KATI ATIK KONTROL TÜZÜĞÜ
(22.12.1997 – R.G. 145 – EK III – A.E. 871 Sayılı Tüzüğün, 22.3.2005 – R.G. 42 – EK III –
A.E. 169 ve 2.11.2010 – R.G. 187 – EK III – A.E. 671 Sayılı Tüzüklerle Birleştirilmiş Şekli)
ÇEVRE YASASI
(21/1997, 36/2001, 24/2004 ve 51/2007 Sayılı Yasalar)
23.Madde Altında Tüzük
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu, Çevre Yasasının 23. Maddesinin kendine verdiği yetkiyi kullanarak aşağıdaki Tüzüğü yapar.
Kısa İsim Amaç
BİRİNCİ KISIM
Genel Kurallar
Kapsam
1. Bu tüzük “Katı Atık Kontrol Tüzüğü” olarak isimlendirilir.
2. Bu Tüzüğün amacı; hertürlü atık ve artığın çevreye zarar verecek
Tanımlar
şekilde, doğrudan veya dolaylı bir biçimde alıcı ortama verilmesi, depolanması, taşınması, uzaklaştırılması ve benzeri faaliyetlerin yasaklanması, çevreyi olumsuz yönde etkileyebilecek olan tüketim maddelerinin idaresini belli bir disiplin altına alarak, havada, suda ve toprakta kalıcı etki gösteren kirleticilerin hayvan ve bitki nesillerini, doğal zenginlikleri ve ekolojik dengeyi bozmasının önlenmesi ile buna yönelik prensip, politika ve programların belirlenmesi, uygulanması ve geliştirilmesidir.
3. Bu Tüzük, meskun bölgelerde evlerden atılan evsel katı atıkların, park, bahçe ve yeşil alanlardan atılan bitki atıklarının, iri katı atıkların, zararlı atık olmamakla birlikte evsel katı atık özelliklerine sahip sanayi ve ticarethane katı atıklarının, evsel atık su arıtma tesisinden elde edilen (atılan) arıtma çamurlarının, hafriyat toprağı ve inşaat molozunun toplanması, depolanması, taşınması, geri kazanılması, değerlendirilmesi, bertaraf edilmesi ve zararsız hale getirilmesine ilişkin esasları kapsar.
4. Bu Tüzükte geçen;
Bakanlık: Çevre Koruma Dairesinin Bağlı olduğu Bakanlığı anlatır.
Daire: Çevre Koruma Dairesini,
Yasa: 21/1997 Sayılı Çevre Yasasını,
Katı atık: Üreticisi tarafından atılmak istenen ve toplumun huzuru ile özellikle çevrenin korunması bakımından, düzenli bir şekilde bertaraf edilmesi gereken katı maddeleri ve arıtma çamurunu, (iri katı atık, evsel katı atık, bu Tüzükte “katı atık olarak anılmaktadır.) İri katı atık: Buzdolabı, çamaşır makinesi, koltuk gibi evsel nitelikli eşyalardan oluşan ve kullanılmayacak durumda olan çoğunlukla iri hacimli atıkları,
Evsel katı atık: Konutlardan atılan, bahçe, park ve piknik alanları gibi yerlerden gelen katı atıkları.
Arıtma çamurları: Evsel ve evsel nitelikteki endüstriyel atık suların, fiziksel, kimyasal ve biyolojik işlemleri sonucunda ortaya çıkan, suyu alınmış, kurutulmuş çamuru,
Ham çamur: Çürütme, kurutma ve su alma gibi işlemlere tabi tutulmamış arıtma çamurunu,
Epidemik kusursuz çamur: Kimyasal ve termik şartlandırma, termik kurutma, ısıtma, komposlaştırma, kimyasal stabilizasyon veya diğer işlemlerle hastalık mikrobu öldürülmüş çamuru,
Kompost: Organik esaslı katı atıkların oksijenli ortamda ayrıştırılması suretiyle üretilen, toprak iyileştirici maddeyi, Üretici: Faaliyetleri süresince atık oluşmasına sebep olan kişi veya kuruluşları,
Plastik: Petrol türevlerinden elde edilen ısı veya polimerizasyon yoluyla şekillendirilebilen, yeniden ısı tatbik edildiğinde şekil değiştirebilen polimerleri, (Örneğin: PVC, PET, PS, PP, PA, PC ve benzeri)
Tekrar kullanım: Atıkların toplama ve temizleme dışında hiçbir işleme tabi tutulmadan aynı şekil ile ekonomik ömrü doluncaya kadar defalarca kullanılmasını,
Geri dönüşüm: Atıkların fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerden geçirildikten sonra ikinci hammadde olarak üretim sürecine sokulmasını,
Geri kazanım: Tekrar kullanım ve geri dönüşüm kavramlarını da kapsayan; atıkların özelliklerinden yararlanarak içindeki bileşenlerin fiziksel, kimyasal veya biyokimyasal yöntemlerle başka ürünlere veya enerjiye çevrilmesini,
Komisyon: Çevre Koruma Dairesinin bağlı olduğu Bakanlık tarafından saptanacak geri kazanım komisyonunu,
Zararlı ve tehlikeli atık: Patlayıcı, parlayıcı kendiliğinden yanmaya müsait, suyla temas halinde parlayıcı gazlar çıkaran, oksitleyici, organik peroksit içerikli, zehirli, korozif, hava ve su ile temasında toksit gaz bırakan, toksit ve ekotoksit özellik taşıyan ve Bakanlıkça tehlikeli ve zararlı atık olduğu onaylanan atıkları,
