Y.Ö.No:70/3/2024) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85’inci maddesi gereğince Resmi Gazete’de yayımlamak suretiyle halkın bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Önerisinin içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Önerinin Resmi Gazete’de yayımlanmasını izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlığına yazılı olarak sunabileceklerini duyurur.

(327)

328

GENEL GEREKÇE

2013 yılında yürürlüğe giren Hayvan Refahı Yasası; temel olarak hayvan haklarını korumayı amaçlasa da takriben geçen 11 yılda ülkemizde hayvan haklarının tesis edildiğini söylemek maalesef mümkün değildir. Hayvan Refahı Yasası’nda öngörülen suçların gerek soruşturma aşamasında gerekse öngörülen idari para cezalarının uygulama aşamalarında yaşanan sıkıntılar ve yetki karmaşası hayvanlara karşı işlenen suçların mahkeme gündemine gelmesini engeller niteliktedir. Öte yandan Fasıl 154 Ceza Yasası kapsamında sınırlı korunan hayvanın “eşya” statüsünde olması sokakta yaşayan ve doğanın parçası olan hayvanların haklarının korunamamasına, yasada öngörülen suçların mahkeme gündemine taşınamamasına ve suçların cezasız kalmasına yol açmakla birlikte ülkemizde her geçen gün artan şiddet kültürünü de beslemektedir. Şiddet güçlü tarafından zayıfa uygulanan bir eylem olup toplumun en korumasız ve en zayıf halkası olan hayvanlardan başlamaktadır. Ülkemizde artış gösteren şiddet kültürünü önlemenin yolu öncelikle hayvana yönelik şiddeti önlemektir. Hayvanın korunması ile birlikte toplum da korunabilecektir. Bu yasa önerisi ile yapılacak en büyük değişiklik hayvanı eşya statüsünden çıkarmak ve sahipli sahipsiz ayrımı yapılmaksızın tüm hayvanlar Ceza Yasasının korumasına almaktır. Böylelikle suçlar cezasız kalmayacak ve cezaların bireysel caydırıcılık etkisi yanı sıra toplumsal caydırıcılık etkisi açısından da suç işlenmesinin önlenmesine katkı sağlayacaktır.

Yasaya eklenmesi öngörülen bir hayvanı öldürme, bir hayvanı yaralama, hayvana tecavüz, hayvan dövüşleri ve hayvan neslini yok etmeye yönelik davranışlar suçu doğanın bir parçası olan hayvanın yaşam hakkı, bedensel bütünlüğü ve sağlığının korunması ile ilgili en temel haklarına ilişkindir ve bu değişiklerin yapılması gerek hayvan haklarını gerekse toplumsal farkındalık ve gelişmişlik düzeyimizi daha ileriye taşıyacaktır. Buradan hareketle esas yasada yapılması teklif edilen değişiklikler, suç ve suça verilecek cezadan öte hayvanlara karşı işlenen hak ihlallerinin önlenmesini ve suçluların ıslahını amaçlamaktadır. Bu maksatla özellikle çocuk suçlular için kamu hizmeti ve psikolojik desteği öngören yeni bir ceza türü de değişik önerisine eklenmiştir. Hayvanların dünya genelinde “insan dışı hayvanlar” olarak kabul edildiği bu çağda, bir hayvana karşı işlenen suçların bir çocuğa karşı işlenmesinden pek bir farkı yoktur. Öngörülen cezalar bu temelden hareketle belirlenmiştir.

Bu önerinin temel amacı, 1978 yılında UNESCO tarafından kabul edilen ve bizim de iç hukukumuzun bir parçası olan Hayvan Hakları Evrensel Beyannamesi’ne uyumlu bir yasal düzenleme ile “Bütün hayvanlar yaşam önünde eşit doğarlar ve aynı var olma hakkına sahiptirler.” “Bütün hayvanların insanca gözetilme, bakılma ve korunma hakları vardır.” “Hiçbir hayvana kötü davranılmaz, acımasız ve zalimce işlem yapılamaz. Bir hayvan öldürülmesi zorunlu olursa; bu bir anda, acı çektirmeden ve korkutmadan yapılmalıdır.” “Zorunluluk olmaksızın bir hayvanın öldürülmesi demek olan her davranış, bir "biocide" yani yaşama karşı suçtur.” “Hayvanları savunma ve koruma kuruluşları, hükümet düzeyinde temsil olunmalıdır. Hayvan hakları da insan hakları gibi yasa ile korunmalıdır.” hükümlerinin hayata geçirilebilmesidir.

329

MADDE GEREKÇELERİ

1. (1.) Maddenin gerekçesi: Yasanın kısa ismini düzenlemektir.

2. (2.) Maddenin gerekçesi: Yasanın yorum yan başlıklı 4'üncü maddesinde hayvan tanımının yapılması yasanın hangi sınıfa ait hayvanları koruduğu konusuna netlik sağlayacaktır. Öte yandan hayvanları eşya statüsünden çıkararak; sahipli ve sahipsiz ayrımı yapmaksızın tüm hayvanları hak ihlallerine karşı eşit korumayı amaçlanmaktadır.

3. (3.) Maddenin gerekçesi: Cezaların işlenen suçlar göz önünde bulundurulduğunda, kamu hizmeti sunulması bazı suçlar açısından özellikle yaşı küçük suçlularda topluma kazandırıcı bir rol üstelenebilir. Cezalandırmanın amacının toplumdan uzaklaştırmak yanında topluma kazandırmak misyonu olduğu düşünüldüğünde, özellikle yaşı küçük suçlularda kamu hizmeti sunmak ve psikolojik destek almaya yönelik verilecek cezalar, küçüğün topluma kazandırılması ve ıslah edilebilmesi için önemli rol oynayacaktır. Özellikle hayvanlara karşı işlenen suçlar başlığı altında sunulacak değişiklik kapsamında amaç şiddetin büyümesini engellemek ve hayvana karşı saygılı bir toplum inşa etmek olduğu için, küçüklerin psikolojik destek alması şiddet eğilimlerini engellemek açısından verimli olacaktır.

4. (4.) Maddenin gerekçesi: Hayvanları mal veya eşya statüsüne indirerek toplumda infial yaratan tecavüz suçunun hafifletilmesinin önüne geçmek.

5. (5.) Maddenin gerekçesi: Hayvanı eşya statüsünden çıkarmak.

6. (6.) Maddenin gerekçesi: Hayvanı eşya statüsünden çıkarmak. Günümüzde hayvanların ailelerin birer parçası olduğu gerçeği ışığında toplumun değişen ihtiyaçlarına yanıt vermek.

7. (7.) Maddenin gerekçesi: Hayvanı eşya statüsünden çıkararak; sahipli ve sahipsiz tüm hayvanların yaşam hakları, bedensel bütünlük ve sağlık hakları gibi en temel haklarını koruyacak yeni düzenlemeler yapmak.

8. (8.) Maddenin gerekçesi: Hayvanı eşya statüsünden çıkarırken yasanın bütünlüğünü korumak amacı ile mevcut maddeyi kaldırmak ve yeni 383. Maddeyi eklemek.

9. (9.) Maddenin gerekçesi: Yasaya eklenmesi önerilen yeni maddelerle hayvan tanımının kapsayan sahipli ve sahipsiz tüm hayvanları koruyacak düzenlemenin yapılması ve hayvanı eşya statüsünden çıkarmak.

10. (10.) Maddenin gerekçesi: Tüm canlıların en temel hakkı olan yaşam hakkının tüm hayvanları kapsayacak şekilde etkin korunması amaçlanmıştır.

330

11. (11.) Maddenin gerekçesi: Suçun kasıtlı olmayan fakat öngörülebilir bir ihmal neticesinde işlenmesi halinde bile, bir yaşamın sonlandırıldığı düşünüldüğünde toplumsal caydırıcılık açısından hayvanın yaşamına verilen değeri arttırmak ve toplumda bir öngörü yaratmak amaçlanmıştır.

12. (12.) Maddenin gerekçesi: Tüm canlıların en temel haklarından olan vücut bütünlüğü ve sağlık haklarının korunması ve hayvanların acı ve ıstıraptan korunması amaçlanmıştır. Bunun yanında bu gibi suçların en yaygın işlendiği trafik kazalarında hayvana zarar verene veteriner hekime götürme yükümlülüğü ve/veya yardım etme yükümlülüğü getirilerek yaşanacak can kayıplarının önüne geçilmek amaçlanmıştır.

