Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi’nin 15 Mart 1990 tarihli birleşiminde kabul olunan “Yeniden Değerleme ve Mali Düzenleme Yasası”, Anayasanın 94 (1) maddesi gereğince, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Vekili tarafından Resmi Gazetede yayımlanmak suretiyle ilân olunur.
| |
Sayı: 31/1990
YENİDEN DEĞERLEME VE MALİ DÜZENLEME
YASASI
Madde 1 . Kısa İsim
BİRİNCİ KISIM
Genel Kurallar
Madde 2 . Kapsam
Madde 3 . Tefsir
İKINCİ KISIM
Yeniden Değerlendirme Kuralları
Madde 4 . Yeniden değerlendirme kapsamı
Madde 5 . Yeniden değerlendirmeden yararlanma
Madde 6 . İstisnalar
Madde 7 . Yeniden değerlendirmenin hesaplanması
Madde 8 . Değerlendirmede esas alınacak katsayılar
Madde 9 . Değerlendirme sonucu oluşturulacak değer artışının hesaplanma yöntemi ve kayıtlara intikali
Madde 10 . Değer artışının oluşturduğu fonun kullanımı ve vergi durumu
Madde 11 . Yeniden değerleme sonucu uygulanacak amortismanlar
Madde 12 . Yeniden değerlemeye bağlı tutulan kıymetlerin elden çıkarılması
ÜÇÜNCÜ KISIM
Başvuru ve Yararlanma Kuralları
Madde 13 . Başvuru süresi ve beyanname verilmesi
Madde 14 . Başvuru veya yararlanma hakkının kalkması
Madde 15 . Değer artış fonunun amaç dışı kullanımı
DÖRDÜNCÜ KISIM
Çeşitli Kurallar
Madde 16 . Sermaye değişikliklerinin tescili
Madde 17 . Düzeltilmiş bilanço verilmesi
Madde 18 . Gelir ve Vergi Dairesinin Yetkileri
Madde 19 . Yürütme yetkisi.
Madde 20 . Yürürlüğe Giriş
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:
Kısa İsim l. Bu Yasa, Yeniden Değerleme ve Mali Düzenleme Yasası olarak isimlendirilir.
BİRİNCİ KISIM
Genel Kurallar
Kapsam
2. Bu Yasa, 1989 ve daha önceki vergilendirme dönemlerinde Gelir Vergisi Yasası veya Kurumlar 24/1982 Vergisi Yasası kapsamında bulunan gerçek veya tüzel kişilere ait amortismana bağlı ekonomik 11/1985 kıymetlerin yeniden değerlemesini kapsar.
67/1987
16/1989 20/1990
22/1991 14/1992
20/1992 69/1993
21/1995 1/1997 4/1998
16/1998 3/1999
41/1976
24/977
62/1977 11/1980
35/1983 36/1987
70/1973
Tefsir
3. Bu Yasada metin başka türlü gerektirmedikçe;
“Emtia”, kazanç amacıyla satılmak üzere alınan, üretilen, imal veya inşa edilen her türlü taşınmaz mallarla, hammaddeleri ve yardımcı malzemeyi anlatır, 27/1977 Diğer tüm tabir ve kelimeler, bu Yasanın 2’nci maddesinde belirtilen Yasalar ile Vergi Usul 13/1980 Yasası ve Kamu Alacaklarının Tahsili Usulü Yasasında kendilerine verilen anlamı taşır.
48/1977
28/1985
31/1988
31/1991
23/1997
54/1999
İKİNCİ KISIM
Yeniden Değerleme Kuralları
Yeniden Değerleme
4. (1) 1989 vergilendirme dönemi sonu itibarıyla bilanço esasına göre Gelir ve Vergi Kapsamı Dairesine hesap sunmuş olan Gelir Vergisi veya Kurumlar Vergisi yükümlüleri ile 27/1977 ortaklıklar, Vergi Usul Yasası kuralları uyarınca 1989 vergilendirme dönemi sonuna 13/1980 kadar elde etmiş oldukları ve işletmelerine ait olan amortismana bağlı ekonomik kıymetlerinin tümünü veya bir kısmını, Vergi Usul Yasasının 125’inci maddesine bakılmaksızın, bu KISIM’ DA belirtilen koşul ve esaslara bağlı kalmak suretiyle, vergi amaçları için yeniden değerlendirebilirler ve bu kıymetlerin net bilanço aktif değerleri üzerinden amortisman talep edebilirler.
