Çıraklık eğitiminin esas ve usulleri tüzüğü

Sayı : 18

62

ÇIRAKLIK VE MESLEK EĞİTİMİ YASASI (28/1988, 45/2003, 50/2003, 9/2007, 34/2012, 29/2014 ve 17/2020 Sayılı Yasalar)

Madde 9 Altında Yapılan Tüzük

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu, Çıraklık ve Meslek Eğitimi Yasası’nın 9’uncu maddesinin (5)’inci fıkrasının kendisine verdiği yetkiye dayanarak aşağıdaki Tüzüğü yapar:

Kısa İsim

1.

Bu Tüzük, Çıraklık Eğitiminin Esas ve Usulleri Tüzüğü olarak isimlendirilir.

1983

BİRİNCİ KISIM Genel Kurallar

Tefsir

2.

Bu Tüzükte metin başka türlü gerektirmedikçe;

“Aday Çırak”, Çıraklık eğitimi başlangıcındaki iş yeri ortamını ve ilgili mesleği tanıması için en az on beş, en çok otuz günü kapsayan deneme dönemindeki çırağı anlatır. “Ağırlık Katkılı Notlar Toplamı”, Öğrencinin ders ile ilgili ölçme faaliyetinden aldığı not ile ilgili faaliyetin etkilenme ağırlığının çarpanı ile çarpımı sonucu elde edilen notu anlatır. “Alan”, Ortak özelliklere sahip birden fazla meslek dalını içeren; bilgi, beceri, tutum, davranış ve istihdam imkanı sağlayan programların her birinin genel adını anlatır. "Bakanlık", Eğitim ve Öğretim işleri ile görevli bakanlığı anlatır. “Bütünleme Sınavı”, Yıl sonu sınavlarında başarı elde edemeyen öğrencilere verilen telafi sınavı hakkını anlatır. "Çırak", Bir meslek alanında çıraklık sözleşmesi esaslarına göre mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını iş içerisinde geliştiren kişiyi anlatır. tamamlayan ve “Çıraklık Eğitimi”, Zorunlu meslek eğitimi almak isteyen kişilerin devam ettiği yaygın eğitimi anlatır. “Dal”, Bir alan altında belirli konularda uzmanlaşmaya yönelik bilgi, beceri, tutum, davranış gerektiren ve istihdam imkanı sağlayan iş kollarından her birini anlatır. “Eğitime Elverişli Yerler”, Mesleki eğitimin yapılmasına uygun olan okul ve işyeri ortamlarını anlatır. “İşveren", Özel sektörde faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişileri ve kuruluşları, genel ve katma bütçeli daireleri, kamu iktisadi teşebbüslerini,

