Y.Ö.No:84/4/2025) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85’inci maddesi gereğince Resmi Gazete’de yayımlamak suretiyle halkın bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Önerisinin içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Önerinin Resmi Gazete’de yayımlanmasını izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlığına yazılı olarak sunabileceklerini duyurur.

SEÇİM VE HALKOYLAMASI (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ GENEL GEREKÇESİ

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde seçilme hakkı, anayasal güvence altında olan temel bir haktır. Ancak bu hakkın kullanımı, demokrasinin sağlıklı işleyişi ve seçim sürecinin ciddiyeti adına belirli makul ölçütlere bağlanabilir. Bu bağlamda, Cumhurbaşkanlığı seçimlerine katılmak için belli sayıda imza toplama şartının getirilmesi, sadece bir kısıtlama değil, aynı zamanda demokratik katılımın niteliğini artıracak ve seçim sistemini daha etkin kılacak önemli bir adımdır.

Bu şart, aday olmak isteyen kişilerin gerçekten toplumda belirli bir karşılığının ve desteğinin olduğunu göstermesini sağlar. Adayların söylemlerinin halk nezdinde bir yankı uyandırdığını somut bir şekilde ortaya koyarak, rastgele veya popülist adaylıkların önüne geçilir. Demokratik sistemlerde halkın iradesi esastır; bir kişinin aday olabilmesi için önceden belirli oranda halk desteği görmesi, toplanan imzalarla kanıtlanır. Bu durum, adayın gerçekten bir tabana sahip olduğunu ve toplumda bir karşılığı bulunduğunu teyit eder.

(229)

230

Adayların belli sayıda imza toplayarak seçmenlerle iletişim kurması ve bu süreç için zaman ve enerji harcayarak ciddiyet göstermesi, seçim sürecinin itibarını artırır ve devlet kurumlarına duyulan güvenin korunmasını sağlar. Bu özveri, adayların yüzeysel değil, gerçek bir siyasi niyetle bu yarışa girdiğinin de bir göstergesidir. Ayrıca, imza şartı, demokrasinin güçlendirilmesine ve halkın siyasete daha aktif katılımını teşvik eder. Cumhurbaşkanlığı, ülkenin en yüksek temsil makamı olduğundan, bu göreve aday olan kişinin halk nezdinde belli bir başlangıç desteğine sahip olması büyük önem taşır. Bu sayede, vatandaşların sadece oy kullanmakla kalmayıp, aday belirleme sürecinde de aktif rol oynaması sağlanır. Her seçmen tek bir adaya bir defa olmak üzere imza desteği sağlar. İmza verme eylemi, seçmen tercihinin daha erken bir aşamada ifade edilmesine olanak tanır. Dünyada ve avrupada uygulanan Bu uygulama KKTC’nin demokratik standartlarını yükseltmesine ve uluslararası normlara uyum sağlamasının bir göstergesi olacaktır. Öte yandan, seçim süreçleri devlet bütçeleri ve kamu kaynakları üzerinde önemli bir yük oluşturmaktadır. Çok sayıda adayın başvurduğu seçimlerde, adayların eşit, adil ve makul bir şekilde tanıtım yapma imkanlarının sağlanması, oy pusulalarının basımı ve devlet katkısı gibi kalemlerde maliyetleri artırmaktadır. Halk desteği bulunan adayların olması, kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasına olanak sağlayacaktır. Ayrıca, seçim kampanyasının daha odaklı yürütülmesini sağlayan bu süreç, seçmenlerin adaylar arasındaki politikaları ve vaatleri daha net değerlendirmesine imkan sunar.

Sonuç olarak, Cumhurbaşkanlığı adaylığı için imza toplama şartının getirilmesi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde demokrasinin daha da derinleşmesine, seçmen iradesinin daha güçlü bir şekilde yansımasına ve Cumhurbaşkanlığı makamının temsil yeteneğinin pekişmesine katkıda bulunacaktır. Bu düzenleme, hem adaylık sürecine ciddiyet kazandıracak hem de halkın siyasi süreçlere daha aktif katılımını teşvik ederek, daha nitelikli ve meşru bir seçim ortamı yaratacaktır.

Yukarıdaki gerekçeler ışığında Cumhurbaşkanlığı adaylığında imza şartı aranması demokrasinin güçlenmesi ve temsilin kalitesinin artırılması amacıyla Seçim ve Halkoylaması (Değişiklik) Yasa Önerisi hazırlanmıştır.

MADDE GEREKÇELERİ

Madde 1. Önerinin kısa ismi düzenlenmiştir.

Madde 2. Önerinin 2’nci maddesi ile mevcut 58’inci maddeye bir Siyasal Parti adayı olması veya herhangi bir siyasal partiden Cumhurbaşkanlığına aday olmayacak seçime bağımsız olarak katılacak olan kişilerden, yasada öngörülen nitelik ve başvuru koşullarına ek olarak, en az 1500 (bin beş yüz) yurttaşın isim ve soy ismi, kimlik kartı numarası, oturma adresi ve imzası bulunan ve tasdik memuru tarafından onaylanan aday talep belgesini Yüksek Seçim Kuruluna, başvurusu ile birlikte iletmesi şartı öngörülmüştür.

