Sayı : 30
YASA TASARI VE ÖNERİLERİ
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi Başkanı, Ulusal Birlik Partisi Grubu adına Grup Başkan Vekili Sayın Sunat Atun'un sunmuş olduğu, Seçim ve Halkoylaması (Değişiklik) Yasa Önerisini (Y.Ö.No:55/5/2021) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85'inci maddesi gereğince Resmi Gazete'de yayımlamak suretiyle halkın bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Önerisinin içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Önerinin Resmi Gazete'de yayımlanmasını izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlığına yazılı olarak sunabileceklerini duyurur.
SEÇİM VE HALKOYLAMASI (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ
Genel Gerekçe:
Seçim ve Halkoylaması Yasası'nda karma oyu düzenleyen kurallar oldukça karmaşık olup vatandaş demokratik hakkını kullanırken, hangi ilçede hangi sayıda karma oy kullanabileceği ve toplamda kaç adaya tik atabileceği gibi konularda tereddüt yaşayabilmekte hatta bazı oylar geçersiz sayılabilmektedir. Oysa oy verme işleminin basit olması, yasalarla ilgisi olmayan, sıradan vatandaşın dahi kolaylıkla yapabileceği bir düzeyde olması demokrasi gereğidir. Bu gerekçeyle karma oyu düzenleyen kurallar yasadan çıkartılmıştır. Dolayısıyla oyların sayımında ve seçilen kişilerin hesaplanmasındaki yöntemi düzenleyen maddeler de değiştirilmiştir.
Madde Gerekçeleri:
Birinci maddenin gerekçesi: Yasa yapma tekniğine uygun olarak yasanın kısa ismini düzenlenmektir.
İkinci maddenin gerekçesi: Genel gerekçede belirtilen sebeplerle, Esas Yasanın 101'inci maddesinden karma oyu düzenleyen kurallar çıkarılmıştır.
Üçüncü maddenin gerekçesi: Genel gerekçede belirtilen sebeplerle, karma oyu düzenleyen kurallar Yasadan çıkarılınca, 136'ncı maddede yer alan seçilen kişileri hesaplama usulünün ve cetvellerin içeriğinin de değiştirilmesi amacıyla bu madde düzenlenmiştir.
Dördüncü maddenin gerekçesi: Yasa yapma tekniğine uygun olarak Yasanın yürürlüğe girişini düzenlenmektir.
SEÇİM VE HALKOYLAMASI (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:
Kısa İsim 5/1976, 26/1977, 29/1977, 1/1980, 4/1980, 12/1981, 17/1985, 19/1985, 15/1986, 16/1986, 60/1988, 17/1990, 33/1990, 52/1991, 78/1991, 46/1993, 59/1993, 2/1994, 12/1994, 12/1998, 48/1998, 13/2000, 14/2002, 24/2010, 33/2016, 59/2017
- Bu Yasa, Seçim Ve Halkoylaması (Değişiklik) Yasası olarak isimlendirilir ve aşağıda "Esas Yasa" olarak anılan Seçim Ve Halkoylaması Yasası ile birlikte okunur.
Esas Yasanın 101'inci Maddesinin Değiştirilmesi
-
(1) Esas Yasa, 101'inci maddesinin (3)'üncü fıkrasında yer alan "veya karma olmayan" söz dizisi kaldırılmak suretiyle değiştirilir.
(2) Esas Yasa, 101'inci maddesinin (4)'üncü fıkrası kaldırılmak suretiyle değiştirilir.
(3) Esas Yasa, 101'inci maddesinin (5)'inci fıkrasının (E) bendinde yer alan "veya karma olmayan" söz dizisi kaldırılmak suretiyle değiştirilir.
(4) Esas Yasa, 101'inci maddesinin (5)'inci fıkrasının (F), (G) ve (H) bendleri kaldırılmak suretiyle değiştirilir.