Bertaraf etme: Katı atıkların, konutlarda ve işyerlerinde atıldıkları yerlerde geçici olarak biriktirilmesi, bu işyerlerinden toplanması, taşınması, madde ve enerji kazanmak üzere işleme tabi tutulması için yakma, kompostlaştırma, geri kazanma gibi düzenli depolanması suretiyle, çevreye ve insan sağlığına zararsız hale getirilmesi ve ekonomiye katkı sağlama işlemlerinin tümünü,
İşleme tesisi: Geri kazanma tesisi, kompost veya yakma tesisi gibi katı atıklardan tekrar kullanılabilir madde veya enerji elde etmek, katı atıkların hacmini küçültmek ya da çevreye zararını azaltmak maksadı ile kurulan, inşa edilen tesis ve yapıları,
Maddesel geri kazanma: Katı atık içindeki kağıt, plastik, cam gibi yeniden değerlendirilebilir nitelikteki maddelerin herhangi bir kimyasal ve biyolojik işleme tabi tutulmadan ekonomiye tekrar kazandırılması işlemini,
Organik madde veya yanma kaybı: Katı atık veya kompostun kurutulduktan sonra kül fırınında 775 °C de 3 saat süre ile yakılması sonucu yanan veya kaybolan madde miktarını,
Kuru madde: Katı atık veya kompostun kurutma fırınında 103 °C’de yaklaşık 24 saat süre ile sabit ağırlığa gelinceye kadar kurutulması sonucunda geride kalan katı madde miktarını,
Katı Atık Üretim 5. İKİNCİ KISIM
Üretim, Bertaraf Etme ve Özendirmeye İlişkin
Aşamasında
Uyulacak Esaslar
Esaslar
Katı atık üreten kişi ve kuruluşlar, en az katı atık üreten teknolojiyi seçmekle, mevcut üretimdeki katı atık miktarını azaltmakla, katı atık içinde zararlı madde bulundurmamakla, katı atıkların
değerlendirilmesi ve maddesel geri kazanma konusunda yapılan çalışmalara katılmakla yükümlüdür.
Bertaraf
6. Bu tüzük kapsamına giren katı atıkların bertarafı sırasında belediyeler ve yetkilerini devrettiği kişi ve kuruluşlar işlettikleri katı atık tesislerinin faaliyetlerinin planlanmasında ve işletilmesinde;
Aşamasında
insanların ruh ve beden sağlığına, hayvan sağlığına, doğal bitki örtüsüne, yeşil alanlara ve binalara, toplumun düzeni ve emniyetine, yeraltı ve yüzeysel su alanları ile su rezerv sahalarına zarar vermeyecek ve hava, gürültü yönünden çevre kirlenmesini önleyecek uygun tedbirleri almak zorundadırlar.
Uyulacak Esaslar
Eğitim
7. Çevre Koruma Dairesi, mahallin en büyük mülki amiri ve belediyeler katı atık bertarafı ile ilgili olarak konut ve işyerlerinden daha az atık atılmasını temin etmek, atık içerisine zararlı maddelerin atılmasını önlemek, katı atıkları değerlendirme ve maddesel geri kazanma çalışmalarına katılımı sağlamak üzere ilgili kişilere yönelik olarak gerekli eğitim çalışmalarını yaparlar.
Katı Atık Üretenlerin Özendirilmesi
8. Çevre Koruma Dairesi, mahallin en büyük mülki amiri ve belediyeler;
a)Atık madde, hurda kağıt çöplerden imal edilen mamüllerin tercih edilmesini teşvik etmeye,
b) Yeniden değerlendirmeye uygun veya çevre ve insan sağlığına zarar vermeden bertarafı mümkün olan maddelerin kullanılmasını teşvik etmeye,
c)Uzun süre dayanıklı ve onarıma elverişli makine ve teçhizatın tercih edilmesini sağlamaya, ilişkin özendirici faaliyetlerde bulunurlar.
Ayrı Bertaraf Edilmesi Gereken Atıklar
9. Ayrı bertaraf edilmesi gereken atıkları üreten;
a)Hastanelerin, kliniklerin, laboratuvarların ve benzeri yerlerin, hastalık bulaştırıcı kimyasal ve radyolojik atıkları ile tehlikeli atıklarını evsel atıklar ile birlikte atmaları,
Katı Atıkların Toplanması
b)Tüketicilerin ve sanayicilerin kullanılmış aküler ile ilaç atıklarını evsel katı atık ile birlikte karışık şekilde atmaları, yasaktır.
Belediyelerin (a) ve (b) bentlerinde sözü edilen atıklar ile evsel atıkları birbirine karışacak şekilde birlikte toplamaları ve bertaraf etmeleri yasaktır.
Çevre Koruma Dairesi, mahallin en büyük mülki amiri ve belediyeler yukarıda sayılan maddelerin ayrı ayrı toplanmasını veya bunlara depozito uygulanması konusunda tedbir alabilir ve düzenleme yapabilirler.
Belediye sınırları içerisinde belediyeler, bu alanlar dışında ise mahallin en büyük mülki amiri;
1- İhtiva ettikleri zararlı maddeler dolayısıyla değerlendirilmesi veya bertarafı özel işlemler gerektiren katı atıkları, diğer atıklardan kendi içinde sınıflandırarak ayrı olarak toplamak ve taşımak veya sözkonusu maddeleri üretenlere veya tüketenlere benzer işlemleri yaptırmakla;
2-Katı atıkların çevreye zarar vermeden bertarafını ve
değerlendirilmesini kolaylaştırmak çevre kirlenmesini önlemek ve ekonomiye katkıda bulunmak amacıyla atıkları sınıflandırarak ayrı toplamak ve bunlarla ilgili tedbirleri almakla, yükümlüdürler.
Evsel katı atık ve evsel nitelikli endüstriyel katı atık atan kişi ve kuruluşlar, katı atıklarını belediyelerin ve mahallin en büyük mülki amirinin istediği şekilde konut ve işyerlerinde hazır etmekle yükümlüdürler.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Ambalaj Atıklarının En Aza İndirilmesi ve Geri Kazanımı
10. Doğada ayrışması uzun süreler alan ambalaj kaplarının (kağıt, plastik, metal ve cam vb) kullanımını, geri kazanımını ve atık oranını kontrol altına almak, ekolojik sistemlerin dengesinin bozulmasını önlemek amacıyla, faaliyetlerinde bu maddeleri kullanan işletme sahiplerinin faaliyete geçmeden önce Çevre Koruma Dairesi Müdürlüğünden izin almak zorundadır. Yukarıda bahsedilen atıklar dışında demir, alüminyum, bakır vb maddelerin toplanıp depolandıktan ve işletilmeden önce Devlet Laboratuvarında, Çevre Koruma Dairesinin istekleri doğrultusunda gerekli analizler yaptırılır.
Geri kazanım tesisi işletecek olan özel ve tüzel kuruluşlar, faaliyetine başlamadan önce Çevre Koruma Dairesi Müdürlüğünden izin alır.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Katı Atıkların Toplanması ve Taşınması
11. Katı atıkların, üretici veya taşıyanları tarafından denizlere, baraj ve göletlere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere, ormanlara ve çevrenin
olumsuz yönde etkilenmesine sebep olacak yerlere dökülmesi
yasaktır.
1) Konutlarda ve işyerlerinde, evsel veya evsel nitelikle endüstriyel
çöpleri çöp toplama aracına vermek üzere kullanılan çöp biriktirme
kapları, çeşitli büyüklükte ve her biri standart ölçülerde olmak
zorundadır. Bu kapları ölçüleri, şekilleri, malzemeleri ilgili Yerel
Yönetimlerce çıkarılacak tebliğlerde belirtilir.
2) Çöpü üretenler, bu çöp biriktirme kaplarını, çevrenin sağlığını
bozmayacak şekilde kapalı olarak muhafaza etmek ve Yerel
Yönetimlerin belirleyeceği yer ve zamanda hazır bulundurmak
zorundadırlar.
3) Belediyeler ve Muhtarlıklar mücavir alanları dışında kalan
yerlerdeki sanayi tesisleri veya turistik tesis işletmelerinin ve
konutların atıklarının taşınmasından da sorumludurlar.
Evsel Nitelikte 12. Evsel nitelikte olmayan katı atıkların toplanmasında veya tesis içinde
Olmayan Katı
biriktirilmesinde, çevre ve insan sağlığını, çevrenin görünüşünü
Atıkları Toplama
bozmamak, çevreyi koku, toz gibi yönlerden rahatsız etmemek
Kapları
kaydıyla istenilen hacim ve şekilde kap veya tank kullanabilirler. Bu
kap veya tankların ölçüleri şekilleri, malzemeleri ilgili Yerel
Yönetimlerce belirtilir.
Katı Atıkların Taşınması
13. Toplanan katı atıkların, görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı özel
araçlarda taşınması zorunludur.
BEŞİNCİ KISIM
Katı Atıkların Depolanması
14. 3’üncü maddede belirtilen atıklar, hafriyat toprağı hariç olmak kaydıyla evsel katı atık depo alanına depolanır.
Evsel ve evsel nitelikli endüstriyel katı atıkların öncelikle geri kazanılması esastır. Geri kazanmanın ekonomik ve teknik olarak mümkün olmaması halinde, atıklar çevrenin sağlığının korunması, katı atık hacminin azaltılması, kısmen enerji veya kompost elde edilmesi maksadıyla termik veya biyolojik işlemlere tabi tutulur.
Ancak termik veya biyolojik işlemlere elverişli olmayan veya bu işlemler sonucu yan ürün olarak ortaya çıkan atıkların depolanması zorunludur.
Bu amaçla katı atıklar için yapılan depolarda aşağıdaki hususlar gözönünde bulundurulmalıdır.
Evsel atıkları düzenli depolamak maksadıyla inşa edilen depolara, insan ve çevre sağlığını korumak amacıyla;
1. Sıvıların ve sıvı atıkların,
2. Akıcılığı kayboluncaya kadar suyu alınmamış arıtma
çamurlarının,
3. Patlayıcı maddelerin,
4. Hastane ve klinik atıklarının,
5. Hayvan kadavralarının,
6. Radyoaktif madde ve atıkların,
7. Tehlikeli atık sınıfına giren katı atıkların,
depolanması yasaktır.
Hafriyat Toprağının Depolanması
15. Hafriyat toprağı üreticileri ve/veya taşıyıcılarının, topraklarını belediyelerinin gösterdiği yerlerin dışına dökmeleri yasaktır. Aksi davranışta bulunanlar hakkında yasa çerçevesinde işlem yapılır.
Hafriyat toprağının denizlere, göllere, akarsulara dökülmesi yasaktır.
