme Yasakları ve Düzenlemeler
mevcut tesislerin ise bu koruma alanından
uzaklaştırılmaları esastır.
(3) İçme ve kullanma suyu rezervuarının bağlı olduğu
derelere hiç bir suretten atık su veya atık deşarj
yapılamaz. Bu tüzüğün yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren 10’uncu maddenin (2)’nci fıkrasında
belirtilenlerin dışında ve 11’inci maddenin (1)’inci
fıkrasında belirtilen türdeki sanayi kuruluşlarına izin verilmez.
18/2012 30/2014
(4) İçme ve kullanma suyu rezervuarının havadan ve
erozyon nedeniyle topraktan kirlenmesine karşı gerekli
tedbirlerin alınması sağlanır.
(5) Bu yörede kontrollü çöp toplama, imha alanlarının
kurulması yerel idarece, Çevre Koruma Dairesinden
uygun görüş alındıktan sonra yapılabilir.
İçme ve kullanma suyu dışındaki amaçlarla yapılmış
rezervuarlar ile bu amaçlar dışında kullanılan göl ve göletlere arıtılmamış evsel nitelikli artık sular verilemez. Arıtılmış evsel atık suların tam arıtma ilkelerine göre sağlamaları gereken deşarj standartları Çevre Yasasının 18’inci maddesi ve buna bağlı tüzükteki koşullara uygun olmalıdır. Alınan tedbirlere rağmen alıcı ortam olarak göl sularının kalitesi Tablo 6’da verilmiş olan ve gerekli düzeye ulaşmadığı
takdirde Çevre Koruma Dairesi Müdürlüğü bir havza su
kalitesi düzenleme planı hazırlanması için Su İşleri Dairesi Müdürlüğü ve Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili Daireleri arasında koordinasyonu sağlar. Bu yolla hazırlanacak
koruyucu plana uyulması esastır.
Yeraltı sularının kullanımı ile ilgili yetki ve sorumluluklar Su İşleri Dairesi ve Jeoloji Maden Dairesi Müdürlüğüne
verilmiştir. Ancak aşağıdaki tedbirlerin alınması
gerekmektedir.
(1) Yeraltı suyu hangi sınıftan olursa olsun kalitesinde meydana gelen değişiklik ve bozulmalarda, kirletici
kaynak belirlenir, ve kirleticilere Çevre Yasasının amir hükümleri uygulanır.
8
64/1987 28/1989 82/2007
(2) Bütün deniz kıyısı bölgelerinde yeraltı suyu kalitesinin korunması amacıyla tuzlu su girişimini önleyecek
emniyetli çekim pitlerinin yapılması gereklidir.
Emniyetli çekim değerinin aşılmasına yol açan kaçak
kuyular, Su İşleri Dairesi ile Jeoloji ve Maden Dairesi tarafından belirlenerek kapatılır. Bu işlemi yapan
gerçek ve tüzel kişilerin eylemi kirletme yasağı
kapsamına girer ve haklarında Çevre Yasasının 78’inci
madde kuralları uygulanır.
(3) Kalıcı nitelikteki kirleticilerin uzun süreler sonunda kuyu ve drenlerden ortaya çıkması muhtemel
olduğundan, bunlar hiçbir şekilde çevresel ortama
verilemezler.
(4) I’inci sınıf yeraltı suları ve II’nci sınıf yeraltı sularının alındığı kuyu, pınar ve infiltrasyon galerilerinin toplu içme suyu temini amacıyla kullanılanlarına 50
metreden de yakın mesafelerde hiçbir yapıya, katı ve
sıvı atık boşaltımına ve geçişe izin verilmez.
(5) Koruma alanlarının büyüklüğü yerel şartlar dikkate
alınarak idarece azaltılabilir veya artırabilir.
(6) Atık sularda veya yağmur suları ile çözünecek yeraltı suyuna taşınabilecek nitelikteki maddeler yeraltı suyu
besleme havza içerisinde zemine doğrudan
depolanamaz.
(7) Yeraltı sularının kirlenmemesi için tedbir almak
amacıyla her türlü kimyasal madde, proses ve arıtma
çamurları ve çöp çürütme tankları özel atıklar ve
benzeri maddelerin depolama tankları sızdırmaz
nitelikli olarak yapılmalıdır.