Esas Yasanın 136'ncı Maddesinin Değiştirilmesi
- (1) Esas Yasa, 136'ncı maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 136'ncı madde konmak suretiyle değiştirilir:
"Partilerle Bağımsız Adayların Elde Ettikleri Milletvekilliği, Belediye Meclisi Üyeliği ve İhtiyar Heyeti Üyeliği Sayısının Hesaplanması (59/2017)
- (1) Siyasal parti listesindeki adaylarla bağımsız adayların elde ettikleri milletvekilliği sayısı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
(A) Seçime katılmış siyasal partilerle bağımsız milletvekili adaylarının adları alt alta "A Cetveli" olarak isimlendirilen ayrı bir Cetvele; seçime katılmış siyasal parti listelerindeki adayların adları alt alta "B cetveli" olarak isimlendirilen ayrı bir Cetvele; bağımsız adayların adları alt alta "C Cetveli" olarak isimlendirilen başka bir Cetvele; siyasal parti listelerinde adları bulunan adayların adları ise alt alta "D Cetveli" olarak isimlendirilen diğer bir Cetvele yazılır.
(B) Yukarıdaki (A) bendinde belirtilen hususlar, A, B, C ve D Cetvellerı halinde düzenlendikten sonra, her sandıkta, her siyasal parti ile bağımsızların ayrı ayrı aldıkları toplam oy sayısı A Cetvelinde; siyasal partilerin listelerindeki adayların, partilerinin aldığı mühürlerden kaynaklanan geçerli oy sayısı B Cetvelinde; bağımsız adayların aldıkları geçerli oy sayısı C Cetvelinde; siyasal parti listelerindeki adaylara verilen tercih işaretleri sayısı da D Cetvelinde, bu fıkra kurallarına göre hesaplanarak, adları karşısına yazılır.
(C) Bir seçmen, oy pusulasındaki herhangi bir siyasal partinin lehine "EVET" mührü kullanmışsa, o siyasal parti listesinde adları bulunan adayların her birinin B Cetvelindeki adları karşısına birer oy yazılır. C Cetveli, bağımsız adayların her birinin almış olduğu geçerli oy sayısının toplamını gösterir.
(Ç) Oy pusulasında adı bulunan siyasal parti listesindeki adayların tümünün toplam olarak aldıkları geçerli oy sayısı, o partinin aldığı oyu; her bağımsız adayın toplam olarak aldığı geçerli oy sayısı da o bağımsız adayın aldığı oyu gösterir. Bu suretle siyasal partilerle bağımsız adaylardan her birinin almış olduğu geçerli oy sayısının toplamı A Cetvelindeki adları karşısına yazılır.
(D) Bir seçmen, oy pusulasındaki herhangi bir siyasal partinin lehine "EVET" mührünü kullandıktan sonra, o siyasal parti listesinde bulunan adayların adları karşısındaki kareye tercih işareti koymuş ise, bu adayların her birinin D Cetvelindeki adlarının karşısına birer tercih işareti yazılır. Bu suretle partili adayların her birinin almış olduğu geçerli tercih işaretleri toplamı D Cetvelindeki adları karşısına yazılır.
(E) Sandıklardan gelen Cetveller İlçe Seçim Kurullarında birleştirilerek Yüksek Seçim Kuruluna gönderilir. Yüksek Seçim Kurulu da İlçe Seçim Kurullarından gelen Cetvelleri birleştirir.
(F) Yüksek Seçim Kurulu, İlçe Seçim Kurullarından gelen Cetvelleri birleştirdikten sonra her bir ilçe için ayrı ayrı Cetveller düzenler. Bu Cetveller, "Lefkoşa Cetveli", "Gazimağusa Cetveli" vb. şeklinde isimlendirilir. Her bir ilçe Cetvelinde üç sütun bulunur.
(G) "İkinci Sütun"a o ilçe milletvekilliği için aday olan partili ve bağımsız adayların isim ve soy isimleri yazılır. Bu adayların isim ve soy isimlerinin karşısına B ve C Cetvelinde aldıkları oyların toplamı kaydedilir.
(H) "İkinci Sütun"da her bir partinin o ilçe için gösterdiği adayların aldığı oylar toplanır ve "Birinci Sütun"a siyasal partinin adının karşısına yazılır. Bağımsız adayların "İkinci Sütun"daki oyları da "Birinci Sütun"da isim ve soy isimlerinin karşısına yazılır.
(I) "Üçüncü Sütun"da ise siyasal partilerden o ilçe milletvekilliği için aday olanların isim ve soy isimlerinin karşısına, D Cetvelinde aldıkları saptanan toplam parti içi tercih işaretleri yazılır.
(İ) Siyasal partilerle bağımsız adayların elde ettikleri milletvekilliği sayısının hesaplanması için aşağıdaki alt bentlerde belirtilen şekilde işlem yapılır:
(a) Her ilçe için ayrı ayrı düzenlenen Cetvellerde, yukarıdaki (E),(F),(G),(H) ve (I) bentlerinde belirtilen yönteme göre oluşturulan Birinci Sütunda yer alan siyasal partilerin aldıkları toplam oylar önce bire, sonra ikiye, sonra üçe ve o ilçenin çıkaracağı milletvekili sayısına ulaşıncaya kadar bölünür.
Ancak ilçedeki bağımsız adayın, birden çok bağımsız aday varsa her birinin aldığı geçerli oy sayısı toplamı sadece bire bölünür.
(b) Yukarıdaki (a) alt bendi uyarınca elde edilen paylar, parti ayrımı yapılmaksızın, en büyükten en küçüğe doğru sıralanır. Milletvekillikleri, her ilçede, bu payların sahibi olan partilere ve bağımsız adaylara, rakamların büyüklük sırasına göre ayrılır. Son kalan milletvekilliği için birbirine eşit rakamlar bulunduğu takdirde, bunlar arasında ad çekilmek suretiyle tahsis yapılır.
(J) Siyasal parti adaylarından seçilenler aşağıdaki şekilde saptanır:
(a) Her ilçe için ayrı ayrı düzenlenen Cetvellerde, siyasal parti adaylarının İkinci Sütundaki oylarıyla Üçüncü Sütundaki parti içi tercih işaretleri toplanır. Her partili aday için elde edilen toplam sayı, büyüklük sırasına göre yukarıdan aşağıya yazılır. Bu şekilde, o siyasal partinin o ilçede kazandığı daha önce belirlenmiş olan milletvekilliği sayısı kadar en yüksek toplam sayıya ulaşmış parti adayı/adayları seçilmiş sayılır. Bu işlem yapılırken adayların aldığı geçerli oy sayısı ile geçerli tercih işaretleri sayısı toplamının eşit olması halinde, eşit olan adaylar arasından milletvekilliğini kazanan, siyasal parti listesinde bu adayların yer aldıkları sıra dikkate alınmak suretiyle saptanır.
(b) Aynı siyasal parti adaylarının tümü için tercih işareti kullanılmamış ise o siyasal parti adayları için ilçe Cetvelinin İkinci Sütununda saptanan geçerli oy sayısı toplamları, büyüklük sırasına göre, yukarıdan aşağıya yazılır. Bu işlem yapılırken, geçerli oy sayısı toplamları eşit olan adaylar arasından milletvekilliğini kazanan, siyasal parti listesinde bu adayların yer aldıkları sıra dikkate alınmak suretiyle saptanır.