Ancak, taşınmaz mal alımı, satımı, inşası ve satımı veya arsa parselasyonu ile uğraşan gerçek veya tüzel kişilerin emtia türündeki taşınmaz malların değerlemesi, Vergi Usul Yasasının 183’üncü maddesinin (1)’ inci fıkrası ve 184’üncü maddesinin (2)’nci fıkrası kuralları uyarınca hesaplanır.
(2) Amortismana bağlı olmamakla beraber emtia türü dışındaki boş arazi ve arsalar da yukarıdaki (1)'inci fıkra kapsamında işleme bağlı tutulur.
Yeniden Değerleme-den
5. Bu Yasanın 4’üncü maddesi kuralları uyarınca yeniden değerlemeye bağlı tutulacak ekonomik yararlanma kıymetlerin, değerlemenin yapılacağı 1989 vergilendirme dönemi sonu itibarıyla fiilen çalışır veya kullanılır durumda olması, münhasıran işletme amaçları için kullanılması ve işletmenin mülkiyetinde bulunması koşuldur.
İstisnalar
6. Aşağıda. belirtilen ekonomik kıymetler yeniden değerleme kapsamından istisna edilmiştir:
(1) Her türlü ihtira beratı, patent, telif, imtiyaz, işletme ve alâmeti farika hakları;
(2) Hava paraları veya kullanım haklarının devri için ödenen paralar;
(3) İlk tesis ve kuruluş giderleri;
(4) Her türlü emtia;
(5) Ekonomik kıymetlerin maliyet bedellerine eklenmiş bulunan kur farkları;
(6) Sinema ve video filmleri;
(7) Organizasyon, etüt ve arama giderleri ile mahiyetleri ve amortisman süre ve tarzları itibarıyla bunlara benzeyen sair aktif giderler.
Yeniden değerlemenin
7. (1) Yeniden değerleme kapsamına dahil ekonomik kıymetlerin, bu Yasa kurallarına göre hesaplanması yeniden değerlemeleri, bunların aktifleştirildikleri veya aktifleştirilmeleri gereken yıllara ait 8’inci maddede belirtilen katsayılardan ilgili olanın işletme hesaplarında kayıtlı veya kayıtlı olması gereken mal oluş bedeli ile çarpılması suretiyle saptanır.
(2) Özel hesap dönemi için yetki almış olan işletmelerin, aktifleştirdikleri veya aktifleştirmeleri gereken ekonomik kıymetlerinin yeniden değerlemesinde, özel hesap döneminin başladığı takvim yılına ait 8’inci maddede belirtilen katsayı esas alınır,
(3) Yeniden değerleme kapsamındaki ekonomik kıymetlerin ilk aktifleştirilmesinden veya aktifleştirilmesi gereken yıllardan sonraki yıllarda bunların genişletilmesi veya kapasitelerinin artırılması amacıyla yapılan ve maliyete eklenen yatırım giderleri, aktifleştirildikleri yıllara bakılmak suretiyle ayrı ayrı yeniden değerlemeye bağlı tutulur.
Değerlemede esas
8. (l) Bu Yasanın 6’ncı madde kuralları saklı kalmak koşuluyla, 4’ üncü madde kuralları alınacak katsayılar kapsamındaki ekonomik kıymetlerin 1989 vergilendirme dönemi sonu itibarıyla değerlemesinde uygulanacak katsayılar şunlardır:
Vergilendirme Dönemleri Katsayı
1989’da aktifleştirilen veya aktifleştirilmesi gereken 1 ekonomik kıymetler için
1988’de aktifleştirilen veya aktifleştirilmesi gereken ekonomik 1.3 kıymetler için
1987’de aktifleştirilen veya aktifleştirilmesi gereken ekonomik 2.4 kıymetler için
1986’da aktifleştirilen veya aktifleştirilmesi gereken ekonomik 3.4 kıymetler için
1985’de aktifleştirilen veya aktifleştirilmesi gereken ekonomik 5 kıymetler için
1984’de aktifleştirilen veya aktifleştirilmesi gereken ekonomik 7 kıymetler için
1983’de aktifleştirilen veya aktifleştirilmesi gereken ekonomik 10 kıymetler için
1982’de aktifleştirilen veya aktifleştirilmesi gereken ekonomik 12 kıymetler için
1981’de aktifleştirilen veya aktifleştirilmesi gereken ekonomik 15 kıymetler için
1980’de aktifleştirilen veya aktifleştirilmesi gereken ekonomik 16.5 kıymetler için
1979’da aktifleştirilen veya aktifleştirilmesi gereken ekonomik 18 kıymetler için
1978’de ve daha önceki vergilendirme dönemleri ile ilgili olarak 20 aktifleştirilen veya aktifleştirilmesi gereken ekonomik kıymetler için
(2) Bakanlar Kurulu, alacağı bir kararla, genel mali ve ekonomik koşulları, ülkede seyreden enflasyonun etkilerini ve Devlet Plânlama Örgütünün de görüşlerini alarak 1990 vergilendirme döneminden başlayarak bu Yasa kurallarına uygun olarak işletmelere ait kıymetlerin yeniden değerlemeye tabi tutulabilmesi için uygun göreceği her vergilendirme dönemi itibarıyla yeniden değerleme katsayısı saptayabilir.
Vergilendirme dönemine veya dönemlerine uygulanacak katsayı miktarları ve başvuru tarihleri ile diğer işlemlere ilişkin süreler Resmi Gazete’de ilân edilir.
Değerleme sonucu
9. (1) Değer artışı, bu Yasanın 4’üncü maddesi kapsamındaki ekonomik kıymetin yeniden oluşacak değer değerlemesinden önceki işletme bilançosunda kayıtlı veya kayıtlı olması gereken mal artışının hesaplanma oluş bedelinin yukarıdaki 8’inci maddede belirtilen katsayı ile çarpımından elde yöntemi ve kayıtlara edilecek miktardan, yeniden değerlemeden önceki mal oluş bedelinin indirilmesi intikali suretiyle bulunacak farktır.
(2) Bu Yasada belirtilen esaslara göre saptanan yeni değerler ve geçmiş yıllar için ayrılan veya ayrılması gereken amortismanlar ile yukarıdaki (1)’inci fıkra kuralları uyarınca hesaplanan değer artışı toplamı 1989 vergilendirme dönemi sonundan itibaren bu Yasanın 10’uncu maddesinde ön görülen kurallar uyarınca işletme kayıtlarında gösterilir.
Değer artışının
10. (1) Bilanço esasına göre defter tutan gerçek kişi statüsündeki gelir vergisi yükümlüleri, oluşturduğu fonun (ortaklıklar dahil) işletmelerine ait ekonomik kıymetleri bu KISIMDAKİ kurallara kullanımı ve vergi uygun olarak yeniden değerlemeleri halinde, bu işlemler sonucu oluşacak değer artışı durumu miktarlarını bilançolarının pasifinde özel bir fon hesabına kaydederler ve 1990 vergilendirme dönemi sonuna kadar sermayelerine eklerler. Bu suretle sermayeye eklenen değer artışları işletmeye eklenmiş kıymetler olarak kabul edilir ve işletmeci bakımından vergiye bağlı tutulmaz.
(2) Kurumlar Vergisi yükümlüleri de bilânçolarının pasifinde özel bir fon hesabında gösterecekleri değer artışı miktarlarını, bu Yasanın 16’ncı maddesindeki kurallara bağlı kalmak koşuluyla, 1990 vergilendirme dönemi sonu itibarıyla sermayelerine eklerler. Bu suretle sermayeye eklenen değer artışları, hissedarlar tarafından işletmeye eklenmiş kıymetler olarak kabul edilir ve bunlar bakımından vergiye bağlı tutulmaz.
(3) Yukarıdaki (2)’nci fıkra uyarınca işlem yapmış olan kurumun hisse senetlerinin değerlemesi, değer artış fonunun sermayeye eklenmesi sonucu oluşan sermaye miktarının kurumun hisse senetleri miktarına bölünmesi suretiyle saptanır.
