HAL YASA ÖNERİSİ
Genel Gerekçe:
Ülkemizdeki sebze, meyve ve gerekli görülen diğer malların ticaretinin kayıt altına alınması, kaliteli, standartlara, gıda güvenilirliğine ve sağlık kurallarına uygun olarak serbest rekabet koşulları içinde, haller aracılığıyla yapılmasını; malların etkin şekilde tedarikini, dağıtımını ve satışını; üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunmasını; malların ticareti ile uğraşan kişilerin faaliyetlerinin düzenlenmesini; hallerin alt yapılarının çağdaş bir sisteme kavuşturulmasını ve işletilmesini sağlamak amacıyla; malların alımı, satımı ve devri ile hallerin kuruluş, işleyiş, yönetim ve denetimine ilişkin usul ve esasları, işletmecinin sorumlulukları, yasaya aykırılık halinde uygulanacak yaptırımları, bakanlıklar ile belediyelerin görev, yetki ve sorumluluklarını; satış işlemlerinin şekli, üreticiler ve tüccarların veya diğer gerçek ve tüzel kişilerin mal satışlarında uyması gereken kuralları, uyuşmazlık halinde Hal Hakem Heyetinin görevlerini, genel olarak üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunmasına ilişkin esasları düzenleyen "Hal Yasa Tasarısı" geçtiğimiz yıllarda hazırlanıp Meclis'e sunulmuş, komitede belli bir aşamaya kadar görüşülmüş ancak yasallaşamadan seçimlerin yapılması üzerine kadük olmuştur.
Ülkemizi için gerekli ve hem üretici hem de tüketici açısından faydalı olacak bu Yasayı hayata geçirmek amacıyla, Komitede yapılan çalışmaları da içerecek şekilde işbu Yasa Önerisi hazırlanmıştır.
Madde Gerekçeleri:
- Maddenin gerekçesi: Yasanın kısa ismini düzenlemektir.
- Maddenin gerekçesi: Yasanın sözlüğünü oluşturarak kavramların hangi anlama geldiğini açıklamaktır.
- Maddenin gerekçesi: Yasanın amacını açıklamaktır.
- Maddenin gerekçesi: Yasanın kapsamını belirlemektir.
- Maddenin gerekçesi: Hallerin kurumasının kriterlerini, sayısını ve usulünü açıklamaktır.
- Maddenin gerekçesi: İhale şartnamesi, ön kira sözleşmesi, işletme kiralama sözleşmesi koşularına ve sözleşmeye uyulmaması halinde uygulanacak kurallara açıklık getirmektir.
- Maddenin gerekçesi: Malların toptan alım satımının hallerde yapılacağı kuralını ve detaylarını düzenlemektir.
- Maddenin gerekçesi: Hallerde mal satışlarının nasıl yapılacağını açıklamaktır.
- Maddenin gerekçesi: Hale giriş yapılmadan satışta ne gibi kurallara uyulması gerektiğini açıklamaktır.
- Maddenin gerekçesi: Üreticiler ve örgütlerinin kar oranlarını belirlemektir.
- Maddenin gerekçesi: Tüccar ile üretici arasında halde yapılan satışların kurala bağlanmasıdır.
- Maddenin gerekçesi: Halde rekabet kurallarına uyulması amaçlanmıştır.
- Maddenin gerekçesi: Hal kurulunun oluşumu ve görevleri düzenlenmiştir.
- Maddenin gerekçesi: Hallerdeki işyerlerinin işletilmesi ve kiralanması ile ilgili özel kurallar konmuştur.
- Maddenin gerekçesi: Pazar yerleri ile ilgili kurallar düzenlenmiştir.
- Maddenin gerekçesi: Yasal ölçü ve tartılarla ilgili kural belirlenmiştir.
- Maddenin gerekçesi: İşletmecinin sorumluluğundaki hal yönetimi açıklanmıştır.
- Maddenin gerekçesi: denetim kuralları konmuştur.
- Maddenin gerekçesi: Hakem Heyetinin oluşumu ve görevleri belirtilmiştir.
- Maddenin gerekçesi: Harçlar ve katkı payları düzenlenmiştir.
- Maddenin gerekçesi: Yasadaki kurallara uyulmaması halinde getirilecek cezalar belirlenmiştir.
Geçici 1. Maddenin gerekçesi: Bir geçiş süreci öngörülerek, Yasanın bazı maddelerinin bu Yasaya uygun şekilde ilk halin kurulup işletilmeye başlanmasından itibaren uygulanacağı belirtilmiştir.
- Maddenin gerekçesi: Yasanın Ticaret Dairesinin bağlı olduğu Bakanlıkça yürütüleceği belirtilmiştir.
- Maddenin gerekçesi: Yasanın yürürlüğe girişi düzenlenmiştir.
HAL YASA ÖNERİSİ
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:
Kısa İsim
- Bu Yasa, "Hal Yasası" olarak isimlendirilir.
BİRİNCİ KISIM
Genel Kurallar
Tefsir 2. Bu Yasada metin başka türlü gerektirmedikçe:
"Bakanlık", Ticaret Dairesinin bağlı olduğu Bakanlığı anlatır.
"Denetim Görevlileri", Bakanlıkların yetkili oldukları Yasaları ve bu yasa kuralları çerçevesinde ülkedeki malların veya hizmetlerin denetlenmesi ile görevlendirilmiş Ekonomi İşleri ile görevli Bakanlık personelini, Tarım işleri ile görevli Bakanlık personelini, Maliye işleri ile görevli Bakanlık personelini, Sağlık işleri ile görevli Bakanlık personelini ve Belediye personelini anlatır.
"Ciro", Hal Katkı payı, kira geliri ve verilen hizmetlerden sağlanan diğer gelirlerin tümünü anlatır.
"Hal", Bu Yasada yer alan asgari koşulları taşıyan projeler çerçevesinde bu Yasanın 5'inci maddesine göre kurulan, malların ayrı ayrı veya birlikte toptan alım ve satımı ile kaydının yapıldığı yerleri anlatır.
"Hal Katkı Payı", Malların toptan satış bedeli üzerinden işletmeciye ödenen parayı anlatır.
"İşletmeci", Bu Yasanın 6'ncı maddesinin (1)'inci fıkrasının (A) bendi kuralları uyarınca İşletme-Kiralama Sözleşmesi yapılan gerçek veya tüzel kişiyi anlatır.
"İthalatçı", İthal edilen mallarla ilgili olarak ithal edildikleri andan başlamak üzere gümrük kontrolünden malın tesliminin yapıldığı ana kadar bu mallar üzerinde tasarruf sahibi olan herhangi bir mal sahibini anlatır.
"Mal", Ticarete konu sebze ve meyveleri anlatır. Ayrıca bu Yasanın 7'nci maddesinin (4)'üncü fıkrasındaki tüzükte belirlenen malları da kapsar.
"Paketleme Tesisleri", Malların kalitesine göre sınıflara ayrıldığı, paketlendiği ve etiketlendiği tesisleri anlatır.
"Pazar Yerleri", Her türlü sebze ve meyve ile belediye tarafından izin verilen diğer gıda, giyim ve ihtiyaç maddelerinin, üreticiler ve perakendeciler tarafından perakende olarak doğrudan tüketicilere satıldığı, Belediye tarafından, belirlenen yer ve günde kurulan açık veya kapalı yerleri anlatır.
"Perakende", Dökme mallarda yirmi kilogramın altındaki, bağ olarak satışlarda on bağın altındaki, adet olarak satışlarda on adetin altındaki, likit olarak satışlarda ise on litrenin altındaki satışları anlatır. Ayrıca bu Yasanın 7'nci maddesinin (4)'üncü fıkrasındaki tüzükte perakende olarak belirlenecek diğer satış birimlerini de kapsar.
"Perakendeci", Malları perakende olarak doğrudan tüketicilere satan kişileri anlatır.
"Soğuk Hava Deposu", Malların bozulmaması için uygun atmosfer koşullarının sağlandığı ve malların muhafaza edildikleri depoları anlatır.
