HALİ ARAZİLER (İCARLAMA VE YÖNETİM)
USUL VE ESASLARI TÜZÜĞÜ
[(5.1.1990 – R.G.3 – EK III – A.E.3 Sayılı Tüzüğün, (20.11.2012 – R.G.193 – EK III – A.E. 625),
(27.06.2024 – R.G.133 – EK III – A.E.557), (22.08.2024 – R.G.172 EK III – A.E.731), (30.11.2024
– R.G. 223 EK III A.E.889) ve (19.02.2026 – R.G.36 EK III – A.E.182) Sayılı Tüzükler İle Birleştirilmiş Şekli)]
HALİ ARAZİLER (İCARLAMA VE YÖNETİM)
YASASI
(53/1989 ve 29/2006 Sayılı Yasalar)
5 (3), 6 (1) ve 16. Maddeler Altında Tüzük
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu, Hali Araziler (İcarlama ve Yönetim) Yasası’nın 5 (3), 6 (1) ve 16’ncı maddelerinin kendisine verdiği yetkiye atfen aşağıdaki Tüzüğü yapar:
Kısa İsim
1. Bu Tüzük, “Hali Araziler (İcarlama ve Yönetim) Usul ve Esasları Tüzüğü” olarak isimlendirilir.
Tefsir 53/89 53/89
BİRİNCİ KISIM
GENEL KURALLAR
Fasıl 224 3/1960 7/1978
2. “Bakan” İçişlerinden sorumlu Bakanı anlatır.
“Bakanlık” İçişlerinden sorumlu Bakanlığı anlatır.
“Kaymakam” ilçenin en yüksek Mülki İdare Amirini anlatır.
“Hali Arazi” Hali Araziler (İcarlama ve Yönetim) Yasası’nın 2’nci maddesindeki anlamı anlatır.
“Hali Arazi İcar Takdir Komisyonu” Hali Araziler (İcarlama ve Yönetim) Yasasının 5’nci maddesi uyarınca oluşturulan Komisyonu anlatır.
“İlçe Tapu Dairesi”, Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürlüğünün ilçelerde bulunan herhangi bir dairesini veya şubesini anlatır.
“Kayıt” Taşınmaz Mal (Tasarruf Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasası uyarınca tutulan tapu kütüklerindeki kayıtları anlatır.
“Müdür” Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürünü anlatır.
“Uzun Vadeli İcar” bu Tüzük amaçları bakımından iki yıldan daha uzun bir süre için yapılan icarları anlatır.
Amaç
3. Bu Tüzüğün amacı, Hali Araziler (İcarlara ve Yönetim) Yasası uyarınca İlçe Kaymakamlarına ve Hali Arazi İcar Takdir Komisyonuna verilen yetki ve görevlerin içeriğini belirlemek ve icar takdirinde esas alınacak ölçüleri tespit etmektir.
İKİNCİ KISIM
İCARLANACAK HALİ ARAZİLERLE
İLGİLİ İŞLEMLER
Hali Arazilerde
4. Hali Araziler (İcarlama ve Yönetim) Yasası kuralları uyarınca hak sahibi başvuru mercii olma koşul ve niteliklerine sahip olan gerçek veya tüzel kişiler bu Tüzüğe ekli Cetvel I’deki dilekçe ile İlçe Kaymakamlığına başvuruda bulunarak hali arazinin kendilerine icarlanması yönünde istemde bulunabilirler.
53/89
İlçe Kaymakamları
5. (1) Madde 4’de belirtilen başvuruyu alması üzerine İlçe
(2) Kaymakamlığı, İlçe Tapu Dairesinden, dilekçede belirtilmiş olan tarafından arazinin;
yapılan ön (A) Hali Arazi olup olmadığını;
saptama
(B) Kamu amacı için gerekli olup olmadığını;
(C) İfraz gerektirip gerektirmediğini; ve eğer yoksa tesbitini ister.
(D) Alt yapı tesislerinin mevcut olup olmadığını ve eğer yoksa gerekip gerekmediğinin tesbitini ister.
