ASKERLİK(DEĞİŞİKLİK)YASA ÖNERİSİ Y.Ö.NO:58/3/2024

Y.Ö.No:58/3/2024) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85’inci maddesi gereğince Resmi Gazete’de yaymlamak suretiyle halkn bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Önerisinin içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Önerinin Resmi Gazete’de yaymlanmasn izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlğna yazl olarak sunabileceklerini duyurur.

ASKERLİK <DEĞİSiKLiK) YASA ÖNERİSİ

GENEL GEREKÇE

İlk kez Ocak 2019'da Cumhuriyet Meclisi·ne sunulmuş olan. v icd ani ret hakkı ile ilgili Askerlik Yasası değişikliği üzerinde. dönemin Meclis Komitesinde Barolar Birliği . s ivil toplum örgütleri , emekli a ker örgütleri temsilcileri il e üst düzey emekli ubaylar dahil çe,itli kesimlerin görüşleri de a lın arak detaylı bir çalışma yapılmıştır. Konunun halen gündemde olması ve bu konunun mevzuatımıza dahil edilebilme i a macıyla halihazırda kadük olmuş askerlik il e ilgili mevzuatın ye nid en gündeme getiri lmes i gereği hasıl o lmu ştur.

Avrupa İn san Hakları Mahkemes i kararlarında ve uluslararası uygulamad a icdani rel. hukuki bağlamda ve din ve v icdan özgürlüğü kapsamında bir insan hakkı o larak d eğer lendirilmektedir. Günümüzde, Avrupa ülkelerinin öncülüğünde birçok ülke. vicdani r d bir insan h akkı olarak tanınmakta ve yurttaş la rına askerlik hizmetin e alternat if oluşt uran kamu hizmeti benzeri seçenek ler sunmaktadır. Bilindiği üzere. zorunlu a kerlik hizmeti bağlamında v icdani ret hakkı. Avrupa İn sa n H akları Sözl şın · i çerçevesinde AİHM tarafından kabul edi lm ektedir. 5/201.5 ay ılı naya a Mahkemesi kararında (O. 2/2017) da belirtildiği gibi 3/ 1962 Sayı lı Ya aile Kıbrıs C umhuriyeti tarafından kabul edilen Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi. KKTC Anayasa 1·11111 Geçici 4. Madde i a ltında uygulamakla yükümlü olduğumuz bir uluslararası özleşmedir. Anayasa'nın 90'ıncı maddesinde ifade edildiği gibi . usulün göre y ürürlüğe konulan uluslararası a ntla şmalar yasa hükmi.indedir. Ulu larara sı anlaşmaların KKTC Hukukunda statüsünün ne o lduğuna, Anayasa lahkeme ·inin 3/2006 (D.3 /2006) ay ılı kararında yer verilmi şti r. Kararın 22. Sayfasında şu ifadeler

(33) 34

.

yer almaktadır: --Yukarıda aynen alıntısı yapılan (5). fıkra hükümle rine göre KKTC de usulüne göre yürürlüğe konmuş uluslararası and lasmalar sadece yasa hükmünde o lma kla kalmayıp bunlar hakkında A nayasa· ya aykırı lık iddiası ile Anayasa Mahkemem ize da hi başvurulamaz. Bir başka deyişle bunlar Anayasa ile aynı se,·iyededir ve diğer yasalardan üstündür.·· Yine A nayasa Mahkemesi 8/2013 (D.3/2015) ile 2/2008 (D.2/2016) Sayıl ı kararlarında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

- Kurallarmın ,vasa kurallarından üstün oldukları ve herhan2i bir ,Yasa maddesinin

Anayasa karşıs ındaki durumu incelenirken. Avrupa İnsan Hak ları Sözleşmes i kurallarının d ikkate aluunaları gerektiği kabu l edi lmiştir. Yine mezkur Mahkeme kararında: Za im Necatigi l"i n 2015 yı lında yayımlanan ·"K..KTCde Anayasa ve Yönetim Hukukunun Esasları·· adl ı k itabının 42-43 "üncü sayfalarında şu görüşe yer \'eri ldiği belirtilmektedir. ··sonuç o larak denilebi lir ki. KKTC iç hukukunda en üst norın olan A nayasa ·y a ek olarak Mecl is·te usulüne g öre yürürlüğe konmu!? ulan u l uslararas ı andlaşınalarda öngörü len b ireysel haklara da uymak durumundadır. Özellikle. Anayasa'da teme l hak ve özgürlük lere ilişkin düzen leme ler AİHS"ndeki düzenlemelerle hemen he men aynı mealde veya denklikte olduğundan. AİH1\ı1 içtihatları bizdeki temel hak ve özgürlüklere il işkin anayasal düzen lemelerin yorumlanmasına ışık tutmaktadır. Anayasal kurall arın mümkün olduğunca uluslararası hukuka uygun o la bilecek ıarz<la yorumlanması gerekir:· Anayasal

