Y.Ö.No:86/4/2025) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85’inci maddesi gereğince Resmi Gazete’de yayımlamak suretiyle halkın bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Önerisinin içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Önerinin Resmi Gazete’de yayımlanmasını izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlığına yazılı olarak sunabileceklerini duyurur.
(233)
234
SABIKA KAYDININ SİLİNMESİ YASA ÖNERİSİ GENEL GEREKÇE
Yürürlükte olan 26/2012 sayılı Sabıka Kaydının Silinmesi Yasası, hangi koşullar altında sabıka kayıtlarının silinmesi talebi ile Mahkemeye başvuruda bulunabileceğini düzenlemektedir. Kısaca özetlenecek olursa, söz konusu suçun Ağır Ceza Mahkemesinin yetkisine giren suçlar dışında kalan bir suç olması, kapsamı belirlenen yüz kızartıcı suçlardan olmaması, kişinin Mahkeme tarafından hapsilik cezası dışında bir ceza ile cezalandırılmış olması veya hakkında herhangi bir ceza verilmeksizin mahkumiyet kaydedilmiş olması gerekmektedir. Ayrıca, Mahkeme tarafından para cezasına mahkum edilmiş kişilerin para cezasını ödemiş olmaları veya Mahkemenin emrettiği herhangi bir yaptırımı yerine getirmiş olmaları ve sabıka kayıtlarındaki en son mahkumiyet tarihinden itibaren en az beş yıllık bir sürenin geçmiş olması da Yasada belirlenen şartlar arasındadır.
Genel olarak sabıka ve/veya sicil kayıtları ile ilgili yapılan araştırmalar, toplumun sabıka kaydı bulunan bireylerden çekindiğini göstermektedir. Hükümlü bireyler cezalarını çekip tahliye olsalar bile, toplum içerisinde tehlikeli ve potansiyel suçlu kişiler olarak değerlendirilmeye devam edilebilmektedirler. Oysa çağdaş ceza hukuku anlayışında, suç işleyenlerin topluma kazandırılması ve rehabilite edilmeleri, onarıcı adalet ilkesinin bir parçasıdır. Bu çerçevede, sabıka kayıtlarının silinmesi ile ilgili düzenlemeler, bireylerin toplumsal yaşama yeniden entegrasyonu ve istihdam erişimini mümkün kılacak şekilde ele alınmalıdır. Diğer bir deyişle, kişilerin daha iyi bir gelecek yaratabilmeleri, aile kurabilmeleri ve yeniden itibar sağlayabilmelerinin önündeki katı engeller mümkün olduğunca ortadan kaldırılmaya çalışılmalıdır.
Konunun özellikle çalışma yaşamına katılımla ilgili boyutu, bu tablonun en büyük parçasını oluşturmaktadır. Şöyle ki, gerek özel sektör, gerek kamuya yapılacak başvurularda, kişiler, işledikleri suçların cezalarını çekmiş olsalar bile, sabıka kayıtları bir engel olarak karşılarına çıkmaktadır. Örneğin, Kamu Görevlileri Yasası’ndaki düzenlemeye göre, kamu görevine alınma kriterlerden biri, 1 yıldan fazla hapis cezasına çarptırılmamış olmak veya rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtekârlık, irtikap, ırza geçme, hileli iflas ve benzeri yüz kızartıcı suçlardan dolayı mahkum edilmemiş olmaktır. Özel sektör ile ilgili olarak, her ne kadar İş Yasası’nın 20’inci maddesine göre, 50 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde işverenin çalıştırdığı her elli işçiye karşılık, bir eski hükümlüğü uygun bir işte çalıştırma yükümlülüğü olsa da, bu düzenleme ülkemizde yaşanan ve farklı boyutları olan sorunları çözememektedir. Her ne kadar, sabıka kayıtlarının silinmesine yönelik esas ve usullerle ilgili yapılacak bir düzenleme birçok boyutuyla ele alınması gereken sorunları tek başına çözemeyecek olsa da, yapılacak olan yasal değişiklikler, bütüncül politikalarla ilgili adım atılması yönünde fayda sağlayacaktır.