eğitim yaşını

28/1988 45/2003 50/2003 9/2007 34/2012 29/2014 17/2020

63

döner sermayeli kuruluşları, özel yasaya dayanılarak kurulan banka ve kuruluşları anlatır. "İşyeri", Özel sektörde faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin, genel ve katma bütçeli daire ve kuruluşların, yerel yönetimlerin, kamu iktisadi teşebbüslerinin, döner sermayeli kuruluşların, özel yasa ile veya özel yasada öngörülen yetkiye dayanılarak kurulan banka ve kuruluşların faaliyetlerini sürdürdükleri; bina, işletme ve tesisler ile benzer yerleri anlatır. "Kalfa”, Bir mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri, iş ve işlemleri bir ustanın gözetimi altında kabul edilebilir standartlarda yapabilen kişiyi anlatır. "Kurul", Çıraklık ve Meslek Eğitimi Yasası’nın 5’inci maddesi uyarınca kurulan Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kurulunu anlatır. “Meslek”, Bir kimsenin kendine temel çalışma alanı edindiği, geçimini sağlamak için yaptığı sürekli işi anlatır. “Modüler Yapıdaki Ders”, Aynı ders içinde bulunan ve birbirinden bağımsız konulardan oluşan her bir modülün ayrı ayrı değerlendirildiği dersi anlatır. "Öğretici Usta", Ustalık yeteneğini kazanmış; çırakların, kalfaların ve meslek lisesi öğrencilerinin işyerindeki meslek eğitiminden sorumlu meslek eğitimi tekniklerini bilen ve uygulayan kişiyi anlatır. “Örgün Eğitim”, okul öncesi eğitimi, ilk öğretimi, orta öğretimi ve yüksek öğretimi anlatır. “Pratik Eğitim”, Okul atölyeleri ile eğitim merkezlerinde ve iş yerlerinde yapılacak uygulamalı çalışmaları anlatır. “Psikolojik Danışmanlık, Rehberlik ve Şube Amirliği”, Eğitim-öğretim kurumlarındaki öğrencilere rehberlik ve psikolojik danışma hizmeti veren şube amirliğini anlatır. “Resmi Doktor Raporu”, Doktorların tanı koydukları hastaların sağlık durumu ile ilgili değerlendirmelerini işledikleri “doktor raporu” adı verilen özel tıbbi evrağı anlatır. “Sözleşme”, Çıraklık ve Meslek Eğitimi Yasası gereğince asgari şartları bir form olarak düzenlenmiş; İşveren veya usta, çırak, çırak velisi ve Çıraklık Eğitim Merkezi Müdürü arasında imzalanan, çalışma ilişkisi hükümlerini de ihtiva eden sözleşmeyi anlatır. “Teorik Eğitim”, Kursun veya konunun gerektirdiği uygulamalı çalışmalara yönelik bilgilerin eğitimini anlatır. “Usta ", Bir mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını kazanmış ve bunları mal ve hizmet üretiminde, iş hayatınca kabul edilebilecek standartlarda uygulayabilen, üretimi planlayabilen, üretim sırasında karşılaşılabilecek sorunları çözümleyebilen, düşüncelerini; yazılı, sözlü ve resim ilgili pratik hesaplamaları yapabilen kişiyi anlatır. “Uygulama Nitelikli Seçmeli Ders”, Seçmeli dersler içerisinden uygulama ağırlığı olan seçmeli dersi anlatır. “Uygulamalı Meslek Dersi”, Bilgi, beceri, davranış ve pratik yapma alışkanlığı kazandırmak için okutulan meslek derslerini anlatır.

ile açıklayabilen, üretimle

64

Amaç

Kapsam

3.

4.

Bu Tüzüğün amacı, çıraklık eğitimi kapsamında yapılan eğitime, sınavlara ve çalışmalara ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Bu Tüzük, çıraklık eğitimi alanları ve çıraklık eğitimini tamamlayarak kalfalık sınavına girecek kişileri kapsar.

İKİNCİ KISIM Çıraklık Eğitiminin Amaçları, Esasları ve Kayıt Kabul Koşulları

Çıraklık Eğitiminin Amaçları

5.

Çıraklık eğitiminde amaç bireylerin;

1983

(1) İyi bir yurttaştan beklenen davranışları kazanması, (2) Çeşitli mesleklerdeki ortak iş ve işlemleri öğrenmesi, (3) Çalışma disiplininin anlam ve önemini kavraması, (4) İş güvenliğine ait genel ilke ve prensipleri öğrenmesi, (5) Çalışma hayatına uyum sağlayacak tutum ve davranışları edinmesi, (6) Mesleği ile ilgili gerekli bilgi, beceri ve iş alışkanlığını kazanarak

kalfalığa hazırlanması,

(7) Ortak bir genel kültürü kazanmalarının sağlanması ve (8) Aday çırakların ilgi ve yeteneklerine uygun meslek seçimi

yapmalarının sağlanmasıdır.

Çıraklık Eğitimi ve Öğretiminde Uyulması Gereken Esaslar

6.

Çıraklık eğitimi ve öğretiminde aşağıdaki esaslar göz önünde bulundurulur:

(1) Pratik ve teorik eğitim programlara ve mevzuata uygun olarak

yürütülür.

(2) Teorik meslek eğitimi programları uygulamaya yönelik olarak

işlenir.

(3) Aday çırağın ve çırağın

teorik meslek eğitimiyle görevli öğretmenler ile işyerindeki pratik eğitimiyle görevli kişiler arasında, bu iki eğitimin bütünlük içerisinde yürütülmesi amacıyla iş birliği yapılır.

(4) Çıraklık eğitiminin amacına uygun olarak ve her meslek dalının özel amaçları gözetilerek verilecek derslerin çeşitleri, süreleri, konuları ve uygulamada göz önünde bulundurulacak esaslar Bakanlık tarafından hazırlanacak öğretim programlarında belirtilir. Dersler bu programlara uygun olarak verilir.

(5) Çıraklık eğitiminde her öğretim yılı iki döneme ayrılır. Her dönem başında aday çırak kaydı yapılır ve aday çıraklar ile çıraklar bulundukları düzey ve meslek alanı için öngörülen teorik eğitim programlarına devam ederler. Sözleşmenin feshi nedeniyle teorik eğitim yılını tamamlamayan çıraklarla yeniden sözleşme yapılması halinde çıraklar tamamlayamadıkları teorik eğitimlere devam ederler.