kuralları n ve Anayasal maddelerinin, mümkün olduğunca ul uslararası hukuka uygun olabilecek tarzda yorumlanması gerektiği ku ralı KKTCde benimsenmiş ol up. birçok Anayasa Mahkemesi kararlarında bu açıkça ifade ed ilmektedir. Anayasa Mahkemesi. 3 1.3 .20 17 tarih inde karara bağlandığı Anayasa Mahkemes i 5/2015 D.2/20 17 sayıl ı davada da y ine 3/2006 (D.3/2006) sayı lı karardaki ayni ifade lere yer veri l miş ve Anayasa Mahkem esin in iktibas edilen görüşünden hareketle. önündeki meselede de Anayasa madde lerinin mümkün olduğunca Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine ve U luslararası Hukuka uygun o labi lecek veya te rs düşmeyecek tarzda yorumlanması

gerektiğini aç ıkç a belirtmiştir.

13/20 11 sayılı Anayasa mahkemesi kararında (0 .2/2013) da bel irtildiği g ibi

·•Vicdani retçi statüsünün ve bu statüye kabulle ilgil i esas ve usul lerin Askerl ik Yasası·nda veya başka bir yasada düzen lenmem iş olması Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından bir ek.sik lik, Avrupa İnsan Hak ları Sözleşmesine taraf deYletin Sözleşme altındaki yükümlülüğünü ihma li olarak görülmekte ve bu eksiklik nedeniy le as ke rlik hizmetine karşı olan v icdani retçilerin cezaland ırılma ları. kişilerin Sözleşme·nin 9. maddesinde yer alan özgürlüklerine m üdahale o larak değerlendiri l mektedir:· Ayni Anayasa Mahkemesi kararının devamında da şunu söylemektedir ··Avrupa Konseyi Bakanlar Kom itesin in ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesin in önerdiği g ibi. askeri hizmet yerine sivil kamu hizmeti yapılmasına olanak tanıyan bir düzen lemeye iç hukukta yer verilmes i. tamam ı ile yasa koyucunun. yani yasama organının değerlendirme ve takdir indedir: bu noktada ·y urt ödevini·· silahlı kuvvetlerle i lişkilendiren Anayasa·11111 74. maddesi de dikkate al ınmalıdır...Anayasam ızın 23" üncü maddesinde Vicdan ve Din Özgürlüğü. 24.üncü maddesinde Düşünce, Söz ve Anlatım Özgürlüğü ·•.Kiş i nin Hak. Özgürlük ve Ödevleri·· başlığı a ltında; Yurt Ödevi de ··Siyasal Haklar ve Ödevler·· başlığı altında 35

ayılmaktadır. Yukarıda değinilen Mahkeme kararlarından anlaşıldığı üzere A nayasamızın yorumlanmasında uluslararası antlaşmalar dikkate alınmalıdır. Zaten 13/20 11 sayılı Anayasa mahkemesi kararında (0.2/201 3) da aç ık ilişkil endirme yapolmış ve denmiştir ki --Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi" nin 9. maddesinde _ver a lan düşünce. vicdan ve din özgürlüğü Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasası· nın yukarıda verilen 23. maddes inde sıra lanan özgürlükler arasında yer almaktadır: Anayasa ·nın 24. maddesinde de kişinin düşünce ve kanaatlarını açıkJama hakk ı olduğu ifade edilmektedir.··

Yukarıda an latılanl ar çerçevesinde: birçok ülkede uygu landığı gibi ülkemizde de \·icdani ret hakkının tanınması amac ıyla işbu Askerlik (Değişiklik) Yasa Önerisi hazırlanm ış ol up. bu Yasa a ltında yürürlüğe konacak bir tüzükle. istismara açık olmayan ve Avrupa insan Hakları Mahkemesi"nin vicdani ret hakkı konusundaki içtihatlarında ye r alan ilkeler ışığında tanımlanacak olan şartlara uygun olarak vicdani retçi kabul edilenlerin askerlik ödevlerini silahlı kuvvetlerde sivi l hi zmet veya s ila hlı km-Yetlerde olmakla birlikte bir görevlendi rmeyle kamu kurumlarında sivil hizmet gördürülmesi şeklinde yerine getirmeleri amaçlandığından bu Yasa Önerisi

haz ırlanmı ştır.