(8) Atık sularla sulama yapıldığı takdirde sulama suyu
miktarı ve sulama programı bu suların yeraltı suyuna
sızarak kalıcı bir kirlenmeye yol açma tehlikesini en
aza indirecek şekilde düzenlenir.
(9) Özellikle yeraltı sularının içme suyu amacıyle
kullanıldığı yörelerde, kullanılan tarım ilaçlarının
doğal şartlarda parçalanabilir ve canlılarda uzun süreli birikimi yapmayacak türden olması gerekir. Bunların
kullanımı konusunda Tarımsal İlaçlar Yasasındaki ve
bu yasaya bağlı tüzüklerdeki koşullara uymak esastır.
(10) Gübrelemede Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanlığının
ilgili birimlerince gerekli miktar hesapları detaylı
olarak belirlenir ve fazla gübre kullanımı ile ilgili
denetlemeler yapılır.
(11) Radyoaktif izleyiciler kullanılacaksa su kirlenmesine neden olmayacak izleyiciler kullanılır
9
(12) Tehlikeli ve zararlı maddelerin kullanıldığı faliyetler sırasında kaza ihtimali gözönüne alınarak yeraltı suyu
kirlenmesine engel olacak tedbirler alınır
(13) Yeraltı suyu besleme havzası içinde kalan ve yeraltı suyu alınan alanlardan kum ve toprak temin etmek
amacı ile kazı yapılması yasaktır.
BEŞİNCİ KISIM
Sulak Alanların Korunması
Sulak Alanların 16. (1) Sulak alanların korunmasında da diğer Çevre Koruma
Korunmasına
politikalarında olduğu gibi esas itibariyle başta insan
İlişkin Kurallar
ve insan varlığı olmak üzere her türlü canlıların
“koruma-kullanma esasları” çerçevesinde kirletmeden
korumak, geliştirerek korumak, kullanarak korumak
gibi hedeflere ulaşacak tarzda geleceğin ve hayatiyetin
devam ettirilmesi esastır.
(2) Çevrenin korunması kapsamında sulak alanların
korunması için idari, mali, hukuki ve teknik kararlar
alınırken diğer ülkelerin politikalarına paralel ve
uluslararası anlaşmalardaki esaslar gözönünde
tutularak sulak alanlar geliştirilen ve iyileştirilen
politikalar takip etmek esastır.
(3) Sulak alan olarak belirlenmiş yerlerde hayvan
otlatması yasaktır.
(4) Sulak alanlarda yetişen, saz ve kamışların kesiminde
kontrollü kesim esas olup Çevre Koruma Dairesinden
izin alınmadan saz ve kamış, kesimi yapılması
yasaktır.
(5) Sulak alanlara her türlü katı atık, toprak, moloz ve
benzeri boşaltmak yasaktır.
18/2012
(6) Sulak alanlara sıvı atık deşarjı yasaktır. Ancak atık
30/2014
suların uygun bir arıtma tesisinden arıtıldıktan sonra
sulak alanlara veya buraları besleyen havzalara
boşaltılması Çevre Yasası’nın 18’inci, 19’uncu, 20’nci,
21’inci ve 22’nci maddeleri altında yapılan tüzüklerde
belirlenmiş koşullara uymak kaydıyla Çevre Koruma
Dairesi tarafından izin verilebilir.
(7) Sulak alanlar civarında yapılacak tarımsal faaliyetlerde
sulak alan olarak belirlenmiş yerlerin en az 100 m
uzaklığındaki arazilerde kimyasal ilaç ve kimyasal
gübre kullanılabilir. 100 m’lik mesafe içerisinde
kimyasal gübre ve kimyasal ilaç kullanmak yasaktır.
(8) Sulak alanlardan 100 m’den daha yakın bölgelerde
herhangi bir hayvan barınağı veya hayvancılık tesisi
inşa etmek yasaktır.
(9) Sulak alanlar çevresinde 100 m mesafeden daha yakın
parsellerde hiçbir turistik, tarımsal, endüstriyel ve/veya
yerleşim amaçlı yapı yapılması yasaktır.
10
(10) Sulak alanların doğal dengesini olumsuz yönde
etkileyebilecek olumsuzlukları önlemek amacıyla her
türlü gürültü çıkaran faaliyetlerde bulunmak yasaktır.
(11) Sulak alanlarda bulunan her türlü su ürünlerinin
avlanması yasaktır.
(12) Sulak alanlara 300 m’den daha yakın mesafelerde her türlü avlanma yasaktır.
(13) Sulak alanlarda doğal denge üzerine çok büyük bir
önemi olan saz ve kamış dışındaki tüm bitkilerin
kesilmesi ve toplanması yasaktır.
(14) Sulak alanlarda yapılacak kuş gözlemciliği ve doğa fotoğrafcılığı gibi faaliyetler dışındaki turizm ve
eğlence amaçlı etkinlikler Çevre Koruma Dairesi
tarafından uygun görülmesi halinde izinlendirilir.
(15) Sulak alanlardan su temini Çevre Koruma Dairesinin görüşü alındıktan sonra Su İşleri Dairesi tarafından
izinlendirilir.
(16) Sulak alanları besleyen havzalarda yapılacak her türlü inşaat ve her türlü faaliyet izinlendirilirken Çevre
Koruma Dairesinin görüşü alınmalıdır.
(17) Sulak alanlar ve bu sulak alanları besleyen havzaların her biri için Çevre Koruma Dairesi tarafından
hazırlanan “Koruma Planında” yukarıdaki fıkralara
bağlı kalınmak şartıyla ek yasalar konulabilir ayni
şekilde sulak alanların veya havzaların özelliğine bağlı olarak belirli faaliyetlere mevsimsel olarak izin
verilebilir.
(18) Bu tüzük kapsamında korumaya alınan sulak alanlar
dahilinde gerektiği zaman Çevre Koruma Dairesi ile
istişare edilerek Orman Dairesi tarafından
ağaçlandırma faaliyetleri planlanabilir.
Cezalar
17. Bu tüzükte belirtilen yasaklamalara uymayanlar hakkında Çevre Yasası’nda öngörülen cezalar verilir.
18/2012
Bu tüzüğü Çevre Koruma Dairesinin bağlı bulunduğu
Bakanlık yürütür.
30/2014
Yürütme Yetkisi 18. Bu Tüzük Resmi gazetede yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.
Yürürlüğe Giriş 19.
11
TABLO - 1 TABLO - 2 TABLO - 3 A, 3B, 3C Ek-1 TABLO - 4
TABLOLAR ----------- EKLER
Sulak alanların Sınıflandırılması
Kıta içi Yüzeysel Suların Sınıflandırılması
K.K.T.C’de Korumaya alınan Önemli Sulak Alanlar
K.K.T.C’de Korumaya alınan Önemli Sulak Alanlar
Rekreasyon Amaciyle Kullanılan Kıyı ve Deniz Sularının
Sağlanması gereken Standart Değerler
Göller, göletler, bataklıklar ve baraj haznelerinin ötrofkasyon katında sıvı değerleri
Deniz Suyunun Genel Kalite Kriterleri
TABLO - 5
TABLO - 6
12
Tablo 1: Sulak Alanların Sınıflandırılması.
1. Tuzlu Su Ortamları 1. 1. Deniz Ortamı
1. Gelgit şeridinin altı i) Gelgit çekildiğinde, koylar ve boğazlar da dahil olmak üzere, 6 m.’den daha az
sığlıktaki sürekli bitki örtüsünden yoksun
2. Gelgit arası alanlar alanlar.
ii)Tropikal deniz çayırlarının, deniz otlarının
1. 2. Estuar
1. Gelgit şeridinin altı ve kelp türü yosun yataklarının bulunduğu (Tuzlu Sulak Alan) 2. Gelgit arası alanlar gelgit şeridi altındaki su bitkileri.
iii) Mercan kayalıkları.
1. 3. Lagün
Sürekli i) Yamaçlar ve kayalık deniz kıyıları.
Sürekli olmayan ii)Hareketli taşlar ve çakılların toplandığı kıyılar.
1.4. Tuzlu Su Gölü
iii) Gelgit arası hareketli, bitki örtüsü
olmayan çamur, kum ve tuzlalar.
