Y.Ö.No:91/4/2025) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85’inci maddesi gereğince Resmi Gazete’de yayımlamak suretiyle halkın bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Önerisinin içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Önerinin Resmi Gazete’de yayımlanmasını izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlığına yazılı olarak sunabileceklerini duyurur.
(267)
268 ASKERLİK (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ
GENEL GEREKÇE
Anayasanın amir hükmü gereği yurttaşlar, “Yurt Ödevi”ni Askerlik Yasası kuralları çerçevesinde yerine getirmektedir. 59/2000 sayılı Askerlik Yasası, toplumun ve Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı’nın ihtiyaçlarına göre çeşitli zamanlarda değişikliğe uğramıştır. İşbu Yasa Önerisi de yurt ödevi ile ilgili ihtiyaç nasıl olan bazı değişikliklerin Askerlik Yasası’nda yapılmasını amaçlamaktadır.
Bu değişiklikler ve gerekçeleri şöyledir:
Yasada “Kıbrıs asıllı Türk anne veya baba” ifadesi geçmekte ancak bunun tanımı yapılmamakta ve hukuki bir karşılığı bulunmamaktaydı. Bu nedenle Tefsir yan başlıklı 2’nci maddeye, Yurttaşlık Yasası’ndaki ifadelerden faydalanılarak Kıbrıslı Türk ana ve baba tanımları eklenmiştir. Yine Tefsir maddesinde “Yerleşmek” tanımlanırken ülkede 90 günden fazla kalmamak koşulu yazmaktaydı ancak bu süre, önceki bir Yasa değiştiği ile 120 güne çıkarıldığından tefsirde de gereken teknik düzeltme yapılmıştır.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığına geçenlerden eski yurttaşlıklarında askerlik hizmetini yerine getirenler, askerlikten muaf tutulanlar veya ülkesinde mecburi askerlik mükellefiyeti bulunmayanlar, Yasanın 5’inci maddesine göre, herhangi bir ücret ödememekte ve ülkemizde askere alınmamaktadır. Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı’na maddi kaynak yaratmak, bedelli askerlik yapan diğer kişilerle dengeyi gözetmek ve toplumsal adaleti sağlamak bakımından, üçüncü ülke yurttaşı olan (TC yurttaşları dışında) bu gibi kişilerin 5 (beş) asgari ücret ödeyerek askerlikten muaf sayılması Yasaya eklenmiştir.
Kıbrıslı Türk anne veya babadan yabancı bir ülkede doğan ve doğduğu veya yerleştiği yabancı ülkede askerlik çağına kadar ikamet eden Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşları ile 12 yaşını tamamladığı tarihten önce anne veya babası ile Kıbrıs’tan ayrılan ve gittiği yabancı ülkeye yerleşerek askerlik çağına kadar yurt dışında ikamet eden Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşları, İngiltere, Avustralya veya dünyanın herhangi bir ülkesi söz konusu olduğunda bedelli askerlik hakkına sahiptir ancak Türkiye söz konusu olduğunda bedelli askerlik hakkına sahip değildir. Bu durumun yarattığı eşitsizliği gidermek amacıyla 14’üncü maddede, parantez içlerinde yer alan “(Türkiye’de yerleşik çift uyruklu (Türkiye Cumhuriyeti - Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) yurttaşlar hariç)” ifadeleri çıkarılmış yurt dışında yaşayan yurttaşlarımız arasında fırsat eşitliği sağlanması hedeflenmiştir.
Yurt içinde ve dışında tıpta uzmanlık eğitimi tamamlayan kişilerin bedelli askerlik hakkı, Yasada yer almakla ve uygulanmakla birlikte yurt dışı için açıklayıcı bir cümle eklenmesi ihtiyacı görülmüştür.
Asgari ücretin günün koşullarına göre artması ve bedelli askerlik ücretinin de asgari ücrete endeksli olması sebebiyle Yasadaki miktarlar, yurttaşların ödemekte zorlanacağı noktalara gelmiştir. Yurttaşların bedelli askerlik hakkını kullanamamaları, zaman içerisinde Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı’nın da maddi kaynağını azaltacaktır. Bu gerekçeyle 17’nci maddedeki asgari ücrete endeksli 7 kat 5’e, 5 kat 4’e, 10 kat ise 8’e indirilerek, yurttaşların ödeyebileceği miktarlara indirilmesi amaçlanmıştır.