MADDE GEREKÇELERİ

Madde 1. Tasarının Kısa ismi düzenlenmiştir. Madde 2. Kimlerin vicdani ret hakkından fayda lanacakl arı düzenlenmişti r. Geçici Macide 1. Haklarında Soruşturma veya Ceza Davası Açılmış Olanlarla İlgili koruyucu kuralların neler olacağın ı düzenlenmi ştir. Madde 3. Tasarının yürürlüğe giriş tarihi düzenlenmiştir. 36

ASKERLİK (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ

Kısa İ si m Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhyuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı

59/2000 yapar: 43/2002 59/2003 1. Bu Yasa. Askerli k (Değişikli k) Yasası olarak isimlendirilir ve aşağıda 4/2004 ·· Esas Yasa·· olarak anı lan Askerl ik Yasası ile birlikte okunur. 5/2005 22/2008 28/2008 35/2009 13/2012 64/20 14 6/2015 64/20 17 65/20 17

Esas Yasanın 2. Esas Yasa. 8' inci maddesinin (2)'nci fıkrasından hemen sonra. s· inci aşağıdaki yeni (3)" üncü fıkra konmak suretiyle değiştirilir:

Maddesi nin ··(3) (A) Askerlik çağına gelmi ş ol up kendisini vicdan i retçi olarak tanımlayan, ahlaki. vicdani. siyasi. dini Değişt ir ilmesi gerekçelerle. yurt ödevini silahlı kuvvetlerde asker olarak yerine getirmek istemeyenler. bu fıkra kuralları çerçevesinde vicdani ret hakkından yararlanırlar.

(B) (a) Vicdani ret hakkını kullanmak isteyenler. bu duruml arını bağlı old ukları Askerlik Ş ubes ine bildirirler. Böyle bir bildi rim alan Askerlik Şubesi, durumu derhal. incelenmek ve karar verilmek üzere. bu fıkranın (G) bendi uyarınca oluşrurulan Vicdani Ret Değerlendirme Kuruluna bildi rir.

(b) Vicdani ret hakkını kullanmak isteyen başvurucuların istemleri. Vicdan i Ret Değerlendirme Kurulunca yerinde bulunduğu takdirde, istem sahipleri, vicdani ret hakkından yararlanarak yurt ödevini askerlik süresi kadar bir süre askeri bir eğitime tabi tutulmaksızın silahlı kuvvetlerde uygun görülecek sivil hizmetleri yerine getirirler veya silahlı kuvvetler tarafından kamu kurum larında aşağıda (D) bendinde tarif edildiği şekilde görevlendirilmek suretiyle alternatif hizmet yerine getiri rler.

(C) Vicdani ret hakkından muvazzaflık hizmetini sürdürmekte olan er, erhaş, yedek subay, astsubay ve yedekler de yararlanırlar. 39/ 1962 37

(Ç) Savaş ve benzeri hiçbir olağanüstü hal gerekçesi ile, vicdani ret hakkının kull anım ı sınırl andırılamaz ve engellenemez.

(D) Vicdan i ret hakkını kullanmak isteyen ve bu yöndeki başvuruları. Vicdani Ret Değerlendirme Kurulunca kabul edilenlerin yurt ödevlerini silahlı kuvvetlerin görevlendirmesiyle askerlik süresi kadar bir süre. kamu kurumlarında yerine getirmelerine karar verildiği hallerde bahse konu kişilerin öğrenim durumları. mesleki beceri ve yetenekleri dikkate alınarak kamu yönetiminde, hizmet koşulları bakımından herhangi bir ayrımcılığa u ğramadan ve cezalandırıcı nitel ikte olmamak kayd ıyla görevlendirilirler.

(E) Muvazzaflık hizmetini sürdürürken vicdani retçi o lduğunu açıklayan ve Vicdani Ret Değerl e nd irıne Kurulunca kabul ed ilen er. erbaş ve yedek subaylara hizmet sürelerinin kalan kısmında. yukarıdaki (D) bendinde belirtilen koşul ve niteliklerde kamu hizmeti gördürülebilir. Vicdani retçi olduğunu açıklayan yedekler için ise Vicdani Ret Değerlendirme Kurulunca kabul edilenlerin yedeklik hali son bulur.