Amaç

3.

Bu Tüzüğün amacı, çıraklık eğitimi kapsamında yapılan eğitime,

sınavlara ve çalışmalara ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

4.

Bu Tüzük, çıraklık eğitimi alanları ve çıraklık eğitimini tamamlayarak

kalfalık sınavına girecek kişileri kapsar.

Çıraklık Eğitiminin Amaçları, Esasları ve Kayıt Kabul Koşulları

İKİNCİ KISIM

Çıraklık

Eğitiminin

Amaçları

5.

Çıraklık eğitiminde amaç bireylerin;

Çıraklık Eğitimi

6.

Çıraklık eğitimi ve öğretiminde aşağıdaki esaslar göz önünde

ve Öğretiminde

Uyulması

Gereken Esaslar

(1) İyi bir yurttaştan beklenen davranışları kazanması,

(2) Çeşitli mesleklerdeki ortak iş ve işlemleri öğrenmesi,

(3) Çalışma disiplininin anlam ve önemini kavraması,

(4) İş güvenliğine ait genel ilke ve prensipleri öğrenmesi,

(5) Çalışma hayatına uyum sağlayacak tutum ve davranışları edinmesi,

(6) Mesleği ile ilgili gerekli bilgi, beceri ve iş alışkanlığını kazanarak

kalfalığa hazırlanması,

(7) Ortak bir genel kültürü kazanmalarının sağlanması ve

(8) Aday çırakların ilgi ve yeteneklerine uygun meslek seçimi

yapmalarının sağlanmasıdır.

bulundurulur:

yürütülür.

işlenir.

(1) Pratik ve teorik eğitim programlara ve mevzuata uygun olarak

(2) Teorik meslek eğitimi programları uygulamaya yönelik olarak

(3) Aday çırağın ve çırağın

teorik meslek eğitimiyle görevli

öğretmenler ile işyerindeki pratik eğitimiyle görevli kişiler

arasında, bu iki eğitimin bütünlük içerisinde yürütülmesi amacıyla

iş birliği yapılır.

(4) Çıraklık eğitiminin amacına uygun olarak ve her meslek dalının

özel amaçları gözetilerek verilecek derslerin çeşitleri, süreleri,

konuları ve uygulamada göz önünde bulundurulacak esaslar

Bakanlık tarafından hazırlanacak öğretim programlarında belirtilir.

Dersler bu programlara uygun olarak verilir.

(5) Çıraklık eğitiminde her öğretim yılı iki döneme ayrılır. Her dönem

başında aday çırak kaydı yapılır ve aday çıraklar ile çıraklar

bulundukları düzey ve meslek alanı için öngörülen teorik eğitim

programlarına devam ederler. Sözleşmenin feshi nedeniyle teorik

eğitim yılını tamamlamayan çıraklarla yeniden sözleşme yapılması

halinde çıraklar tamamlayamadıkları teorik eğitimlere devam

ederler.

65

Ancak işveren tarafından sözleşmeleri usulsüz olarak feshedilen çıraklar, teorik eğitimlerine iki ay süre ile devam ederler. (6) Çıraklar için açılacak her sınıfta çırak sayısı en az on iki olur.

Ancak zorunlu hallerde Bakanlık izni ile bu sayı sekize düşebilir. (7) Çıraklar teorik ve pratik eğitimlerini birlikte sürdürürler. Teorik eğitimlerini kendi okullarda; pratik eğitimlerini ise mesleğin özelliğine ve öğretim programlarına uygun olarak sözleşme imzaladıkları işyerlerinde alırlar.

(8) Çıraklar, teorik eğitimlerini eğitim kurumlarında veya bakanlıkça

eğitime elverişli olduğu tespit edilen yerlerde alabilirler.

(9) Çıraklık Eğitim Merkezlerinde kazanılan bilgi ve beceriler örgün eğitime geçişte değerlendirilir. Çıraklık Eğitim Merkezleri ve örgün eğitim arasındaki geçiş ve değerlendirmeler Bakanlık tarafından yapılır.