Özel statüde ve bedelli askerlik yapacak olanlara ilişkin miktarların değişmesi üzerine, “Özel Statüde ve Bedelli Askerlik Yapacak Olanların Bedeli Ödemeleri” yan başlıklı 62’inci maddede de paralel düzenlemeler yapılmıştır.
269
Öneri ile ayrıca geçici bir madde düzenlenerek yoklama kaçağı ve bakaya durumunda olanların affedilerek silah altına alınmaları ve gençlere ikinci bir şans verilmesi, Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı'na ise kaynak aktarılması amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra yüksek öğrenime bağlı bedelli askerlik hakkına sahip olup da süreleri kaçıranlar için de geçmişte olduğu gibi geçici maddeler ile istisnai süreler düzenlenmiştir.
Bu gerekçelere dayandırılarak Askerlik (Değişiklik) Yasa Önerisi hazırlanmıştır.
MADDE GEREKÇELERİ:
Madde 1. İçtüzüğe uygun olarak Yasanın kısa ismi düzenlenmiştir.
Madde 2. Yasada “Kıbrıs asıllı Türk anne veya baba” ifadesi geçmekte ancak bunun tanımı yapılmamakta ve hukuki bir karşılığı bulunmamaktaydı. Bu nedenle Tefsir yan başlıklı 2’nci maddeye, Yurttaşlık Yasası’ndaki ifadelerden faydalanılarak Kıbrıslı Türk ana ve baba tanımları eklenmiştir. Yine Tefsir maddesinde “Yerleşmek” tanımlanırken ülkede 90 günden fazla kalmamak koşulu yazmaktaydı ancak bu süre, önceki bir yasa değiştiği ile 120 güne çıkarıldığından tefsirde de gereken teknik düzeltme yapılmıştır.
Madde 3. Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı’na maddi kaynak yaratmak, bedelli askerlik yapan diğer kişilerle dengeyi gözetmek ve toplumsal adaleti sağlamak bakımından, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığına geçen üçüncü uyruklulardan eski yurttaşlıklarında askerlik hizmetini yerine getirenlerin, askerlikten muaf tutulanların veya ülkesinde mecburi askerlik mükellefiyeti bulunmayanların, hiç para ödemeden değil, 5 (beş) asgari ücret ödeyerek askerlikten muaf sayılması 5’inci maddenin (1)’inci fıkrasına eklenmiştir.
Madde 4. Yurt dışında doğup büyüyen veya çocuk yaşta giderek yurt dışında ikamet eden Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşları, İngiltere veya Avustralya gibi ülkeler söz konusu olduğunda bedelli askerlik hakkından yararlanabilmekte ancak Türkiye söz konusu olduğunda yararlanamamaktadır. Bu durumun yarattığı eşitsizliği gidermek amacıyla 14’üncü maddede, parantez içlerinde yer alan “(Türkiye’de yerleşik çift uyruklu (Türkiye Cumhuriyeti - Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) yurttaşlar hariç)” ifadeleri çıkarılmış yurt dışında yaşayan yurttaşlarımız arasında fırsat eşitliği sağlanması hedeflenmiştir.
Madde 5. Yurt içinde ve dışında tıpta uzmanlık eğitimi tamamlayan kişilerin bedelli askerlik hakkı, Yasada yer almakla ve uygulanmakla birlikte 15’inci maddenin (3)’üncü fıkasına, yurt dışı için açıklayıcı bir cümle eklenmesi ihtiyacı görülmüştür.
Madde 6. Asgari ücretin günün koşullarına göre artması ve bedelli askerlik ücretinin de asgari ücrete endeksli olması sebebiyle Yasadaki miktarlar, yurttaşların ödemekte zorlanacağı noktalara gelmiştir. Yurttaşların bedelli askerlik hakkını kullanamamaları, zaman içerisinde Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı’nın da maddi kaynağını azaltacaktır. Bu gerekçeyle 17’nci maddedeki asgari ücrete endeksli 7 kat 5’e, 5 kat 4’e, 10 kat ise 8’e indirilerek, yurttaşların ödeyebileceği miktarlara indirilmesi amaçlanmıştır.
270
Madde 7. Özel statüde ve bedelli askerlik yapacak olanlara ilişkin miktarların değişmesi üzerine, “Özel Statüde ve Bedelli Askerlik Yapacak Olanların Bedeli Ödemeleri” yan başlıklı 62’inci maddede de yasa tekniği gereği paralel düzenleme yapılmıştır.
