Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi'nin 13 Mart 2023 tarihli Otuzbeşinci Birleşiminde Oybirliğiyle kabul olunan "Hal Yasası" Anayasanın 94'üncü maddesinin (1)'inci fıkrası gereğince Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı tarafından Resmi Gazete'de yayımlanmak suretiyle ilan olunur.
HAL YASASI İÇDÜZENİ
Madde 1. Kısa İsim
BİRİNCİ KISIM Genel Kurallar
Madde 2. Tefsir Madde 3. Amaç Madde 4. Kapsam
İKİNCİ KISIM Hallerin Kurulması ve Çalışma Esasları
Madde 5. Hal Kurulması, Kriterleri, Sayısı ve Usulü Madde 6. İhale Şartnamesi, Ön Kira Sözleşmesi, İşletme - Kiralama Sözleşmesinin Koşulları ve İşletmecinin Uymak Zorunda Olduğu Kurallar
ÜÇÜNCÜ KISIM Mal Satışları, Halde Yapılan Satışlar, Satış Yapan Kişi ve Yerlere İlişkin Kurallar
Madde 7. Halde Satış Zorunluluğu Madde 8. Halde Mal Satışları Madde 9. Hale Giriş Yapılmadan Satışta Hal Bildirim Kuralları Madde 10. Üretici Örgütleri ve Üretici Örgütlerinin Kar Oranları Madde 11. Tüccar ile Üretici Arasında Halde Yapılan Alım Satımlar Madde 12. Serbest Rekabet Koşullarının Korunması ve Fiyatların Teşhiri Prensibi ile Hal Kurulu Oluşumu Madde 13. Haldeki İşyerlerinin İşletilmesi, Kiralanması ve Kira Sözleşmesinin Özel Fesih Halleri Madde 14. Pazar Yerleri, Üretici Pazarları ve Üretici Satış Noktaları Madde 15. Tartı ve Ölçüler
DÖRDÜNCÜ KISIM Halin Yönetimi, Genel Denetim Esasları ve Hal Hakem Heyeti
Madde 16. Halin Yönetimi Madde 17. Hallerin ve Hal Dışındaki Yerlerin Denetimi Madde 18. Hal Hakem Heyetinin Oluşumu, Görev ve Yetkileri
BEŞİNCİ KISIM Mali Kurallar
Madde 19. Kıymet ve Tartı Ücreti ile Hal Katkı Payı
ALTINCI KISIM Suçlar ve Cezalar
Madde 20. Suçlar, Cezalar ve İdari Para Cezaları
YEDİNCİ KISIM Geçici ve Son Kurallar
Geçici Madde 1. İlk Uygulama Kuralları Madde 21. Yürütme Yetkisi Madde 22. Yürürlüğe Giriş
Sayı : 9/2023
HAL YASASI
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:
Kısa İsim
- Bu Yasa, "Hal Yasası" olarak isimlendirilir.
BİRİNCİ KISIM Genel Kurallar
Tefsir 2. Bu Yasada metin başka türlü gerektirmedikçe:
"Bakanlık", Ticaret Dairesinin bağlı olduğu Bakanlığı anlatır.
"Denetim Görevlileri", bakanlıkların yetkili oldukları yasaları ve bu Yasa kuralları çerçevesinde ülkedeki mal veya hizmetlerin denetlenmesi ile görevlendirilmiş, Ekonomi İşleriyle Görevli Bakanlık personelini, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık personelini, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık personelini, Sağlık İşleriyle görevli Bakanlık personelini ve belediye personelini anlatır.
"Diğer Belediyeler", halin bulunduğu yer belediyesi ve üretim yeri belediyesi dışında kalan belediyeleri anlatır.
"Ciro", hal katkı payı, kira geliri ve verilen hizmetlerden sağlanan diğer gelirlerin tümünü anlatır.
"Hal", Devlete ait ve Devlet tarafından bu Yasanın 5'inci madde kuralları uyarınca Bakanlık tarafından kurulan Yasada yer alan asgari koşulları taşıyan projeler çerçevesinde malların ayrı ayrı veya birlikte toptan alım ve satımı ile kaydının yapıldığı yerleri anlatır.
"Hal Katkı Payı", malların toptan satış bedeli üzerinden işletmeciye ödenen parayı anlatır.
"İşletmeci", bu Yasanın 6'ncı maddesinin (1)'inci fıkrasının (A) bendi kuralları uyarınca işletme kiralama sözleşmesi yapılan gerçek veya tüzel kişiyi anlatır.
"İthalatçı", ithal edilen mallarla ilgili olarak ithal edildikleri andan başlamak üzere gümrük kontrolünden tesliminin yapıldığı ana kadar bu mallarla ilgili herhangi bir mal sahibini anlatır.
"Kısa Süreli veya Dönemlik Kiralama", yılın belirli bir döneminde üretilen ve tüketilen mallar için üretici veya üretici örgütlerinin taraf olduğu en az üç ay süreli olarak düzenlenen kiralamayı anlatır.
"Kiracı", işletmeci ile arasında bu Yasanın 13'üncü maddesi uyarınca halden yer kiralama ile ilgili geçerli bir kira sözleşmesi bulunan toptancıyı, üreticiyi veya üretici örgütünü anlatır.
"Mal", ticarete konu sebze ve meyveleri anlatır. Ayrıca bu Yasanın 7'nci maddesinin (3)'üncü fıkrası uyarınca çıkarılacak tüzükte belirlenecek malları da kapsar.
"Paketleme Tesisleri", malların kalitesine göre sınıflara ayrıldığı, paketlendiği ve etiketlendiği tesisleri anlatır.
"Pazar Yerleri", her türlü sebze ve meyve ile belediye tarafından izin verilen diğer gıda, giyim ve ihtiyaç maddelerinin, üreticiler ve perakendeciler tarafından perakende olarak doğrudan tüketicilere satıldığı, belediyeler tarafından, belirlenen yer ve günde kurulan açık veya kapalı yerleri anlatır.
"Perakende", dökme mallarda yirmi kilogramın altındaki, bağ olarak satışlarda on bağın altındaki, adet olarak satışlarda on adetin altındaki, likit olarak satışlarda ise on litrenin altındaki satışları anlatır. Ayrıca bu Yasanın 7'nci maddesinin (3)'üncü fıkrası uyarınca çıkarılacak tüzükte perakende olarak belirlenecek diğer satış birimlerini de kapsar.
"Perakendeci", malları doğrudan tüketicilere perakende olarak satan kişileri anlatır.
"Soğuk Hava Deposu", malların bozulmaması için gerekli atmosfer koşullarında muhafaza edildikleri depoları anlatır.
"Tüccar", malların hal ile toptan satışı amacıyla kendi adına ve hesabına ve/veya müvekkili hesabına komisyon esası üzerinden çalışan ve Bakanlığa kayıtlı gerçek veya tüzel kişileri anlatır.
"Taşımacılık Hizmeti", bir ürünün veya malın, hale getirilmesi için tüccar veya üretici örgütü tarafından araç ve hamaliye giderlerinin üstlenilmesi suretiyle verilen hizmeti anlatır.
"Toptan Satış", haldeki dökme mallarda yirmi veya yirmi kilogramın üstündeki satış birimini, bağ olarak satışlarda on veya on bağın üzerindeki satış birimini, adet olarak satışlarda on veya on adet, likit olarak satışlarda ise on veya on litrenin üzerindeki satışları anlatır. Ayrıca bu Yasanın 7'nci maddesinin (3)'üncü fıkrası uyarınca çıkarılacak tüzükte toptan satış olarak belirlenecek diğer satış birimlerini de kapsar.
"Üretici", bitkisel ve hayvansal ürünlerin üretilmesi için insan besini olabilecek ve ekonomik değeri olan her türlü tarımsal ve hayvansal ürünün bakım, besleme, yetiştirme, koruma ve mekanizasyon faaliyetlerinin tamamı ile durgun sularda veya özel alanlarda yapılan balıkçılık faaliyetlerini yapan kişiyi anlatır.