Hem psikolojik bir ihtiyaç, hem de bir insan hakkı olan “çalışma hakkı”nın kullanılabilmesi birçok açıdan önem arz etmektedir. Kişilerin iş bulması, çalışma hayatında yer alması ve yer almaya devam edebilmesinin yalnızca o bireye fayda sağlayacağını düşünmek de eksik bir bakış açısıdır. Şöyle ki, kişi çalışma hayatına katıldığında hem kendi yaşamını idame ettirecek bir gelire sahip olacaktır, hem de bununla bağlantılı olarak yeniden suç işleme eğilimi azalacaktır. Örneğin, KKTC İstatistik Kurumunun 2023 yılına ait raporuna göre, cezaevine giren toplan 4598 kişinin 1577’sini mesleği olmayanlar oluşturmaktadır. Daha geniş bir perspektifle konuya yaklaşıldığında, bu olumsuzlukların giderilmesinin tüm toplumun yaşam düzeyini etkileyeceği söylenebilmektedir.
Bu tespitler ışığında, Sabıka Kaydının Silinmesi Yasa Önerisi, belirli koşulları taşıyan KKTC yurttaşları ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde çalışma izni veya iş kurma izni veya her ikisinin toplamı ile kesintisiz 6 (altı) yıl süre ile veya daimi ikamet izni ile ikamet eden kişileri kapsayacak şekilde hazırlanmıştır. Bu noktada, Öneriye Anayasanın “Çalışma Hakkı ve Ödevi” yan başlıklı 49’uncu maddesi ışık tutmuştur. Buna göre “çalışma her yurttaşın hakkı ve ödevi” olmakla birlikte, “Devlet çalışanların insanca yaşaması ve çalışma hayatına
235
kararlılık içinde gelişmesi için” çeşitli ölemleri almakla yükümlüdür. Aynı şekilde, ekonomik ve sosyal haklarla ilgili olarak insan hakları standartlarının belirleyicilerinden olan “Birleşmiş Milletler Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Sözleşme”nin denetim mekanizması olan Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi’nin 18 no’lu Genel Yorumunda “çalışma hakkı”nın korunması amacıyla, Devletler çalışma hayatının bireyler açık olması yönünde adım atma yükümlülüğü getirmektedir. Bu yükümlülük, Anayasamızın 1’inci maddesinde düzenlenen sosyal devlet ilkesinin de bir sonucudur.
Öneri hazırlanırken, sabıka kayıtlarının silinmesi ile bağlantılı olduğu değerlendirilen Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin özel hayat ve aile hayatını koruyan 8’inci maddesi de ele alınmıştır. Bu çerçevede, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarındaki prensipler de gözden geçirilmiştir. İlgili kararlar genel olarak kişisel verilerin Devletler tarafından hangi şartlar altında ve ne kadar süre ile saklanması gerektiği ile ilgili hususlar açısından yapılacak düzenlemelere ışık tutabilmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin, kişisel veriler ve/veya sabıka kayıtları ile ilgili yasal düzenlemeleri, özellikle öngörülebilirlik, kişilere sağlanan güvenceler ve güdülen amaç ile araç arasındaki orantılıklık açısından incelediği görülmektedir (Örneğin; Gardel v. Fransa, M.N. v. Birleşik Krallık, Catt v. Birleşik Krallık). Bazı kararlarda, cezalandırmanın rehabilite edici özelliğinin Avrupa ülkelerinde bir politikası haline geldiğine de vurgu yapılmaktadır (Örneğin; Dickson v. Birleşik Krallık, Gardel v. Fransa).