Madde 8. Esas Yasanın “Yüksek Öğrenime Bağlı Bedelli Askerlik İçin İstisna” yan başlıklı geçici maddesindeki tarihlerin güncellenmesi ve bu madde kapsamındaki gençlere bir süre daha tanınması amaçlanmıştır.
Geçici 1. Madde Bu madde ile yoklama kaçağı ve bakaya durumunda olanların affedilerek silah altına alınmaları ve gençlere ikinci bir şans verilmesi, Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı’na da kaynak aktarılması amaçlanmıştır.
Geçici 2. Madde Yüksek öğrenime bağlı bedelli askerlik hakkına sahip olmakla birlikte süreleri kaçıranlar için, geçmişte olduğu gibi, geçici bir düzenleme ile kolaylık sağlanması ve Güvenlik Kuvvetlerine de maddi kaynak yaratılması amaçlanmıştır.
Madde 9. Bu madde ile Anayasa ve İçtüzüğe uygun olarak Yasanın Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe gireceği düzenlenmiştir.
271
ASKERLİK (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:
| Kısa İsim | 1. Bu Yasa, Askerlik (Değişiklik) Yasası olarak isimlendirilir ve aşağıda “Esas Yasa” olarak anılan Askerlik Yasası ile birlikte okunur. |
|---|---|
| 59/2000 | |
| 43/2002 | |
| 59/2003 | |
| 4/2004 | |
| 5/2005 | |
| 22/2008 | |
| 28/2008 | |
| 35/2009 | |
| 13/2012 | |
| 64/2014 | |
| 6/2015 | |
| 64/2017 | |
| 65/2017 | |
| 46/2020 | |
| 12/2021 | |
| 16/2024 | |
| Esas Yasanın | 2. (1) Esas Yasa, 2’inci maddesinde yer alan “İhtisas” tefsirinden hemen sonra aşağıdaki yeni “Kıbrıslı Türk ana” ve “Kıbrıslı Türk baba” tefsirleri eklenmek suretiyle değiştirilir: |
| 2’inci | “Kıbrıslı Türk Ana”, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı ve Türk olan anayı anlatır. |
| Maddesinin | “Kıbrıslı Türk Baba, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı ve Türk olan babayı anlatır.” |
| Değiştirilmesi | (2) Esas Yasa, 2’inci maddesinde yer alan “Yerleşmek” tefsiri kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni “Yerleşmek” tefsiri konmak suretiyle değiştirilir: |
| “Yerleşmek”, bu Yasanın 14’üncü maddesi kapsamına girenler için Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde yılda toplam 120 günden fazla ikamet etmemiş olmak koşulu ile başvuru tarihine kadar yurtdışında kesintisiz ikamet etmeyi veya 12 yaşını tamamladıkları tarihten sonra başvuru tarihine kadar Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde yılda toplam 120 günden fazla ikamet etmemiş olmak koşulu ile yurtdışında kesintisiz ikamet etmeyi anlatır. |
272
Esas Yasanın 5'inci Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 5'inci maddesinin (1)'inci fıkrası kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (1)'inci fıkra konmak suretiyle değiştirilir:
“(1) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığına geçenlerden (Türkiye Cumhuriyeti yurttaşları hariç), eski yurttaşlıklarında askerlik hizmetlerini yerine getirdiklerini veya muaf olduklarını belgelendirenler veya ülkesinde mecburi askerlik mükellefiyeti olmayanlar, aylık brüt asgari ücretin 5 (beş) katı tuarında Türk Lirası ödeyerek askerlik mükellefiyetinden muaf sayılırlar. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığına geçen Türkiye Cumhuriyeti yurttaşları ise Türkiye Cumhuriyeti’nde askerlik hizmetini yerine getirdiklerini veya muaf olduklarını belgelendirmeleri halinde, bu Yasa uyarınca askere alınmazlar. Bunlardan, brüt asgari ücretin 5 (beş) katı tutarında Türk Lirasını ödemeyenlere, askerlik yapmayanlara veya askerliğini yaptığını tevsik edemeyenlere bu Yasa kurallarına bağlı olarak askerlik hizmetleri yaptırılır.
