2025-2027 DÖNEMİ ORTA VADELİ MALİ PLAN

Ü(K-I)935-2024 2025-2027 DÖNEMİ ORTA VADELi MALI PLAN

(Önerge No:1028/2024) (M .B.)

Bakanlar Kuru lu, Maliye Bakanl ı ğ ı tarafından hazırlanan ve ekte sunulan 2025-2027 Dönemi Orta Vadeli Mali P l anını , değiştirilmiş ve birleştirilmiş şekliy l e 41/2019 sayı lı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Yasası'nın 12'nci maddesi uyarınca

onayladı.

29.5.2024

(565) 566

KKTC

MALİYE BAKANLIĞI

Orta Vadeli Mali Plan (2025 - 2027) 567

fÇİNDEKILER

KISALTMALAR ................ .............................................................................. ....................................... ii Giriş .......................................................................................................................................................... ! 1. Küresel Ekonomik Gelişmeler ............................................................................................................ 2 2. Temel Makrnekonomik Anal iz ve Hedefler ....................................................................................... 4

2. 1. Temel Makroekonomik Göstergeler ........................................................................................... 4 2.2. Bütçe Giderlerine İlişkin Temel Politikalar ................................................................................7 2.3. Bütçe Gelirlerine İlişkin Temel Politikalar .................................................................................7 3. Merkezi Devlet Yönetimi Bütçesi Mali Analizi ve Stratejileri........................................................... 9 3. L. Bütçe Dengesi ............................................................................................................................. 9 3.2. Bütçe Giderleri .......................................................................................................................... 10 3.3. Bütçe Gelirleri ........................................................................................................................... 12 3.4. Bütçe Açığının Finansmanı ........ ...... ......................................................................................... 14 4. Ulusal Politika Öncelikleri ................................................................................................................ 15 4.1. Kamu- Maliye ............................................................................................................................ 15 4.2. Ekonomi .................................................................................................................................... 16 4.3. Sağlık......................................................................................................................................... 17 4.4. Eğitim ve Kültür........................................................................................................................ 18 4.5. Tarım ......................................................................................................................................... 19 4.6. Turizm ....................................................................................................................................... 20 4.7. Çevre ......................................................................................................................................... 20 4.8. BayındırlLk ve Ulaştırma ................................... ........................................................................ 21 4.9. Enerji .........................................................................................................................................22 4.1O. Sanayi ve Ticaret.......................................................................................................................23 4.1 1. İnşaat ve Konut..........................................................................................................................24 4.12. Çalışma ve Sosyal Güvenlik .....................................................................................................24 4.13. Teknoloji ve Dijital Dönüşüm ................................................................................................... 25 4.14. Doğal Afetler-Deprem............................................................................................................... 25 4. 1S. Kooperatiler - Kooperatifçilik ................................................................................................... 26 S. Merkezi Devlet Yönetimi Bütçe Sürecine İlişkin Hususlar ve Kurumsal Ödenek Tavanları .......... 26 5.1. Bütçe Sürecine İlişkin Hususlar ................................................................................................ 26 5.2. Kurumsal Ödenek TeklifTavanları........................................................................................... 27 6. (2025 - 2027) Orta Vadeli Mali Planın Değerlendirilmesi............................................................... 27 EK MERKEZİ DEVLET YÖNETİMİ 2025 - 2026 - 2027 BÜTÇESİ ÖDENEK TEKLİF TAVANLAR! ........................................................................................................29 DPÖ 568

GSYİH ICTSAL TMALAR

IMF Devlet Planlama Örgütü KKTC Gayri Safı Yurtiçi Hasıla OVMP (fnternational Monetaıy Fund) Uluslararası Para Fonu Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti TL Orta Vadeli Mali Plan Türk Lirası TÜFE Tüketici Fiyat Endeksi USD (United States Dollar) Amerika Birleşik Devletleri Doları 569

Orta Vadeli Mali Plan (2025 - 2027)

Giriş

Değiştirilmiş Şekliyle 41/2019 say ı lı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Yasası'nın 17'nci maddesi gereği OVMP'de makroekonomik analizler, mali analiz ve stratej iler, ulusal öncelikler ve belirleme süreçleri, merkezi devlet yönetimi kurumsal ödenek teklif tavan ları ve OVMP'nin değerlendirilmesi yer almaktadır.