"Üretici Örgütü", bağlı oldukları yasalar uyarınca kurulan ve tüzel kişilik kazanan birden fazla üreticinin hissedar olduğu şirketleri veya birden fazla üreticinin yer aldığı kooperatifleri anlatır.
"Üretici Pazarı", pazar yerleri haricinde üreticilerin kendi ürettikleri malları sosyal ve kültürel etkinlikler çerçevesinde perakende olarak doğrudan tüketicilere sattıkları satış yerlerini anlatır.
"Üretici Satış Noktası", belediye tarafından izinlendirilmek suretiyle, üreticinin kendi ürettiği malları üretim yaptığı yerde veya ayrı olarak pazar yerlerinde oluşturulan satış noktalarında perakende olarak doğrudan tüketiciye sattığı satış yerlerini anlatır.
"Ürün Künyesi", malların üretim yerini, cinsini, miktarını, hangi üretici ve işletmeye ait olduğunu, varsa sertifika bilgilerini, izlenebilirliğine, sınıflandırılmalarına, standartlarına ve hijyen koşullarına yönelik bilgileri, Bakanlık ile Tarım İşleriyle Görevli Bakanlıkça uygulanan mevzuata göre aranan nitelikleri ve uygun görülecek diğer hususları içeren etiketi veya bu bilgileri içeren belgeyi anlatır.
Amaç 3. Bu Yasanın amacı, mal ticaretinin, kayıt altına alınması, kalite ve standartlara, gıda güvenilirliğine ve sağlık kurallarına uygun olarak serbest rekabet koşulları içerisinde, hal aracılığıyla yapılmasını, malların etkin şekilde tedarikini, dağıtımını ve satışını üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunmasını, malların ticareti ile uğraşan kişilerin faaliyetlerinin düzenlenmesini, halin alt yapısının çağdaş bir sisteme kavuşturulmasını ve işletilmesini sağlamaktır.
Kapsam 4. Bu Yasa, malların alımı, satımı ve devri ile halin kuruluş, işleyiş, yönetim ve denetimine ilişkin usul ve esasları, işletmecinin sorumluluklarını, Yasaya aykırılık halinde uygulanacak yaptırımları, bakanlıklar ile belediyelerin görev, yetki ve sorumluluklarını, satış işlemlerinin şeklini, üreticiler ve tüccarların veya diğer gerçek ve tüzel kişilerin mal satışlarında uyması gereken kuralları, genel olarak üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunmasına ilişkin esasları kapsar.
İKİNCİ KISIM Hallerin Kurulması ve Çalışma Esasları
Hal Kurulması, Kriterleri, Sayısı ve Usulü 5. (1) Bakanlık, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlığın görüşlerini alarak, en az iki en fazla beş tane olmak üzere hal kurulması için çalışma başlatır. Halin coğrafi konumunun belirlenmesinde aşağıdaki kriterler esas alınır:
(A) Üretici ve tüketicilerin korunması,
(B) Halin kaç tane olacağı ve bunların birbirlerine yakınlığı,
(C) Üretici yoğunluğu ve tüketici piyasasının büyüklüğü,
(Ç) Hal kurulacak yerin coğrafi konumu, mesken ve işyerlerine, gıda güvenliği bakımından risk oluşturan tesis ve benzeri yerlere uzaklığı,
(D) Ulaşım olanakları,
(E) Halin çevreye, altyapıya ve trafiğe getireceği yükler.
(2) Bakanlık, hal kurulması düşünülen arazi ile ilgili olarak ilgili Tapu ve Kadastro Dairesinden, Planlama ve İnşaat Dairesinden, Karayolları Dairesinden, Şehir Planlama Dairesinden, ilgili belediyeden ve Çevre Koruma Dairesinden aldığı görüşler sonucunda halin kurulacağı yerleri ve şartlarını belirler. Bakanlık, yatırımın yapılması planlanan bölgeye göre gerekli gördüğü diğer kurum ile sivil toplum kuruluşlarının görüşlerini de alır.
(3) Arazi mülkiyetinin Devlet arazisi olması, gerçek veya tüzel kişilere kiralamada yasal engelin bulunmaması, bölgede hal kurulmasının imar mevzuatına uygun olması ve çevresel etki değerlendirmesinin olumlu olması durumunda, yukarıdaki (2)'nci fıkrada bahsedilen Dairelerden olumlu görüş alınması koşulu ile Bakanlar Kuruluna hal kurulması düşünülen arazi ile ilgili olarak öneri yapılır.
(4) (A) Bakanlar Kurulu, öneriyi uygun bulması halinde alacağı karar ile, önerilen bölgede hal kurulması için söz konusu araziyi, bu Yasa kurallarına bağlı olarak, kontrol ve yönetimi Bakanlıkta olmak üzere Bakanlığa tahsis eder.
20/2016 (B) Bakanlar Kurulu, tahsis kararı ile birlikte, söz konusu bölgenin gerçek veya tüzel kişilere, hal yapılması ve işletilmesi için kiralanması maksadı ile Kamu İhale Yasasına göre ihaleye çıkılması kararını verir.
(C) İhaleyi kazanan gerçek veya tüzel kişiler ile Bakanlık arasında bu Yasanın 6'ncı ve 7'inci madde kurallarına uygun olarak önce Ön Kira Sözleşmesi, tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi halinde ise İşletme-Kiralama Sözleşmesi imzalanır.
İhale Şartnamesi, Ön Kira Sözleşmesi, İşletme-Kiralama Sözleşmesinin Koşulları ve İşletmecinin Uymak Zorunda Olduğu Kurallar 6. (1) Hal kurulması ile ilgili çıkılacak ihalede, ihalenin idari şartnamesi ile teknik şartnamesinde aşağıdaki kuralların yer alması ve imzalanacak Ön Kira Sözleşmesinin ve İşletme-Kiralama Sözleşmesinin bu kurallara bağlı olarak yapılması koşuldur:
(A) Ön Kira Sözleşmesi bir yıllığına imzalanır. Mücbir sebep halinde bu süre en fazla bir yıl daha uzatılabilir. Ön Kira Sözleşmesinden sonra sözleşmedeki tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi durumunda İşletme-Kiralama Sözleşmesi imzalanır.
63/1993 (B) Arazi kira bedeli, Taşınmaz Hazine Malları (Kiralama ve Değerlendirme) Yasasına göre belirlenmiş olan en yüksek bedeldir. Halin işletilmesinden doğacak ciro üzerinden Devlete ödenecek bedel, ihalede belirlenir. Ciro üzerinden paylaşım oranı yüzde yirmiden düşük olamaz.
(C) İşletmeci, arazi kira bedelini her ay, ciro paylaşımını ise her üç ayda bir düzenli olarak Gelir ve Vergi Dairesine öder.
62/2017 22/2020 (Ç) İşletmeci, bir yıllık kira bedelinden az olmayacak miktarda Bakanlık tarafından belirlenen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bankacılık Yasası altında faaliyet gösteren bankalardan alınan teminat mektubu verir ve teminat, kira süresince her yıl yenilenir.
(D) Bakanlık ile işletmeci arasında imzalanan bir yıllık Ön Kira Sözleşmesi süresi içerisinde İşletmeci, alt yapısı ile birlikte tüm ruhsat ve izinleri alınmış tesis yatırımını tamamlar ve inşaat onayı belgesi/nihai iznini (final approval) alır. Tesis yatırımı; depolama, kalite, sınıflara ayırma, paketleme ve ambalajlama tesisleri ile pomolojik testlerin yapılabileceği yerler ve soğuk hava deposu gibi diğer asgari koşulları taşıyan tip projeler çerçevesinde olur. Asgari koşullar ve yapılması zorunlu tesislere ilişkin ayrıntılar ihale idari ve teknik şartnamesinde belirlenir.
(E) İşletmeci, en geç bir yıl veya ön kira sözleşmesinin mücbir sebep nedeniyle uzatılması halinde uzatılan sürenin sonuna kadar, hal tesis yatırımını tamamlar. Tesis yatırımı tamamlanıp, yetkili makamdan nihai izin alındıktan sonra, İşletmeci ile Bakanlık arasında İşletme-Kiralama Sözleşmesi imzalanır.
(F) Yapılan tesis, Devlet mülkiyetindedir. İşletmecinin tesis üzerinde, İşletme-Kiralama Sözleşmesi süresince tesisi kullanma ve işletme hakkı mevcut olur.
(G) İşletmeci, İşletme-Kiralama Sözleşmesi yürürlüğe girmeden önce, kişilere, halden yer kiralayamaz veya hizmet tarifesi uygulayamaz.
(Ğ) İşletmeci, işletme haklarını, kiralanan araziyi veya yatırımını başkasına devredemez, kiralama - işletme sözleşmesine başkasını dahil edemez veya işletme ve kullanma hakkını herhangi bir şekilde devir ve ipotek konusu yapamaz.
(H) Halin işletilmesine ilişkin kurulacak sistemin ayrıntıları ihale teknik şartnamesinde ve İşletme Kiralama Sözleşmesinde belirtilir. Ayrıca, İşletmeci, kurulacak sistemle ilgili aşağıdaki asgari koşulları yerine getirir:
(a) Bilgilerin elektronik ortamda izlenmesi ve duyurulması ve kayıt altına alınıp yedeklenmesini sağlar.
(b) Bilgilerin elektronik ortamda duyurulmasını sağlamak için gerekli alt yapıyı oluşturur ve bilgilerin duyurulmasını sağlayarak kesintisiz olarak günceller.
(c) Bilgilerin Bakanlık ve Tarım İşleriyle Görevli Bakanlıkla çevrim içi (on-line) olmasını sağlar.
(ç) Yapılan her işlemi kayıt altına alır ve haldeki fiyatların açık ve sistematik bir şekilde, halka açık internet sitesinde çevrimiçi (on-line) olarak görülebilecek şekilde yayınlanmasını ve halde işlem yapanların teklif verebileceği şekilde yapılabilmesini temin eder.
(I) İşletmeci, halin güvenliğinden sorumludur. Hali sigortalatır.
(İ) İşletmeci, halin düzeni ve temizliğinden sorumludur.
(J) İşletmeci, halin işletilmesi için yeterli sayıda personel çalıştırır.
(K) İşletmeci halin günün yirmi dört saati esasına göre izlenmesi ve kayıt altına alınması, kayıtların yedeklenmesi için gerekli görüntüleme ve izlenme sistemini kurar, devamlılığını sağlar ve Bakanlığın bu sisteme erişimini temin eder.
(L) İşletmeci, Bakanlığın, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlığın, Sağlık İşleriyle Görevli Bakanlığın, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlığın ve yetkili belediyenin kendi yasalarına göre yapacağı denetimlerde onlara yer temin eder ve her türlü kolaylığı sağlar. Bakanlık veya denetim görevlilerinin direktifleri doğrultusunda gerekli düzeltme ve iyileştirmeleri yapmakla mükelleftir.
(M) İşletmeci, yetkili muhasip ve denetçi tarafından denetlenmiş hesaplarını her yıl Bakanlık ve Maliye İşleriyle Görevli Bakanlığa sunar.
(N) İşletmeci, halde satılan mallardan, bu Yasanın 17'nci maddesi uyarınca %1 (yüzde bir) oranında hal katkı payı alır.
(O) Kiralanan arazi, belirlenen hal maksatları dışında, başka herhangi bir amaç için kullanılamaz.
(Ö) Ön Kira Sözleşmesinin veya Kira-İşletme Sözleşmesinin fesih edilmesi veya sona ermesi halinde tesis Devlete kalır, işletmeci bu yatırımlarından dolayı Devletin haksız fesih durumu hariç Devletten herhangi bir zarar ziyan veya tazminat talep edemez.
(P) Tesis yatırımının imar mevzuatına aykırı olarak yapılması halinde, yıkım masrafları işletmeciden kamu alacağı olarak tahsil edilir.
(R) Halde işletmeci tarafından uygulanacak kira bedelleri ve diğer tüm hizmet tarifeleri işletmecinin görüşleri alınarak, Bakanlık tarafından önerilecek Bakanlar Kurulu tarafından onaylanıp Resmi Gazete'de yayımlanacak bir tüzükle düzenlenir.
(2) İşletmecinin bu Yasanın işletmeci ile ilgili kurallarına ve/veya Ön Kira veya Kira-İşletme Sözleşmesinin herhangi bir kuralına aykırı davranması halinde, Bakanlık tarafından aykırılığın giderilmesi için işletmeciye iki aylık bir süre verilir. Bu süre sonunda aykırılığın işletmeci tarafından giderilmemesi halinde sözleşme fesih edilir.
Ancak varsa, mücbir sebep halleri Bakanlık tarafından takdir edilir. Mücbir sebep tespit edilmediği durumda Bakanlık tekrar ihaleye çıkılması için Bakanlar Kuruluna önerge yapar.
(3) İhale sonuçlanana kadar hallerin işletmesi için Bakanlık tarafından bir Kurul oluşturulur. Kurul, Bakanlık temsilcisi, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık temsilcisi, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık temsilcisi, Kıbrıs Türk Belediyeler Birliği temsilcisi, en çok üyeye sahip meyve sebze tüccarı derneği, birliği ve kooperatifi ve en fazla üyeye sahip meyve sebze üretici derneği, birliği ve kooperatifinin temsilcisinden oluşur. Kurul, ihale sonuçlanıncaya kadar iptal edilen önceki sözleşmenin teminatını kullanarak hali yönetir.
(4) İhaleye girecek kişilere ilişkin kıstaslar ihale şartnamesinde belirtilir. Tüccarlar, eşleri, birinci ve ikinci derece kan ve sıhri hısımları, evlat edindikleri ve evlat edinenleri ile kendilerinin ve bu kişilerin ortak olduğu şirket veya işletmeler veya şirket çalışanları ihaleye katılamazlar veya daha sonra işletmeye ortak olamazlar veya her halükarda hali işletemezler. Herhangi bir belediye veya Kıbrıs Türk Belediyeler Birliği, şirket kurarak veya şirkete ortak olarak ihaleye katılabilir.
ÜÇÜNCÜ KISIM Mal Satışları, Halde Yapılan Satışlar, Satış Yapan Kişi ve Yerlere İlişkin Kurallar
Halde Satış Zorunluluğu 7. (1) Bu Yasanın 9'uncu maddesi kuralları saklı kalmak koşuluyla;
(A) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları içerisinde malların toptan alım ve satımı sadece bu Yasa amaçları bakımından Devlet tarafından kurulan hallerde yapılır. Malların, haller dışında toptan alım ve satımı yapılamaz. Üretilen malların toptan alım ve satımı, üretilen yere en yakın halden yapılır.
(B) Yurt dışından ithal edilen malların satışı halde yapılır. İlgili mevzuat uyarınca "muayene usulü kontrolü" yapılan, hale girişi yapılmayan ithal mallar, ithalatçı tarafından toptan veya perakende satılmak amacıyla alıcılara teslim edilemez.
(C) Hal dışındaki paketleme tesislerinde paketlenen veya soğuk hava depolarında muhafaza edilen yerli üretim veya ithal malların satışı hale giriş yapılarak gerçekleştirilir.
(Ç) Malların belediye sınırları içerisinde perakende veya toptan alım satımını yapmak amacıyla nakliyesini yapanlar veya muhafaza etmek üzere ambar işlemlerini yapanlar, söz konusu malların halden satın alındığını veya en yakın halde satılmak üzere nakliye veya muhafaza edildiğini belgelemek zorundadırlar. Malları taşıyan nakliyeciler ve ambar sahipleri, bu maddeye göre, malların halden alımı ve satımı yapılmamış malların taşınmasından mal sahibi ile birlikte müteselsilen sorumludurlar.
(D) Malların perakende olarak satışını yapan üretici veya perakendeci, bunların halden satın alındığını veya hale bildirildiğini belgelemek zorundadır.
(2) Bakanlık, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık ve belediyeler, malların belediye sınırları içerisinde toptan alım ve satımlarının münhasıran halde yapılmasını sağlamak amacıyla hale girişini sağlamak, malları toplatmak, satışını durdurmak, el koymak, müsadere etmek gibi gerekli her türlü önlemi veya kendi mevzuatları uyarınca diğer gerekli önlemleri almakla görevli ve yükümlüdürler.
(3) Halde, bu Yasa kapsamında tefsiri yapılan malların alım ve satımı yapılabilir. Tarım İşleriyle Görevli Bakanlığın görüşleri alınarak gerekli görülmesi halinde; sebze ve meyve yanında, arz ve talep hacmine göre, et ve et ürünlerinin, süt ve süt ürünlerinin, su ürünlerinin, bal ve yumurta gibi diğer gıda maddelerinin, kesme çiçek ve süs bitkilerinin mal kapsamına alınması ve ihtiyaç olması halinde; kilogram, bağ, adet, litre birimleri dışındaki toptan veya perakende satış birimlerin belirlenmesi hususunda Bakanlık tarafından hazırlanıp, Bakanlar Kurulu tarafından onaylanacak ve Resmi Gazete'de yayımlanacak tüzük çıkarılabilir.
Halde Mal Satışları 8. (1) Halde mal satışları, toptan satış miktarı olarak tefsirinde öngörülen miktarın altında olmamak şartıyla, toptan alım veya satım şeklinde yapılabilir. Halde perakende satış yapılamaz.
(2) Haldeki mal satışları peşin olur. Halde malların pazarlık usulü veya açık artırma yolu ile satışı yapılabilir.
21/1977 5/1986 41/1987 30/2008 (3) Halde yapılan her türlü işlemde kayıt tutulur ve belgelendirilir. Haldeki tüm satışlar, Mal ve Hizmetler (Düzenleme ve Denetim) Yasası kuralları gözetilerek, fatura ve makbuz karşılığında yapılır. Halde satışı yapılan malların faturalarında satışın yapıldığı andaki mal miktarının ve fiyatının yazılması zorunludur.
(4) Malların toptan satışı, ithalatçılar, üreticiler, üretici örgütleri ve tüccarlar tarafından yapılır. Hal içerisinde üreticinin üreticiden, üretici örgütlerinin üretici örgütlerinden veya tüccarın tüccardan mal alması, satması veya devretmesi yasaktır.
(5) Malların sınıflandırılması, paketlenmesi ve ambalajlanması halde satış yapanlar tarafından gerçekleştirilir ve sınıflandırma, paketleme ve ambalajlamaya ilişkin masraflar alıcı tarafından ödenir.
(6) Halde satışa sunulan malların ambalajlarının üzerinde sınıflandırılmalarına göre ürün künyelerinin bulunması ve bu ürün künyeleri ile birlikte sergilenip satışa sunulmaları zorunludur.
(7) Sınıflandırmaya ilişkin kurallar, Bakanlık ve Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık tarafından hazırlanacak Bakanlar Kurulu tarafından onaylanacak ve Resmi Gazete'de yayımlanacak tüzükle belirlenir.
Hale Giriş Yapılmadan Satışta Hal Bildirim Kuralları 9. (1) Hale giriş yapılmadan, hale bildirim yapılmak koşulu ile;
(A) Üreticiler kendi ürünlerini, pazar yerlerinde, üretici pazarlarında veya üretici satış noktalarında perakende olarak satabilirler.
(B) İhraç edilmek üzere satın alınan mallar, ihraç edilebilir. İhraç edilmek üzere bildirimde bulunulan ancak ihraç edilmeyen malların hale girişi zorunludur.
(C) Sanayi üretiminde kullanılmak üzere, ithal edilen veya Ülkede üretilen mallar sanayi üretiminde kullanılabilir. Sanayi üretiminde kullanılmak üzere bildirimde bulunulan ancak sanayi üretiminde kullanılmayan mallar satışa sunulamaz.
(Ç) Üretici, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlığa bildirmesi koşuluyla kendi işletmesinde işletme amaçları için ürettiği malları doğrudan satmamak koşuluyla ham madde olarak veya tohumluk olarak kullanabilir. Perakende satış yapan yerler, oteller ve marketler bu kapsam dışında olup, burada kullanılan malların hale giriş yapması zorunludur.
(2) Hale bildirim, yukarıdaki (1)'inci fıkranın (A), (B), (Ç) bentlerinde ve (C) bendindeki ülkede üretilen mallar için üretildiği yerdeki hale, (C) bendindeki ithal mallar için malın giriş yaptığı gümrük kapısının bulunduğu yerdeki veya en yakın yerdeki hale yapılır.
(3) Henüz satışa konu olmayan ve depolarda muhafaza edilmek üzere gönderilen veya buralarda muhafaza edilen mallar depolandığı yerdeki hale bildirilir.
Ancak depolandığı bölgede hal yoksa, bölgesine en yakın hale bildirir.
(4) Herhangi bir halden satın alındığı veya herhangi bir hale bildirildiği belgelenen malların satışı engellenemez, bu mallar üzerinden mükerrer hal katkı payı alınmaz ve bu mallar yeniden hale girmeye zorunlu tutulamaz. Paketleme tesislerinden çıkan mallar, daha önceden hale giriş yapmış olsalar bile, hale bildirim yapılmak suretiyle satılabilirler.
(5) Hale bildirim, Bakanlıkça hazırlanıp, Bakanlar Kurulu tarafından onaylanıp, Resmi Gazete'de yayımlanacak bir tüzükle belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde yapılır.
Üretici Örgütleri ve Üretici Örgütlerinin Kar Oranları 10. (1) Üretici örgütleri halde yapacağı mal satışlarını hangi üreticiye ait olduğunu belgelemek kaydı ile yapabilirler.
(2) Üretici örgütünün, üreticiden aldığı maldan alacağı kar oranı taşımacılık hizmeti verilmişse %16 (yüzde on altı), taşımacılık hizmeti verilmemişse %9 (yüzde dokuz)'u aşmamak üzere taraflarca serbestçe saptanır.
(3) Üretici örgütleri ile üreticiler arasındaki alış ve satışlarda bu Yasanın 11'inci maddesinin (1)'inci fıkra kuralları hariç diğer kuralları uygulanır.
Tüccar ile Üretici Arasında Halde Yapılan Alım Satımlar 11. (1) Sebze ve meyve toptan ticareti ile uğraşan veya bu Yasanın 7'nci maddesinin (3)'üncü fıkrası uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından kapsam dahiline alınan işle uğraşan tüccarlar, halde alım satım yapmak ve yer kiralamak için, vergi numarası beyan etmek suretiyle Bakanlığa kayıt yaptırırlar. Kayıt, Gelir ve Vergi Dairesine yıllık kayıt harcı olarak yılın başındaki aylık asgari ücretin 1/30 (otuzda biri)'i oranındaki harcın yatırıldığını belgeleyen makbuz karşılığında yaptırılır.
(2) Tüccar, faaliyetleri sırasında kendi kusurlarından kaynaklanan veya kasıtlı her türlü eylem veya ihmallerinden veya ürünlerde ortaya çıkan kayıplardan sorumludur. Tüccar teslim aldığı malları cinslerine, doğal özelliklerine, standartlarına, gıda güvenilirliğine ve kalitesine ilişkin koşullara göre özenle korumak, üreticinin ve kendisinin çıkarlarını eşit şekilde gözeterek malları satışa sunmak, üretici veya üretici örgütlerine gerekli bilgileri vermek zorundadır.
(3) Tüccarın, üreticiden aldığı malın (hal çıkış fiyatından) üzerinden alacağı komisyon veya kar oranı, taşımacılık hizmeti verilmişse %16 (yüzde on altı)'yı taşımacılık hizmeti verilmemişse %9 (yüzde dokuz)'u aşmamak üzere taraflarca serbestçe saptanır. Fiilen aracılık hizmeti verilmedikçe komisyon ücreti alınamaz.
(4) Halde satılan malların hal satış bedelinden yasal kesintiler dışında başka bir kesinti yapılamaz. Tüccar, yasal kesintileri satış bedelinden düştükten sonra mal bedelini peşin olarak üreticiye ödemek zorundadır.
(5) Üreticiden alınan mal bu fıkra kuralları haricinde iade edilemez. Üreticiye iade edilecek kusurlu mallar, tüccar tarafından alındıktan sonra en geç iki gün içerisinde iade edilir ve iade hal yönetimine bildirilir.
Bu madde amaçları bakımından kusurlu mal, malın ticari değerini etkileyecek şekilde hileli, ürün yapısını bozan hastalık ve zararlı organizmalarla bulaşık, limit üstü kalıntı bulunan veya başka ürünlerle karışık malları anlatır.
(6) Tüccar, malların taşındığı iş araçlarını ve depolama tesislerini hale bildirir. İş araçlarının taşıması gereken şartlar, taşıma esnasında uymak zorunda olunan kurallar ve araçların takibi hususları Tarım İşleriyle Görevli Bakanlığın ve Ulaştırma İşleriyle Görevli Bakanlığın görüşleri alınarak Bakanlık tarafından hazırlanacak Bakanlar Kurulu tarafından onaylanacak ve Resmi Gazete'de yayımlanacak bir tüzükle belirlenir.
Serbest Rekabet Koşullarının Korunması ve Fiyatların Teşhiri Prensibi ile Hal Kurulu Oluşumu 36/2009 42/2010 3/2012 12. (1) Halde fiyatların, malların arz ve talebine bağlı olarak serbest rekabet koşullarına göre oluşması esastır. Rekabet Yasası kurallarının uygulanması için Bakanlık gerekli önlemleri alır.
(2) Her hal alanında bir önceki günün hal çıkış fiyatlarını gözden geçirecek ve ortalama fiyatların ortaya çıkaracak ve bu çıkan fiyatların yayımlanmasını sağlayacak bir Hal Kurulu oluşturulur:
(A) (a) Hal Kurulu aşağıdaki üyelerden oluşur:
(i) Bakanlık temsilcisi,
(ii) Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık temsilcisi,
(iii) Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık temsilcisi,
(iv) Ziraat Mühendisleri Odasının bir temsilcisi,
(v) En çok üyeye sahip meyve sebze tüccarı derneğinin veya birliğinin veya kooperatifinin bir temsilcisi, ve
(vi) En fazla üyeye sahip meyve sebze üretici derneğinin veya birliğinin veya kooperatifinin bir temsilcisi.
(b) Bakanlar Kurulu, bu Yasanın 7'nci maddesinin (3)'üncü fıkrasındaki mal kapsamına dahil ettiği her ürün grubu için ilgili oda, birlik, dernek veya kooperatiften temsilcilerin atanmasına karar verir.
(B) Hal Kurulunun yayımlamasını öngördüğü fiyatlar, İşletmeci tarafından elektronik ortamda halin çeşitli yerlerinde uygun elektronik sistem ve araçlarla günlük olarak teşhir edilir ve güncel tutulur.
(3) Üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunması ve piyasada şeffaflığın sağlanması amacıyla, hallerde alım satıma konu olan malların ürün künyesi bilgileri ve malların satışlarına ilişkin bilgiler, işletmeci tarafından elektronik ortamda kayda alınır, Hal Kurulunun yayımlanmasına karar verdiği fiyatlar ise günlük olarak yayımlanır.
(4) Kurulun çalışma usul ve esasları, fiyatların gözden geçirme zamanları, fiyatların belirlenme ve yayımlanma şekil usulleri, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlığın görüşleri alınarak Bakanlık tarafından hazırlanacak Bakanlar Kurulu tarafından onaylanacak ve Resmi Gazete'de yayımlanacak bir tüzükle belirlenir.
Haldeki İşyerlerinin İşletilmesi, Kiralanması ve Kira Sözleşmesinin Özel Fesih Halleri 13. (1) İşletmeci, haldeki işyerlerini, kiralama yoluyla kiralar. Halde bulunan toplam satış alanının en az yüzde yirmisi özel satış yeri olarak üreticilere veya üretici örgütlerine ayrılır ve kiralanır. Yapılan tüm kira sözleşmeleri Bakanlığa gönderilir. Bakanlık tarafından sözleşmeler onaylanır. Onaylanmayan sözleşmeler geçerli değildir.
(2) Market İşletmecisi gerçek veya tüzel kişiler ile eşleri, birinci ve kan ve sıhri hısımları, evlat edindikleri ve evlat edinenleri hallerden yer kiralayamazlar.
(3) İşletmeci, malların, sınıflandırılması, tahlili ve bunun gibi malların kontrol ve denetimini yapacak ve halin faaliyette bulunduğu süre boyunca halde görev yapacak en az iki Ziraat Mühendisi ve iki Gıda Mühendisi bulundurmakla yükümlüdür.
(4) Aşağıda sayılan durumların herhangi birinin kiracı tarafından yapıldığının, Bakanlık veya Rekabet Kurulu tarafından tespit edilmesi halinde, işletmeci, halden yer kiraladığı bu kiracı ile yapmış olduğu kira sözleşmesini fesih eder. Kira Sözleşmesi fesih edilen kiracıya veya kiracının imzaya yetkili ortak veya üyesi olduğu tüzel kişilere veya işletmelere, herhangi bir halde, bir yıl içinde doğrudan veya dolaylı olarak yeniden kiralama yapılamaz:
(A) Hal katkı payını ödemeyen kiracıların,
36/2009 42/2010 3/2012 (B) Rekabet Yasasına aykırı davrandığının Rekabet Kurulu kararı ile tespit edilenlerin,
(C) Kiraladıkları işyerlerini başkasına devredenlerin veya herhangi bir şekilde kullandıranların, ve
(Ç) Doğrudan veya dolaylı olarak aynı halde birden fazla işyeri kiraladığı veya kullandığı tespit edilenlerin.
(5) İşletmeci, kiracı olmayan üreticilerden veya ithalatçılardan gelen malların gün içerisinde pazarlık usulünde veya açık artırma ile tüccara veya üretici örgütlerine satışları yapılıncaya kadar, uygun şekilde muhafaza edilebilmeleri ve satışlarının yapılabilmesi için gerekli yer ve koşulları onlara sağlamakla yükümlüdür.
(6) Halden mal alacak kişilere toptan mal satışı, sadece halden yer kiralayanlar tarafından yapılabilir.
(7) Kiralama ve kira yenileme koşulları ile kira bedelleri, kısa süreli veya dönemlik kiralama, kiracılarda aranacak nitelik ve koşullar, hallerin düzeni, mesai saatleri, temizliği, aydınlatılması ve işletilmesine ilişkin diğer ayrıntılar, bu Yasa kuralları çerçevesinde, işletmecinin görüşü alınarak Bakanlıkça hazırlanıp, Bakanlar Kurulunca onaylanacak ve Resmi Gazete'de yayımlanacak bir tüzükle belirlenir.
Pazar Yerleri, Üretici Pazarları ve Üretici Satış Noktaları 14. (1) Pazar yerlerinde bu Yasa kuralları uyarınca hale giriş yapan veya hale bildirilen mallar satılabilir. Pazar yerlerinde toptan mal satışı ve satıcıların kendi aralarında mal satışı yapılamaz. Pazar yerlerinde mal satışı yapacak olanlar ilgili belediyeden gerekli izinleri alırlar.
Ancak pazar yerlerinde üreticilerin perakende olarak satış yapacağı üretici satış noktaları diğer alanlardan ayrı olarak düzenlenir ve üreticiler kendi ürettikleri ürünleri bu Yasanın 9'uncu madde kurallarına göre hale bildirim koşulu ile üretici satış noktalarında perakende olarak satabilirler.
(2) Üretici pazarlarında hale giriş yapılmadan bu Yasanın 9'uncu madde kuralları uyarınca bildirim yolu ile satış yapılabilir. Üretici pazarlarında, üreticiler, bölgesel olarak kendi ürünlerinin hasat zamanlarına göre doğrudan tüketiciye perakende olarak belediyeden gerekli izinleri almak koşulu ile satabilirler.
(3) Üretici satış noktasında hale giriş yapılmadan bu Yasanın 9'uncu madde kuralları uyarınca bildirim yolu ile satış yapılabilir. Üretici, üretici satış noktasında, kendi ürettiği malını, belediyeden gerekli izinleri almak koşulu ile tüketiciye doğrudan perakende olarak satabilir.
Tartı ve Ölçüler 34/2014 15. (1) Halin bulunduğu belediye ve/veya belediyeler, her hal alanında kalibre edilmiş doğrulama terazileri bulundurur.
(2) Haldeki satışlar, Metroloji (Ölçü ve Ölçü Aletleri) Yasasına uygun olan tartı ve ölçüler ile yapılır.
DÖRDÜNCÜ KISIM Halin Yönetimi, Genel Denetim Esasları ve Hal Hakem Heyeti
Halin Yönetimi 16. (1) İşletmeci, halin yönetiminden sorumludur. Hallerde yönetim, işletmecinin atayacağı bir Hal Müdürü tarafından yerine getirilir. Hal Müdürünün aşağıdaki niteliklere sahip olması gerekir:
(A) En az bir üniversite lisans diplomasına sahip olması ve yöneticilik hizmetinde bulunmuş olması,
(B) Altı aydan fazla hapis cezası hükmedilmemiş veya yüz kızartıcı suçlardan birinden hüküm almamış olması,
(C) Tüccar veya tüccarın ortağı, çalışanı, eşi, birinci ve kan ve sıhri hısımları, evlat edindikleri ve evlat edinenleri olmaması.
(2) Hal Müdürünün görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:
(A) Halin bu Yasaya uygun olarak işletilmesini sağlamak.
(B) Halde görev yapacak ve hali denetleyecek denetim görevlilerinin, görevlerini yerine getirirken onlara her türlü kolaylığı sağlamak.
(3) İşletmeci, halin bilişim sisteminin yürütülmesi, güvenliğinin ve düzeninin sağlanması, temizliğin idamesi ve genel olarak bu Yasa ve bu Yasa altında çıkarılan tüzük kurallarının gerektirdiği halin işletilmesinin düzenli bir şekilde yapılması için yeterli sayıda ehil personel çalıştırır.
Hallerin ve Hal Dışındaki Yerlerin Denetimi 17. (1) Bakanlık, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık, Sağlık İşleriyle Görevli Bakanlık, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık ve belediyeler, denetim görevlileri aracılığıyla hallerde, üretici pazarlarında ve üretici satış noktalarında, mal taşıyan iş araçlarında, malların muhafaza edildiği depolarda veya paketleme tesislerinde bağlı oldukları yasalar çerçevesinde ani veya rutin denetimler yaparlar. Denetim görevlileri, gerektiğinde işletmeci, üretici örgütleri, tüccarlar ile diğer gerçek veya tüzel kişiler nezdinde her türlü araştırma ve inceleme, ürün bazında numune alma ve analiz yapmaya yetkilidirler.
(2) Bakanlık, bu Yasaya göre en az haftada bir kez her hal alanında rutin denetim yapar. Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık, her hal alanında en az bir müfettiş bulundurmak suretiyle her gün rutin denetimlerini yapar.
(3) Bakanlık, bu Yasa ve yürütmekle yetkili olduğu yasalar çerçevesinde, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık, Sağlık İşleriyle Görevli Bakanlık, Rekabet Kurulu ve belediyeler ise, yetkili oldukları kendi yasaları çerçevesinde halde denetim yaparlar.
(4) Halde denetim yapmaya yetkilendirilmiş denetim görevlileri, bu Yasa kapsamına giren hususlarda ilgili kamu kurum ve kuruluşlar dahil, ilgili kişilerden her türlü bilgi, belge ve defterleri istemeye, bunları incelemeye ve örneklerini almaya, işlem ve hesapları denetlemeye, ilgililerden yazılı ve sözlü bilgi almaya ve gerek duyulduğunda Polis Genel Müdürlüğü ile belediye zabıtasından yardım talebinde bulunmaya yetkilidirler. İlgililer, istenilen bilgi, belge ve defterler ile bunların örneklerini eksiksiz ve gerçeğe uygun olarak vermek, yazılı ve sözlü bilgi taleplerini derhal karşılamak ve her türlü yardım ve kolaylığı göstermekle yükümlüdürler.
(5) Hallerde ve hal dışında işlem yapanlar, hallerde, üretici pazarlarında ve üretici satış noktalarında, mal taşıyan iş araçlarında, malların muhafaza edildiği depolarda veya paketleme tesislerinde çalışan kişiler, denetim sırasında ve sonucunda Bakanlık, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık, Tarım İşleriyle Görevli Bakanlık, Sağlık İşleriyle Görevli Bakanlık ve belediyelerce verilecek talimatlara uymak zorundadırlar.
Hal Hakem Heyetinin Oluşumu, Görev ve Yetkileri 18. (1) Halde mal alıp satan üretici, tüccar, ithalatçı, perakendeci ve işletmeci arasındaki mal alım satımları ile bu Yasanın uygulanmasıyla ilgili olarak ortaya çıkan uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla bir Hal Hakem Heyeti oluşturulur.
(2) Hal Hakem Heyeti aşağıdaki dokuz temsilciden oluşur:
(A) Bakanlık temsilcisi (Başkan ),
(B) Tarım Dairesinin ziraat mühendisleri arasından görevlendireceği bir temsilci,
(C) Maliye İşleriyle Görevli Bakanlığın bir temsilcisi,
(Ç) Halin bulunduğu belediyenin bir temsilcisi,
(D) Ziraat Mühendisleri Odasının bir temsilcisi,
(E) Kıbrıs Türk Esnaf ve Zanaatkarlar Odasının bir temsilcisi,
(F) Kıbrıs Türk Barolar Birliğinin görevlendireceği Baroya kayıtlı bir temsilci,
(G) En çok üyeye sahip meyve sebze tüccarı birliği veya kooperatif veya derneğinin bir temsilcisi,
(Ğ) En fazla üyeye sahip meyve sebze üretici kooperatifinin veya birliğinin veya derneğinin bir temsilcisi;
(3) Hal Hakem Heyeti üyelerinin, on sekiz yaşını bitirmiş olmaları, yurttaş olmaları, kamu haklarından yasaklı bulunmamaları, affa uğramış olsa bile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma ve kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamış olmaları, erkek temsilcilerin askerlik ödevini yerine getirmiş olmaları ve temsilcilerin görevini yerine getirmesine engel akli veya bedensel bir engelinin bulunmaması koşuldur.
(4) Bakanlık Hal Hakem Heyetlerinde, heyetin çalışmalarına ve kararlarına esas olacak dosyaları hazırlamak ve uyuşmazlığa ilişkin raporu sunmak üzere en az bir raportör görevlendirir.
(5) Değeri aylık asgari ücretin yirmi katının altında bulunan haldeki uyuşmazlıklarda, Hal Hakem Heyetleri yetkilidir. Bu uyuşmazlıklarda Hal Hakem Heyetinin vereceği kararlar bağlayıcıdır ve uygulanabilir niteliktedir.
Ancak taraflar, bu kararlara karşı on beş gün içinde Hal Hakem Heyetinin bulunduğu yetkili mahkemede dava açabilirler.
(6) Değeri aylık asgari ücretin yirmi katının üstündeki uyuşmazlıklarda, tarafların yazılı olarak beyan etmeleri halinde Hal Hakem Heyetinin alacağı kararlara karşı taraflar tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içerisinde Hal Hakem Heyetinin bulunduğu yetkili mahkemede dava açabilir.
Ancak dava açılmaması halinde Hal Hakem Heyeti kararı mahkeme dışı emirler olarak nitelendirilir ve mahkeme emirleri gibi icra edilebilir.
Fasıl 149 6/1959 21/1989 (7) Hal Hakem Heyeti alacağı kararları bu Yasa, Sözleşmeler Yasası diğer ilgili mevzuat kurallarına ve doğal adalet ve nısfet ilkelerine dayandırarak verir.
(8) Bu Yasanın 20'nci maddesi dışındaki tüm uyuşmazlıklar, Hal Hakem Heyetinin görev ve yetkileri kapsamındadır.
(9) Hal Hakem Heyeti, uyuşmazlığa ilişkin konularla sınırlı olmak kaydıyla, ilgili kişi veya kuruluşlardan yazılı bilgi ve belge isteyebilir. Toplantıya katılıp görüşlerini vermelerini isteyebilir. Bu istekler gecikmeksizin yerine getirilir. Uyuşmazlıkta aleyhine karar verilen taraf bilirkişi ve çağrı masraflarını öder. İlgili konuya göre gerekli odalardan ve birliklerden görüş alınabilir.
(10) Hal Hakem Heyeti, en az altı üye ile toplanır ve katılanların yarısından bir fazlasının oyu ile karar alır. Oyların eşitliği durumunda başkanın bulunduğu taraf çoğunluk sayılır. Çekimser oy kullanılamaz.
(11) Uyuşmazlık, Hal Hakem Heyetinin uyuşmazlığı gündeme aldığı tarihten itibaren en fazla üç ay içerisinde karara bağlanır.
(12) Hal Hakem Heyeti üyeleri, münhasıran kendileri, eşleri, ikinci derece dâhil kan veya sıhri hısımları ve evlatlıkları ile bunların ortak veya üyesi oldukları tüzel kişilerin ilgili işlerinin görüşüldüğü toplantılara katılamaz.
(13) Hal Hakem Heyeti üyeleri ile raportörlere, katıldıkları her toplantı için, Bakanlar Kurulunun belirlediği hakkı huzur tahsisatı verilir. Kamu görevlisi olmayan üyelere hakkı huzur tahsisatı, Bakanlar Kurulu tarafından aylık asgari ücretin en az yarısı tutarı ile en fazla iki aylık asgari ücret tutarı arasındaki bir miktarda aylık olarak belirlenir.
(14) Hal Hakem Heyetine başvuru, toplantı ve karar alma, kararların icrası, başvuruların sonuçlandırma süresi, karar defteri, tebliğ, görev süresi ile üyeliğin sona ermesi, kararlara karşı yapılacak itirazların şekil ve süresi, Hal Hakem Heyetine çalışmaları ile Hal Hakem Heyetine ilişkin diğer hususlar Bakanlıkça hazırlanıp Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak ve Resmi Gazete'de yayınlanacak tüzükle düzenlenir.
BEŞİNCİ KISIM Mali Kurallar
Kıymet ve Tartı Ücreti ile Hal Katkı Payı 51/1995 33/2001 2/2003 9/2006 40/2007 14/2008 2/2009 91/2009 3/2013 33/2014 53/2015 21/2017 3/2018 2/2023 19. (1) Halde satılan mallar için hal çıkış fiyatları üzerinden, yürürlükteki vergi mevzuatına göre vergi kesintileri, hal katkı payı ve belediye kıymet ve tartı ücreti alınır. Belediye kıymet tartı ücreti, bu Yasaya göre kurulan hallerde %1 (yüzde bir) olarak uygulanır. Bu Yasaya göre kıymet ve tartı ücreti tahsil edilmişse belediyeler tarafından ikinci defa kıymet ve tartı ücreti tahsil edilmez. Belediye kıymet tartı ücreti kiracı tarafından karşılanır. Belediye kıymet ve tartı ücreti, aşağıdaki şekilde belediyeler arasında pay edilir:
(A) Belediye kıymet ve tartı ücreti, malların üretildiği yer belediyesine %25 (yüzde yirmibeş) oranında, halin bulunduğu yer belediyesine %25 (yüzde yirmibeş) oranında, kalan %50 (yüzde elli) oranı ise diğer belediyelere nüfusları oranında paylaştırılır.
(B) Belediye kıymet ve tartı ücreti, ithal edilen mallarda halin bulunduğu yer belediyesine %25 (yüzde yirmibeş) oranında, diğer belediyelere %75 (yüzde yetmişbeş) oranında paylaştırılır.
Bu fıkra amaçları bakımından, belediyelere nüfusları oranında bölüştürülecek belediye kıymet ve tartı ücreti payının belirlenmesinde, nüfusun tespiti için adrese dayalı nüfus kayıt sistemi uygulanır.
(2) Halde satılan malların hal çıkış fiyatı üzerinden %1 (yüzde bir) oranında hal katkı payı, işletmeci tarafından, satışı gerçekleştiren kiracıdan tahsil edilir.
Ancak hale bildirimde bulunmak koşuluyla, bu Yasanın 9'uncu maddesinin (1)'inci fıkrasında belirtilen durumlarda hal katkı payı alınmaz.
(3) Haldeki satışlarda vergi kesintileri, Belediye Kıymet Tartı ücreti ve işletmeci hal katkı payı ödemelerinin tahsilinin takibi işletmeci tarafından yapılır. İşletmeci, vergi kesintilerini Gelir ve Vergi Dairesine, Kıymet ve Tartı Ücretini ilgili belediyelerin hesabına en geç bir sonraki iş günü mesai saati bitimine kadar yatırır. Halde yapılan tüm satışlar çevrimiçi (on-line) olarak Bakanlık ve Gelir ve Vergi Dairesi tarafından izlenir. Toplam satışlar, ayda bir olmak üzere her ayın en geç üçüncü iş gününe kadar Gelir ve Vergi Dairesine ve Bakanlığa bildirilir. Halde yapılan tüm satış ve kesintilere ilişkin bilgiler, Bakanlık ve Gelir ve Vergi Dairesinin belirleyeceği usul ve şartlarda Bakanlık ve Gelir ve Vergi Dairesine sunulmak zorundadır.
ALTINCI KISIM Suçlar ve Cezalar
Suçlar, Cezalar ve İdari Para Cezaları CETVEL 20. (1) Bu Yasa kurallarına aykırı olarak, bu Yasaya bağlı Cetvel'de yer alan suçları işleyenlere bu cezalara muadil aynı Cetvel'de yer alan idari para cezaları verilir. Para cezaları, Bakanlığın denetim görevlileri tarafından tebliğ edilir. Ödeme yükümlülüğünün başlama tarihi, tebliğin yapıldığı gündür. Bu cezaların tebliğ tarihinden başlayarak otuz gün içerisinde, Maliye İşleriyle Görevli Bakanlığa makbuz karşılığında ödenmesi halinde kişi, suçu kabul etmiş sayılır ve mahkemeye sevk edilmez. Para cezalarının otuz gün içinde ödenmemesi halinde dosya adli işlem için Hukuk Dairesine gönderilir.
(2) Tebliğ edilecek kişinin gerçek kişi olması halinde, tebliğ edilecek evrak gerçek kişiye bizzat teslim edilmek veya onunla beraber yaşayan veya ikamet ettiği yerin veya iş veya meslek yerinin sorumlusu olan reşit kişiye vermekle tebliğ edilir. Tebliğ edilecek kişinin bir firma veya tüzel kişi olması halinde tebliğ edilecek evrak, firma veya tüzel kişinin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetindeki merkez bürosuna vermek veya ortakların birine, bir müdüre, direktöre, bir sekretere, yetkili esas temsilciye veya tebliğ sırasında tüzel kişinin işlerini yöneten herhangi bir kişiye teslim etmekle tebliğ edilir. İdari Para Cezasının tebliğ edildiği, tebliği yapan kişi tarafından sözlü olarak veya yemin varakası ile kanıtlanır.
(3) Bu Yasanın,
(A) (a) 7'nci maddesinin (1)'inci fıkrasının (A) ve (B) bent;
(b) 9'uncu maddesinin (1)'inci fıkrasının (B) ve (C) bent;
(c) 11'inci maddesinin (2)'nci (3)'üncü, (4)'üncü ve (5)'inci fıkra;
(ç) 10'uncu maddesinin (3)'üncü fıkra;
kurallarına aykırı hareket edenler bir suç işlemiş sayılırlar ve mahkumiyetleri halinde, aylık asgari ücretin yirmi katına kadar para cezasına veya üç aya kadar hapislik cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.
(B) 7'nci maddesinin (1)'inci fıkrasının (C) ve (Ç) bendi kurallarına, aykırı hareket edenler bir suç işlemiş olurlar ve mahkumiyetleri halinde, aylık asgari ücretin on katına kadar para cezasına veya iki aya kadar hapislik cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.
(C) 11'inci maddesinin (1)'inci fıkrası kurallarına aykırı hareket edenler bir suç işlemiş olurlar ve mahkumiyetleri halinde, aylık asgari ücretin yedi katına kadar para cezasına veya bir aya kadar hapislik cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.
(Ç) (a) 7'nci maddesinin (1)'inci fıkrasının (D) bendi ve (3)'üncü fıkra,
(b) 8'inci maddesinin (1)'inci, (2)'nci ve (6)'ncı fıkra,
(c) 9'uncu maddesinin (1)'inci fıkrasının (Ç) bent,
(ç) 10'uncu maddesinin (3)'üncü fıkra,
(d) 14'üncü madde,
kurallarına aykırı hareket edenler bir suç işlemiş olurlar ve mahkumiyetleri halinde, aylık asgari ücretin beş katına kadar para cezasına veya bir aya kadar hapislik cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.
(D) 8'inci maddesinin (4)'üncü fıkrası ve 17'inci madde kurallarına aykırı hareket edenler bir suç işlemiş olurlar ve mahkumiyetleri halinde, aylık asgari ücretin üç katına kadar para cezasına çarptırılabilirler.
(E) (a) 6'ncı madde,
(b) 12'inci maddesinin (3)'üncü fıkra,
(c) 13'üncü madde,
(ç) 19'uncu madde,
kurallarına aykırı hareket edenler bir suç işlemiş olurlar ve mahkumiyetleri halinde, aylık asgari ücretin kırk katına kadar para cezasına çarptırılabilirler.
Ayrıca bu cezalara ek olarak, Mahkeme, suça konu teşkil eden malların müsaderesine de hükmedebilir.
(4) Bu maddeye bağlı Cetvel'de öngörülen idari para cezalarının işleticiye uygulanması, bu Yasada öngörülen diğer yaptırımların ve Ön Kira Sözleşmesi ile İşletme-Kiralama Sözleşmesinde yer alan yaptırımların uygulanmasına engel oluşturmaz.
(5) Bu Yasanın uygulanmasında hal işletmecileri ile onlar tarafından istihdam olunan personel, kendi kusurlarından ileri gelen zararlardan sorumludurlar. Bunlar, suç oluşturan fiil ve hareketlerinden ve hale ait para ve mallar ile her türlü evrak, tutanak, rapor, defter ve diğer belgeler üzerinde işledikleri suçlardan dolayı, kamu görevlisi gibi cezalandırılırlar.
YEDİNCİ KISIM Geçici ve Son Kurallar
Geçici Madde İlk Uygulama Kuralları
- Bu Yasanın 7'nci, 8'inci, 9'uncu, 10'uncu, 12'nci, 13'üncü, 14'üncü, 15'inci, 17'nci, 18'inci, 19'uncu maddeleri ile 11'inci maddenin (1)'inci fıkrası ve 20'nci maddenin (4)'üncü fıkrası hariç diğer kuralları, bu Yasanın 5'inci ve 6'ncı madde kuralları uyarınca kurulacak olan ilk halin kurulduğu ve işletmeye başlandığı İşletme-Kiralama Sözleşmesinin imzalandığı tarihten başlayarak uygulanmaya başlanır.
Yürütme Yetkisi 21. Bu Yasayı Bakanlık yürütür.
Yürürlüğe Giriş 22. Bu Yasa, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.
-CETVEL- (20'nci Madde)
| Sıra No: | SUÇUN KISA İZAHI | İDARİ PARA CEZASI (TL) | YASA MADDE NO: |
|---|---|---|---|
| 1. | Malın, haller dışında toptan alım ve satımını yapan veya ithal edilen malı, hale giriş yapmadan doğrudan toptan veya perakende olarak alıcılara satan veya hale bildirim kapsamında olup, bildirim olmaksızın ve/veya usulüne uygun bildirim olmaksızın ihraç eden veya sanayide kullanan. | Asgari ücretin yedi katı | 7'nci maddenin (1)'inci fıkrasının (A) ve (B) bendi ile 9'uncu maddenin (1)'inci fıkrasının (B) ve (C) bentleri. |
| 2. | Malların, halden satın alındığını veya halde satılmak üzere nakliye veya muhafaza edildiğini veya Hale bildirim kapsamında olup, bildirimin yapıldığını belgeleyemeyen ve doğrudan muhafaza edildiği tesisten veya soğuk hava deposundan malı sevk eden nakliyeci ve/veya ambar sahibi. | Asgari ücretin beş katı | 7'nci maddenin (1)'inci fıkrasının (C) ve (Ç) bentleri. |
| 3. | Halden satın alındığını belgelemeksizin veya hale bildirim kapsamında olup, bildirim olmaksızın veya usulüne uygun bildirim olmaksızın malı perakende olarak satan, kullanan üretici veya perakendeci veya herhangi bir kişi veya pazar yerlerinde toptan mal satışı yapan veya kendi aralarında mal satışı yapan. | Asgari ücretin iki katı | 7'nci maddenin (1)'inci fıkrasının (D) bendi ve 9'uncu maddenin (1)'inci fıkrasının (A) ve (Ç) bendi ile 14'üncü maddesi. |
| 4. | Üretilen malların toptan alım ve satımını, üretilen yere en yakın halden yapmayan veya üretim yerinden en yakın hale getirmeyen. | Asgari ücretin iki katı | 7'nci maddenin (1)'inci fıkrasının (A) ve (Ç) bendi. |
| 5. | Halde perakende satış yapan veya yasada öngörülmeyen malları toptan satan veya satılmasını sağlayan. | Asgari ücretin iki katı | 7'nci maddenin (3)'üncü fıkrası ve 8'inci maddenin (1)'inci fıkrası. |
| 6. | Haldeki peşin satış kuralına aykırı davranan. | Asgari ücretin iki katı | 8'inci maddenin (2)'nci fıkrası. |
| 7. | Hal içinde üreticiler veya tüccarlardan kendi aralarında mal alan, satan veya devreden. | Aylık asgari ücret | 8'inci maddenin (4)'üncü fıkrası. |
| 8. | Malların kap veya ambalajlarının üzerinde belirlenen teknik özelliklere sahip künyeleri olmaksızın satan. | Asgari ücretin iki katı | 8'inci maddenin (6)'ncı fıkrası. |
| 9. | Bakanlığa kayıtlı olmaksızın, hallerde toptan satış amacıyla kendi adına ve hesabına ve/veya müvekkili hesabına komisyon esası üzerinden çalışan. | Asgari ücretin üç katı | 11'inci maddenin (1)'inci fıkrası. |
| 10. | Bu Yasanın 11'inci maddesi kurallarına aykırı olarak saptanan kar oranının üzerinde kar oranı uygulayan, yasal kesintiler dışında başka kesintiler yapan, fiilen hizmet vermeden kar oranı uygulayan veya başka ücret alan, kasıtlı eylem veya ihmallerinden ötürü ürünlerde kayıplara yol açan. | Asgari ücretin yedi katı | 11'inci maddenin (2)'nci (3)'üncü, (4)'üncü ve (5)'inci fıkraları ile 10'uncu maddenin (3)'üncü fıkrası. |
| 11. | Malların taşındığı iş araçlarını ve depolama yerlerini hale bildirmeyen. | Asgari ücretin iki katı | 11'inci maddenin (6)'ncı fıkrası ve 10'uncu maddenin (3)'üncü fıkrası. |
| 12. | Denetim görevlilerinin, bu Yasadaki görevlerini yapmasına engel olan veya olanak sağlamayan işletmeci, üretici örgütü, tüccar ile herhangi bir gerçek veya tüzel kişi. | Aylık asgari ücret | 17'nci madde. |
| 13. | Yasanın 6'ncı maddesi, 12'nci maddesinin (3)'üncü fıkrası 13'üncü maddesi ve 19'uncu madde kurallarında verilen yetki, görev ve sorumlulukları yerine getirmeyen veya bu kurallara aykırı davranan işletmeci | Asgari ücretin yirmi katı | 6'ncı madde 12'inci maddenin (3)'üncü fıkrası, 13'üncü madde ve 19'uncu madde. |