Bu değerlendirmelerden hareketle, günümüzde yaşanan gelişmeler ve düzenlemeler dikkate alınarak Sabıka Kaydının Silinmesi Yasa Önerisi, yürürlükte olan Sabıka Kaydının Silinmesi Yasasından farklı bir anlayışla hazırlanmıştır. Yürürlükte olan Sabıka Kaydının Silinmesi Yasasında, tüm suç ve cezaların aynı şekilde değerlendirilmesi, sadece belirli cezaları alan kişilerin Yasa kapsamında olması ve belirli gruplara giren kişilerin sabıka kayıtlarının hiç silinememesinin adil olmadığı değerlendirilmiştir. Farklı ülke örnekleri incelendiğinde, kişilerin sabıka kayıtlarının silinmesi ile ilgili düzenlemelerde, farklı suç ve cezalar için farklı uygulama biçimlerinin öngörüldüğü gözlemlenmiştir. Bu doğrultuda, Öneri ile, kişilerin Mahkeme tarafından mahkum edildikleri cezalar esas alınarak bir ayrım yapılmıştır. Aynı şekilde, kişilerin sabıka kaydının silinmesi başvurusu yapabilmeleri için, almış oldukları mahkumiyetten itibaren geçmesi gereken süreler cezanın ağırlığına göre yeniden düzenlenmiş ve bu süre içerisinde kişilerin yeniden suç işlememiş olmaları şartı getirilmiştir. Yasada öngörülen koşulları taşıyan kişiler Mahkemeye başvurabilecekler ve Mahkeme bu kişilerin hayatını iyi halli olarak sürdürdüğüne kanaat getirirse sabıka kayıtlarının silinmesine karar verebilecektir. Mahkemeye başvuru yolunun muhafaza edilmesi, hem kamu güvenliği ve kamu yararı, hem de kişilerin adil yargılanma hakkının korunması açısından gerekli görülmüştür.
Yasa Önerisi ile, belirli cezaları alanlar ve belirli suçları işleyen kişiler kapsam dışı bırakılmıştır. Bunun nedeni kamu yararı, kamu güvenliği ve kişisel haklar arasındaki dengenin kurulması zorunluluğudur. Bu dengeyi sağlamak amacıyla 2 (iki) yıldan fazla hapislik cezası ile cezalandırılan kişilerin sabıka kayıtlarının silinmesi için başvuruda bulunamayacakları düzenlenmiştir. Ayrıca, Ceza Yasasının Dördüncü Kısmının “Cinsel Nitelikli Suçlar” başlıklı Üçüncü Bölümü altında yer alan suçlarla ilgili olarak hapis cezası almış olan kişiler, Beşinci Kısmının “Taammüden Katil ve Adam Öldürme” başlıklı Birinci Bölümü altında yer alan suçlarla ilgili ceza almış kişiler ve Suç Gelirlerinin Aklanmasının Terörizmin Finansmanının ve Kitle İmha Silahlarının Yaygınlaşmasının Finansmanının Önlenmesi Yasası altında yer alan suçlarla ilgili ceza almış kişiler Yasa kapsamı dışında bırakılmıştır.
Öneri ile çocuk suçlular için özel kural getirilmiştir. Bunun nedeni, çocuğun bedensel, zihinsel ve psikolojik olarak yetişkinlerden farklı özellikler göstermesi ve suça yönelmiş çocuklara farklı yöntem ve uygulamalarla yaklaşılması gerekliliğidir. 18-21 yaş arasında suç işleyen kişilerle ilgili de benzer bir anlayışın ürünü olarak özel bir düzenleme öngörülmüştür.
236
MADDE GEREKÇELERİ
Madde 1. Meclis İçtüzüğünün 84'üncü maddesine uygun olarak Yasanın kısa ismi düzenlenmiştir.
Madde 2. Yasada geçen belli terim ve ibarelerle ilgili anlam belirsizlikleri ve tartışmaların önüne geçmek amacıyla düzenlenmiştir.
Madde 3. Yasanın amacını düzenlemektedir. Belirli gruplara giren kişilerin sabıka kayıtlarının gelecekteki hayatlarına engel teşkil etmemesi ve yeniden topluma kazandırılmaları amaçlanmaktadır.
Madde 4. Yasanın kapsamı, diğer bir deyişle kimlerin bu Yasadan yararlanabileceği düzenlenmiştir.
Madde 5. Kamu yararı, kamu güvenliği ve kişisel haklar arasındaki dengenin kurulması zorunluluğundan hareketle, belirli suçları işleyenler Yasanın kapsamı dışında bırakılmışlardır.
Madde 6. Sabıka kaydının silinmesi amacıyla Mahkemeye yapılacak olan başvurunun koşullarını düzenlemektedir. Gerek kamu yararı ve kamu güvenliği, gerek bireylerin sosyal hakları ve özellikle çalışma hakkının korunması arasındaki dengenin sağlanması amacıyla, farklı cezalar için farklı şartlar getirilmektedir. Aynı şekilde, kişilerin, belirlenen süreler içerisinde yeniden suç işlememiş olmaları ve sabıka kayıtlarının daha önce silinmemiş olması da düzenlenmektedir. 18-21 yaş arası kişiler için ise mahkum olunan cezalara göre farklı başvuru süreleri öngörülmüştür. Böylelikle 18-21 yaş arası kişilerle ilgili olarak bu maddenin (4)'üncü fıkrası dışında kalan düzenlemeler aynen uygulanacaktır.
Madde 7. Çocuk suçlularla ilgili özel bir düzenleme getirilmektedir. Uluslararası insan hakları prensipleri de gözetilerek, çocuğun yetişkinlerden farklı değerlendirilmesi gerektiği anlayışından hareket edilmiştir.
Madde 8. Sabıka kaydının silinmesinin önemine binaen, böyle bir başvurunun Mahkeme tarafından değerlendirilmesi gerektiği dikkate alınmıştır. Bu madde ile Mahkemenin yapacağı incelemenin usul ve esasları düzenlenmiştir. Bu düzenlemenin adil yargılanma hakkı ve kamu düzeni odaklı bir yaklaşım için elzem olduğu düşünülmektedir.
Madde 9. Yasa adli konuları düzenlediğinden Başbakanlık tarafından yürütüleceği düzenlenmiştir.
Madde 10. Bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak Sabıka Kaydının Silinmesi Yasası yürürlükten kalkacaktır. Halihazırda Mahkemede görüşülmekte olan ve henüz sonuçlanmamış başvuruların geri çekilip yeniden dosyalanmasına sebep olmamak maksadıyla bu başvurular için koruma hükmü getirilmiştir.
Madde 11. Yasanın, Meclis İçtüzüğünün 84'üncü maddesi ve Anayasanın 94'üncü maddesine uygun olarak Resmi Gazete'de yayımlanmakla yürürlüğe gireceği düzenlenmiştir.
237
SABIKA KAYDININ SİLİNMESİ YASA ÖNERİSİ
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:
Kısa İsim
- Bu Yasa, Sabıka Kaydının Silinmesi Yasası olarak isimlendirilir.
BİRİNCİ KISIM
Genel Kurallar
Tefsir 9/1976 3/1978 10/1978 6/1980 23/1980 19/1981 18/1982 34/1982 56/1982 21/1983 7/1984 20/1984 4/1985 7/1986 24/1986 2/1988 5/1988 15/1988 67/1991 8/1995 15/1995 38/1995 6/1997 42/2000 2/2002 43/2005 51/2008 15/2009 7/2009
- Bu Yasada, metin başka türlü gerektirmedikçe; “Mahkeme”, Mahkemeler Yasası uyarınca kurulan Kaza Mahkemesini ve Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesi ile Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayının Kuruluşu ve Yargılama Usulü Yasası uyarınca kurulan Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesini anlatır. “Sabıka”, geçmişte işlenmiş ve kesinleşmiş suçu anlatır. “Sabıka Kaydı”, Mahkemelerde mahkumiyet alan kişiler hakkında Polis Örgütünün mevzuata uygun olarak tuttuğu kayıtları ve bu kayıtlardaki sabıka kalemlerini de anlatır.