Ancak, askerlik çağına girmeden önce Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığına geçenler askerlik çağına girdikleri tarihten başlayarak; askerlik çağına girdikten sonra Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığına geçenler ise yurttaşlığa geçtikleri tarihten başlayarak bir yıl içinde müracaat etmek zorundadırlar. Meşru bir mazereti olmaksızın süresi içinde müracaat etmeyenlere saklı denir.”
Esas Yasanın 14'üncü Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 14'üncü'inci maddesinin (1)'inci fıkrası kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (1)'inci fıkra konmak suretiyle değiştirilir:
“(1) Kıbrıslı Türk ana veya Kıbrıslı Türk babadan yabancı bir ülkede doğan ve doğduğu veya yerleştiği yabancı ülkede askerlik çağına kadar ikamet eden Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşları ile 12 yaşını tamamladığı tarihten önce anne veya babası ile Kıbrıs'tan ayrılan ve gittiği yabancı ülkeye yerleşerek askerlik çağına kadar yurt dışında ikamet eden Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşları, mükellefiyet hizmetini bu Yasanın 17'nci maddesinin (1)'inci fıkrası kapsamında yerine getirirler.”
Esas Yasanın 15'inci Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 15'inci maddesinin (3)'üncü fıkrası kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (3)'üncü fıkra konmak suretiyle değiştirilir:
“(3) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı olan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde ikame edip yurt dışındaki bir üniversitede doktora yapıp mezun olan kişiler YÖDAK onaylı doktora belgesini ibraz etmeleri halinde ve yurt dışında tıpta uzmanlık eğitimini tamamlayan kişiler belgelendirmeleri halinde, bu Yasanın 17'nci maddesinin (2)'nc, fıkrasındaki haktan yararlanırlar.”
273
Esas Yasanın 17'inci Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 17'inci maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 17'inci madde konmak suretiyle değiştirilir:
"Hizmetin Yerine Getirilmesi
- (1) Bu Yasanın 14'üncü maddesi kapsamında olanlar mükellefiyet hizmetini aşağıdaki şekilde yerine getirebilirler:
(A) Aylık brüt asgari ücretin 5 (beş) katı tutarında Türk Lirası ödeyerek serbest kalmak; veya (B) Kesin dönüş yapmak amacı ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine giriş yaptığı tarihte 31 (otuz bir) yaşından küçük olanlar 6 (altı) ay hizmet yapmak; veya (C) Kesin dönüş yapmak amacı ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine giriş yaptığı tarihte 31 (otuz bir) yaşından büyük ve 49 (kırk dokuz) yaşından küçük olanlar, aylık brüt asgari ücretin 4 (dört) katı tutarında Türk Lirası ödeyerek serbest kalmak veya 4 (dört) ay hizmet yapmak; veya (Ç) Kesin dönüş yapmak amacı ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine giriş yaptığı tarihte 49 yaşından büyük olanlar, aylık brüt asgari ücretin 3 (üç) katı tutarında Türk Lirası ödeyerek serbest kalmak.
(2) Bu Yasanın 15'inci maddesi kapsamında olanlar aylık brüt asgari ücretin 8 (sekiz) katı tutarında Türk Lirası ödeyerek 1 (bir) ay hizmet yapmak suretiyle mükellefiyet hizmetini yerine getirebilirler. (3) 49 (kırk dokuz) yaşından büyük olanlar aylık brüt asgari ücretin 6 (altı) katı tutarında Türk Lirası ödemek suretiyle askerlik mükellefiyetini yerine getirmiş sayılırlar.
Esas Yasanın 62'nci Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, 62'nci maddesinin (1)'inci fıkrası kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (1)'inci fıkra konmak suretiyle değiştirilir:
"(1) Bu Yasanın 14'üncü maddesi kapsamına giren ve bu haktan yararlanmak isteyenlerden mükellefiyet hizmetini aylık brüt asgari ücretin 5 (beş) katı veya 4 (dört) katı veya 3 (üç) katı tutarındaki Türk Lirası ödemek ve hemen serbest kalmak suretiyle yerine getirecek olanlar bu bedeli başvuru zamanında veya son yoklamadan önce, bu Yasanın 15'inci maddesi kapsamına girenler ise bu bedeli son yoklama tarihinden önce ödemek zorundadırlar.