Ancak, Kaymakamlık bu işlemi herhangi bir başvuruya gerek görmeden kendi kararı ile de başlatabilir.
Fasıl 224 3/1960 7/1978
(3) Yapılan ön saptama sonucunda, arazinin ifraz gerektirecek durumda olduğu anlaşılırsa, hali arazinin bulunduğu ilçe Kaymakamlığınca, Şehir Plânlama Dairesi Müdürlüğünden
Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasasının 27’nci maddesi kurallarına uygun olarak ifrazı gerçekleştirilmesi istenir.
Kaymakamların 6. (1) İlçe Kaymakamı, hali arazi icarlaması ile ilgili başvuruları;
görev ve
yetkileri (A) Öncelik sırasına göre inceler.
(B) İfrazı tamamlanan arazilerin alt yapılarının yapılmasını sağlar.
Ancak, ifrazı tamamlanan arazilerin alt yapılarının kimin tarafından yapılacağını Bakanlar Kurulu tesbit eder.
53/1989
(2) İlçe Kaymakamlıkları, (1)’inci fıkrada belirtilen işlemlerin tamamlanması üzerine, Hali Araziler İcarlama ve Yönetim Yasasında belirtilen hak sahibi olma koşul ve niteliklerine sahip kişilerin dilekçelerini, kendi görüş ve önerileri ile birlikte Bakanlığa iletirler.
2.A.E.625/2012
(3) 63/2007 Sayılı Konut Edindirme Yasası 10(2)’inci maddesi uyarınca Bakanlığın önerisi ve Bakanlar Kurulu Kararı ile Konut Edindirme İdaresine 50 yıllığına icarlanmasına karar verilen hali arazi ve/veya arazilerin icar sözleşmelerinin hazırlanması, imzalanması ve icar bedellerinin tahsili ile ilgili tüm işlemlerin yürütülmesi.
Bakanlığın
7. (1) Bakanlık, İlçe Kaymakamlarınca iletilen dilekçeleri tasnif yetkisi (2) değerlendirerek tasnif eder ve aşağıdaki (2) ve (3)’üncü fıkralar uyarınca ilgili mercilere aktarır.
Komisyonun
(3) Büyük yatırım projeleriyle ilgili olarak gerçek veya tüzel kişilerce oluşumu icarlanmak istenen hali arazi veya hali arazi üzerindeki binalarla ilgili başvurular Bakanlıkça yatırım projesinin hizmet vereceği sektöre göre tasnif edilerek kısa veya uzun vadeli olarak icarlanması kararı ile birlikte kendi mevzuatları uyarınca icar takdiri ve diğer işlemlerin yapılması için ilgili Bakanlıklara devredilir.
Yukarıdaki (2)’nci fıkra kapsamına girmeyen hali araziler ve bunlar üzerindeki binalarla ilgili başvurular, icar takdir işlemlerinin yapılması için “Hali Arazi İcar Takdir Komisyonuna” aktarılır.
ÜÇÜNCÜ KISIM
HALİ ARAZİ İCAR TAKDİR KOMİSYONU İLE
İLGİLİ KURALLAR
8. (1) Hali arazilerin Kamu yararına veya gerçek ve/veya tüzel kişilere icarlanması için icar takdirini yapmak üzere, her ilçede aşağıda belirtilen “Hali Arazi İcar Takdir Komisyonu” kurulur.
(A) İçişlerinden sorumlu Bakanlığı temsilen İlçe Kaymakamı veya temsilcisi (Başkan)
(B) Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürü veya temsilcisi (Üye)
(C) Devlet Emlâk ve Malzeme Dairesi Müdürü veya temsilcisi
(Üye)
(Ç) Turizm işlerinden sorumlu Bakanlık temsilcisi (Üye)
(2) Üyeler 2 yıl için görev yaparlar.
Komisyon
9. (1) Her İlçede oluşan Hali Arazi İcar Takdir Komisyonu, ayda en az bir toplantıları kez olağan toplantısını yapar.
Ancak, Başkanın veya en az iki üyenin yazılı önerisi üzerine gerektiği hallerde toplanabilir.