Amaç
- Bu Yasanın amacı, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı olan veya Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde çalışma izni veya iş kurma izni veya her ikisinin toplamı ile kesintisiz 6 (altı) yıl süre ile veya daimi ikamet izni ile ikamet eden kişilerin toplumsal yaşama entegrasyonu ve istihdamı erişimlerinin sağlanması için, sabıka kayıtlarının, belirli koşulları taşımaları halinde Mahkeme tarafından silinmesine karar verilebilmesi ile ilgili usul ve esasların düzenlenmesini amaçlamaktadır.
238
Kapsam
Bu Yasa Kapsamı Dışındaki Kişiler Fasıl 154 3/1962 43/1963 15/1972 20/1974 31/1975 6/1983 22/1989 64/1989 11/1997 20/2004 41/2007 20/2014 45/2014 26/2018 14/2020 65/2024 17/2025
1/2024 22/2025
-
Bu Yasa, Mahkeme tarafından mahkum edilen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı kişileri ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde çalışma izni veya iş kurma izni veya her ikisinin toplamı ile kesintisiz 6 (altı) yıl süre ile veya daimi ikamet izni ile ikamet eden kişileri kapsar.
-
Aşağıdaki suçlar suçlardan mahkum olan kişiler bu Yasa kapsamı dışında olup, sabıka kayıtlarının silinmesi için başvuruda bulunamazlar:
(1) Ceza Yasasının Dördüncü Kısmının “Cinsel Nitelikli Suçlar” başlıklı Üçüncü Bölümü altında yer alan suçlarla ilgili olarak Mahkeme tarafından hapis cezası ile cezalandırılmış olan kişiler.
(2) Ceza Yasasının Beşinci Kısmının “Taammüden Katil ve Adam Öldürme” başlıklı Birinci Bölümü altında yer alan suçlarla ilgili olarak Mahkeme tarafından cezalandırılmış olan kişiler.
(3) Suç Gelirlerinin Aklanmasının Terörizmin Finansmanının ve Kitle İmha Silahlarının Yaygınlaşmasının Finansmanının Önlenmesi Yasası altında yer alan suçlarla ilgili olarak Mahkeme tarafından cezalandırılmış olan kişiler.
239
İKİNCİ KISIM
Mahkemeye Başvuru ve Sabıka Kaydının Silinmesi
Sabıka Kaydının Silinmesi Amacıyla Yapılacak Olan Başvurunun Koşulları
- Sabıka kaydının silinmesi amacıyla mahkemeye başvuruda bulunacak olan kişinin, başvuru tarihinde aşağıdaki koşulları taşıması gerekir:
(1) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı olması veya Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde çalışma izni veya iş kurma izni veya her ikisinin toplamı ile kesintisiz 6 (altı) yıl süre ile veya daimi ikamet izni ile ikamet ediyor olması;
(2) Mahkeme tarafından en fazla 2 (iki) yıl hapis cezası veya para cezası ile cezalandırılmış veya hakkında herhangi bir ceza verilmeksizin mahkumiyet kaydedilmiş olması;
(3) Mahkeme tarafından hapis cezasına mahkum edilmiş ise cezasını çekmiş olması veya para cezası ödemeye mahkum edilmiş ise para cezasını ödemiş olması veya para cezasını ödeyememişse, hapislik dahil, Mahkemenin emrettiği başka bir yaptırımı yerine getirmiş olması;
(4) (A) Sadece para cezasına mahkum edilmiş veya hakkında herhangi bir ceza verilmeksizin mahkumiyet kaydedilmiş ise sabıka kaydındaki en son mahkumiyet tarihinden itibaren en az 2 (iki) yıllık bir sürenin geçmiş olması;
(B) En fazla 1 (bir) yıl hapis cezasına mahkum edilmiş ise sabıka kaydındaki en son mahkumiyet tarihinden itibaren en az 5 (beş) yıllık bir sürenin geçmiş olması;
(C) 1 (bir) yıldan fazla, en fazla 2 (iki) yıl hapis cezasına mahkum edilmiş ise sabıka kaydındaki en son mahkumiyet tarihinden itibaren en az 7 (yedi) yıllık bir sürenin geçmiş olması;
(5) Sabıka kaydındaki en son mahkumiyet tarihinden itibaren başvuru tarihine kadar geçen süre içerisinde Ceza Yasası ve yürürlükteki diğer yasalar kapsamındaki herhangi bir suç dolayısıyla Mahkeme tarafından mahkum edilmemiş olması;
Fasıl 154 3/1962 43/1963 15/1972 20/1974 31/1975 6/1983 22/1989 64/1989 11/1997 20/2004 41/2007 20/2014 45/2014 26/2018 14/2020 65/2024 17/2025
240
26/2012 30/2016 41/2018
(6) Mahkeme tarafından daha önce bu Yasa veya bu Yasayla yürürlükten kaldırılan Sabıka Kaydının Silinmesi Yasası tahtında sabıka kaydının silinmemiş olması.