2. Tatlı Su 2. 1. Nehir Kıyıları
iv) Gelgit arası korunaklı kıyılarda tuzlu
bataklıklar ve mangrovların bulunduğu bitki
Sürekli örtüsü ile kaplı çöküntü/tortul alanları.
2. 2. Gölcükler
i) Haliç’in suları, haliçlerin sürekli suları ve
deltaların haliç sistemleri.
i) Üzerinde kısıtlı miktarda bitki örtüsü olan
gelgit arası çamur, kum veya tuzlalar.
ii)Tuzlu bataklıkların, tuzlu çayırların,
tuzlaların, yükselmiş tuzlu bataklıkların,
gelgitten etkilenen tuzlu/acı su ve tatlı su
bataklıklarının ait olduğu gelgit arası sulak
alanlar.
i) Denizle bir veya daha çok sayıda kanallarla
bağlantısı olan tuzlu-tatlı su karışımı lagünler
ile tuzlu su lagünleri.
i) Sürekli veya mevsimsel, tatlı-tuzlu sulu,
tuzlu sulu veya alkalin sulu göller, tuzlalar
veya bataklıklar.
i) Şelaleler de dahil olmak üzere sürekli
nehirler ve ırmaklar.
ii)Denizden uzak deltalar.
i) Mevsimsel ve düzensiz nehirler, ırmaklar.
ii) Mevsimsel taşkınlara maruz kalan
çayırların, nehir havzasının, nehir
yataklarının dahil olduğu nehir kıyılarındaki
taşkın ovaları.
i) Mevsimsel ve değişken su basmalarına
uğrayan kıyıların da dahil olduğu 8 hektardan
büyük alan kaplayan sürekli tatlı su gölleri.
ii)8 hektardan küçük sürekli tatlı su gölleri.
13
2. 3. Bataklık, Turbalık
Sürekli olmayan i) Taşkın ovalarında oluşan göllerin de dahil Yeni ortaya çıkan olduğu, 8 hektardan büyük mevsimsel tatlı su gölleri.
Ağaçlıklı i) Büyüme mevsimi süresince çoğunlukla
kökleri ve dip kısımları tabansuyu altında
3. İnsan Yapısı Sulak Alanlar kalan yeni gelişen vejetasyona sahip,
3. 1.Su Kültürü – Deniz Kültürü anorganik topraklar üzerinde oluşmuş sürekli tatlı su bataklıkları ve sulak alanları.
3. 2.Tarımsal
ii)Papyrus ve Typha’nın hakim olduğu tropik
14 yayla ovaları bataklıklarının dahil olduğu,
sürekli turba oluşumu gözlenen tatlı su
bataklıkları.
iii) Damboların, Carex sp. türü sazların
oluşturduğu bataklıkların, mevsimsel
taşkınlardan etkilenen çayırların, su
çukurlarının ve çamurlu bataklıkların dahil
olduğu, anorganik topraklar üzerinde oluşmuş
mevsimsel tatlısu bataklıkları.
iv) Her türlü bataklık çayırlarının, medikal
otların ve cüce çalılıkların ve karayosunların
kapladığı, solijen, bol sulu, veya asit özellikli
çamurların dahil olduğu, Alpin veya kutupsal
sulak alanlar.
v) Geçici olarak kar suları ile sulanan
mevsimsel taşkınlara uğrayan çayırların dahil
olduğu, Alpin veya kutupsal sulak alanlar.
vi) Etrafındaki vejetasyon ile birlikte tatlısu
kaynakları ve vahalar.
vii) Püsküren ve yoğunlaşan su buharının
nemlendirdiği, devamlı, volkanik buhar
delikleri.
i) Anorganik topraklar üzerinde, çalılıkların
ve çalıların baskın olduğu tatlısu
bataklıklarının dahil olduğu çalılık
bataklıkları.
ii) Anorganik topraklar üzerinde oluşan
ağaçlıklı bataklıkların ve mevsimsel taşkına
uğrayan ormanların dahil olduğu tatlısu
bataklık ormanı.
i) Karides ve balık göletlerinin dahil olduğu
su kültürü göletleri.
i) Gölcüklerin, stoklama göletlerinin, çiftlik
göletlerinin dahil olduğu göletler.
ii)Hendeklerin, kanalların ve çeltik
tarlalarının dahil olduğu sulama kanalları ve
sulu tarım alanları.