(2) Toplantı nisabı salt (mutlak) çoğunluktur, kararlar mevcut üyelerin çoğunluğu ile alınır.
(3) Toplantı tutanakları özel bir defterde tutulur ve üyelerce imzalanır.
Hali arazi İcar 10. Hali Arazi İcar Takdir Komisyonunun görevleri şunlardır:
Takdir Komisyonu’nun
(1) Madde 6 (2) uyarınca Kaymakamlarca Bakanlığa iletilen başvuru
görevleri sahipleri arasından Bakanlıkça yapılan tasnife göre, takdir işlemlerinin yapılması için aktarılan başvuru sahipleri arasından, hak sahibi olarak belirlenecek uygun gerçek veya tüzel kişiyi saptamak ve icar bedelini tesbit etmek.
3.A.E.625/2012
(2) Hak sahibi olarak tesbit edilen gerçek veya tüzel kişiler ile bunlara icarlanmasına karar verilen arazilerle ilgili listeleri hazırlatmak, İlçe Kaymakamlığına iletmek.
(3) 63/2007 Sayılı Konut Edindirme Yasası 10(2)’inci maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu Kararı ile Konut Edindirme İdaresine 50 yıllığına icarlanmasına karar verilen hali arazi ve/veya arazilerin İcar bedelini tesbit etmek.
3.A.E.625/2012
(4) Alınan kararlarla ilgili raporu her toplantı sonunda Bakanlığa iletmek.
Hali Arazi İcar 11. Hali Arazi İcar Takdir Komisyonunun yetkileri:
Takdir
(1) Takdir hakkını kullanırken özelliği olan hali arazilerle ilgili olarak
Komisyonu’nun
bilirkişilerin bilgi ve görüşlerinden yararlanabilir.
yetkileri (2) Hali arazinin yerinde incelenmesine gerek görülmesi halinde
yerinde incelemeye karar verebilir ve yerinde inceleme yapabilir
veya yaptırabilir.
(3) Hak sahibi kişilerden talepte bulunulan hali arazi ile ilgili plân,
belge ve bilgileri isteyebilir.
İcar bedellerinin 12. Hali Araziler İcar Takdir Komisyonunca yapılacak icar bedeli ile ilgili
tesbiti tesbitlerde aşağıda belirtilen kıstaslar uygulanacaktır.
2.A.E.731/2024
(1) Konut, hayvan barınağı ve tarımsal amaçlarla icarlanacak arazilerde icar bedeli, Hali Arazi İcar Takdir Komisyonu tarafından hali arazinin rayiç bedeli, yatırım miktarı ve altyapısı olup olmadığı temelinde aşağıdaki oranlar dikkate alınarak saptanacaktır:
2.A.E.182/2026 2.A.E.557/2024 4.A.E.625/2012
(A) Konut amaçlı kiralanan arazilerde, rayiç bedelin %0,3’ü ile % 2’si arasında,
(B) Hayvan barınağı amaçlı kiralanan arazilerde, rayiç bedelin %0,1 ‘i ile % 0,4’ü arasında
(C) Tarımsal amaçlı kiralanan arazilerde; rayiç bedelin % 0,2’si ile % 0,5’i arasında.
(Ç) Saptanacak kiranın tamamı tahsil edildikten sonra kira sözleşmesi taraflarca imzalanacaktır.
Ancak; Konut Edindirme Birimine kırsal kesim arsası olarak konut yapma amaçlı kiralanan hali arazilerde, Hali Arazi İcar Takdir Komisyonu tarafından uygun görülmesi halinde,
belirlenen yıllık icar bedelleri, Komisyon tarafından
konulacak şartlara ve ödeme planına uyulması kaydıyla, en fazla on iki taksit şeklinde tahsil edilebilir.
(2) (1) Küçük işyeri ve büyük yatırımlarla ilgili olarak yapılacak icar bedeli tespitleri %1 ile %4 arasında
(2) Dernek, Kurum ve Kuruluşlar vb. %0,5 ile %2 arasında alınır.