"Tüccar", malların hallerde toptan satış amacıyla, kendi adına ve hesabına ve/veya müvekkili hesabına komisyon hesabı üzerinden çalışan ve Bakanlığa kayıtlı olan gerçek veya tüzel kişileri anlatır.
"Taşımacılık hizmeti", bir malın, hale getirilmesi için tüccar veya üretici örgütü tarafından araç ve hammaliye giderlerinin üstlenilmesi suretiyle verilen hizmeti anlatır.
"Toptan Satış", Haldeki dökme mallarda yirmi veya yirmi kilogramın üstündeki satış birimini, bağ olarak satışlarda, on veya on bağın üzerindeki satış birimini, adet olarak satışlarda on veya on adet, likit olarak satışlarda ise on litrenin üzerindeki satışları anlatır. Ayrıca bu Yasanın 7'nci maddesinin (4)'üncü fıkrasındaki tüzükte toptan satış olarak belirlenen diğer satış birimlerini de kapsar.
"Üretici", Ticaret konusu olabilen her türlü malı üreten ve Tarım Dairesinde Bitki Sağlığı Yasasına göre üretici olarak kayıtlı olan gerçek veya tüzel kişileri anlatır.
"Üretici Örgütü", Bağlı oldukları yasalar uyarınca kurulan ve tüzel kişilik kazanan birden fazla üreticinin hissedar olduğu şirketleri veya birden fazla üreticinin yer aldığı kooperatifleri anlatır.
"Üretici Pazarı", Pazar yerleri haricinde üreticilerin kendi ürettikleri malları sosyal ve kültürel etkinlikler çerçevesinde belediyelerin izniyle perakende olarak doğrudan tüketicilere sattıkları satış yerlerini anlatır.
"Üretici Satış Noktası", Belediye tarafından izinlendirilmek suretiyle, üreticinin kendi ürettiği malları; üretim yaptığı yerde veya ayrı olarak pazar yerlerinde oluşturulan satış noktalarında perakende olarak doğrudan tüketiciye sattığı satış yerlerini anlatır.
"Ürün Künyesi", Üretici tarafından ürünün hasat edilmesinden sonra ürüne konulan, malların üretim yerini, cinsini, miktarını, hangi üretici ve işletmeye ait olduğunu, varsa sertifika bilgilerini, izlenebilirliğine, sınıflandırılmalarına, standartlarına ve hijyen koşullarına yönelik bilgileri, Bakanlık ile Tarım işleri ile görevli Bakanlıkça uygulanan mevzuata göre ve bu Yasa amaçları bakımından aranan nitelikler ve uygun görülecek diğer hususları içeren etiketi veya bu bilgileri içeren belgeyi anlatır.
Amaç 3. Bu Yasanın amacı, mal ticaretinin kayıt altına alınması; kalite ve standartlarına, gıda güvenilirliğine ve sağlık kurallarına uygun olarak serbest rekabet koşulları içerisinde haller aracılığıyla yapılması; malların, etkin şekilde tedariki, dağıtımı ve satışı; üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunması; malların ticareti ile uğraşan kişilerin faaliyetlerinin düzenlenmesi; hallerin alt yapılarının çağdaş bir sisteme kavuşturulması ve işletilmesini sağlamaktır.
Kapsam 4. Bu Yasa, malların alımı, satımı ve devri ile hallerin kuruluş, işleyiş, yönetim ve denetimine ilişkin usul ve esasları, işletmecinin sorumluluklarını, Yasaya aykırılık halinde uygulanacak yaptırımları, bakanlıklar ile belediyelerin görev, yetki ve sorumluluklarını, satış işlemlerinin şekli, üreticiler ve tüccarın veya diğer gerçek ve tüzel kişilerin mal satışlarında uymaları gereken kuralları ve genel olarak üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunmasına ilişkin esasları kapsar.
İKİNCİ KISIM
Hallerin Kurulması ve Çalışma Esasları
Hallerin Kurulması, Kriterleri Sayısı ve Usulü 5. (1) Bakanlık, Tarım işleri ile görevli Bakanlığın ve belediyelerin görüşlerini alarak, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde en az iki en fazla beş tane olmak üzere hal kurulması için çalışma başlatır. Halin coğrafi konumunun belirlenmesinde aşağıdaki kriterler esas alınır:
(A) Hallerin sayısı ve bunların birbirlerine yakınlığı, (B) Üretici yoğunluğu ve tüketici piyasasının büyüklüğü, (C) Hal kurulacak yerin coğrafi konumu, mesken ve işyerlerine, gıda güvenilirliği bakımından risk oluşturan tesis ve benzeri yerlere uzaklığı, (Ç) Ulaşım olanakları, (D) Hallerin çevreye, altyapıya ve trafiğe getireceği yükler.
(2) Bakanlık, hal kurulması düşünülen arazi ile ilgili olarak, ilgili Tapu Dairesinden, Planlama ve İnşaat Dairesinden, Şehir Planlama Dairesinden, Karayolları Dairesinden, Çevre Koruma Dairesinden ve ilgili belediyeden görüş alır. Bunlardan başka Bakanlık, yatırımın yapılması planlanan bölgeye göre görüş alınması gerekli görülen diğer mercilerden de görüş alabilir.
(3) Arazi mülkiyetinin Devlet arazisi olması, gerçek veya tüzel kişilere kiralamada yasal engelin bulunmaması, bölgede hal kurulmasının imar mevzuatına uygun olması ve çevresel etki değerlendirmesinin olumlu olması durumunda, yukarıdaki (2)'nci fıkrada belirtilen dairelerden olumlu görüş de alınması koşulu ile Bakanlar Kuruluna hal kurulması düşünülen araziyle ilgili olarak öneri yapılır.
(4) (A) Bakanlar Kurulu, alacağı karar ile, hal kurulması için söz konusu araziyi, bu Yasa kurallarına bağlı olarak, kontrol ve yönetimi Bakanlıkta olmak üzere, Bakanlığa tahsis eder.
(B) Bakanlar Kurulu, tahsis kararı ile birlikte söz konusu bölgenin gerçek veya tüzel kişilere, hal yapılması ve işletilmesi için kiralanması maksadı ile Kamu İhale Yasasına göre ihaleye çıkılması kararını verir.
(C) İhaleyi kazanan gerçek veya tüzel kişiler ile Bakanlık arasında bu Yasanın 6'ncı maddesi kurallarına göre önce Ön Kira Sözleşmesi, tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi halinde ise İşletme-Kiralama Sözleşmesi imzalanır.
İhale Şartnamesi, Ön Kira Sözleşmesi, İşletme Kiralama Sözleşmesi Koşulları, İşletmecinin Uymak Zorunda Olduğu Usul, Şartname ve Sözleşme Kuralları İle Fesih Halinde Uygulanacak Kurallar ve İhaleye Katılması Yasak Olanlar 6. (1) Hal kurulması ile ilgili çıkılacak ihalede; İhalenin İdari Şartnamesi ile Teknik Şartnamesinde aşağıdaki kuralların yer alması ve imzalanacak Ön Kira Sözleşmesinin ve İşletme-Kiralama Sözleşmesinin bu kurallara bağlı olması koşuldur:
(A) Ön Kira Sözleşmesi bir yıllığına imzalanır. Mücbir sebep durumunda bir defaya mahsus olmak üzere bu süre en fazla bir yıl daha uzatılabilir. Ön Kira Sözleşmesindeki tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi durumunda, İşletme-Kiralama Sözleşmesi imzalanır. İşletme-Kiralama Sözleşmesinin kira süresi en fazla on yıldır.
(B) Arazi kira bedeli, Taşınmaz Hazine Malları (Kiralama ve Değerlendirme) Yasasına göre belirlenmiş olan en yüksek bedeldir. Halin işletilmesinden doğacak ciro üzerinden işletmecinin Devlete ödeyeceği arazi kira bedeli ihalede belirtilir. Bu bedel yüzde yirmiden (%20) düşük olamaz.