Merkezi Devlet Yönetimi Bütçe çalışmalarında, Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Yasası'nın l 8'inci maddesi uyarınca, DPÖ tarafı ndan hazırlanan makroekonomik ana[ iz ve hedefleri temel teşk i l etmektedir. Yasanın 22'inci maddesi uyarınca OVMP'de yer alan makroekonomik tahminler, mali kurallar ile hedef ve politikalar Maliye Bakan l ığı tarafından değerlendirilerek aynı maddenin (5)' inci fıkrası uyarınca Resmi Gazete'de yayınlanmaktadır.

Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Yasası gereği Maliye Bakanlığı tarafından OVMP' nin değerlendirilmesi yap ı lırken; yapılan tahminlerin gerçekç i liği ve tutarl ılığı, borç stokunun sürdürü lebilirl i ği, uygulanacak mali tedbirlerin etkileri, ek biitçe veya geçici bütçe durumunda bu bütçenin mali politikaya etkisi, istisnai durumun varlığı ve bunun mal i göstergeler üzerindeki etkisi izlenmektedir. Ayrıca, Yasanın 82'nci maddesinin (2)'nci ve (3)'üncü fıkralarındaki kurallardan önemli ölçüde sapma olup olmadığı da Maliye Bakan lığı tarafından değerlend iri! mekted ir.

"2025 - 2027 Orta Vadeli Mali Pl anı" aynı zamanda Merkezi Devlet Yönetimi bütçe büyüklüklerini, hayata geçirilmesine yönelik olarak orta vadeli planda belirlenen temel amaç ve politikalar ile ulusal öncelikleri ve kurumsal bazda ödenek teklif tavanlarını belirleyen bir belge niteliğindedir.

2023 yılında Bakanlar Kurulu tarafından onaylanıp Resmi Gazete'de yayımlanarak ilk kez yürürlüğe konulan "2024 - 2026 Orta Vadeli Mali Plana" Dünya Bankası raporunda yer verilmiş ve raporda1 KKTC ekonomisinin 2023'te beklenenden daha güçlü toparlandığı bel irti lm iştir. Ayrıca, kamu maliyesinin sürdürülebilir olması ile ilgili uzun vadeli mali disiplinin uygulanması , kamu harcamaları sektör ve önceliklere göre tahsis edilerek, bütçe kaynak larının daha etkin ve veriml i kullanılması konuları ve başlıkları öne çıkarı lmıştır. Bu 570

konuların birbirinden farklı konular o lmasına rağmen birbirlerini güçlendiren hedefler olduğuna işaret edilmiştir. OVMP'de alınan tedbirler ile kamu harcamalarının birkaç yıl içerisinde daha iyi kontrol ed ilebileceğine işaret edilen raporda, mali disiplin, öncelikli

konulardaki bütçe ödeneklerine tahsis ve kaynakların daha verim li kullanılmosı konuları

olumlu olarak yansıtılmıştır.

"2025 - 2027 Orta Vadeli Mali Planı" döneminde ekonomi politikasının temel. amacı makroekonomik istikrarı korumak, mali disiplini sürdürmek, bütçe dengesini sağlamak, enflasyonu düşürmek, büyümeyi hızlandırmak, istihdamı artırmak ve gelir dağılımını iyileştirmek yönünde olacaktır. Kamu harcamalarına azami dikkat edilerek, cari harcamalarda tasarruf yoluna gidilecektir. Gerçekleşen tasarruf tedbirleri sonucunda ortaya çıkan kaynaklar yatırım projelerine aktarılacaktır.

Bu bağlamda, merkezi devlet yönetimi kapsamında bulunan kamu idareleri tarafından, "2025 - 2027 Orta Vadeli Mali Planı"nda yer alan politika öncelikleri, makroekonomik göstergeleri ve ödenek tavanları esas alınmak suretiyle, çok yı l lı bütçeleme anlayışına uygun olarak kendi kurumsal öncelikleri doğrultusunda 2025, 2026 ve 2027 mali yılları için bütçe teklifleri sunu lacaktır.

1. Küresel Ekonomik Gelişmeler

IMF tarafından 2024 Nisan ayında açıklanan "Küresel Ekonomik Görünüm Raporu"na2 göre; Büyüme; geçtiğimiz yıl ortalama olarak yüzde 3,2 oranında büyüyen küresel ekonomide büyümenin 2024 ve 2025 yıllarında da aynı hızla gerçekleşeceği, küresel enflasyonun ise istikrarlı bir şekilde düşeceği öngörülmektedir. Gelişmiş ülkelerde 2024 yılında yüzde 1,7, 2025 y ılında yüzde 1,8 olarak gerçekleşmesi beklenen büyümenin, Avro Bölgesinde Ukrayna'daki savaşının etkisi gösterilerek 2024 yı lında yüzde 0,8 ve 2025 yılında yüzde 1,5 olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Raporda, Covid-19 salgını ile birlikte emtia fiyatlarında meydana gelen yükselme sonrasında, özeilikle enerji alanında akaryakıt emtia fiyatlarının düşeceği öngörülmektedir. Kömür ve doğal gaz fiyatlarının da önceki yıllara oranla düşmeye devam edeceği beklenmektedir. Ocak 2024 Küresel Ekonomik Görünümü raporu ile karşı laştırıldığında, dünyada gıda emtia fiyatlarının 2024 yılında düşeceği tahmin edildiğinden, küresel bağlamda buğday ve mısır arzının bol 571