Katı Atık Depo Tesislerinin Yer Seçimi
16. Evsel ve evsel nitelikli endüstriyel katı atıkları ve arıtma çamurlarını düzenli olarak depolamak amacıyla inşa edilen depo tesisleri, Çevre Koruma Dairesi veya ilgili belediyeler tarafından içme suyu temin edilen ve edilecek olan yüzeysel su kaynaklarının korunması ile ilgili olarak, çıkarılan yasa ve tüzüklerde, çöp dökülmeyeceği ve depolanamayacağı belirtilen koruma alanlarında kurulamaz.
2.A.E. 671/2010
1.Depo tesisleri, en yakın yerleşim bölgesine uzaklığı 1000 metreden az olan yerlerde inşa edilemez. Ancak, depo tesislerinin çerçevesinde tepe, yığın ve ağaçlandırma gibi tabii engeller varsa gerektiğinde Çevre Koruma Dairesinin uygun görüşü ile bu mesafeden daha az olan yerlerde mahallin en büyük mülki amirliğince depo kurulmasına müsaade edilebilir.
2.Taşkın riskinin yüksek olduğu yerlerde, heyelan, çığ ve erozyon bölgelerinde, içme, kullanma ve sulama suyu temin edilen yeraltı suları koruma bölgelerine katı atık depo tesislerinin yapılmasına müsaade edilemez.
3.Bu alanlar işletmeye açıldıktan sonra iskana açılmayacak şekilde planlanır ve etraflarına bina yapılmasına müsaade edilemez.
Depo Tesisleri
17. Depo tesisleri aşağıda belirtilen özellikleri taşımalıdır:
1-Evsel ve evsel katı atık özelliğindeki endüstriyel atıklar ile bunların atık su arıtma çamurlarını depolamak üzere inşa edilen depo tesislerinin asgari kapasiteleri, nüfusu 100.000’den küçük olan yerleşim yerlerinde en az 10 yıllık depolama ihtiyacını karşılayacak şekilde düzenlenir.
1.Depo tesisine ulaşım ve depo iç yollarında geçiş her türlü hava şartlarında mümkün olacak şekilde olur.
2.Planlanan depo tesisi bir çitle çevrilir.
3.Depolama sahasında kirlenen araba tekerleklerinin yolları ve caddeleri kirletmemesi için tekerlekleri temizleyecek teknik tedbirler alınır.
4.Depo tesisi girişinde, girişi kontrol altında tutmak, gelen katı atıkları muayene etmek, tartmak amacı ile bekçi kulübesi, işletme odası, kantar ve binası bulunur.
Depo Tabanının 18. Depo tesisinden, depo tabanına sızan suların yeraltı suyuna
Teşkili ve Sızıntı
karışmasının önlenmesi için alınacak tedbirler şunlardır:
Suyu Toplanması 2.A.E.169/2005
1.Depo tabanı tabii yeraltı suyunun maksimum seviyesinden en az 1 metre yüksekte olur.
2.Depo tabanına; sıkıştırılmış kalınlığı en az 60 cm. olan kil veya aynı geçirimsizliği sağlayan doğal ya da yapay malzeme serilir. Bu malzemelerin geçirimlilik katsayısı (Coefficient of Permeability) 1.10 m/sn’den büyük olamaz. Depo tabanının, en az 3 metre kalınlığında doğal kil ve benzeri 1.10 m/sn geçirimlilik katsayısını sağlayan bir malzeme olması durumunda, depo tabanı tekrar geçirimsizlik malzemesi ile kaplanmaz. Bu durumda geçirimlilik katsayısının sahanın (katı atık deposunun) her yerinde 1.10 m/sn olması sağlanır.
3.Geçirimsiz hale getirilen taban üzerine dren boruları döşenerek sızıntı bir noktada toplanır. Hidrolik ve statik olarak hesaplanması gereken drenaj borularının çapı minimum 100 mm ve minimum eğimi %1 olur. Dren boruları, münferit borular şeklinde, yatayda ve düşeyde kıvrım yapmayan doğrusal olarak depo sahası dışına çıkar. Depo tesisi çıkışında kontrol bacaları bulunur. Ayrıca dren boruları çevresine kum, çakıl filtre yerleştirilir. Bu filtrenin boru sırtından itibaren yüksekliği 30 cm olur.
4.Toplanan sızıntı suları, Çevre Yasasının ilgili tüzüğünde verilen deşarj limitlerini sağlayacak şekilde arıtılır.
Depo Gazının Uzaklaştırılması
19. Depo kütlesinde havasız kalan organik maddenin, mikrobiyolojik olarak ayrışması sonucu çevreye yayılarak, patlamalara, zehirlenmelere sebep olabilecek metan gazı ağırlıklı olmak üzere karbon dioksit, hidrojen sülfür, amonyak ve azot bileşikleri yatay ve düşey gaz toplama sistemi ile toplanır ve kontrollu olarak atmosfere verilir veya enerji üretmek sureti ile değerlendirilebilir.
Arıtma Çamurunun Evsel Katı Atıklarla Birlikte Depolanması Depo Tesisinin Olumsuz Etkisinin Önlenmesi
20. Arıtma çamurunun depolanabilmesi için içinde bulunan su oranının %65 olması gerekir. Ancak, depo yeri işletmecileri, çamurun su oranının daha fazla olması halinde, deponun stabilitesini bozmayacağı koku problemi ortaya çıkarmayacağı kanatine varırlarsa, su oranı %75’e kadar olan çamurları kabul edebilir.
21. Depo tesisinde toz, koku, kağıt ve gürültü gibi çevreyi olumsuz yönde etkileyecek tesirlere karşı tedbir alınır. Ayrıca, depo sahasında evcil ve yabani hayvanların beslenmesi yasak olup, haşere ve sinek üremesini önleyecek tedbirler alınır.