(F) Vicdani ret hakkını kullanmak ve yurt ödevini yukarıda tarif ed ildiği şekilde yerine getirmek isteyenlerin başvuruları . aşağıdaki (G) bendi kurall arı u yarınc a ol uşturulan Vicdani Ret Değerlendirme Kurulunca. bu fıkra kuralları ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasası ve 1962 İnsan Haklarını Korumaya Dair Avrupa Sözleşmesi (Tasdik) Yasası kuralları ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Vicdani Ret konusunda vermiş olduğu kararlar ve bu kararlarda belirlenen ölçütler dikkate alınarak Başbakanlı kça hazı rlanacak ve Bakanlar Kurulunca onaylanarak Resm i Gazete· de yayımlanacak tüzükle düzenlenir.

(G) Vicdani Ret Değerlendi rme Kurulu, aşağıda öngörülen

yedi ki ş id en oluşur: (a) Başbakanlık Müsteşarı ( B aşkan) (b) Personel Dairesi Müdürü (b) Eğitim İ şleri ile görevli Bakanlığın temsilci si

(Üye) (c) Başsavcılığı Temsilen bir Savcı (Üye)

(ç) Silahlı kuvvetler temsilcisi

(d) Yüksek Öğretim ve Akreditasyon Kurulunu temsilen Doçent düzeyinden aşağı olmamak üzere seçilerek atanan bir Anayasa hukukçusu (üye): ve

(e) (d) alt bendindeki yöntem le seçilip atanan bir sosyolog öğretim görevl isi(üye) 38

(H) Vicdani Ret Değerlendirme Kurulu. kendi sine ileıilen vicdani ret istemlerinin gerekçelerini ve koşullarını değerlendirerek ve kabul edilebilirlik incelemesi

yaparak. başvurunun kendisine iletildiği tarihten

başlayarak en geç 30 gün içinde kararını vermekle yükümlüdür. Bu karar derhal. yazılı olarak Asal Şube Müdürlüğü ile vicdani ret hakkını kullanmak isteyen başvurucuya bildirilir. (İ) (a) Vicdani Ret Değerlendirme Kurulu. Başkanın

çağrısı ile en az dörı kişinin katılımı ile toplanır ve toplantı ya katılanların sal ı çoğunluğu ile karar verir. (b) Vicdani Reı Değerlendirme Kurulu toplantılarında tam tutanak tutulur ve Kurulun kararları gerekçeli olur. (J) Vicdani reı hakkı başvurucusuııun. Vicdani Ret Değerlendirme Kurulunda dinlenilmeye ve kendini savunmaya hakkı vardır. Kurul. bu hakka saygı

göstermekle yükümlüdür. (K) Kurul Başkan ve üye lerine. toplantılara katılma

karşılığında, toplantı başına, Bakanlar Kurulunca saptanacak tutarda. katılım ödeneği verilir. (L) Vicdani Ret Değerlendirme Kurulu kararlarına karşı yargı yolu açık olup, Yüksek İdare Mahkemesinde dava

aç ılabi lir.

(M) Bu fıkra amaçları bakımından:

··Alternatif Hizmet". ret gerekçeleri yle uyumlu. sivi l nitelikli . kamu yararı olan ve cezalandırıcı yapıda olmamak koşuluyla vicdanı ret ileri süren kişi tarafından

askerlik hizmeti yerine geçmek üzere yerine getirilen hizmeti anlatır ve bu tanımda yer alan ··cezalandırıc ı.. sözcüğü ise, sadece alternatif hizmetin süresini değil. ay nı zamanda tarzını ve ge rçekleştirildiği koşullan da içerir.··

Geçici Madde 1. ( 1) Bu (Değişiklik) Yasası·nın yürürlüğe girdiği tarihten önce (2) vicdani retçi olduğunu açıklamış ve bu açıklamaları ve Ha klarında sonucundaki eylem leri nedeniyle haklarında soruşturma ve So ru şturm a kovuşnırma yürütülenlerle ilgili tüm işlemler durdurulw- ve haklarında açılmış bu lunan ceza davaları bütün sonuçları ile Açılmış veya birlikte ortadan kalkar. Ceza Davası Bu (Değişiklik) Yasası 'nın 2"nci maddesi ile Esas Yasanın Aç ılmı ş Olanlara s·inci maddesine eklenen (3)" üncü fıkra kuralları çerçevesinde İlişk in Koruyucu vicdani reı hakkını kullananlar. ihtiyat olarak Kurallar değerlendirilemezler ve seferberlik hizmeti için göreve

çağrı laınazlar.

Yü rürlüğe Giriş 3. Bu Yasa, Resmi Gazetede yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.