13. (13.) Maddenin gerekçesi: Öngörülebilir bir ihmal neticesinde bir hayvanın yaralanmasında; esas alınan hayvanın tedaviye ulaştırılma yükümlülüğü olmuştur ve hayvanın eski sağlığına kavuşturulması amaçlanmıştır.

14. (14.) Maddenin gerekçesi: Toplumda büyük bir infiale yol açan suçların özellikle toplumun en zayıf ve korumasız parçası olan hayvanlara karşı işlenmesinin engellenmesi ve hayvanları bu gibi saldırılardan korumak amaçlanmıştır.

15. (15.) Maddenin gerekçesi; Toplumda infiale neden olabilecek bu gibi suçların teşebbüs aşamasında kalsa bile suçlunun ıslahı açısından cezalandırılması amaçlanmıştır.

16. (16.) Maddenin gerekçesi: Hayvanlar insanın korumasında, insan canı ile eşit cana sahip canlılardır. Bir canlının hayat, vücut bütünlüğü ve sağlık haklarını ihlal ederek ve tamamen iradesi dışında bundan maddi bir çıkar elde etme gayesi ile dövüştürülmesi toplumda şiddet kültürünü besleyecek nitelikte olmasının yanında toplumsal yozlaşmaya da yol açmaktadır. Bu madde ile hayvanla birlikte toplumun da korunması amaçlanmıştır.

17. (17.) Maddenin gerekçesi: Bir hayvan türünün neslini tehlikeye atacak planlı bir yaşam hakkı ihlalinin yasa ile koruma altına alınması amaçlanmıştır.

18. (18.) Maddenin gerekçesi: Hayvanlara bulaşıcı hastalık yayılmasının önlenmesi ve bu vesile ile de halk sağlığını koruyup yasal olmayan yollardan hayvanların ülkeye sokulmasının daha ağır yaptırımlara tabii tutmak.

19. (19.) Maddenin gerekçesi: Sahipli ya da sahipsiz havanlara zarar verme tehditti günden güne artmakta ve bir kısmı da gerçekleşmektedir. Bu nedenle suçu önlemek amacı ile tehdittin cezalandırılması gerekmektedir.

20. (20.) Madde gerekçesi: Yasanın yürürlüğe girişi düzenlenmiştir.

331

CEZA (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ

Kısa İsim

1. Bu yasa, Ceza (Değişiklik) Yasası olarak isimlendirilir ve aşağıda “Esas Yasa” olarak anılan Ceza Yasası ile birlikte okunur.

Esas Yasanın 4’üncü maddesinin değiştirilmesi 2. Esas Yasa, 4’üncü maddesinin "Yemin doğrulayıcı beyan veya beyanı içerir." Söz dizisinden sonra “Hayvan: Bir omurgaya ve sinir sistemine sahip acıyı hissedebilen canlıyı anlatır.” Söz dizisi konmak suretiyle değiştirilir.

Esas Yasanın 26’ncı maddesine (F) bendinin eklenmesi 3. Esas Yasasının 26. Maddesiine aşağıdaki yeni (F) bendini eklenmek surati ile değiştirilir.

(F) Bir kimseye, hayvan barınakları, yaşlı bakım evleri, doğa parkı, yabani yaşam parkı, belediyeler gibi kurum ve kuruluşlarda belirli bir süre ve denetim altında ücretsiz kamu hizmeti sunmasına ve devlet destekli veya özel psikolojik destek almasına emir verebilir.

Esas Yasanın 175’inci maddesinin değiştirilmesi 4. Esas Yasa, Hayvanlarla cinsi münasebet yan başlıklı 175’inci maddesini kaldırmak sureti ile değiştirilir.

Esas Yasanın 265’inci maddesinin değiştirilmesi 5. Esas Yasa, “hayvan, tarım ürünü vs. Çalmak” yan başlıklı 265. Maddesinin (1.) fikrasının çıkarılır yerine “herhangi bir tarım ürünü veya meyveyi çalan kişi bir suç işlemiş olur ve suç işleyen kişi beş yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilir.” cümlesinin konulması sureti ile değiştirilir.

Esas Yasanın 276’ncı maddesinin değiştirilmesi 6. Esas Yasa, “Çalmak niyetiyle hayvan öldürmek” yan başlıklı 276. Maddesini kaldırmak suretiyle değiştirilir.