Depo Sahasının 22. Depolama işleminin tamamlanmasından sonra veya şevlerde dolgu
Yeşillendirilmesi
sırasında, depo sahasının görünüş olarak çevreyi rahatsız etmemesi ve
Depo Tesisine Ruhsat Alınması
arazinin tekrar kullanılabilir hale getirilmesi için yeşillendirilmesi, ağaçlandırılması, deponun en üstüne ve şevlere tarım toprağı serilmesi gerekir. Bu toprağın kalınlığı dikilmek istenen bitkinin kök derinliğine göre seçilir. Depo kütlesi üzerine düşen yağmurun kısa sürede sahayı terkedebilmesi için üst toprak tabakasının eğiminin %3 ‘den büyük olması gerekir.
3.A.E. 671 /2010
23. Evsel ve evsel nitelikli endüstriyel katı atık ve arıtma çamurları depo tesisine inşaat ruhsatı vermeye;
(1) Mahallin en büyük mülki amiri olan Kaymakam
yetkilidir.
(2) Kaymakam Katı Atık depo tesisine depolama ruhsatı
vermeden önce gerekli tüm bilgi ve belgelerle birlikte
Çevre Koruma Dairesine müracaat ederek bu
makamın uygun görüşünü almak zorundadır.
(3) (A) Evsel ve evsel nitelikli endüstriyel katı atık ve
arıtma çamurları depo tesisi Devlet tarafından
yapılacaksa, tesisin yapılacağı bölge hakkında
Çevre Koruma Dairesi’nce olumlu Çevresel
Etki Değerlendirme (ÇED) raporu olması ve bu
raporun bölgenin Kaymakamlığına müracaatla
birlikte sunulması halinde Kaymakam, Devlet
tarafından yapılacak tesis için başka herhangi
bir araştırmaya gerek duymaksızın uygunluk
bildirimi verebilir. Kaymakam tarafından
uygunluk bildirimi verilmesi halinde Devlet
tesis alanının hazırlanması çalışmalarına
başlayabilir.
(B) Yukarıda (A) bendinde belirtilen tesis alanının
hazırlanması çalışmalarının başlamasından
itibaren Bakanlık makul süre zarfında tesise ait
binalara ilişkin projeleri ruhsat almak üzere
Kaymakamlığa sunmakla yükümlüdür.
Projelerin yürürlükteki mevzuata uygun olması
halinde Kaymakam gerekli inşaat ruhsatını
vermeye yetkilidir.
(4) Yukarıda belirtilen merciler tarafından verilecek
inşaat ruhsatına uygun olarak yapılacak tesise Çevre
Koruma Dairesi tarafından uygunluk bildirimi
verilmesi hallinde tesise Kaymakam tarafından
işletme ruhsatı verilir.
(5) Bu madde maksatları bakımından tesis alanının
hazırlanması çalışmaları, ulaşım yolunun sağlanması,
kazı dolgu işlemleri, alanın temizlenmesi, yağmur
Depo Yeri İşletilmesi ve Kontrolü
9
suyu kanallarının yapılması ve benzeri altyapı
çalışmalarını içerir.
Kompostun Kullanımı
24. Katı atık İşletmecisi kişi veya kuruluşlar, her depo tesisi için bir görevli bulundurmak zorundadır. Bu görevliler depo yerine getirilen katı atıkların kontrolundan, depo yerinin İşletilmesi ve inşaa edilmesinden sorumludurlar. Çevre Koruma Dairesi adı geçen kişi ve kuruluşlardan istediği bilgileri alabilir.
Kompost Tesislerinde Bulunması
1)Tesisi işleten belediyeler veya belediyelerin yetkilerini devrettiği erekli Teknik kişi veya kuruluşlar evsel katı atık niteliğinde olmayan endüstriyel atıkları depolarına kabul edemezler.
Özellikler
2)Sızıntı suyu miktarı ve özellikleri tesisi işletenler tarafından belirli aralıklarla ölçülür ve sonuçlarından istediğinde Çevre Koruma Dairesi haberdar edilir. Ölçüm işlemleri depo yeri kapatıldıktan sonra 10 sene müddetle devam eder.
Kompost Üretiminde Kullanılmak İstenen Katı Atıklarda
3)Dış ülkelerden, ülkemize katı atık ithal edilip depolanamaz ve işlenemez.
ALTINCI KISIM
Katı Atıkların Komposlaştırılması
25. Organik katı atıkların oksijenli ortamda indirgenmesi süretiyle elde edilen kompostun toprağın yapısını iyileştirici bir vazife görmesi için:
1) Bahçe ve mutfak atıklarının, bu iş için kurulmuş tesislerde kompostlaştırılması,
2) Kompost üretimini kolaylaştırmak için komposta elverişli organik atıkların ayrı toplanması, gerekir.
26. Yıllık kapasitesi 200 tondan büyük olan kompost tesislerinde;
1)Kompost tesisi havalandırılarak çalıştırılıyorsa, emilen havanın filtreden geçirilmek suretiyle temizlendikten sonra atmosfere verilmesi,
2)Kompost sahasından toplanan sızıntı suyu kompostun ısıtılması için kullanılmıyorsa, sızıntı suyu arıtıldıktan sonra alıcı ortama verilmesi ve bu konuda Çevre Yasasının deşarj standartları ile ilgili tüzüğündeki alıcı ortam standartlarına uyulması,
3) Tesise gelen katı atıklar için ön depolama ve dengeleme görevi yapan ön deponun kapalı olması,
4) Kompost tesislerinin yeraltı ve yerüstü su kaynaklarının koruma alanı içine inşaa edilmemesi,
5) Yerleşim alanlarına en yakın mesafenin 1000 metre olması gerekir.