Madde 3. Önerinin 3’üncü maddesi ile Yasanın yürürlüğe girişi düzenlenmiştir.

231

SEÇİM VE HALKOYLAMASI (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:

Kısa İsim
5/1976
29/1977
1/1980
4/1980
12/1981
17/1985
19/1985
15/1986
16/1986
60/1988
17/1990
33/1990
52/1991
78/1991
46/1993
59/1993
2/1994
12/1994
12/1998
48/1998
13/2000
14/2002
24/2010
33/2016
59/2017
27/2021
7/2022
23/2023
36/2023

Esas Yasanın 58'inci Maddesinin Değiştirilmesi

1. Bu Yasa, Seçim ve Halkoylaması (Değişiklik) Yasası olarak isimlendirilir ve aşağıda “Esas Yasa” olarak anılan Seçim ve Halkoylaması Yasası ile birlikte okunur.

2. (1) Esas Yasa, 58'inci maddesinin (4)'üncü fıkrası kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (4)'üncü fıkra konmak suretiyle değiştirilir:

“(4) Siyasal partiler, Cumhurbaşkanı, milletvekili, belediye başkanı ve belediye meclisi üyesi adayı olarak gösterdikleri adaylardan bu Yasanın adaylık için aradığı koşul ve nitelikleri haiz olduklarını belirten ve partiden aday olarak gösterilmeyi kabul ettiklerini ve başka partiden aday gösterilmeyi kabul etmediklerini gösteren bir beyan alırlar ve bu beyanları aday listelerine eklerler.

Ayrıca bu beyanla birlikte Siyasal Partiler, partiden aday olarak göstermeyi kabul ettiklerini Cumhurbaşkanı adayı için aşağıda öngörülen bentlerde belirtilen belgeler yanında, en az 1500 (bin beş yüz) yuttaşın isim ve soy ismi, kimlik kartı

232

numarası, oturma adresi ve imzası bulunan ve tasdik memuru tarafından onaylanan aday talep belgesini başvurusuna ekleyerek Yüksek Seçim Kuruluna iletir. Aday talep belgesinde yer alan her seçmen, yalnızca bir adaya bir defa imza desteği sağlayabilir.

Aday listelerinde gösterilen adayların doğum yerleri, doğum tarihleri ve anne ve baba adı ve soyadları da siyasal partiler tarafından Kurula bildirilir. Aday listelerinde gösterilen adaylar ile ilgili aşağıdaki belgeler de listelere eklenir.

(A) Polis karakter belgesi.

Siyasal Partiler veya adaylar Polis Genel Müğümlüğüne veya ilgili seçim bölgesindeki polis müdümlüklerine müracaatla bu belgeyi alabilirler.

(B) Cumhurbaşkanlığı adaylığı için en az beş yıl, milletvekili, belediye başkanı ve belediye meclis üyesi adaylığı için ise en az üç yıldan beri daimi ikametgahının Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde olduğuna dair muhtar belgesi.

(C) Kimlik kartı veya fotokopisi. (Fotokopi sunulması halinde aslı Kurula gösterilir.)

(Ç) Yurt ödevini yaptığını veya bundan muaf tutulduğunu gösteren belge veya fotokopisi. (Fotokopi sunulması halinde aslı Kurula gösterilir.)

(2) Esas Yasa, 58’inci maddesinin (6)’nci fıkrası kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (6)’nci fıkra konmak suretiyle değiştirilir:

“(6) Bağımsız adayların, muhtar adaylarının ve ihtiyar heyeti üyesi adaylarının adaylık için başvurmaları, ilgili seçim bölgesinin ilçe seçim kuruluna, bu Yasanın adaylık için aradığı koşul ve nitelikleri haiz olduğunu veya olduklarını belirten bir yazı ile yapılır. Bağımsız adaylar bu maddenin (4)’üncü fıkrasının (A), (B), (C) ve (Ç) bentlerinde açıklanan belgeleri, muhtar adayları ve ihtiyar heyeti üyesi adayları ise yine (4)’üncü fıkranın (A), (C), ve (Ç) bentlerinde açıklanan belgelere ilaveten, en az üç yıldan beri daimi ikametgahının Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde olduğuna dair muhtar belgesini başvurularına eklenir. Kurul başkanlığı başvurmanın alındığına dair bir belge verir, başvurmayı ilan eder ve derhal Yüksek Seçim Kuruluna bildirir.

Bu maddenin (2)’nci fıkrası uyarınca Cumhurbaşkanlığı adaylığı için adayın kendisi bağımsız olarak başvuru yapması halinde, yukarıda (4)’üncü fıkranın (A), (B), (C) ve (Ç) bendlerinde açıklanan belgelerle birlikte, en az 1500 (bin beş yüz) yurttaşın isim ve soy ismi, kimlik kartı numarası, oturma adresi ve imzası bulunan ve tasdik memuru tarafından onaylanan aday talep belgesini başvurusuna ekleyerek Yüksek Seçim Kuruluna iletir. Aday talep belgesinde yer alan her seçmen, yalnızca bir adaya bir defa imza desteği sağlayabilir.”

Yürürlüğe Giriş

3. Bu Yasa, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.