Esas Yasanın 323’ncü maddesinin 7. Esas Yasa “hayvanlara zarar” yan başlıklı 323. Maddesi kaldırılmak sureti ile değiştirilir.

332

değiştirilmesi

Esas Yasanın 8. Esas Yasa “Hayvanlara Bulaşıcı Hastalık Aktarmak” yan başlıklı 326. Maddesi kaldırmak sureti ile değiştirilir. 326'inci maddesinin kaldırılması

Esas Yasanın 9. Esas Yasa, “yakma tehditi v.s” yan başlıklı 330. Maddesinde yer alan “veya büyükbaş hayvanları öldürme, sakatlama veya yaralama” söz dizisinin kaldırılması sureti ile değiştirilir. 330'uncu maddesinin değiştirilmesi

Esas Yasaya 10. Esas Yasa, “ONUNCU KISIM” ‘dan sonra “ONBİRİNCİ KISIM” “HAYVANLARA KARŞI İŞLENEN SUÇLAR” başlıklı kısmı eklenmek ve altına yeni 376'inci madde konmak sureti ile değiştirilir. “375. “Bir hayvanı öldürme”

1. Yasalarca belirlenen hükümler saklı kalmak kaydıyla, her kim, bir hayvanı, kasten ve yasalara aykırı bir şekilde öldürürse ağır bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde 6 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

2. Böyle bir suçun; canavarca hisle ve/veya hayvana eziyet çektirerek gerçekleşmesi halinde ağır bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde 8 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

3. Her kim nesli tükenmekte olan ve/veya koruma altında olan bir hayvanı kasten öldürürse ağır bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde 10 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Esas Yasaya 11. Esas Yasa, yeni eklenen 375'inci maddeden sonra yeni 376'ncı madde eklenmek sureti ile değiştirilir. “376. İhmal ederek bir hayvanın ölümüne neden olma”

1. Her kim, kasti olmayan ancak öngörülebilir tedbirsizlik, dikkatsizlik veya ihmalı ile gerçekleşen bir eylemi sonucu bir hayvanın ölümüne neden olursa bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde yürürlükteki brüt asgari ücretin 15 katına kadar para cezası ile veya 2 yıla kadar hapis cezası ile veya her iki ceza ile cezalandırılır.

2. Her kim, yasadan kaynaklı yükümlülüğüne aykırı hareket ederek veya böyle bir yükümlülüğü ihmal etmek suretiyle bir hayvanın ölümüne sebep olursa ağır bir suç işlemiş olur ve 3 yıla

333

kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

3. Böyle bir suçun trafikte meydana gelmesi halinde; bir hayvana çarpan ve ona zarar veren sürücü, onu en yakın veteriner hekim ya da tedavi ünitesine götürmek veya götürülmesini sağlamak zorundadır. Ancak bu yükümlülüğünü yerine getirmeyen sürücü bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde yürürlükteki brüt asgari ücretin 5 katına kadar para cezası veya 2 hapis cezası veya her iki ceza ile cezalandırılır.

Esas Yasaya 377'inci maddenin eklenmesi

12. Esas Yasa, yeni eklenen 376'nci maddeden sonra yeni 377'nci madde eklenmek sureti ile değiştirilir.

“377. Kasten bir hayvanı yaralama”

(1) Kasıtlı olarak kötü davranmak suretiyle bir hayvanın yaralanmasına sebep olan kişi suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde yürürlükteki brüt asgari ücretin 7 katına kadar para cezası veya 2 yıla kadar hapis cezası veya her iki ceza ile cezalandırılır.

(2) Böyle bir suçun işkence veya acımasızca bir eylemden kaynaklanması halinde ağır bir suç işlenmiş olur ve mahkumiyeti halinde 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Esas Yasaya 378'inci maddenin eklenmesi

13. Esas Yasa, yeni eklenen 377'nci maddeden sonra yeni 378'inci madde eklenmek sureti ile değiştirilir.

“378. İhmal ederek bir hayvanı yaralama”

Her kim, kasti olmayan ancak öngörülebilir tedbirsizlik, dikkatsizlik veya ihmali ile gerçekleşen bir eylemi sonucu bir hayvanın yaralanmasına neden olursa hayvanı en yakın veteriner hekim ya da tedavi ünitesine götürmek veya götürülmesini sağlamak zorundadır. Bu yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde yürürlükteki brüt asgari ücretin 5 katına kadar para cezası veya 1 yıla kadar hapis cezası veya her iki ceza ile cezalandırılır.