3. 3.Tuz İşletmeleri 3. 4.Şehirsel / Endüstriyel
iii) Mevsimsel taşkınlardan etkilenen
ekilebilir topraklar.
i) Tuzla havuzları ve tuzlu alanlar.
3. 5.Su Toplama Sahaları
i) Maden havuzlarının, çakıl ocaklarının
dahil olduğu kazı ve hafriyat alanları.
ii)Oksidasyon havuzlarının, çökeltme
havuzlarının ve lağım çiftliklerinin dahil
olduğu atıksu arıtma bölgeleri.
i) Su seviyesinin mevsimsel ve yavaş yavaş
aşağılara çekildiği, insan kullanımı ve/veya
sulama amacı için su tutulan rezervuarlar.
ii)Haftalık veya aylık olarak su seviyesinde
düzenli değişimlerin görüldüğü hidroelektrik
enerji barajları.
Scott (1989a)
15
Tablo: 2 Kıtaiçi su kaynaklarının sınıflarına göre kalite kriterleri
SU KALİTE SINIFLARI
SU KALİTE PARAMETRELERİ I II III IV
A) Fiziksel ve inorganik-kimyasal parametreler 25 25 30 >30
1. Sıcaklık (°C) 6.5-8.5 6.5-8.5 6.0-9.0 6.0-9.0
2. pH dışında
8 6 3
3. Çözünmüş oksijen (mg 02 / l ) a 90 70 40 <3
25 200 400b <40
4. KOklosriüjerniydoonyugu(mnlguğCuL(-%/) l ) 200 200 400 >400
5. >400
e e e
6. Sülfat iyonu (mg SO4 / l 0.2 1 2 >2
0.002 0.01 0.05 >0.05
7. Amonyum azotu (mg NH4- N/l) 5 10 20 >20
8. Nitrit azotu (mg NO2 - N/l ) 0.02 0.16 0.65 >0.65
9. Nitrat azotu ( mg NO3- N/l) 500 1500 5000 >5000
10. Toplam fosfor ( mg PO4 - P/l ) 5 50 300 >300
11. Toplam çözünmüş madde (mg / l) 125 125 250 >250
12. Renk (Pt – Co birimi )
13. Sodyum (mg Na / l)
B) Organik parametreler 25 50 70 >70
1. KOİ (mg/l)
2. BOİ (mg/l) 4 8 20 >20
3. Organik karbon (mg/l)
4. Toplam Kjaldahi-azotu (mg/l) 5 8 12 >12
5. Emülsifiye yağ ve gres (mg/l)
6. Metilen mavisi aktif maddeleri (MBAS) (mg/l) 0.5 1.5 5 >5
7. Fanolik maddeler (uçucu) (mg/l)
8. Mineral yağlar ve türevleri (mg/l) 0.02 0.3 0.5 >0.5
9. Toplam peetisid (mg/l)
0.05 0.2 1 >1.5
0.002 0.01 0.1 >0.1
0.02 0.1 0.5 >0.5
0.001 0.01 0.1 >0.1
C) İnorganik kirlenme parametreleri
0.1 0.5 2 >2
1. Civa (μg Hg/l) 3 5 10 >10
2. Kadsiyum (μg Cd/l) 10 20 50 >50
3. Kurşun (μg Pb/l) 20 50 100 >100
4. Arsenik (μg As/l) 20 50 200 >200
5. Bakır (μg Cu/l) 20 50 200 >200
6. Krom (toplam) (μg Cr/l) Ölçüle-
+6 meyecek 20 50 >50
7. Krom (μg Cr/l kadar az
10 20 200 >200
8. Kobalt (μg Co/l) 20 50 200 >200
9. Nikel (μg Ni/l) 200 500 2000 >2000
10. Çinko (μg Zn/l) 10 50 100 >100
11. Siyanür (toplam) (μg CH/l) 1000 1500 2000 >2000
12. Florür (μg F-/l) 10 10 50 >50
13. Serbest Klor (μg CI2/l) 2 2 10 >10
14. Sülfür (μg S/l) 300 1000 5000 >5000
15. Demir (μg Fe/l) 100 500 3000 >3000
16. Mangan (μg Mn/l) 1000 e 1000 e 1000e >1000
17. Bor (μg B/l) 10 10 20 >20
18. Selenyum (μg Se/l) 1000 2000 2000 >2000
19. Baryum (μg Ba/l)
16
20. Alüminyum (μg Al/l) 0.3 0.3 1 >1
21. Radyoaktivite (pCl/l)
1 10 10 >10
alfa-aktivitesi
beta-aktivitesi 10 100 100 >100
D) Bakteriyolojik parametreler
1. Fekal koliform (EHS/100 ml) 10 200 2000 >2000
2. Toplam koliform (EHS/100 ml)
100 20000 100000 >100000
(a) Konsantrasyon veya doygunluk yüzdesi parametrelerinden sadece birisinin sağlanması yeterlidir.