(3) Bakanlığın önerisi ve Bakanlar Kurulu Kararı ile 50 yıllığına Konut Edindirme İdaresi’ne icar edilmesine karar verilen hali arazi ve/veya arazilerin icar bedelleri, tüm alt yapı yatırımları idare tarafından yapılacağından, Bakanlar Kurulu Kararı ile en son tesbit edilmiş olan “Rezerv Tarımsal Arazilerin Kiralanması ve Kira bedelleri” kararında yer alan kuru arazi yıllık icar değeri üzerinden, kuru arazi icar değerinden aşağı olmamak ve icar değerinin iki katını geçmemek koşuluyla tesbit edilir.
Hali arazilerin
13. Hak sahibi olarak Komisyonca tesbit edilen gerçek veya tüzel kişilere icarlanmasına ilişkin liste, “Hali Araziler (İcarlama ve Yönetim) Yasasının 12’nci karar vermeye maddesi kuralları uyarınca icarlanmasına karar vermesi için Bakanlığa yetkili mercii iletilir.
İcar Süresi
14. (1) Hak sahibi gerçek veya tüzel kişilere yapılacak icarlamalarda icar süresi hiçbir şekilde doksan dokuz yılı aşamaz. On yıla kadar olan icarlamalarda Bakan yetkilidir. Onbir ile elli yıl arası icar süreleri için Bakanlar Kurulu’nun elli yılı aşan icar süreleri için de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi’nin kararı gerekir.
(2) İcar süresi sonunda, amaca uygun kullanımın veya ulusal ekonomiye katkının devam ettiği yargısına varılırsa, icarcının başvurusu üzerine icar sözleşmesi (1)’inci fıkra kuralları uyarınca yeniden uzatılabilir.
(3) Tarımsal amaçlarla icarlanacak hali arazilerden kuru ziraat (mevsimlik) için icarlanacak araziler, 1 yıl veya 2 yıl süre ile icarlanacaktır. Sulu Ziraat için icarlanacak hali araziler ise, 2 yıl veya uzun süreli olarak icarlanacaktır.
(4) İcar süresinin uzatılmaması veya icar süresinin doksan dokuz yılı tamamlamış olması halinde tüm yatırımlar Devlete kalır.
DÖRDÜNCÜ KISIM
İCAR SÖZLEŞMESİ İLE İLGİLİ KURALLAR
Hak sahibi
15. Hak sahiplilik durumları kesinleşen gerçek veya tüzel kişilere ve bunlara listesi icarlanacak hali arazilere ilişkin liste, Kaymakamlara Bakanlıkça tanzim edilerek gönderilir.
Sözleşme
16. (1) Kaymakamlar, 15’inci madde uyarınca almış oldukları listelere
imzalanması ile atfen, Cetvel II’de verilen ihbar örneği uyarınca, hak sahibi gerçek
ilgili ihbar veya tüzel kişilere sözleşme imzalamaları için birer ihbar gönderir.
(2) Hak sahibi gerçek veya tüzel kişiler, (1)’inci fıkrada belirtilen icar
sözleşmesini, ihbar tarihinden itibaren 30 gün içerisinde
Kaymakamlığa gelerek imzalamak zorundadırlar.
(3) İcar sözleşmesinin içereceği kurallar ise, Yasa ve bu Tüzük
kurallarına ve günün koşul ve şartlarına uygun olarak tanzim
edilecektir.
(4) Hak sahibi gerçek veya tüzel kişi tarafından icar sözleşmesinin
ihbarda belirtilen süre içerisinde imzalanmaması halinde Bakanlığın
onayı ile Hali Arazi İcar Takdir Komisyonu icar konusu hali araziyi
başkalarına icarlamaya yetkili olacaktır.
İcar
17. (1) İcar Sözleşmesinin geçerliliği, Hali Araziler (İcarlama ve Yönetim) sözleşmesinin Yasasının 10’uncu madde kuralları uyarınca Tapu ve Kadastro tescili Dairesi Kütüğüne yapılacak tescil ile tamamlanmış olur.