Esas Yasaya 379'uncu maddenin eklenmesi

14. Esas Yasa, yeni eklenen 378'inci maddeden sonra yeni 379'uncu madde eklenmek sureti ile değiştirilir.

“379. Hayvanlara Tecavüz”

1. Her kim, (1) Penisini, bir hayvanın cinsel organına veya ağzına sokarsa; veya (2) Vücudunun herhangi bir kısmını veya

334

herhangi bir cismi, cinsel davranışla, bir hayvanın cinsel organına sokarsa, “hayvanlara tecavüz” adı verilen ağır bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde 6 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

2. Bu eylemin hayvana bakma veya gözetme sorumluluğu olan biri tarafından işlenmesi halinde veya bu gibi eylemin yapılmasına izin verdiği halde bu husus ağırlaştırıcı etken olarak ele alınır.

3. Böyle bir fiil sahipsiz ve/veya koruma altında olmayan bir hayvana yapılması halinde ağırlaştırıcı etken sayılır.

Esas Yasaya 380'inci maddenin eklenmesi

15. Esas Yasa, yeni eklenen 379’uncu maddeden sonra yeni 380'inci madde eklenmek sureti ile değiştirilir.

16. “Hayvanlara tecavüze teşebbüs”

Her kim bu Yasanın 379’uncu maddesinde düzenlenen suçu işlemeye teşebbüs ederse, ağır bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde 2 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.

Esas Yasaya 381'inci maddenin eklenmesi

16. Esas Yasa, yeni eklenen 380'inci maddeden sonra yeni 381'inci madde eklenmek sureti ile değiştirilir.

17. “Hayvan dövüşleri”

Her kim, hayvanları dövüştürür, hayvan dövüşleri düzenler, hayvan dövüşlerine katılır veya hayvan dövüşlerinde hazır bulunmak veya hayvanların dövüşlere katılmasını sağlarsa ağır bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde yürürlükteki brüt asgari ücretin 15 katına kadar para cezası veya 5 yıla kadar hapis cezası veya her iki ceza ile cezalandırılır.

Esas Yasaya 382'nci maddenin eklenmesi

17. Esas Yasa, yeni eklenen 381'inci maddeden sonra yeni 382'nci madde eklenmek sureti ile değiştirilir.

18. “Bir hayvanın neslini yok etmeye yönelik davranışlar”

(1) Bir türün tamamen veya kısmen yok edilmesi maksadıyla; bir hayvan türünü kasten öldüren, yumurtasını yok eden bedensel bütünlüğüne zarar veren, tamamen veya kısmen yok edilmesi sonucunu doğuracak koşullarda yaşamaya zorlayan bir kimse ağır bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde 10 Yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Nesli tükenmekte olan bir hayvan türüne ve onun yumurtasına

335

karşı bu amaçla başlatılan fiil teşebbüs aşamasında kalsa dahi ağır bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde 5 Yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Esas Yasaya 383’ncü maddenin eklenmesi

18. Esas Yasa, yeni eklenen 382’nci maddeden sonra yeni 383’üncü madde eklenmek sureti ile değiştirilir.

19. “Hayvanlara bulaşıcı hastalık yayma”

Herhangi bir hayvana bulaşıcı bir hastalığa kasten ve yasadışı olarak yayan, herhangi bir hayvan vasıtası ile yayılmasına sebep olan veya yayılmasına teşebbüs eden herhangi bir kişi, ağır bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde 7 yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilir.

Esas Yasaya 384’üncü maddenin eklenmesi

19. Esas Yasa, yeni eklenen 383’üncü maddeden sonra yeni 384’üncü madde eklenmek sureti ile değiştirilir.

20. “Zarar vermeye yönelik tehdit”

Her kim, sahipli ya da sahipsiz bir hayvanı, yazılı ya da sözlü bir şekilde ve/veya sosyal mecralardan, öldürme ve/veya zarar verme tehdidinde bulunursa bir suç işlemiş olur ve mahkumiyeti halinde yürürlükteki brüt asgari ücretin 3 katına kadar para cezası veya 6 aya kadar hapis cezası veya her iki ceza ile cezalandırılır.

Yürürlüğe giriş

20. Bu yasa, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.