(C) İşletmeci, arazi kira bedelini her ay, ciro paylaşımını ise her üç ayda bir düzenli olarak Gelir ve Vergi Dairesine öder.
(Ç) İşletmeci, Bakanlık tarafından belirlenecek bir yıllık kira bedelinden az olmayacak miktarda teminat mektubu verir ve teminat kira süresince her yıl yenilenir.
(D) Bakanlık ile işletmeci arasında imzalanan bir yıllık Ön Kira Sözleşmesi süresi içerisinde İşletmeci, alt yapısı ile birlikte tüm ruhsat ve izinleri alınmış tesis yatırımını tamamlar ve inşaat onayı belgesi/nihai iznini (final approval) alır. Tesis yatırımı, depolama, kalite, sınıflara ayırma, paketleme ve ambalajlama tesisleri ile ön testlerin yapılabileceği laboratuvar gibi diğer asgari koşulları taşıyan tip projeler çerçevesinde olur. Ayrıntılar ihale idari ve teknik şartnamesinde belirlenir.
(E) İşletmeci, Ön Kira Sözleşmesinin mücbir sebep nedeniyle en geç bir yıl daha uzatılması halinde uzatılan sürenin sonuna kadar tesis yatırımını tamamlar. Tesis yatırımı tamamlanıp, yetkili makamdan nihai izin alındıktan sonra, İşletmeci ile Bakanlık arasında İşletme-Kiralama Sözleşmesi imzalanır.
(F) Yapılan tesis Devlet mülkiyetindedir. İşletmecinin tesis üzerinde İşletme-Kiralama Sözleşmesi süresince tesisi kullanma ve işletme hakkı vardır. İşletme-Kiralama Sözleşmesinin hitamında sözkonusu tesisi işletme ve kiralama hakkı Devletindir.
(G) İşletmeci, İşletme-Kiralama Sözleşmesi yürürlüğe girmeden önce kişilere halden yer kiralayamaz ve/veya hizmet tarifesi uygulayamaz.
(Ğ) İşletmeci, işletme haklarını, kiralanan araziyi veya yatırımını bir başkasına devredemez, başkasıyla birlikte kullanamaz veya işletme ve kullanma hakkını herhangi bir şekilde devir ve ipotek konusu yapamaz.
(H) İşletmeci, halin işletilmesine ilişkin kurulacak sistemin ayrıntılarının ihale teknik şartnamesinde ve İşletme-Kiralama Sözleşmesinde belirtilmesi yanında aşağıdaki esasları da yerine getirir: Bu meyanda sözleşmenin tapuya kaydımın Bakanlıkça yapılması gerekir.
(a) Bilgilerin elektronik ortamda izlenmesi, duyurulması ve kayıt altına alınıp yedeklenmesini sağlar. (b) Bilgilerin elektronik ortamda duyurulmasını sağlamak için gerekli altyapıyı oluşturur ve bilgilerin duyurulmasını sağlayarak kesintisiz olarak günceller. (c) Bilgilerin Bakanlık ve Tarım İşleri ile Görevli Bakanlıkla çevrim-içi (on-line) olmasını sağlar.
(I) İşletmeci, yapılan her işlemi kayıt altına alır ve haldeki fiyatların açık ve sistematik bir şekilde, halka açık internet sitesinde, çevrimiçi (on-line) olarak görülebilecek şekilde yayınlanmasını ve halde işlem yapanların teklif verebileceği şekilde kurulmasını sağlar. Sistemin ayrıntıları ihale teknik şartnamesinde ve İşletme-Kiralama sözleşmesinde belirlenir.
(İ) İşletmeci halin günün yirmi dört saati esasına göre izlenmesi ve kayıt altına alınmasından sorumludur. İşletmeci, kayıtların yedeklenmesi için gerekli görüntüleme ve izlenme sistemini kurar, devamlılığını sağlar ve Bakanlığa bu sisteme erişimini temin eder.
(J) İşletmeci, halin sigortalanmasından ve güvenliğinden sorumludur.
(K) İşletmeci, halin düzeni ve temizliğinden sorumludur.
(L) İşletmeci, halin işletilmesi için yeterli sayıda personel çalıştırır.
(M) İşletmeci Bakanlığın, Maliye İşleri ile Görevli Bakanlığın, Sağlık İşleri ile Görevli Bakanlığın, Tarım İşleri ile Görevli Bakanlığın ve yetkili belediyenin kendi yasalarına göre yapacağı denetimlerde onlara yer temin edip her türlü kolaylığı sağlamakla ve Bakanlık veya denetim görevlilerinin direktifleri doğrultusunda gerekli düzeltme ve iyileştirmeleri yapmakla mükelleftir.
(N) İşletmeci, yetkili muhasip ve denetçi tarafından denetlenmiş hesaplarını her yıl Bakanlık ve Maliye işleri ile görevli Bakanlığa sunar.
(O) İşletmeci, halde satılan mallardan bu Yasa'nın 20'nci maddesinde belirtildiği gibi yüzde bir (%1) oranında Hal Katkı Payı alır.
(Ö) Kiralanan arazi, belirlenen hal maksatları dışında başka herhangi bir amaç için kullanılamaz.
(P) Sözleşmenin taraflarca hangi hallerde ve ne şekilde feshedileceği ile ilgili kurallar taraflarca imzalanacak Sözleşmede ayrıntılarıyla belirtilir.
(R) Ön Kira Sözleşmesinin veya İşletme-Kiralama Sözleşmesinin feshedilmesi veya sona ermesi halinde işletmeci yatırımlarından dolayı Devletin haksız fesih durumu hariç Devletten herhangi bir zarar ziyan veya tazminat talep edemez. Haksız fesih durumları sözleşmede belirtilir.
(S) Tesis yatırımının imar mevzuatına aykırı olarak yapılması halinde yıkım masrafları işletmeciden kamu alacağı olarak tahsil edilir.
(Ş) Halde uygulanacak kira bedelleri ve diğer tüm hizmet tarifeleri işletmecinin görüşleri alınarak, Bakanlık tarafından önerilecek ve Bakanlar Kurulu onaylanıp Resmi Gazete'de yayımlanacak bir Tüzükle düzenlenir.
(2) İşletmecinin bu Yasa'nın işletmeci ile ilgili kurallarına ve/veya Ön Kira ve/veya İşletme-Kiralama Sözleşmesinin herhangi bir kuralına aykırı davranması halinde, Bakanlık tarafından, aykırılığın niteliğine göre bu aykırılığın giderilmesi için işletmeciye iki aya kadar süre verir. Verilen süre sonunda işletmeci tarafından aykırılığın giderilememesi halinde sözleşme fesih edilir.
Ancak, varsa mücbir sebep hallerini Bakanlık takdir eder. Mücbir sebep tespit edilmediği durumda Bakanlık tekrar ihaleye çıkılması için Bakanlar Kuruluna önerge yapar.
(3) İhale sonuçlanıncaya kadar halin işletilmesi için Bakanlık tarafından geçici bir kurul oluşturulur. Kurul; Bakanlık temsilcisi, Maliye İşleri ile Görevli Bakanlık Temsilcisi, Tarım İşleri ile Görevli Bakanlık Temsilcisi, Kıbrıs Türk Belediyeler Birliği Temsilcisi, en çok üyeye sahip sebze ve meyve tüccarı derneği ve en çok üyeye sahip sebze ve meyve üreticisi dernek veya kooperatif temsilcisinden oluşur. Kurul ihale sonuçlanıncaya kadar iptal edilen önceki sözleşmenin teminatı kullanılarak yönetilir.
(4) İhaleye girecek kişilere ilişkin kıstaslar ihale şartnamesinde belirtilir. Tüccarlar, eşleri, birinci ve ikinci derece kan ve sıhri hısımları, evlat edindikleri ve evlat edinenleri ile kendilerinin ortak olduğu şirket veya işletmeler veya bu şirketlerin çalışanları, ihaleye katılamazlar. Herhangi bir Belediye veya Belediyeler Birliği, şirket kurarak veya şirkete ortak olarak ihaleye katılabilir. Aynı işletmeci birden fazla hali işletemez veya işletmecinin hissedarı olduğu herhangi bir tüzel kişi başka bir halin işletmecisi olamaz.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Mal Satışları, Hallerde Yapılan Satışlar, Halde Satışın İstisnası, Satış Yapan Kişi ve Yerler ile Hal Kurulunun Oluşumuna İlişkin Kurallar
Hallerde Satış Zorunluluğu ve Kurallar 7. (1) Bu Yasanın 9'uncu maddesi kuralları saklı kalmak kaydı ile;
(A) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları içerisinde malların toptan alım ve satımı hallerde yapılır. Malların, Haller dışında toptan alım ve satımı yapılamaz.
(B) Ülkede üretilen tüm ürünlerin, üretimin yapıldığı bölgede bulunan en yakın halde satılması zorunludur.
(C) Yurt dışından ithal edilen malların satışı halde yapılır. Hale girişi yapılmayan ithal mallar, ithalatçı tarafından toptan veya perakende satılmak amacıyla alıcılara teslim edilemez.
(Ç) Haller dışındaki paketleme tesislerinde paketlenen veya soğuk hava depolarında muhafaza edilen yerli üretim veya ithal malların satışı hale giriş yapılarak gerçekleştirilir.
(D) Malların belediye sınırları içerisinde perakende veya toptan alım satımı yapmak amacıyla nakliyesini yapanlar veya muhafaza etmek üzere ambar veya depo işlemlerini yapanlar, söz konusu malların halden satın alındığını veya halde satılmak üzere nakliye veya muhafaza veya depo edildiğini belgelemek zorundadırlar. Malları taşıyan nakliyeciler ve ambar sahipleri, bu maddeye göre, halden alımı ve satımı yapılmamış malların taşınmasından mal sahibi ile birlikte müteselsilen sorumludurlar.
(E) Malların perakende olarak satışını yapan üreticiler veya perakendeciler, bunların halden satın alındığını veya hale bildirildiğini belgelemek zorundadırlar.
(2) Bakanlık, Tarım İşleri ile Görevli Bakanlık ve Belediyeler, malların Belediye sınırları içerisinde toptan alım ve satımlarının münhasıran halde yapılmasını sağlamak amacıyla hale girişini sağlamak, malları toplatmak, satışını durdurmak, el koymak, müsadere etmek gibi gerekli her türlü önlemi veya kendi mevzuatları uyarınca diğer gerekli önlemleri almakla görevli ve yükümlüdürler.
(3) Hallerde sadece Bu Yasa kurallarına göre ve ilgili tüzükte belirlenmiş olan malların toptan alım ve satımı yapılır.
(4) Tarım İşleri ile Görevli Bakanlığın görüşleri alınarak gerekli görülmesi halinde; sebze ve meyve yanında, arz ve talep hacmine göre, et ve et ürünlerinin, süt ve süt ürünlerinin, su ürünlerinin, bal ve yumurta gibi diğer gıda maddelerinin, kesme çiçek ve süs bitkilerinin mal kapsamına alınması ve ihtiyaç olması halinde; kilogram, bağ, adet, litre birimleri dışındaki toptan veya perakende satış birimlerin de belirlenmesi hususunda Bakanlık tarafından hazırlanarak, Bakanlar Kurulu tarafından onaylanan ve Resmi Gazete'de yayımlanacak Tüzük çıkarılabilir.
Halde Mal Satışları 8. (1) Halde mal satışları, toptan mal miktarı olarak belirlenen miktarın altında olmamak kaydıyla ve ancak toptan alım veya satım şeklinde yapılır. Halde perakende satış yapılamaz.
(2) Haldeki mal satışları peşin yapılır. Halde malların pazarlık usulü ve/veya açık artırma yoluyla satışı esastır. Hal çıkış fiyatı üzerinden Bu Yasa'nın 20'nci maddesinde öngörülen harçlar, Hal Katkı Payı ve varsa komisyon dışında başka bir kesinti yapılamaz.
(3) Halde satışa sunulan malların ambalajlarının sınıflandırılmalarına göre ürün künyelerinin bulunması ve bu ürün künyeleri ile birlikte sergilenip satışa sunulmaları zorunludur.
(4) Halde yapılan her türlü işlemlerde kayıt tutulur ve belgelendirilir. Haldeki tüm satışlar, Mal ve Hizmetler (Düzenleme ve Denetim) Yasası kuralları uyarınca, fatura ve makbuz karşılığında yapılır. Halde satışı yapılan malların faturalarında, satışın yapıldığı andaki mal miktarı ve fiyatının belirtilmesi zorunludur.
(5) Malların toptan satışı, ithalatçılar, üreticiler, üretici örgütleri ve tüccar tarafından yapılır. Hal içinde üreticilerin üreticilerden veya tüccarın tüccardan mal alması, tüccarın tüccara mal satması veya devretmesi yasaktır.
(6) Hale getirilen mallar üretici tarafından ambalajlanmamış ve paketlenmemişse, bu işlemler satıcı ve alıcı arasında yapılan anlaşmaya göre satıcı tarafından gerçekleştirilir. Paketleme ve ambalajlamaya ilişkin masraflar alıcı tarafından karşılanır.
(7) Sınıflandırmaya ilişkin kurallar Bakanlık ve Tarım İşleri ile Görevli Bakanlık tarafından hazırlanacak ve Bakanlar Kurulu tarafından onaylanıp Resmi Gazetede yayımlanacak tüzükle belirlenir.
Hale Giriş Yapılmadan Satışta, Hal Bildirim Kuralları 9. (1) Hale giriş yapılmadan, Hale bildirim yapılması koşulu ile;
(A) Üreticiler kendi ürünlerini, Üretici Satış Noktalarında veya Üretici Pazarlarında veya Pazar yerlerinde oluşturulan üretici satış noktalarında perakende olarak satabilirler.
(B) İhraç edilmek üzere satın alınan mallar, ancak ihraç için kullanılırlar. İhraç edilmek üzere bildirimde bulunulan ancak ihraç edilmeyen malların hale girişi zorunludur.
(C) Sanayi üretiminde kullanılmak üzere, ithal edilen veya ülkede üretilen mallar ancak sanayi üretiminde kullanılırlar. Sanayi üretiminde kullanılmak üzere bildirimde bulunulan ancak sanayi üretiminde kullanılmayan mallar satışa sunulamazlar.
(Ç) Üretici, Tarım İşleri ile Görevli Bakanlığa bildirmesi koşuluyla kendi işletmesinde işletme amaçları için ürettiği malları satmamak kaydıyla kullanabilir. Perakende olarak satış yapan yerler bu kapsam dışında olup, burada kullanılan malların hale giriş yapması zorunludur.
Ancak bu bentteki kullanımlar için bu Yasanın 20'nci maddesinin (1)'inci fıkrasında yer alan harçlar tahsil edilir.
(2) Üreticilerin kendi ürettiği ürünler, ihraç edilmek üzere satın alınan mallar ve üreticinin kendi işletmesinde işletme amaçları için ürettiği malların bildirimi en yakın yerdeki hale yapılır. Sanayi üretiminde kullanılmak üzere ülkede üretilen veya ithal edilen mallar için bildirim, malın girdiği gümrük kapısının bulunduğu yerdeki veya en yakın yerdeki hale yapılır.
(3) Henüz satışa konu olmayan ve depolarda muhafaza edilmek üzere gönderilen veya depolarda muhafaza edilen mallar için bildirim, malın depolandığı yere en yakın hale yapılır.
Ancak, malın depolandığı bölgede hal yoksa en yakındaki hale bildirilir.
(4) Herhangi bir halden satın alındığı veya yukarıdaki (1)'inci fıkra kurallarına göre herhangi bir hale bildirildiği belgelenen malların satışı engellenemez, bu mallar üzerinden mükerrer Hal Katkı Payı alınmaz ve bu malların yeniden hale girmesi zorunlu tutulamaz.
(5) Hale bildirime ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından hazırlanarak, Bakanlar Kurulunca onaylanan ve Resmi Gazete'de yayımlanan bir tüzükle belirlenir.
Üreticiler, Üretici Örgütleri ile Kâr Oranları 10. (1) Üretici örgütleri, yapacakları mal satışlarını hangi üreticiye ait olduğunu belgelemek kaydı ile yapabilirler.
(2) Üretici örgütünün, üreticiden aldığı malın hal çıkış fiyatından alacağı kar oranı taşımacılık hizmeti verilmişse yüzde yirmiyi taşımacılık hizmeti verilmemişse yüzde on ikiyi aşmamak üzere taraflarca serbestçe saptanır.
Tüccar İle Üretici Arasında Halde Yapılan Alım Satımlar 11. (1) Sebze ve meyve toptan ticareti ile uğraşan ve bu Yasanın 7'nci maddesinin (4)'üncü fıkrasına Bakanlar Kurulu tarafından kapsama alınmasına karar verilen işle iştigal eden tacirler, halde alım satım yapmak ve yer kiralamak için, vergi numarası beyan etmek suretiyle Bakanlığa kayıt yaptırırlar. Kayıt, Gelir ve Vergi Dairesine yılın başındaki aylık asgari ücretin 1/30 (otuzda biri) oranındaki yıllık kayıt harcının yatırıldığını belgeleyen makbuz karşılığında yapılır.
(2) Tüccar, faaliyetleri sırasında kendi kusurlarından kaynaklanan veya kasıtlı her türlü eylem veya ihmallerinden veya ürünlerde ortaya çıkan kayıplardan sorumludur. Tüccar, teslim aldığı malları cinslerine, doğal özelliklerine, standartlarına, gıda güvenliğine ve kalitesine ilişkin koşullara göre özenle korumak, üreticinin ve kendisinin çıkarlarını eşit şekilde gözeterek malları satışa sunmak, üreticilere veya üretici örgütlerine gerekli bilgileri vermek zorundadır.
(3) Tüccarın, üreticiden aldığı malın hal çıkış fiyatı üzerinden alacağı komisyon oranı taşımacılık hizmeti verilmişse yüzde yirmiyi, taşımacılık hizmeti verilmemişse yüzde on ikiyi aşmamak üzere taraflarca serbestçe saptanır.
(4) Halde satılan malların hal satış bedelinden yasal kesintiler dışında başka bir kesinti yapılamaz. Tüccar, yasal kesintileri satış bedelinden düştükten sonra mal bedelini peşin olarak üreticiye ödemek zorundadır.
(5) Üreticiye iade edilecek kusurlu mallar, tüccar tarafından alındıktan sonra en geç iki (2) gün içerisinde iade edilir ve iade hal yönetimine bildirilir. Satılmayan mal veya iki (2) gün bekletmeden dolayı zarara uğramış olan ürünler iade edilemez.
Bu madde amaçları bakımından kusurlu mal, malın ticari değerini etkileyecek şekilde hileli, ürün yapısını bozan hastalık ve zararlı organizmalarla bulaşık veya başka ürünlerle karışık malları anlatır.
(6) Tüccar, malların taşındığı iş araçlarını ve depolama tesisini hale bildirir. İş araçlarının taşıması gereken şartlar, taşıma esnasında uymak zorunda olunan kurallar ve araçların takibi hususları Tarım İşleri İle Görevli Bakanlık ve Trafik İşleri İle Görevli Bakanlığın görüşleri alınarak Bakanlıkça hazırlanacak ve Bakanlar Kurulu tarafından onaylanarak Resmi Gazete'de yayımlanacak bir tüzükle belirlenir.
Serbest Rekabet Koşullarının Korunması ve Fiyatların Teşhiri 12. (1) Halde fiyatların, malların arz ve talebine bağlı olarak serbest rekabet koşullarına göre oluşması esastır. Rekabet Yasası kurallarının uygulanması için Bakanlık gerekli önlemleri alır.
(2) Üretici ve tüketicilerin hak ve çıkarlarının korunması ve piyasada şeffaflığın sağlanması amacıyla, hallerde alım satıma konu olan malların ürün künyesi bilgileri, malların hal çıkış fiyatı ve ortalama fiyatları, elektronik ortamda kayda alınarak ve malın cins ve sınıfına göre kesintisiz güncellenerek halin çeşitli yerlerinde uygun elektronik sistem ve araçlarla işletmeci tarafından teşhir edilir.
Hal Kurulunun Oluşumu ve Görevleri 13. (1) Her Hal alanında bir önceki günün hal çıkış fiyatlarını gözden geçirecek ve ortalama fiyatlarını ortaya çıkaracak ve bu çıkan fiyatların yayımlanmasını sağlayacak bir Hal Kurulu oluşturulur.
(2) Hal Kurulu; Bakanlık temsilcisi, Tarım İşleri ile görevli Bakanlık temsilcisi, en çok üyeye sahip sebze ve meyve tüccarı derneğinin bir temsilcisi, en fazla üyeye sahip sebze ve meyve üretici örgütünün bir temsilcisinden oluşur.
(3) Hal Kurulunun yayımlamasını öngördüğü fiyatlar, İşletmeci tarafından elektronik ortamda halin çeşitli yerlerinde uygun elektronik sistem ve araçlarla günlük olarak teşhir edilir ve güncel tutulur.
Haldeki İşyerlerinin İşletilmesi, Kiralanması ve Kira Sözleşmesinin Özel Fesih Halleri 14. (1) İşletmeci, haldeki işyerlerini kiralar. Halde bulunan toplam satış alanının en az yüzde yirmisi özel satış yeri olarak üreticilere veya üretici örgütlerine ayrılır ve kiralanır. Yapılan tüm kira sözleşmeleri Bakanlığa gönderilir. Bakanlık tarafından sözleşmeler onaylanır. Onaylanmayan sözleşmeler geçerli değildir.
(2) Kiralama ve kira yenileme koşulları ile kira bedelleri, kiracılarda aranacak nitelik ve koşullar, hallerin düzeni, mesai saatleri, temizliği, aydınlatılması ve işletilmesine ilişkin diğer ayrıntılar, bu Yasa kuralları çerçevesinde, işletmecinin görüşü alınarak Bakanlıkça hazırlanıp, Bakanlar Kurulunca onaylanacak ve Resmi Gazete'de yayımlanacak bir Tüzükle belirlenir.
(3) Market işletmecisi gerçek kişiler ile eşleri, birinci derece kan hısımları, evlat edindikleri ve evlat edinenleri ile tüzel kişiler ve hissedarları hallerden yer kiralayamazlar.
(4) İşletmeci, malların sınıflandırılması, tahlili ile kontrol ve denetimine ilişkin benzeri görevleri yürütecek ve halin faaliyette olduğu süre boyunca halde bulunacak en az bir Ziraat Mühendisi ve en az bir Gıda Mühendisi bulundurmakla yükümlüdür.
(5) Aşağıdaki bentlerde sayılan ihlallerin kiracı tarafından gerçekleştirildiğinin Bakanlık veya Rekabet Kurulu tarafından tespit edilmesi halinde işletmeci, halden yer kiraladığı kiracı ile yapmış olduğu kira sözleşmesini tek taraflı fesih beyanı ile fesheder. Kira Sözleşmesi feshedilen kiracı veya kiracının imza yetkisine sahip ortak veya üyesi olduğu tüzel kişiliklerle veya işletmelerle fesihten itibaren bir yıl içinde doğrudan veya dolaylı olarak yeniden Kiralama-İşletme Sözleşmesi imzalanamaz.
(A) Hal katkı payının ödenmemesi, (B) Rekabet Yasasına aykırı davranıldığının Rekabet Kurulu kararı ile tespit edilmesi, (C) Kiraladıkları işyerlerini başkasına devretme veya herhangi bir şekilde kullandırma, (Ç) Doğrudan veya dolaylı olarak aynı halde birden fazla işyeri kiralandığının tespit edilmesi.
(6) İşletmeci, kiracı olmayan üreticilerden veya ithalatçılardan gelen malların gün içerisinde pazarlık usulünde veya açık artırma ile tüccara veya üretici birliklerine satışları yapılıncaya kadar, uygun şekilde muhafaza edilebilmeleri ve satışlarının yapılabilmesi için gerekli yer ve koşulları onlara sağlar.
Pazar Yerleri, Üretici Pazarları ve Üretici Satış Noktaları 15. (1) Pazar yerlerinde, sadece halden alınan mallar veya bu Yasa kuralları çerçevesinde hale bildirimi yapılan mallar satılabilir. Toptan mal satışı ve satıcılar arasında mal satışı yapılamaz. Pazar yerlerinde mal satışı yapacak olanlar ilgili Belediyeden gerekli izinleri almakla mükelleftirler. Pazar yerlerinde, üreticilerin perakende olarak satış yapacağı üretici satış noktaları diğer alanlardan ayrı olarak düzenlenir.
(2) Üretici pazarlarında hale giriş yapılmadan bu Yasanın 9'uncu maddesi kuralları uyarınca bildirim yolu ile satış yapılabilir.
(3) Üretici pazarlarında, üreticiler, bölgesel olarak kendi ürünlerini ürünün hasat zamanlarına göre doğrudan tüketiciye perakende olarak Belediyeden gerekli izinleri almak koşulu ile satabilirler.
(4) Üretici, üretici satış noktasında, kendi ürettiği malını Belediyeden gerekli izinler almak koşulu ile tüketiciye doğrudan perakende olarak satabilir.
Haldeki Satışlarda Yasal Ölçü ve Tartı Kullanılması Kuralı 16. Halin kurulduğu yer belediyesi, yukarıdaki 15'inci maddede belirtilen satış yerlerinde kalibre edilmiş doğrulama teraziler bulundurmakla mükelleftirler ve haldeki satışlar Metroloji (Ölçü ve Ölçü Aletleri) Yasasına uygun olan tartı ve ölçüler ile yapılmak zorundadır.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Hallerin Yönetimi, Genel Denetim Esasları ve Hal Hakem Heyeti
Hallerin Yönetimi 17. (1) İşletmeci, halin yönetiminden sorumludur. Hallerde yönetim, işletmecinin atayacağı bir hal müdürü tarafından yerine getirilir. Hal müdürünün aşağıdaki niteliklere sahip olması gerekir:
(A) Bir lisans diplomasına sahip olması, (B) Hakkında altı aydan fazla hapis cezası gerektiren bir suça hükmedilmemiş olması veya yüz kızartıcı suçların birinden hangi süreyle olursa olsun hüküm almamış olması, (C) Tacir veya tacirin ortağı, eşi, birinci derece kan hısımları, evlat edindikleri ve evlat edinenleri ile tacirin ortak veya hissedarı olduğu tüzel kişiler ve hissedarlarından olmaması,
(2) Hal Müdürünün görev, yetki ve sorumlulukları:
(A) Halin bu Yasaya uygun olarak işletilmesini sağlamak, (B) Halde görev yapacak ve hali denetleyecek denetim görevlilerinin, görevlerini yerine getirirken onlara her türlü kolaylığı sağlamak.
(3) İşletmeci, halin bilişim sisteminin yürütülmesi, güvenliğinin ve düzeninin sağlanması, temizliğin idamesi ve genel olarak bu Yasa ve bu Yasa altında çıkarılan tüzük kurallarının gerektirdiği şekilde halin işletilmesinin düzenli olarak yürütülmesi için yeterli sayıda ehil personel çalıştırır.
Hallerin ve Hal Dışındaki Yerlerin Denetimi 18. (1) Bakanlık, Tarım işleri ile görevli Bakanlık, Sağlık işleri ile görevli Bakanlık, Maliye işleri ile görevli Bakanlık ve Belediyeler, denetim görevlileri aracılığıyla Hallerde, üretici pazarlarında ve üretici satış noktalarında, mal taşıyan iş araçlarında, malların muhafaza edildiği depolarda veya paketleme tesislerinde bağlı oldukları Yasalar çerçevesinde ani veya rutin denetimler yaparlar. Denetim görevlileri, gerektiğinde işletmeci, üretici örgütleri, tüccarlar ile diğer gerçek veya tüzel kişiler nezdinde her türlü araştırma ve inceleme, ürün bazında numune alma ve analiz yapmaya yetkilidirler.
(2) Bakanlık, bu Yasaya göre en az haftada bir kez her hal alanında rutin denetim yapar. Tarım İşleri ile Görevli Bakanlık, her hal alanında en az bir müfettiş bulundurmak suretiyle her gün rutin denetimlerini yapar.
(3) Bakanlık, bu Yasa ve yürütmekle yetkili olduğu yasalar çerçevesinde, Maliye İşleri ile Görevli Bakanlık, Tarım işleri ile görevli Bakanlık, Sağlık işleri ile görevli Bakanlık, Rekabet Kurulu ve Belediyeler ise, yetkili oldukları kendi yasaları çerçevesinde halde denetim yaparlar.
(4) Halde denetim yapmak için yetkilendirilmiş denetim görevlileri, bu Yasa kapsamına giren hususlarda ilgili kamu kurum ve kuruluşları dahil yukarıdaki (1)'inci fıkrada belirtilen kişilerden her türlü bilgi, belge ve defterleri istemeye, bunları incelemeye ve örneklerini almaya, işlem ve hesapları denetlemeye, ilgililerden yazılı ve sözlü bilgi almaya ve gerek duyulduğunda Polis Genel Müdürlüğü ile belediye zabıtasından yardım talebinde bulunmaya yetkilidirler. İlgililer, istenilen bilgi, belge ve defterler ile bunların örneklerini eksiksiz ve gerçeğe uygun olarak vermek, yazılı ve sözlü bilgi taleplerini derhal karşılamak ve her türlü yardım ve kolaylığı göstermekle yükümlüdürler.
(5) Hal içinde veya hal dışında yukarıdaki (1)'inci fıkrada belirtilen işyerlerinde veya araçlarda çalışan kişiler, denetim sırasında ve sonucunda Bakanlık, Maliye işleri ile görevli Bakanlık, Tarım işleri ile görevli Bakanlık, Sağlık işleri ile görevli Bakanlık ve belediyelerce verilecek talimatlara uymak zorundadırlar.
Hal Hakem Heyetinin Oluşumu, Görev ve Yetkileri 19. (1) Halde mal alıp satan üretici, tüccar, perakendeci ve işletmeci arasındaki bu Yasanın uygulanmasıyla ilgili olarak ortaya çıkan uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla her Hal alanında bir Hal Hakem Heyeti oluşturulur.
(2) Hal Hakem Heyeti, aşağıdaki on bir (11) temsilciden oluşur:
(A) Bakanlık temsilcisi (Başkan), (B) Tarım Dairesinin ziraat mühendisleri arasından görevlendireceği bir temsilci, (C) Maliye işleri ile görevli Bakanlığın bir temsilcisi (Ç) Halin bulunduğu Belediyenin bir temsilcisi, (D) Ziraat Mühendisleri Odasının bir temsilcisi, (E) Kıbrıs Türk Esnaf ve Zanaatkarlar Odasının bir temsilcisi, (F) Kıbrıs Türk Barolar Birliğinin görevlendireceği Baroya kayıtlı bir temsilci, (G) En çok üyeye sahip meyve sebze tüccarı derneğinin bir temsilcisi, (Ğ) En fazla üyeye sahip meyve sebze üretici kooperatifinin bir temsilcisi;
(3) Hal hakem heyeti üyelerinin, on sekiz yaşını bitirmiş olmaları, yurttaş olmaları, kamu haklarından yasaklı bulunmamaları, affa uğramış olsa bile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma ve kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamış olmaları, erkek temsilcilerin askerlik ödevini yerine getirmiş olmaları ve görevini yerine getirmesine engel akli veya bedensel bir engelinin bulunmaması koşuldur.
(4) Bakanlık Hal hakem heyetlerinde, heyetin çalışmalarına ve kararlarına esas olacak dosyaları hazırlamak ve uyuşmazlığa ilişkin raporu sunmak üzere en az bir raportör görevlendirir.
(5) Değeri yürürlükteki aylık asgari ücretin yirmi katının altında bulunan Haldeki uyuşmazlıklarda, hal hakem heyetlerine başvuru zorunludur. Bu uyuşmazlıklarda heyetin vereceği kararlar bağlayıcıdır ve uygulanabilir niteliktedir. Ancak Taraflar, bu kararlara karşı on beş gün içinde hal hakem heyetinin bulunduğu yetkili mahkemeye dava açabilirler.
(6) Değeri yürürlükteki aylık asgari ücretin yirmi katının üstündeki uyuşmazlıklarda, tarafların yazılı olarak beyan etmeleri halinde Hal Hakem Heyetinin alacağı kararlar taraflar için bağlayıcıdır.
Ancak Taraflar, bu kararlara karşı on beş gün içinde Hal Hakem Heyetinin bulunduğu yetkili mahkemeye dava açabilirler.
(7) Hal Hakem Heyeti alacağı kararları bu Yasa, Sözleşmeler Yasası diğer ilgili mevzuat kurallarına ve doğal adalet ve nısfet ilkelerine dayandırarak verir.
(8) Bu Yasanın 21'inci maddesi dışındaki tüm uyuşmazlıklar, Hal Hakem Heyetinin görev ve yetkileri kapsamındadır.
(9) Hal Hakem Heyeti, uyuşmazlığa ilişkin konularla sınırlı olmak kaydıyla, ilgili kişi veya kuruluşlardan yazılı bilgi ve belge isteyebilir. Toplantıya katılıp görüşlerini vermelerini isteyebilir. Bu istekler gecikmeksizin yerine getirilir. Uyuşmazlıkta aleyhine karar verilen taraf bilirkişi ve çağrı masraflarını öder. İlgili konuya göre gerekli odalardan ve birliklerden görüş alınabilir.
(10) Hal Hakem Heyeti, en az altı üye ile toplanır ve katılanların yarısından bir fazlasının oyu ile karar alır. Oyların eşitliği durumunda başkanın bulunduğu taraf çoğunluk sayılır. Çekimser oy kullanılamaz.
(11) Hal Hakem Heyeti üyeleri, münhasıran kendileri, eşleri, ikinci derece dâhil kan veya kayın hısımları ve evlatlıkları ile bunların ortak veya üyesi oldukları tüzel kişilerin ilgili işlerinin görüşüldüğü toplantılara katılamaz.
(12) Hal hakem heyeti üyeleri ile raportörlere, katıldıkları her toplantı için, Bakanlar kurulunun belirlediği hakkı huzur ödeneği verilir.
(13) Hal Hakem Heyetine başvuru, toplantı ve karar alma, kararların icrası, başvuruların sonuçlandırma süresi, karar defteri, tebliğ, görev süresi ile üyeliğin sona ermesi, kararlara karşı yapılacak itirazların şekil ve süresi, heyetin çalışmaları ile hal hakem heyetine ilişkin diğer hususlar Bakanlıkça hazırlanıp Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak ve Resmi Gazetede yayınlanacak bir Tüzükle düzenlenir.
BEŞİNCİ KISIM
Mali Kurallar
Harçlar ve Hal Katkı Payı 20. (1) (A) Halde satılan veya hale bildirilen mallarda hal çıkış fiyatından veya malın satış fiyatından yürürlükteki vergi mevzuatına göre vergi kesintileri yapılır.
Ancak, bu Yasanın 9'uncu maddesinin (1)'inci fıkrasının (Ç) bendi uyarınca hale giriş yapılmadan hale bildirim yapılmak suretiyle gerçekleştirilen satışlarda tohumluk olarak kullanılanlar dışındakiler için malın satış fiyatı üzerinden ayrıca %1 oranında harç alınır. Bu harcın %80'i Vergi Dairesi hesabına %20'si ise işletmecinin hesabına yatırılır. İşletmeci kesilen bu harcı tahsil edildiği gün Gelir ve Vergi Dairesine yatırmakla mükelleftir.
(B) Hale giren mallarda malın hal çıkış fiyatı üzerinden ve Bu Yasanın 9'uncu maddesinin (1)'inci fıkrasının (Ç) bendi uyarınca hale giriş yapılmadan hale bildirim yapılmak suretiyle gerçekleştirilen satışlarda tohumluk olanlar hariç, malın satış fiyatı üzerinden Belediyeler Yasası kuralları uyarınca belirlenen orana göre Belediye aynı maldan bir kez kıymet ve tartı ücreti alır ve bu miktar aşağıdaki şekilde bölüştürülür.
(a) Belediyelere düşen paydan malların üretildiği yer belediyesine %50 oranında, malların satıldığı yer belediyesine %25 oranında, halin bulunduğu yer belediyesine ise %25 oranında bölüştürülür.
(b) İthal edilen mallarda ise halin bulunduğu yer belediyesine %25 oranında, diğer tüm Belediyelere %75 oranında bölüştürülür.
(c) Belediyeler, belirledikleri kıymet ve tartı ücretlerini işletmeciye bildirirler. İşletmeci belediyeler adına tahsil etmiş oluğu kıymet tartı ücretini her ayın ilk iş günü ilgili belediyelerin hesabına yatırır. Yatırımlar ile ilgili bilgilendirmeyi aynı gün Bakanlığa yazılı olarak veya Bakanlığın belirleyeceği usulde yapar.
(2) Halde satış yapanlar, halde satılan malların hal çıkış fiyatı üzerinden yüzde bir (%1) oranında Hal Katkı Payı İşletmeciye öderler.
Ancak, hale bildirimde bulunmak koşuluyla, 9'uncu maddenin (1)'inci fıkrasında belirtilen tüm durumlarda, Hal Katkı Payı alınmaz.
(3) Halde satılan veya bu Yasanın 9'uncu maddesinin (1)'inci fıkrasının (Ç) bendi uyarınca hale bildirim zorunluluğu olan satışlarda vergi kesintileri, belediye kıymet tartı, işletmeci hal katkı payı ödemelerinin tahsilinin takibi işletmeci tarafından yapılır.
(4) Halde yapılan tüm satışlar ayda bir olmak üzere en geç ayın üçüncü iş gününe kadar Gelir ve Vergi Dairesine bildirilir. Halde yapılan tüm satış ve kesintilere ilişkin bilgiler, Gelir ve Vergi Dairesine sunulur.
ALTINCI KISIM
Suç ve Cezalar
Suçlar, Cezalar ve İdari Para Cezaları CETVEL 21. (1) Bu Yasa kurallarına aykırı olarak bu Yasaya bağlı Cetvelde yer alan suçları işleyenlere bu cezalara muadil aynı Cetvelde yer alan para cezaları verilir. Para cezaları, Bakanlığın denetim görevlileri tarafından tebliğ edilir. Ödeme yükümlülüğünün başlama tarihi tebliğin yapıldığı gündür. Bu cezaların tebliğ tarihinden başlayarak 30 (otuz) gün içerisinde, Maliye işleri ile Görevli Bakanlığa makbuz karşılığında ödenmesi halinde kişi, suçu kabul etmiş sayılır ve mahkemeye sevk edilmez. Para cezalarının 30 (otuz) gün içinde ödenmemesi halinde dosya adli işlem için Hukuk Dairesine gönderilir.
(2) Tebliğ edilecek kişinin gerçek kişi olması halinde, tebliğ edilecek evrak gerçek kişiye bizzat teslim edilmek veya onunla beraber yaşayan veya ikamet ettiği yerin veya iş veya meslek yerinin sorumlusu olan reşit kişiye vermekle tebliğ edilir. Tebliğ edilecek kişinin bir firma veya tüzel kişi olması halinde tebliğ edilecek evrak, firma veya tüzel kişinin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetindeki merkez bürosuna vermek veya ortakların birine; bir müdüre; direktöre; bir sekretere; yetkili esas temsilciye veya tebliğ sırasında tüzel kişinin işlerini yöneten herhangi bir kişiye teslim etmekle tebliğ edilir. İdari Para Cezasının tebliğ edildiği, tebliği yapan kişi tarafından sözlü olarak veya yemin varakası ile kanıtlanır.
(3) Bu Yasanın,
(A) 7'nci maddesinin (1)'inci fıkrasının (A) ve (B) bendi, 9'uncu maddesinin (1)'inci fıkrasının (B) ve (C) bentleri ve 11'inci madde kurallarına aykırı hareket edenler bir suç işlemiş sayılırlar ve mahkumiyetleri halinde, mahkeme tarafından, aylık asgari ücretin yirmi katına kadar para cezasına veya üç aya kadar hapislik cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.
(B) 7'nci maddesinin (1)'inci fıkrasının (C) bendi ve 8'inci maddesinin (2)'nci fıkrası kurallarına, aykırı hareket edenler bir suç işlemiş sayılırlar ve mahkumiyetleri halinde, mahkeme tarafından, aylık asgari ücretin on katına kadar para cezasına veya iki aya kadar hapislik cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.
(C) 6'ncı maddenin (1)'inci fıkrasının (Ş) bendi, 8'inci maddesinin (3)'üncü ve (5)'inci fıkrası ve 14'üncü maddesinin (2)'nci ve (4)'üncü fıkrası kurallarına aykırı hareket edenler bir suç işlemiş sayılırlar ve mahkumiyetleri halinde, mahkeme tarafından, aylık asgari ücretin beş katına kadar para cezasına veya bir aya kadar hapislik cezasına veya her iki cezaya birden çarptırılabilirler.
(Ç) 7'nci maddesinin (1)'inci fıkrasının (D) bendi, 8'inci maddesinin (1)'inci ve (2)'nci fıkrası, ve 9'uncu maddesinin (1)'inci fıkrasının (A) bendi, 15'inci maddesi ve 18'inci maddesinin (4)'üncü fıkrası kurallarına, aykırı hareket edenler bir suç işlemiş sayılırlar ve mahkumiyetleri halinde, mahkeme tarafından, aylık asgari ücretin üç katına kadar para cezasına çarptırılabilirler.
Ayrıca bu cezalara ek olarak, Mahkeme, suça konu teşkil eden malların müsaderesine de hükmedebilir.
(4) Bu maddede öngörülen idari para cezalarının uygulanması, bu Yasada öngörülen diğer yaptırımların uygulanmasına engel oluşturmaz.
(5) Bu Yasanın uygulanmasında Hal işletmecileri ile onlar tarafından istihdam olunan personel, kendi kusurlarından ileri gelen zararlardan sorumludurlar. Bunlar, suç oluşturan fiil ve hareketlerinden ve Hale ait para ve mallar ile her türlü evrak, tutanak, rapor, defter ve diğer belgeler üzerinde işledikleri suçlardan dolayı, kamu görevlisi gibi cezalandırılırlar.
YEDİNCİ KISIM
Geçici ve Son Kurallar
Geçici Madde Uygulama Kuralları
- Bu Yasanın 7'nci, 8'inci, 9'uncu, 10'uncu, 11'inci maddesinin (1)'inci fıkrası hariç diğer fıkraları, 12'nci, 14'üncü, 15'inci, 18'inci 19'uncu, 20'nci ve 21'inci madde kuralları; bu Yasanın 5'inci madde kuralları uyarınca kurulacak olan ilk Halin kurulduğu ve işletmeye başladığı İşletme-Kiralama Sözleşmesinin imzalandığı tarihten başlayarak uygulanmaya başlanır.
Yürütme Yetkisi 22. Bu Yasayı, Bakanlık yürütür.
Yürürlüğe Giriş 23. Bu Yasa, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.
CETVEL
(Madde 21)
| Sıra No: | SUÇUN KISA İZAHI | İDARİ PARA CEZASI (TL) | YASA MADDE NO: |
|---|---|---|---|
| 1. | Malın, Haller dışında toptan alım ve satımını yapan veya ithal edilen malı, Hale giriş yapmadan doğrudan toptan veya perakende olarak alıcılara satan veya Hale bildirim kapsamında olup, bildirim olmaksızın ve/veya usulüne uygun bildirim olmaksızın ihraç eden veya sanayide kullanan | Yedi aylık asgari ücret kadar | 7'nci maddenin (1)'inci fıkrasının (A) ve (B) bendi ile 9'uncu maddenin (1)'inci fıkrasının (B) ve (C) bentleri |
| 2. | Malların, Halden satın alındığını veya Halde satılmak üzere nakliye veya muhafaza edildiğini veya Hale bildirim kapsamında olup, bildirimin yapıldığını belgeleyemeyen ve doğrudan muhafaza edildiği tesisten veya soğuk hava deposundan malı sevk eden nakliyeci ve/veya ambar sahibi | Beş aylık asgari ücret kadar | 7'nci maddenin (1)'inci fıkrasının (C) bendi |
| 3. | Halden satın alındığını belgelemeksizin veya Hale bildirim kapsamında olup, bildirim olmaksızın veya usulüne uygun bildirim olmaksızın malı perakende olarak satan, kullanan üretici veya perakendeci | Üç aylık asgari ücret kadar | 7'nci maddenin (1)'inci fıkrasının (D) bendi ve 9'uncu maddenin (1)'inci fıkrası ve 13'üncü maddesi |
| 4. | Halde perakende satış yapan ve yasada öngörülmeyen malları toptan satan veya satılmasını sağlayan | Bir aylık asgari ücret kadar | 8'inci maddenin (1)'inci fıkrası ve (3)'üncü fıkrası |
| 5. | Haldeki peşin satış kuralına aykırı davranan | İki aylık asgari ücret kadar | 8'inci maddenin (2)'nci fıkrası |
| 6. | Halde yapılan tüm satışları belirtilen usul ve sürede ayda bir olmak üzere Gelir ve Vergi Dairesine bildirmeyen işletmeci | Beş aylık asgari ücret kadar | 20'nci maddenin (4)'üncü fıkrası |
| 7. | Malların kap veya ambalajlarının üzerinde belirlenen teknik özelliklere sahip künyeleri olmaksızın satan | Üç aylık asgari ücret kadar | 8'inci maddenin (5)'inci fıkrası |
| 8. | Hal içinde üreticiler veya tüccarlardan kendi aralarında mal alan, satan veya devreden | Üç aylık asgari ücret kadar | 7'nci maddenin (6)'ncı fıkrası |
| 9. | Bu Yasanın 11'inci maddesi kurallarına aykırı olarak saptanan kar oranının üzerinde kar oranı uygulayan, yasal kesintiler dışında başka kesintiler yapan, fiilen hizmet vermeden kar oranı uygulayan veya başka ücret alan, kasıtlı eylem veya ihmallerinden ötürü ürünlerde kayıplara yol açan, malların taşındığı iş araçlarını Hale bildirmeyen | Yedi aylık asgari ücret kadar | 11'inci madde |
| 10. | Yasa altında çıkarılan Tüzükte belirlenen hizmet tarifelerine, kira bedellerine, hallerin düzeni ve işletilmesine ilişkin kurallara aykırı davranan işletmeci | Üç aylık asgari ücret kadar | 6'ncı maddenin (1)'inci fıkrasının (Ş) bendi ve 14'üncü maddenin (2)'nci fıkrası |
| 11. | Her Hal için geçerli olmak üzere, en az iki Ziraat Mühendisi ve iki Gıda Mühendisi istihdamını bir aydan daha fazla bir süre yapmayan işletmeci | Her ay için üç aylık asgari ücret kadar | 14'üncü maddenin (4)'üncü fıkrası |
| 12. | Üretici satış noktalarında veya üretici pazarlarında üretici dışında mal satanlar veya kendi aralarında mal alan ve satanlar | Bir aylık asgari ücret kadar | 15'inci madde |
| 13. | Denetim görevlilerinin, bu Yasadaki görevlerini yapmasına engel olan işletmeci, üretici örgütü, tüccar ile herhangi bir gerçek veya tüzel kişi | İki aylık asgari ücret kadar | 18'inci madde |