(2) Siyasal parti listesindeki adaylarla bağımsız adayların elde ettikleri Belediye Meclisi üyeliği sayısı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
(A) (a) Seçime katılmış siyasal partilerle bağımsız adayların adları alt alta "A Cetveli" olarak isimlendirilen ayrı bir Cetvele; seçime katılmış siyasal parti listelerindeki adayların adları alt alta "B Cetveli" olarak isimlendirilen ayrı bir Cetvele; bağımsız adayların adları alt alta "C Cetveli" olarak isimlendirilen başka bir Cetvele; siyasal parti listelerinde adları bulunan adayların adları ise alt alta "D Cetveli" olarak isimlendirilen diğer bir Cetvele yazılır.
(b) Yukarıdaki (a) alt bendinde belirtilen hususlar, A, B, C ve D Cetvelleri halinde düzenlendikten sonra, her sandıkta, her siyasal parti ile bağımsızların ayrı ayrı aldıkları toplam oy sayısı A Cetvelinde; siyasal partilerin listelerindeki adayların, partilerinin aldığı mühürlerden kaynaklanan geçerli oy sayısı B Cetvelinde; bağımsızların karma oylardan aldıkları geçerli oy sayısı C Cetvelinde; siyasal parti listelerindeki adaylara verilen tercih işaretleri sayısı da D Cetvelinde, (B) bendi kurallarına göre hesaplanarak adları karşısına yazılır.
(B) (a) Bir seçmen, birleşik oy pusulasındaki herhangi bir siyasal partinin lehine "EVET" mührü kullanmışsa, o siyasal parti listesinde adları bulunan adayların her birine, B Cetvelindeki adları karşısına birer oy yazılır. C Cetveli, bağımsız adayların her birinin karma oydan almış olduğu geçerli oy sayısının toplamını gösterir.
(b) Birleşik oy pusulasında adı bulunan siyasal parti listesindeki adayların tümünün toplam olarak aldıkları geçerli oy sayısı, o partinin aldığı oyu; her bağımsız adayın toplam olarak aldığı geçerli oy sayısı da o bağımsız adayın aldığı oyu gösterir. Bu suretle siyasal partilerle bağımsız adaylardan her birinin almış olluğu geçerli oy sayısının toplamı A Cetvelindeki adları karşısına yazılır.
(c) Bir seçmen, birleşik oy pusulasındaki herhangi bir siyasal partinin lehine "EVET" mührünü kullandıktan sonra, o siyasal parti listesinde bulunan adayların adları karşısındaki kareye tercih işareti koymuş ise, bu adayların her birinin D Cetvelindeki adlarının karşısına birer tercih işareti yazılır. Bu suretle partili adayların her birinin almış olduğu geçerli tercih işaretleri sayısının toplamı D Cetvelindeki adları karşısına yazılır.
(C) Siyasal partilerle bağımsız adayların elde ettikleri Belediye Meclisi üyeliği sayısının hesaplanması için aşağıdaki şekilde işlem yapılır:
(B) bendinin (b) alt bendine göre A Cetvelinde saptanan, her siyasal partinin ve bağımsız adayın aldığı geçerli oy sayısı toplamlarını gösteren rakamlar önce bire sonra ikiye, sonra üçe ve o bölgenin çıkaracağı Belediye Meclisi üyeliği sayısına ulaşıncaya kadar bölünür.
Ancak bağımsız adayın aldığı geçerli oy sayısı toplamı sadece bire bölünür. Elde edilen paylar, parti ayırımı yapılmaksızın, en büyükten en küçüğe doğru sıralanır. Belediye Meclisi üyelikleri, bu payların sahibi olan partilere ve bağımsız adaylara, rakamların büyüklük sırasına göre ayrılır. Son kalan Belediye Meclisi üyeliği için birbirine eşit rakamlar bulunduğu takdirde, bunlar arasında ad çekilmek suretiyle tahsis yapılır.