olacağı beklenmektedir. Ancak, raporda bölgesel çatışmalardan dolayı emtia fiyatlarında artış olabileceği endişesi yer almaktadır. Özellikle Kızıldeniz'de devam eden saldırıların ve Ukrayna'da devam eden savaşın gıda, enerji ve ulaşım maliyetlerinde ani artışlara neden olabileceği uyarısında bulunularak, Covid- 19 salgını sonrasında toparlanmaya geçen küresel ekonomi üzerinde bölgesel çatışmaların hala bir risk unsuru olarak devam ettiği

beliıtilmektedir.

Türkiye ekonomisi büyüme tahminlerinin 2024 yı l ında yüzde 3, 1 olacağı, 2025 yılında yüzde 3,2 olacağı, 2029 yılında ise 3,5 olacağı tahmin edilmekte, parasal sıkılaştırmanın sona ermesi ve tüketimin artmasıyla birlikte 2024'ün ikinci yarısında ekonomik aktivitenin güçleneceği öngörülınekted ir.

Enflasyon; TMF raporda, 2023 yılında yüzde 6,8 olan küresel enflasyonun 2024 yılında yüzde 5,9'a, 2025 yılmda yüzde 4,5'e düşmesinin beklendiğini belirtilmektedir. Özellikle, arz yönlü sorunların çözülmesi ve kısıtlayıcı para politikalarının uygulanması ile enflasyonun çok daha hızlı düşeceğine işaret edilmektedir. Enflasyondaki düşüşün ve istikrarlı büyümenin, küresel ekonomide "sert iniş" olasıl ığını azal tacağı gibi, küresel ekonomide büyümeye yönelik olası riskleri de dengeleyeceği nden bahsedilmektedir. Ancak, Gazze - İsrail, Ukrayna - Rusya çatışma larındaki tırmanma ve K ızıldeniz' deki saldırılar nedeniyle meydana gelecek jeopolitik şoklar enflasyonla mücadele sürecini karmaşıklaştıracağı, para politikasının gevşemesini geciktireceği, küresel ekonominin büyümesinde olumsuz etki yaratabileceği hususuna dikkat çekilmektedir. Bu durumun özellikle gelir seviyesinin düşük olduğu ülkelerde, hane halkı harcamalarınm temelini oluşturan gıda ve enerji fiyatlarında önlenemeyecek yükselmelere neden olacağı uyarısında bulunulmaktadır.

Ayrıca IMF Raporunda, enflasyonun daha hızlı düşmesinin finansal koşulların daha da gevşemes ine yol açabileceğine dikkat çekilerek; gerekenden ve tahmin edilenden daha gevşek bir maliye politikasının geçici olarak daha yüksek bir büyüme anlamına gelebileceği, sonrasında ise daha maliyetli bir ayarlama riski taşıdığından bahsedilmektedir. Kızıldeniz'de devam eden saldırılar da dahil olmak lizere, jeopolitik şoklardan kaynaklanan emtia fiyatlarındaki artışlar ile arz kesintileri, daha kalıcı enflasyonun, sıkı parasal koşulların süresini uzatabileceğine işaret edilmektedir.

Ayrıca Raporda, Çin'de emlak sektöründeki sıkıntıların derin leşmesi veya vergi artışları ve kamu harcamalarındaki tasarrufa yönelik yıkıcı dönüşün de btiyümede haya l kırıklıklarına neden o labi leceği uyarısında bulunu lmaktadır. Buna ilaveten, enflasyonun hedefe doğru dtişüşünü başarıl ı bir şekilde yönetmenin, para politikasını enflasyon dinamiklerine göre 572

ayarlamanın, ücret ve fiyat bask ı larının açıkça dağıldığı durum larda daha az kısıtlayıcı duruşa uyum sağlamanın politika üretenler bakımından kısa vadede karşılaşacağı zorluklar olarak göste rilmekted ir.