27. Kompost reaksiyonunun optimum şartlarda gerçekleşmesi, daha ekonomik kompost üretilebilmesi için,
1)Katı atığın minimum organik madde veya yanma kaybı
muhtevasının oranı kuru maddenin %50’si olması,
2) Tesise giren katı atığın C/N oranının 35 den küçük olması, gerekir.
Bulunması Gerekli Özellikler
Tarımda Kullanılmak İstenen Kompostun Kalite Kriterleri
28. 1)Kompostun, hijyenik yönden kusursuz olması, insan ve tüm canlı sağlığını tehdit etmemesi,
2)C/N oranının 35 den daha büyük olması halinde kompost reaksiyonunun optimum şartlarda cereyan edebilmesi için reaktörde komposta azot beslemesinin yapılması,
3)Toprak ıslahı için kullanılacak komposta, organik madde muhtevasının kuru maddenin en az %35’i oranında olması, 4)Piyasaya sürülen kompostun su muhteva oranının %50’yi geçmemesi,
5)Üretilen kompostun dane büyüklüğü itibariyle sınıflandırılması,
6)Piyasaya sürülen kompostun içinde cam, curuf, metal, plastik, lastik, deri gibi seçilebilir maddelerin toplam ağırlığının %2’sini geçmemesi, gerekir.
Kompostun Ağır Metal Muhtevası
29. Bazı ağır metaller yüksek konsantrasyonlarda canlılar üzerinde zehirlenme etkisi gösterebileceğinden tarım alanlarına kontrollu ve Sınır olarak verilmesi için;
Değerleri
1)Üretilen kompostun ağır metal muhtevaları, en fazla üçer aylık aralarla, ihtiva ettikleri kurşun, kadminyum, krom, bakır, nikel, civa ve çinko yönünden incelenmesi,
2)Kompostun kullanılacağı arazi bir hektardan büyükse toprağın pH değeri, ihtiva ettiği kurşun, kadminyum, krom, bakır, nikel, civa ve çinko yönünden analiz edilmesi,
3)Numunelerin tekniğine ve usulüne uygun olarak alınması ve tüm kütleyi temsil edici olması,
4)Toprak analizleri sonucu topraktaki ağır metal içeriklerinin (EK- I/A)’da yer alan değerleri aşması halinde sözkonusu arazide kompostun kullanılmaması,
5)Kompostun arazide tekrarlanan bir şekilde kullanılması halinde, ağır metaller itibari ile araziye verilen yükün (EK-I/B)’de belirtilen değerleri aşmaması gerekir.
Yakma Tesisi ile
YEDİNCİ KISIM
ilgili Teknik
Katı Atıkların Yakılması
Hususlar
30. Katı atıkların hijyenik olarak zararsız hale getirmek, hacmini azaltmak
ve kısmen enerji elde etmek maksadı ile inşa edilen yakma tesislerinin;
1) Kapasitesi 0.75 ton/saat’den küçük olan evsel atık yakma tesislerinde baca gazı içindeki oksijen fazlalığı %17, kapasitesi 0.75 ton/saat’den büyük olan tesislerde ise %11 olması
2) Katı atık yakma tesislerinde katı atık miktarlarındaki günlük ve haftalık değişimleri dengelemek ve atıkların yanma hücresine verilmesini sağlamak amacı ile;
a- Bir önsilo inşa edilmesi,
b- Bu önsilolardan vakum uygulanarak, boşaltma sırasında ortaya çıkabilecek tozun çevreye yayılmasının önlenmesi,
c- Bu önsilodaki basıncın atmosfer basıncının altında tutulması, d- Emilen havanın yakma hücresine gönderilerek yakılması, e- Yakma hücresinin çalışmaması durumunda önsilodan emilen havanın bacadan atmosfere verilmesi,
3) Sıvı atıklar ve arıtma çamurunun da tesiste yakılması halinde bu maddelerin kapalı kaplar içinde depolanması, üstü açık olan boşaltma yerlerinde bir hava emme tertibatı ve vakum bulundurulması, 4) Yakma hücresinin devreye alınabilmesi, hücredeki sıcaklığın belirli bir değerin altına düşmesi halinde ani olarak devreye girecek yakıtla çalışan yedek yakma sisteminin bulunması,
5) Yakma tesislerinin bacaları ile ilgili olarak Hava kalitesinin korunması Tüzüğündeki teknik hususların yerine getirilmesi, 6) Yakma tesislerinde;
a- Son yakma hücresinin bulunması,
b- Minumum hücre sıcaklığının 800 °C olması,
c- Sistemde poliklorlü aromatik hidrokarbonu çok olan atıklar yakılıyorsa, yakma hücresinin sıcaklığının 1200 °C olması, d- Yakma hücresindeki sıcaklığın devamlı ölçülmesi kaydedilmesi ve hücredeki sıcaklığın istenen sıcaklığın altına düşmesi halinde, yedek yakma sisteminin otomatik olarak devreye girerek son yakma hücresindeki sıcaklığı artırması,
e- Atığın son yakma hücresine hücredeki sıcaklığın yedek yakma sistemi ile istenen minumum yakma sıcaklığına eriştikten sonra verilmesi,
7) Yanma sonucunda çıkan cüruf içinde yanmamış atık miktarının ağırlık olarak, külün %2’sini geçmemesi ve tesiste arıtma çamuru yakılması halinde bu değerin %3’e kadar çıkabilmesi,
8) Cüruf ve baca gazı partiküllerinin ayrı ayrı toplanması, 9) Yakma sonucu ortaya çıkan ısı ve cürufun değerlendirilmesi için gereken önlemlerin alınması,
10) Tesiste, Hava kalitesinin Korunması Tüzüğünde belirtilen sıvı emisyon değerlerini sağlayacak baca gazı temizleme sisteminin bulunması,
11) Belediyeler atık bertarafının yakma ile olacağı hallerde ayrı toplama ve/veya ayırma ile ilgili plan ve projelerini yakma tesisleri ile birlikte gerçekleştirmek zorundadır.
Baca Gazı Sınır Emisyon Değerleri
31. Evsel katı atık yakma tesislerinde, Hava Kalitesinin Korunması Tüzüğündeki 2’nci grup tesisler başlığı altında yer alan esaslara uyulur.
Evsel Katı Atık 32. Evsel katı atık, evsel arıtma çamuru ve evsel katı atık benzeri
Tesisinde
endüstriyel atıkları yakmak maksadıyla inşaa edilen yakma
Yakılması Yasak
tesislerinde, ağırlık olarak katı atık toplam miktarının %1’ini geçen
Olan maddeler
organik bağlı klor veya 1 Kg. Atıkta 50 mg.’dan fazla halojenli
organik madde ihtiva eden tehlikeli atıkların yakılması yasaktır.
SEKİZİNCİ KISIM
Katı Atık İşleme Tesislerine İnşaat ve İşleme Ruhsatı Verilmesi
İnşaat Ruhsatı 33. Katı atıklar için yakma, kompost ve benzeri işleme tesisi inşa etmek
Verilmesi
isteyen kişi veya kuruluşlar, inşaat ruhsatı almadan önce tesisle ilgili
belgeleri Çevre Koruma Dairesine göndererek görüş ve onayını almak
zorundadır.
1)Belediyeler veya yetkilerini devrettiği kişi ve kuruluşlar, tesisi
çevreyi kirletmeyecek, toplumun huzurunu bozmayacak ve yürürlükte
olan yasa ve tüzüklerde istenilen ürün ve emisyon sınırlarını
sağlayacak şekilde çalıştırmak zorundadır. Belediyeler veya
yetkilerini devralan kişi veya kuruluşlar bu Tüzükte ve eklerinde
belirtilen ölçümlerini yapmak, sonuçlarını istendiğinde Çevre Koruma
Dairesine bildirmek zorundadır.
İşletme Ruhsatı 34. İşletme ruhsatı, tesisin İmar Yasası ile belirtilen şartlara uygun olarak
Verilmesi ve
inşa edildiğinin tesbiti halinde ilgili merciler tarafından verilir.
Denetlenmesi
Çevre Koruma Dairesi ürünlerin kalitesini, Tesisin işletme şekli, hava
ve gürültü emisyonu bakımından denetleyebilir, ölçüm yapabilir ve
numune alabilir.
İşletme Ruhsatının İptali
35. Çevre Koruma Dairesi, Belediyeler veya mahallin en büyük mülki amirince yapılan kontrollarda, tesisin işletme ruhsatına uygun olarak çalıştırılmadığının ürün ve atık kalitesinin yönetmelikte istenen özellikte olmadığının, hava, gürültü emisyonlarının veya tesise ait atık suları ilgili Tüzüklerde istenen şartları sağlamadığını tesbit edilmesi halinde, hatanın giderilmesi için işletmeciyi, kontrolu yapan merci yazılı olarak ikaz eder. Hatanın düzeltilmesi için verilen süre, hatanın önemine ve kaynağına göre bir ay ile bir yıl arasında değişir. Şehirden toplanan katı atığın özelliğinden dolayı hatanın düzeltilemeyeceği anlaşılırsa ruhsatı veren merci tarafından, Çevre Koruma Dairesinin de görüşü alınarak, işletme ruhsatı iptal edilir. Yapılan kontrollarda işletme ruhsatı süresi biten tesislere, mevcut işletme şartlarında çalıştırılmasının insan ve çevre açısından mahzurlu görülmesi, sözkonusu işletme şartlarının düzeltilemeyeceğinin anlaşılması halinde, işletme ruhsatı yenilenmez.
DOKUZUNCU KISIM
Arıtma Çamurlarının Tarımda Kullanılması
Arıtma Çamurlarının Tarımda Kullanılabilme Şartları
36. Evsel ve evsel nitelikli endüstri sularının arıtılması sonucu elde edilen arıtma çamurunun tarımda kullanılabilmesi için;
1) En az altı ayda bir çamurdaki kurşun, kadminyum, krom, bakır, nikel, civa ve çinko gibi ağır metaller ile azot, fosfor, potasyum, kalsiyum ve magnezyum gibi elementlerin tayini yapılır ve istenmesi halinde Çevre Koruma Dairesine verilir.
Arıtma Çamurunun Kullanma Sınırlamaları ve Yasakları
2) Arıtma çamuru kullanılmadan önce, kullanılmak istenen toprağın pH değeri, kurşun, kadminyum, krom, bakır, nikel, civa ve çinko muhtevaları yönünden laboratuvar analizleri yapılır.