53/1989
(2) İcar Sözleşmesindeki şartların hak sahiplerince yerine getirilmemesi halinde tapuya yapılan tescil yapılmamış sayılacağından, icar sözleşmesinin geçerliliği tamamlanmış olmayacaktır.
(3) Tescili yapılan hali arazide, icar sözleşmesinde belirtilen yatırım veya imar işlemlerine 1 yıl zarfında başlanmaması halinde, bir yılın sonunda icar sözleşmesi kendiliğinden feshedilmiş sayılacağından, Tapu ve Kadastro Dairesi kütüğüne yapılan tescil de, Müdür tarafından silinecektir. Bu nedenle de icarcının sözkonusu hali arazi üzerindeki hakkı sona erecektir.
Bakım ve Onarım
BEŞİNCİ KISIM
SON KURALLAR
18. İcarlanan hali araziler ve üzerindeki binaların icar süresi içerisinde her türlü bakım, onarım ve korunmasından icarcı sorumludur.
Sözleşmenin Feshi ve sona
19. İcar sözleşmesinin feshi ve sona ermesine ilişkin kurallar “Hali Araziler ermesi (İcarlama ve Yönetim) Yasasında hükme bağlanan kurallardır.
53/89
20. İcarlanan Hali araziye yapılan inşaat, yatırım ve masraf icarcının hali araziyi devlete geri vermesi, icar sözleşmesinin feshedilmesi veya sona ermesi yapılan yatırım hallerinde, devlete kalır.
Hali araziye
Yürütme Yetkisi
21. Bu Tüzüğü İçişlerinden sorumlu Bakan yürütür.
Yürürlüğe Giriş 22. Bu Tüzük, Resmî Gazete’de yayınlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.
CETVEL I
(Madde 4)
Altında Dilekçe
İlçe Kaymakamlığı Tarih : .................................
............................................
....................... İlçesinin ...................... köyünde, Harita / Pafta .......... daki ..................... no’lu parselin ve/veya ..................... nolu parselin, üzerindeki bina ile birlikte ......................... amacı için tarafıma 53 / 1989 sayılı Hali Araziler (İcarlama ve Yönetim) Yasası kuralları uyarınca icarlamasını saygı ile arzederim.
Adres : .................................. İmza
..................................
.................................. ......................................
Ekler :
1) Başvuru sahibinin medeni halini gösterir belge, eğer başvuru sahibi kişi tüzel kişi ise KKTC Yasaları uyarınca tescil edildiğini gösterir belge.
2) Başvuru sahibinin kendinin, eşinin veya varsa çocuklarının KKTC sınırları dahilinde veya haricinde maliki bulunduğu gayri menkulleri gösterir koçan, Kesin Tasarruf Belgesi veya araştırma belgesi. Eğer kişi tüzel kişiliğe sahip şirket ise Şirket sermayesini gösterir belge.
3) Hali araziye ilişkin side plânı.
4) Başvuru sahibinin malı olmadığını belgeleyen noter veya muhtardan alınmış
belgeler.
CETVEL II
(Madde 16 (1) )
Altında İhbar
Tarih : ......................................
Sayı : .........................................
Sayın : .......................................
.......................................
.......................................
İlgi : ....................................... tarihli dilekçeniz.
İlgi başvurunuz ile tarafınıza icarlanması yönünde istemde bulunduğunuz ...........................
İlçesinin .................................... köyündeki Harita / Pafta ................................ daki .............................
no’lu parselin / ........................................... no’lu parselin üzerindeki bina ile birlikte tarafınıza ............................................................................... yıllığına yıllık icar bedeli .....................................
TL olmak üzere icarlanmasına karar verilmiştir.
Bu nedenle, sözkonusu arazi ile ilgili İcar Sözleşmesini imzalamak üzere, işbu ihbar tarihinden itibaren 30 gün içerisinde Kaymakamlığımıza başvuruda bulunmak zorundasınız. Aksi takdirde, sözkonusu arazi Bakanlığın onayı ile Hali Araziler İcar Takdir Komisyonunca başkalarına icarlanabilecektir.
Bilgi edinmenizi saygı ile rica ederim.
İlçe Kaymakamı