(b) Klorüre karşı hassas bitkilerin sulanmasında bu konsantrasyon limitini düşürmek gerekebilir.
(c) pH değerine bağlı olarak serbest amonyak azotu konsantrasyonu 0.02 mg NH3 - N / 1 değerini geçmemelidir.
(d) Bu gruptaki kriterler parametreleri oluşturan kimyasal türlerin toplam konsantrasyonlarını vermektedir.
(e) Bora karşı hassas bitkilerin sulanmasında kriteri 300 μg / 1 ‘ye kadar düşürmek gerekebilir.
2.A.E. 235 / 2006
Tablo 3 A: K.K.T.C’de 1974 yılından önce mevcut olup Korumaya alınan Sulak
Alanlar.
Sıra No: Sulak Alan/Baraj:
1- Köprü Göleti
2- Ayluga
3- Aynikola Barajı
4- Tatlısu Gölü-Ayluga
5- Gönyeli Barajı
6- Kanlıköy Barajı
7- Haspolat Göleti
8- Güzelyurt Barajı
9- Yuvacık Ovgos
10- Güzelyurt Şahinler
11- Akova Göleti
12- Gölbaşı Göleti
13- Geçitköy-Dağdere
14- Tatlısu, Zerdali Portokallı Dere
15- Mersinlik Göleti
16- Ergazi Sayadere Göleti
17- Güzelyurt Gemikonağı Göleti
18- Güzelyurt Akdeniz Göleti
19- Lefkoşa Hamitköy Göleti
20- Girne Dağyolu Göleti
21- Lefkoşa Değirmenlik Göleti
22- Girne Arapköy Uzundere Göleti
23- Girne Arapköy Ayandere Göleti
24- Gazimağusa-Serdarlı Göleti
25- Lefkoşa Yılmazköy Göleti
26- Gönendere Göleti
27- Karşıyaka Göleti
28- Girne Beşparmak Alagadi Göleti
17
Tablo 3 C : K.K.T.C’ de mevcut Korumaya alınan Doğal Sulak Alanlar.
Sıra No: Sulak Alan/Baraj ismi Pafta Parsel No:
30
Yeniboğaziçi – Salamis P/H: XXIV 26 E, E
31 Doğal Sulak Alanı Parsel: 270/I; 123 ; 251
32
33 1
34
35 Engomi – Glapsides Doğal P/H: XXIV 43 W ;
Sulak Alnı Parsel: 10;24;24.1
Glapsides-Doğal Doğal Sulak P/H: XXIV 51 W;
Alanı Parsel: 166.3 ; 166.3; 166.9
Yenişehir-Gülseren ------ ------ ------
Doğal Sulak Alanı 12
1
P/H: XXIV.59 E;
Parsel: 56
Mehmetçik Gölü P/H: VII.40 E
Doğal Sulak Alanı Parsel: 271
Bafra P/H:VIII.57 E; VIII 58 W
Doğal Sulak Alanı Parsel: 254
18
Tablo-4 : Rekreasyon amacıyla kullanılan kıyı ve deniz sularının sağlaması gereken standart değerler.
Parametre Standart Düşünceler
Doğal Estetik açıdan deniz suyunun doğal
renginden farklı olmamalıdır.
Renk
Koku ve tat Işık geçirgenliği
Doğal Doğal koku ve tadı dışında olamaz.