(4) Yeniden değerleme yapan kurumun sermayesine iştirak eden işletmelerinin yukarıdaki
(3)’ncü fıkra kuralları nedeniyle bilançolarının aktifinde oluşan artışların karşılığı pasifte özel bir hesapta gösterilerek sermayenin bir parçası sayılır ve 1990 vergilendirme dönemi sonu itibarıyla sermayeye eklenir.
Yeniden değerleme
11. Bu Yasanın 8’inci maddesi kurallarına uygun olarak yeniden değerlemesi yapılan amortismana sonucu uygulanacak bağlı ekonomik kıymetlerin amortisman indirimleri, bunların net bilanço aktif değerleri amortisman-lar üzerinden ve 1990 vergilendirme döneminden başlamak üzere yürürlükte bulunan amortisman oranlarına göre yapılır. Ancak, taşınmaz mallar ile salon tipi motorlu araçlar yeniden değerlemeden önceki kıymetleri üzerinden amortismana bağlı tutulurlar.
Bu Yasa amaçları bakımından “net bilanço aktif değer” deyimi, amortismana bağlı bir ekonomik kıymetin mal oluş bedelinin bu Yasanın 8’inci maddesinde belirtilen katsayı ile çarpımından sonra bulunacak yeni değerinden, bilançoda kayıtlı ve kayıtlı olması gereken mal oluş bedeli indirildikten sonra bulunacak miktardan, 1989 vergilendirme dönemi sonuna kadar birikmiş yasal amortisman toplamının indirilmesinden sonra kalan miktarı anlatır ve herhangi bir dönem için ayrılmamış amortismanlar da fiilen ayrılmış kabul edilir.
Yeniden değerlemeye
12. Yeniden değerlemeye bağlı tutulan ekonomik kıymetlerin satılmaları veya herhangi başka bir bağlı tutulan şekilde elden çıkarılmaları halinde, yeniden değerleme sonucu saptanan net bilanço aktif değeri kıymetlerin elden ile satış veya elden çıkarma bedeli arasındaki pozitif fark, kazanç olarak Kurumlar Vergisi, çıkarılması Gelir Vergisi ve/veya Vergi Usul Yasaları uyarınca işleme bağlı tutulur.
41/1976 Ancak, yeniden değerlemeden sonra beş yıl içinde bu ekonomik kıymetlerin satışından veya 24/1977 herhangi bir şekilde elden çıkarılışından dolayı oluşacak farkın negatif olması halinde, bu 62/1977 miktar gider olarak indirilmez.
11/1980
35/1983
36/1987 70/1993
24/1982
11/1985
67/1987
16/1989 20/1990
22/1991 14/1992
20/1992 69/1993
21/1995 1/1997 4/1998
16/1998 3/1999
27/1977
13/1980
ÜÇÜNCÜ KISIM
Başvuru ve Yararlanma Kuralları
Başvuru süresi ve
13. (1) Bu Yasa kapsamındaki yükümlülerin 4’üncü madde kurallarından yararlanmaları için, bu beyanname verilmesi Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak en geç üç ay içerisinde Gelir ve Vergi Dairesine yazı1ı başvuruda bu1unmaları suretiyle beyanname vermeleri gereklidir.
Belirtilen süreden geç başvuruda bulunanlar bu Yasa kurallarından yararlanamazlar.
(2) Beyannameler, Gelir ve Vergi Dairesinin uygun göreceği bilgileri içeren örneğe uygun olarak düzenlenir.
Başvuru veya
14. (1) Bu Yasa kurallarından yararlanmak için yükümlülerin öngörülen süre içinde Gelir ve yararlanma hakkının Vergi Dairesine verecekleri beyannamedeki ekonomik kıymetleri, 1989 vergilendirme kalkması dönemi sonu itibarıyla belgelemeleri gereklidir.