3) Arıtma tesisini işleten özel ve resmi kuruluşların, arıtma çamurunu verdikleri toprağa ait ağır metal analizlerini en az altı ayda bir yapması, ağır metal birikimlerini takip etmesi, sonuçlarından 1’inci bentde belirtilen ilgili mercileri haberdar etmesi ve topraktaki ağır metal muhtevaları sınır değerlerine eriştiğinde, arazi, uygulamasını durdurması zorunludur.
Arıtma Çamurunun Kullanma Sınırlamaları ve Yasakları
37. Ham çamurun tarımda ve ormanda sebze ve meyva tarımında kullanılması yasaktır. Epidemik olarak kusursuz olmayan arıtma çamurunun mera ve otlaklarda, bitki yaşadığı sürece kullanılması yasaktır. İlgili belediye veya mahallin en büyük mülki amiri, Tarım İşlerinden sorumlu bakanlığın görüşünü alarak belirtilen yasağı çamurun kullanılması ile hasatın alınması arasında en az üç ay süre varsa kaldırabilir. Topraktaki ortalama ağır metal muhtevalarının (EK- I/A)’da verilen değerlere ulaşması halinde, bu toprakta arıtma çamuru kullanılması yasaktır.
Arıtma çamurunun tarımda kullanılabilmesi için çamur kuru maddesindeki ağır metal muhtevalarının (EK-I/C)’de verilen değerleri geçmemesi gerekir. İlgili belediye veya mahallin en büyük mülki amiri, Tarım İşlerinden sorumlu bakanlığın ilgili müdürlüğünün de görüşünü alarak (EK-I/C)’de verilen değerleri (kadmiyum ve civa hariç) %5’e kadar artırabilir. Daha yüksek artışlar için Çevre Koruma Dairesinin onayı alınır.
Denetim
ONUNCU KISIM
ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER
İşletmecinin Yükümlülüğü
38. Çevre Koruma Dairesi bu tüzük çerçevesinde yapılacak denetimlerde Çevre Yasasına göre yetkilidir.
39. Tesislerin işletmecileri,
1)Yetkili mercinin görevlendirdiği kişilerin tesislere girmesine izin vermekle,
2)Görevli kişiler tarafından numune alınması ve yerinde ölçüm yapılması için izin vermekle,
3)Görevli kişilerin istedikleri bilgi ve belgeleri sağlamakla,
4)İzin alma işlemi veya denetleme işlemleri ile ilgili olarak yapılan deneyler ve ölçüm masraflarını karşılamakla, yükümlüdürler.
Tebliğler Geri Kazanım Komisyonu
40. Bu tüzüğün uygulanması ile ilgili teknik ve idari tebliğler Çevre Koruma Dairesi tarafından çıkarılır.
41. Bu komisyon Bakanlıkça tayin edilecek bir başkan, Çevre Koruma Dairesi Müdürlüğünden iki ve Belediyeler Birliği Başkanından oluşur.
Geri Kazanım Komisyonunun Görevleri
Komisyon çalışma usul ve esaslarını ve gündemini kendisi belirler.
Komisyon üyelikleri bir yıl sürelidir. Ancak kurumları tarafından seçilmeleri halinde aynı üyeler göreve devam edebilirler.
Komisyon gerektiğinde konu ile ilgili kurum/kuruluşlarla görüş alışverişinde bulunmak üzere genişletilmiş toplantılar yapabilir.
42. Komisyonun görevleri şunlardır:
a) Bu Tüzüğün kapsadığı ambalaj atıklarının toplanması ve geri kazanılması ile ilgili hükümlerinin işlerliğini sağlamak üzere esaslar belirlemek,
b) Çevre Yasası ve bu Tüzüğün amaçları doğrultusunda ülke şartlarını gözeterek, çevresel yararı sağlamak amacıyla kullanılabilecek ayrı toplama, sınıflandırma, değerlendirme yöntem ve sistemlerine ilişkin metodları belirlemek,
c) Geri kazanım ilkeleri ve yöntemleri konusunda dünyadaki gelişmeleri ve ülkemizdeki uygulamaların getirdiği sonuçları gözönüne alarak ülke koşullarına uygun esasları kapsayan sonuç raporu hazırlayarak Çevre işlerinden sorumlu Bakanlığa sunmak,
Yürürlük
43. Bu tüzük Resmi Gazete’de yayınlandığı tarihte yürürlüğe girer.
Yürütme
44. Bu tüzük hükümlerini Çevre Koruma Dairesinin bağlı olduğu Bakanlık yürütür.
EK-I
A: Toprakta Müsaade edilen maksimum Ağır Metal
Muhtevaları (Kuru toprakta mg/kg olarak)
Ağır Metal Topraktaki Sınır
Değerler
Kurşun 100
Kadmiyum 3
Krom 100
Bakır 100
Nikel 50
Civa 2
Çinko 300
B: Bir Yılda Araziye Verilmesine Müsaade Edilecek Ağır Metal Yükü (Yılda Hektar başına gram olarak)
Ağır Metal 2000
Sınır Yük Değeri (gram/hektaryıl) 33
Kurşun
Kadmiyum 2000
Krom 2000
Bakır 330
Nikel
Civa 42
Çinko 5000
C: Tarımda Kullanılacak Arıtma Çamurunda
Müsaade Edilebilecek Maksimum Ağır Metal Muhtevaları
(mg/kg çamur kuru maddesi olarak)
Ağır Metal Sınır Değer
Kurşun 1200
Kadmiyum 20
Krom
Bakır 1200
Nikel 1200
Civa 200
Çinko
25
3000
EK-II
GERİ KAZANIM KAPLARDA KULLANILACAK SEMBOL
Geri Kazanılabilen Kap