(7) 18 (on sekiz) yaşından sonra ve 21 (yirmi bir) yaşından önce işlediği bir suçtan dolayı sabıka kaydının silinmesi amacıyla Mahkemeye başvuruda bulunacak olan kişiler için, yukarıdaki (4)'üncü fıkranın (A) bendinde yer alan 2 (iki) yıllık süre 1 (bir) yıl; (B) bendinde yer alan 5 (beş) yıllık süre 3 (üç) yıl; (C) bendinde yer alan 7 (yedi) yıllık süre ise 5 (beş) yıl olarak uygulanır.
Çocuklar İçin Özel Kural Fasıl 157 27/1995 24/1998 2/1999
- 18 (on sekiz) yaşından önce işlediği herhangi bir suçtan dolayı, Çocuk Suçluları Yasasının 21A maddesindeki kriterlere uymadığı için sabıkası otomatik olarak silinmeyen kişiler, 3 (üç) yıldan fazla hapislik cezası almamış olmak ve bu Yasanın 5'inci maddesinde sayılan suçlardan mahkum olmamış olmak koşuluyla, bu Yasadaki diğer kriterlere bakılmaksızın, mahkumiyetlerinin kesinleştiği tarihten itibaren 4 (dört) yıl geçmiş olması koşuluyla bu Yasanın 9'uncu maddesi tahtında mahkemeye başvuru hakkına sahiptirler.
Mahkemeye Başvuru ve Sabıka Kaydının Silinmesi
- (1) Sabıka kaydının silinebilmesi için, sabıka kaydının silinmesini talep eden kişinin ikametgahının bulunduğu Kaza Mahkemesine istida yoluyla başvuruda bulunması gerekir.
(2) Bu Yasanın 6'ncı maddesinde öngörülen koşulların gerçekleşmesi ve kişinin hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda Mahkemede bir kanaat oluşması halinde mahkeme, sabıka kayıtlarının silinmesine karar verebilir.
R.G. EK III A.E. 777 20.12.2005
(3) Mahkeme tarafından sabıka kaydının silinmesine karar verilirse, istida konusu sabıka, ilgili kişiye verilen sabıka kaydı belgesinde gösterilmez.
Ancak silinen sabıka, Polis Örgütü İç Örgütlenme Tüzüğü uyarınca Adli Polis Bölüm Müdürlüğüne bağlı Sabıkalar Kayıt Şubesince tutulan kayıtta yer almaya devam eder.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Son Kurallar
Yürütme Yetkisi 9. Bu Yasa, Başbakanlık tarafından yürütülür.
Yürürlükten Kaldırma ve Koruma 26/2012 30/2016 41/2018
- Bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak Sabıka Kaydının Silinmesi Yasası, adı geçen Yasa tahtında mahkemeye yapılmış ve henüz sonuçlanmamış olan başvurulara halel gelmeksizin, yürürlükten kalkar.
Yürürlüğe Giriş 11. Bu Yasa, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.