1983

Çıraklık eğitimi ile ilgili kayıt-kabul koşulları ve diğer hususlar Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kurulu tarafından basılı ve sözlü yayın araçları ile ve Bakanlığın web sayfasında duyurulur. Duyurularda kayıt-kabul yeri, tarihi ve aranan özellikler ile kayıt yapılabilecek meslek dalları belirtilir. Çıraklık eğitiminin kayıt-kabulünde bulunması gereken asgari koşullar aşağıdakilerdir:

(1) Zorunlu eğitim yaşını tamamlamış olmak ve on sekiz yaşından gün

almamış olmak,

(2) Sağlık durumunun eğitimini alacağı mesleğin gerektirdiği işleri yapmasına engel teşkil etmediğini doktor raporu ile belgelemek,

(3) Çıraklık eğitimi süresince;

(A) Kendisine verilecek işleri dikkat ve itina ile severek yapmayı, (B) Teknik ve pratik eğitimine düzenli şekilde devam etmeyi (C) İşyerine ait makine, araç ve gereçleri korumayı, (D) İşyerine ait ticari ve mesleki sırları korumayı kabul etmiş

olmak.

Çıraklık Kayıt- Kabul Koşulları

7.

ÜÇÜNCÜ KISIM Çırağın Başarısının Saptanması ve Değerlendirme

8.

Çırağın Başarısının Saptanması ve Değerlendirilmesi

(1) Çırağın başarısı dönem içerisinde yapılan sınavlar ile yazılı ve/veya uygulamalı ödevler esas alınarak verilecek notla saptanır. (2) Çırağın başarısıyla ilgili ölçme ve değerlendirme işlemlerinde

aşağıdaki ilkeler göz önünde bulundurulur: (A) Çırağın ilgisine, isteğine, yeteneğine ve bilgi ve beceri düzeyine göre yönlendirilmesine ve alanında/bölümünde ilerlemesine olanak sağlanır.

(B) Çırağın başarısı bir bütün olarak dikkate alınır.

66

(C) Ölçme ve değerlendirmede, programlarda belirtilen özel ve genel amaçlar, hedef davranışlar, açıklamalar ve konular esas alınır.

(D) Çırağın başarısının ölçülmesinde kullanılan ölçme araçları:

(a) Geçerlilik (Bir ölçme aracnn ölçmeyi amaçladğ özelliği, başka herhangi bir özellikle karştrmadan, doğru olarak ölçebilme derecesidir.);

(b) Güvenirlilik (Bir ölçme aracnn ölçmek istediği özelliği hatasz bir biçimde ölçebilme derecesidir.); (c) Objektiflik, (Bir ölçme işlemi kim tarafndan yaplrsa

yaplsn, ayn sonuca ulaşlmas demektir.);

(d) Kullanışlılık (Bir ölçme aracnn birimlerinin kullanlş

amacna uygun olmasdr.);

1983

(e) Ayırt edicilik (Bir ölçme aracnn her bir maddesinin bilen öğrenci ile bilmeyen öğrenciyi birbirinden ayrt etmesidir.)

özelliklerine sahip olmalıdır.

(E) Çırağın; programında öngörülen ders, modül, ödev, atölye, uygulama ile işletmelerde beceri eğitimi sınavlarına katılması zorunludur.

(3) Uygulama nitelikli seçmeli derslerin, uygulamalı meslek derslerinin ve modüler yapıdaki derslerin sınavları, dersin özelliğine göre; yazılı ve/veya sözlü ve/veya uygulamalı ve/veya proje tabanlı olarak yapılır.

(4) Ödevler ve sınıf çalışmaları çırağın fiziksel ve zihinsel kapasitesini

zaman bakımından gücünü aşmayacak ölçüde düzenlenir.

(5) Sınavlarda kopya çeken veya çekilmesine yardım eden çıraklar, hemen sınıftan çıkarılır ve kopya çektiği veya çekilmesine yardım ettiği sınavdan başarısız sayılırlar ve sıfır not alırlar. Bu çırakların idaresine bildirilir ve kopya çeken veya durumları okul çekilmesine yardım eden çırak hakkında Ortaokullar İle Ortaöğretim Kurumları İçinde Ve Dışında Uyulacak Kurallar Ve Disiplin Tüzüğü’nün ilgili kuralları uygulanır.

29.06.1998 RG.70 EK III AE.343 7.12.1998 RG.130 EK III AE.726 01.06.2020 RG.96 EK III AE.331 12.05.2021 RG.106 EK III AG.352

(C) Ölçme ve değerlendirmede, programlarda belirtilen özel ve

genel amaçlar, hedef davranışlar, açıklamalar ve konular esas

alınır.