(Ç) Siyasal parti adaylarından seçilenler aşağıdaki şekilde saptanır:
(a) Yukarıdaki (B) bendinin (a) alt bendine göre B Cetvelinde saptanan, her partili adayın aldığı geçerli oy sayısı toplamına, aynı bendin (c) alt bendine göre D Cetvelinde saptanan partili aynı adayın aldığı geçerli tercih işaretleri sayısı toplamı, eğer varsa eklenir. Her partili aday için elde edilen toplam sayı, büyüklük sırasına göre yukarıdan aşağıya yazılır. Bu işlem yapılırken adayların aldığı geçerli oy sayısı ile geçerli tercih işaretleri sayısı toplamının eşit olması halinde eşit olan adaylar arasındaki sıra, siyasal parti listesinde bu adayların yer aldıkları liste dikkate alınmak suretiyle saptanır.
(b) Aynı siyasal parti adaylarının tümü için tercih işareti kullanılmamış ise, o siyasal parti adayları için (B) bendinin (a) alt bendine göre B bendinin (a) alt bendine gore B Cetvelinde saptanan geçerli oy sayısı toplamları, büyüklük sırasına göre yukarıdan aşağıya yazılır. Bu işlem yapılırken, geçerli oy sayısı toplamları eşit olan adaylar arasındaki sıra, siyasal parti listesinde bu adayların yer aldıkları liste dikkate alınmak suretiyle saptanır.
(c) Bir siyasal parti listesinde adları bulunan adayların sırası, yukarıdaki fıkralara göre saptandıktan sonra, bu bende uygun olarak o siyasal partinin kazandığı Belediye Meclisi üyeleri bu sıradaki rakamların büyüklüğüne göre yukarıdan aşağıya doğru yer alan adaylara tahsis edilir.
(3) (A) İhtiyar heyeti üyesi seçiminde, seçime katılmış olan İhtiyar heyeti üyesi adaylarının isim ve soy isimleri alt alta "A Cetveli" ve "B Cetveli" olarak isimlendirilen iki ayrı cetvele aynı biçimde yazılır. Her adayın ayrı ayrı aldıkları toplam oy sayısı aşağıdaki (B) bendi kurallarına göre hesaplanarak A Cetvelindeki adları karşısına yazılır.
(B) Oy pusulasında yer alan adayları seçmen tarafından verilen her oy, B Cetvelindeki adları karşısına yazılır. Her bir adayın B Cetvelinde gösterilen oyu toplanarak toplam oy sayısı A Cetvelindeki adları karşısına yazılır. A Cetveli, adayların her birinin almış olduğu geçerli oy sayısının toplamını gösterir.
(C) İhtiyar heyeti üyeliğine seçilenler aşağıdaki şekilde saptanır:
(a) Her aday için elde edilen toplam sayı, büyüklük sırasına göre yukarıdan aşağıya yazılır.
(b) Adayların sırası yukarıdaki (a) alt bendine göre saptandıktan sonra, Köy ve Mahalle İhtiyar Heyetleri Yasası çerçevesinde o seçim bölgesi için belirlenen rakam kadar köy ihtiyar heyeti üyeliği, bu sıradaki rakamların büyüklüğüne göre yukarıdan aşağıya doğru yer alan adaylara tahsis edilir. Son üyelik için sıralamada birbirine eşit oylar varsa bunlar arasında ad çekilmek suretiyle tahsis yapılır. (43/2009, 25/2010, 9/2012, 29/2015)
(4) Bu madde uyarınca işlemler, açık olarak yapılır ve adaylarla gözlemciler hazır bulunabilir.
(5) İlçe Seçim Kurulu Başkanı, bu madde uyarınca Belediye Meclisi üyeliği ve İhtiyar Heyeti üyeliği seçimlerini kazananları gösteren tutanağın bir suretini bir hafta süre ile İlçe Seçim Kurulu dairesinin kapısına asar.
(6) Yüksek Seçim Kurulu Başkanı bu madde uyarınca milletvekilliği seçimini kazananları gösteren tutanağın bir suretini bir hafta süre ile Yüksek Seçim Kurulu dairesinin kapısına asar."
Yürürlüğe Giriş
- Bu Yasa, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.