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın yayınlamış olduğu "Orta Vadeli Program (2024 - 2026)3"da, üretken alanlara yönelik yatırımlara dayalı ve verimlilik artışlarıyla desteklenen bir büyüme stratejisiyle yıllık ortalama yüzde 4,5 büyüme oranına ulaşılması hedeflenmektedir. Kamu maliyesinde mali disiplinin sağlanacağı, para- maliye-gelirler politikaları arasındaki eşgüdümün güçleneceği, gelirler artırılarak ve kaynak tahsisi etkinleştirilerek kamu maliyesinin güçlend iri leceği, gelir ve harcama politikalarının da yeşil ve dijital dönüşümü desteklemek için gerekli kaynak dağıtımını sağlayacak şekilde uygulamaya konulacağı öngörülmektedir. Ayrıca Programda, orta vadeli program döneminde istikrarlı bir büyüme ortamını sürdürerek, orta vadede enflasyonun tek haneli seviyelere düşUrülmesinin sağlanması ve buna bağlı olarak refahın artırılması amaçlanmaktadır.

2. Temel Makroekonomik Analiz ve Hedefler

"2025 - 2027 Orta Vadeli Mali Planı" makroekonomik göstergeleri, makroekonomik ve finansal istikrarııt güçlendirmeyi, yüksek katma değerli üretimi teşvik etmeyi, enflasyonu orta vadede tek haneye düşürmeyi, iş ve yatırım ortamını iyileşt irmeyi ve mali dis iplini korumayı esas alan politika zeminini oluşturmayı vurgulamaktadır.

Bu bağlamda, 2025 - 2027 dönemi merkezi devlet yönetimi bütçesinin gelir ve gider tahminlerinin belirlenmesinde bu Planda yer alan temel makroekonomik göstergeler, ulusal öncelikler ve temel politikalar esas alınacaktır.

2.1. Temel Makroekonomik Göstergeler

KKTC ekonomisi ticaret, turizm ve eğitim gibi hizmet sektörleri tarafından domine edilmektedir. Dünyada olduğu gibi KKTC'de de Covid-19 salgınının ticaret, turizm ve eğitim sektörleri üzerinde olumsuz etkileri görülmüştür. Covid-19 salgınından dolayı turizm ve eğitim sektörünün olumsuz etkilerinin yansıması 2020 ve 2021 yılları GSYİH'de görü lmüştür. Sınır kapılarının yeniden açılmasıyla, turizm ve eğitim sektörü ve bu sektörlere bağlı hizmet sektörlerinde bir toparlanma yaşanmış ve bu toparlanmanın 2022 yı l ında GSYİH büyüme oranında ciddi bir artışa yol açtığı izlenmiştir. Bu bağlamda, Türkiye Cumhuriyeti ekonomisi 573

ile doğrudan ili şkisi bulunan KKTC ekonomisinin, 2022 ve 2023 yıl l arında TÜFE yıllık enflasyon oranlarında gerçekleşen aşırı yükselmeden dolayı o lumsuz yönde etkilenm iş olsa bile, Tablo ! 'de yer alan makroekonomik göstergeler neticesinde 2023 yılında ekonomide büyümenin devam ettiği görülmektedir.

Tablo 1 - Temel Makroekonomik Göstergeler

2021 (G) 2022 (G) 2023 (G) 2024 (T) 2025 (T) 2026 (T) 2027 (T)

GSYfH' Reci Ilüyllnıc(%) 3,9 13,3 9,6 5,0 6,0 7,0 7,5

GSYİH(Cari Milyon TL)' 30.143,73 73.932,78 132.561,21 218.022,77 292.346,73 351.912,38 404.699,23

GSYİH(Cari Milyar USD)' 3,386 4,456 5,566 6,091 6,381 6,679 6,74 1 GSYİHKişi Başına( Cari USD}1 11.129 14.648 17.850 19.011 19.467 19.388 19.500 İşsizlik Oranı (%) 7,8 6,3 5,1 5,2 5,3 6,0 5,5 İhracat (Milyon USD)' 128,65 126,00 159,50 184,42 195,49 208,19 250,00 1.572,09 2.258,90 2.817,40 2.752,66 2.917,81 3.107,47 3. 100,00 İthalat (Milyon USDJ' 1.443,44 2 .1 32,90 2.657,90 2.568,23 2.722,33 2._899,28 2.850,00

Dış Ticaret Dengesi (Milyon USD)' 1,40 2,3 1 2,25 3,53 3,13 2,90 3,00 Cari İşlem ler Dcngcsi/GSYİH(%) 1 50,2 53,5 53,5 48,2 48,8 49,6