2 metrede fazla Estetik açıdan deniz suyunun doğal
bulanıklığından farklı olmamalıdır. Bu
pH 6-9 değer Secchi disk ölçümüyle 2 metreden az
olamaz.
Yağ ve gres (mg/l)
Estetik açıdan deniz suyunun doğal yağ ve
gres içeriğinden farklı olmamalıdır.
Toplam koliform
1000 15 günde bir periyodik, şüpheli durumlarda
(EMS/100 ml) ise İdarenin isteği üzerine; çoklu tüp
200 fermentasyon veya membran filtre tekniği
ile
(EMS/100 ml) Kalıcı köpük teşkil
Herhangi bir şüpheli durumda ilgili
veren yüzey aktif maddeler etmeyecek seviyede İdarenin isteği üzerine yapılan analiz (mg/l) üzerinden mg/l lauril sülfat eşdeğeri olarak
olacaktır. Ayrıca 0.3
Herhangi bir şüpheli durumda ilgili
mg/l lauril sülfat İdarenin isteği üzerine fenol analizi yapılıp verilen değerin aşılmaması gerekir.
Fekal koliform
Metilen mavisi ile reaksiyon
Fenoller (mg/l)
Çözünmüş oksijen Katran kalıntıları ve yüzey
eşdeğerinin altında
maddeler
olmalıdır.
Fenol kokusu
duyulmayacak kadar az
olacak ancak 0.005
mg/l’nin altında olması
gerekir.
Doygunluğun %80’den
az olmayacaktır.
Bulunmayacaktır.
20
Tablo 5 : Göller, göletler, bataklıklar ve baraj haznelerinin ötrofikasyon kontrolü sınır değerleri
İstenen özellikler
Doğal koruma alanı ve Kullanım alanı
rekreasyon
pH Çeşitli kullanımlar için (doğal olarak tuzlu,
KOİ (mg/l) ÇO (mg/l) AKM (mg/l) Toplam koliform
6.5 – 8.5 acı ve sodalı göller dahil)
3
7.5 6 – 10.5
5 8
sayısı (EMS) / 100 ml 5
15
Toplam azot (mg/l) Toplam fosfor (mg/l)
1000 1000
0.1 1
0.005 0.1
21
Tablo : 6 Deniz suyunun genel kalite kriterleri
Parametre Kriter Düşünceler
pH 6.0 – 9.0 -
Renk ve bulanıklık Doğal
Doğal suiçi yaşam için gerekli fotosentez
Yüzer madde - aktivitesinin, ölçüm derinliğindeki normal değerini %90’dan fazla etkilemeyecek
Askıda katı madde (mg/l) 30 kadar olmalıdır.
Çözünmüş oksijen (mg/l) Doygunluğun Yüzer halde yağ, katran vb. sıvılarla çöp vb.
%90’nından fazla sıvılarla çöp vb. katı maddeler bulunamaz.
Parçalanabilir organik -
kirleticiler -
Ham petrol ve petrol türevleri 0.003 Çözünmüş oksijen değerleri derinlik (mg/l) boyunca izlenmelidir.
Üretkenlik - Seyreldikten sonra çözünmüş oksijen
varlığını yukarıda öngörülen değerden daha
Zehirlilik Bulunmayacak fazla tehlikeye düşürecek miktarda
Fenoller (mg/l)
0.001 olmamalıdır.
Çeşitli ağır metaller
Bakır, (mg/l)
0.01 Su, biyota ve sedimanda ayrı
Kadmiyum, (mg/l)
0.01 değerlendirilmeli ve tercihan hiç
Krom, (mg/l)
0.1 bulunmamalıdır. Sözkonusu deniz ortamına
Kurşun, (mg/l)
0.1 ait doğal radyoaktivite tür ve seviyeleri
Nikel, (mg/l)
0.1 aşılmayacaktır. Yapay radyoaktivite
Çinko (mg/l)
0.1 ölçülmeyecek düzeyde bulunacaktır.
Civa, (mg/l)
0.004 Sözkonusu deniz ortamına ait mevsimsel
Arsenik, (mg/l)
0.1 üretkenlik seviyeleri korunacaktır.
Amonyak, (mg/l)
0.02
22