(D) Çırağın başarısının ölçülmesinde kullanılan ölçme araçları:

(a) Geçerlilik (Bir ölçme aracnn ölçmeyi amaçladğ

özelliği, başka herhangi bir özellikle karştrmadan,

doğru olarak ölçebilme derecesidir.);

(b) Güvenirlilik (Bir ölçme aracnn ölçmek istediği

özelliği hatasz bir biçimde ölçebilme derecesidir.);

(c) Objektiflik, (Bir ölçme işlemi kim tarafndan yaplrsa

yaplsn, ayn sonuca ulaşlmas demektir.);

(d) Kullanışlılık (Bir ölçme aracnn birimlerinin kullanlş

amacna uygun olmasdr.);

(e) Ayırt edicilik (Bir ölçme aracnn her bir maddesinin

bilen öğrenci ile bilmeyen öğrenciyi birbirinden ayrt

etmesidir.)

özelliklerine sahip olmalıdır.

(E) Çırağın; programında öngörülen ders, modül, ödev, atölye,

uygulama ile işletmelerde beceri eğitimi sınavlarına katılması

zorunludur.

(3) Uygulama nitelikli seçmeli derslerin, uygulamalı meslek

derslerinin ve modüler yapıdaki derslerin sınavları, dersin

özelliğine göre; yazılı ve/veya sözlü ve/veya uygulamalı ve/veya

proje tabanlı olarak yapılır.

(4) Ödevler ve sınıf çalışmaları çırağın fiziksel ve zihinsel kapasitesini

zaman bakımından gücünü aşmayacak ölçüde düzenlenir.

(5) Sınavlarda kopya çeken veya çekilmesine yardım eden çıraklar,

hemen sınıftan çıkarılır ve kopya çektiği veya çekilmesine yardım

ettiği sınavdan başarısız sayılırlar ve sıfır not alırlar. Bu çırakların

durumları okul

idaresine bildirilir ve kopya çeken veya

çekilmesine yardım eden çırak

hakkında Ortaokullar İle

Ortaöğretim Kurumları İçinde Ve Dışında Uyulacak Kurallar Ve

Disiplin Tüzüğü’nün ilgili kuralları uygulanır.

29.06.1998

RG.70

EK III

AE.343

7.12.1998

RG.130

EK III

AE.726

01.06.2020

RG.96

EK III

AE.331

12.05.2021

RG.106

EK III

AG.352

67

Not Verme Düzeni ve Derecesi

9.

(1) Sınavlarda notlar “on” esası üzerinden verilir. Kesirli not verilmez. Notların ortalaması alırken çıkan yarım ve yarımdan büyük kesirler tam sayıya yükseltilir. Yarımdan küçük olan kesirler dikkate alınmaz.

Öğretmenin Not Bildirimi ve Çırak Karnesi

(2) Notların dereceleri aşağıda gösterildiği şekildedir:

10 – 9 : Pekiyi 4 – 3 : Zayıf 8 – 7 : İyi 2 – 1 : Pek Zayıf 6 – 5 : Orta 0 : Boş

10.

(1) Öğretmenler bu Tüzüğün 5’inci maddesinde belirtilen esaslara

göre belirledikleri notları okul idaresine teslim ederler.

1983

(2) Her dönem sonunda çırakların o döneme ait başarı, gelişme, devam ve disiplin durumları karne ile velilerine bildirilir. Karnede her dersin başarı notu ve sınıf öğretmeninin çırak hakkındaki genel görüşü belirtilir. Bu görüş çırağın öğrenim durumu, karşılaştığı güçlükler, okul içi ve dışı tavır ve hareketleri, mesleki başarısı, mesleğine karşı ilgi ve gayreti, arkadaşları ile ilişkisi, okulu ve ders araç-gereçlerini temiz tutma ve korumada gösterdiği özen, derslere karşı ilgi ve gayreti, uyarlamalardan yararlanma derecesi ve benzeri hususların bir bütün halinde değerlendirilmesini kapsar.

11.

Dönemler, Sınavlar ve Notların Belirlenmesi

(1) Bir öğretim yılında iki dönem vardır. Çırağın her dönem her dersten bir dönem notu alması esastır. Bir dönem içerisinde bir ara sınav bir de dönem sonu sınavı yapılır. Dönem notu; ara sınav notu ile dönem sonu sınav notu ve dönem içinde yapılan yazılı veya uygulamalı ödevler ortalama notunun ağırlıklı ortalamasıdır.

(2) (A) İşletmelerde uygulamalı olarak görülen meslek derslerinin için, her eğitim-öğretim yılı başında değerlendirilebilmesi işletmelerde görülecek olan mesleki eğitim konularına dair bilgileri içeren çırak iş dosyası