(2) Beyan edilecek unsurların doğruluğunu ve değerlerinin gerçekçiliğini saptamak amacıyla Gelir ve Vergi Dairesinin araştırma yapma ve kanıtlayıcı belge veya başka kanıt isteme hakkı saklıdır. Değerlerin gerekenden çok yüksek beyan edilmesi veya beyanların gerçek dışı olması ve bunlar üzerinde yükümlülerce ısrar edilmesi halinde, ilgili yükümlülerin başvuru hakkı kalkar.
Değer artış fonunun
15. Değer artış fonunun sermayeye eklenmesi suretiyle karşılığında hisse verilmesi veya öngörülen amaç dışı kullanımı süreler içinde pasifte muhafaza dışında herhangi bir şekilde başka bir hesaba aktarılması veya işletmeden çekilmesi halinde, bu Yasanın 10’uncu maddesinin (2)’nci fıkrası kurallarına bakılmaksızın, bu işlemin yapıldığı vergilendirme döneminin kazancı sayılarak bunları elde edenler bakımından vergiye bağlı tutulur.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Çeşitli Kurallar
Sermaye
16. Bu Yasanın 10’uncu maddesinin (2)’nci fıkrası kuralları uyarınca kurumların değer artış değişikliklerinin fonlarının sermayelerine ekleme işlemleri, Şirketler bakımından Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti tescili Şirketler Mukayyitliği ve Resmi Kabz Memurluğu tarafından, Kooperatif Şirketleri bakımından ise Kooperatifler Mukayyitliği tarafından sermaye artırımına ilişkin kurallara uygun olarak en geç 1990 vergilendirme dönemi ile ilgili beyanname verme suresi sonuna kadar yapılır. Bu işlemlerin yapılması, sermaye ilavesi ile ilgili miktarın Gelir ve Vergi Dairesinden alınacak ve düzeltilmiş bilançoya dayandırılacak bir belge ile gerçekleştirilir.
Düzeltilmiş bilanço
17. (1) Bu Yasanın 4’üncü maddesi uyarınca işleme bağlı tutulmuş yükümlüler, bilançolarında verilmesi yer alan değişiklikleri içeren bir Düzeltilmiş Bilanço ile Düzeltilmiş Amortisman Cetvellerini en geç 1990 vergilendirme döneminden önce Gelir ve Vergi Dairesine verirler. Düzeltilmiş Amortisman Cetvelleri, Gelir ve Vergi Dairesinin uygun göreceği örneğe göre düzenlenir.
(2) Özel hesap dönemi için yetki almış olan yükümlülerin 1990 vergilendirme dönemine ait Yıllık Gelir Beyannamesi ile buna bağlı hesap vermiş olsalar dahi, yukarıdaki (1)’inci fıkrada belirtilen işlemleri yapma bakımından, 1990 vergilendirme dönemi başı itibarıyla düzeltme yapma hakları saklıdır.
(3) Yeniden değerlemeye bağlı tutulan ekonomik kıymetlerin her birine isabet eden değer artışları ile bunların hesaplama şekilleri, işletmelerin amortisman kayıtlarında ayrıntılı bir şekilde beyan edilir.
BEŞİNCİ KISIM
Son Kurallar
Gelir ve Vergi
18. (1) Bu Yasa kuralları uyarınca işlem yapan yükümlülerin yerine getirmekle yükümlü Dairesinin Yetkileri olacakları ödevlerin gerektiği gibi yerine getirilmediğinin saptanması halinde, vergi kaybını önlemek, gidermek veya işlemi düzeltmek amacıyla Gelir ve Vergi Dairesi gerekli tarh ve tahakkuk ile diğer işlemleri, yürürlükteki yasalar uyarınca yapar.
(2) Bu Yasa kurallarının uygulanmasına sürat, etkinlik, pratiklik ve yeknesaklık sağlamak bakımından Gelir ve Vergi Dairesi gerekli göreceği önlemleri alır ve takdir yetkisini kullanarak işlemleri sonuçlandırır.
Yürütme yetkisi
19. Bu Yasayı, maliye işlerinden sorumlu Bakanlık yürütür.
Yürürlüğe Giriş
20. Bu Yasa Resmî Gazetede yayımlandığı tarihten sonra Bakanlar Kurulu’nun saptayacağı ve Resmî Gazetede ilân edeceği tarihten başlayarak yürürlüğe girer.