Ancak, bu Yasanın 17'inci maddesinin (2)'nci fıkrasında yer alan bir aylık mükellefiyet hizmetini iki defada yerine getirecek olanlar ödemeleri gereken bedelin yarısını yoklamadan önce, geri kalanı ise en geç bu Yasanın 10'uncu maddesindeki mükellefiyet hizmet süresi içinde başlayacağı ikinci 15 (on beş) günlük hizmet süresine başlamadan önce ödemekle yükümlüdürler. Öngörülen tutarı süresi içinde ödemeyenler bir aylık mükellefiyet hizmetini kısmen veya tamamen yapmış olsalar bile askerlik ödevini yerine getirmemiş sayılırlar ve bu haklarını kaybederek mükellefiyet hizmetlerini bu Yasanın 10'uncu veya 13'üncü maddesi kapsamında yerine getirirler.
274
Ancak, daha önce yapılmış hizmet süresi bu Yasanın 10’uncu veya 13’üncü maddesi kapsamına göre yapılan hizmette dikkate alınır. Bunlara, bu Yasanın 10’uncu veya 13’üncü maddesi uyarınca mükellefiyet hizmetlerini eksiksiz olarak yapmış olmaları koşuluyla, ödemiş oldukları tutar geri verilir. Geri ödeme, kendilerine, hayatta olmamaları halinde ise yasal varislerine yapılır.”
Esas Yasanın Geçici İkinci Maddesinin Değiştirilmesi
- Esas Yasa, “Yüksek Öğrenime Bağlı Bedelli Askerlik İçin İstisna” yan başlıklı geçici ikinci maddesinde yer alan “31 Temmuz 2025” tarihi çıkarılmak ve yerine “30 Kasım 2025” tarihi konmak; “31 Ağustos 2025” tarihi çıkarılmak ve yerine “31 Aralık 2025” tarihi konmak suretiyle değiştirilir.
Geçici Madde Yoklama Kaçağı ve Bakaya Durumunda Olanlara Af
- Bu (Değişiklik) Yasasının yürürlüğe girdiği tarihte yoklama kaçağı durumunda olanların, bu (Değişiklik) Yasasının yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak 6 (altı) ay içerisinde müracaat etmeleri ve bu (Değişiklik) Yasasının yürürlüğe girdiği tarihte bakaya (asker kaçağı) olanların, bu (Değişiklik) Yasasının yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak 6 (altı) ay içerisinde müracaat etmeleri mi mütakip aylık brüt asgari ücretin yarısını ödemeleri ve bir sonraki celp tarihinde silah altına alınmaları koşuluyla, haklarında bu suçlar sebebiyle kovuşturma yapılmaz.
Geçici Madde Yüksek Öğrenime Bağlı Bedelli Askerlikten Yararlandırma
- Bu (Değişiklik) Yasasının yürürlüğe girdiği tarihten önce Esas Yasanın 15’nci maddesi kapsamında olanlardan;
(1) Esas Yasanın 12’nci maddesinin (1)’nci fıkrasında belirtilen süre içerisinde müracaat etmeyenler; ve/veya (2) Esas Yasanın 33’üncü maddesi uyarınca yoklama kaçağı olanlar; ve/veya (3) Esas Yasanın 36’ncı maddesinin (4)’üncü fıkrasında belirtilen sürerler içerisinde müracaat etmeyenler; ve/veya (4) Esas Yasanın 37’nci maddesinin (3)’üncü fıkrası uyarınca 4 (dört) yıl çalışma süresi dolduktan sonra 12 (on iki) ay içerisinde ASAL Şubeye başvurmayanlar veya başvuruda bulunup 12 (on iki) ay içerisinde askerlik yükümlülüğünü yerine getirmeyenler; ve/veya (5) Esas Yasanın 38’nci maddesi uyarınca bakaya olup yüksek öğrenime bağlı bedelli askerlik hakkını kaybedenler,
bu (Değişiklik) Yasasının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 (bir) yıl içerisinde müracaat ettikleri ve bedelli askerlikten yararlanmak için Esas Yasanın 17’nci maddesinin (2)’nci fıkrası uyarınca ödemeleri gereken tutara ek olarak, aylık brüt asgari ücretin 3 (üç) katı tutarında Türk Lirası ödedikleri takdirde, 1 (bir) ay hizmet yapmak koşuluyla, askerlik mükellefiyetlerini yerine getirmiş sayılırlar.
Yürürlüğe Giriş
- Bu Yasa, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer