2025 GEÇİŞ YILI İZLEME VE DEĞERLENDİRME PROGRAMI

Ü(K-I)2126-2025

2025 GEÇİŞ YILI İZLEME VE DEĞERLENDİRME PROGRAMI

(Önerge No:2215/2025) (KKTCBb.)

Bakanlar Kurulu, önergede belirtilenler şğnda, 2025-2029 dönemini kapsayan Dördüncü Kalknma Plannn etkin yürütülebilmesi ve izlenebilmesi amacyla Plan döneminin ilk yln kapsayan ve ekte sunulan 2025 Geçiş Yl İzleme ve Değerlendirme Programn onaylad.

29.10.2025

(1499)

Sn. Dt. Ünal Üstel Sn. Fikri Ataoğlu KKTC Başbakan Başbakan Yardmcs, Turizm, Kültür, Gençlik ve Çevre Bakan 1500

BİRİNCİ BÖLÜM

1. KÜRESEL MAKROEKONOMİK GELİŞMELER VE BEKLENTİLER

2020 ylnda covid-19 salgn ile temelleri atlan küresel enflasyon krizi, 2022 ylndan itibaren ABD Merkez Bankas (FED) ve Avrupa Merkez Bankalarnn para politikalarnda sklaşmaya giderek faiz oranlarn artrmasyla düşüşe geçmeye başlamştr. Üretim açğnn düşmeye başlamas ve birçok ülkede enflasyon oranlarnn merkez bankas hedeflerine yaklaşmas ile birlikte, ülkelerin mali ve para politikas uygulamalarnda değişikliğe gitmeleri beklenmektedir.

Uluslararas Para Fonu (IMF) Dünya Ekonomik Görünüm (World Economic Outlook, Nisan 2025) raporunda, geçtiğimiz yl için %3.3 olarak tahmin edilen küresel ekonomik büyümenin 2025 ve 2026 yllarnda %2.8 ve %3 orannda gerçekleşeceği öngörülmektedir. Gümrük vergilerindeki artşla beraber oluşan ticari belirsizliklerle ekonomik büyümenin ksmen yavaşlayarak 2025 ylnda %1.8 orannda olmas beklenmekte iken, Euro bölgesinde ise zayf seyreden imalat sektörü ve mal ihracat nedeni ile büyümenin bask altnda kalmaya devam edeceği ve önümüzdeki iki yl için %0.8 ve %1.2 orannda seyredeceği öngörülmektedir. Almanya’da ise 2024 ylndan beri süregelen emlak fiyatlarndaki keskin düşüş, ülkenin ekonomik performansnn diğer Euro bölgelerinin gerisine düşmesine sebep olmaktadr. %4.3 olarak gerçekleşen gelişmekte olan ülkelerin ortalama ekonomik büyüme oran 2025 ve 2026 yllarnda srasyla %3.7 ve %3.9 orannda artş göstereceği beklenmektedir. Çin ekonomisi, ticaret savaşlar, emlak sektöründe devam eden yavaşlama ve tüketici güvenindeki düşüşün etkisiyle büyüme oranlarnda yavaşlama gerçekleşirken, net ihracatta beklenenden hzl toparlanma sayesinde 2025 ve 2026 yllarnda büyüme orannn %4 olmas beklenmektedir. IMF, geçtiğimiz yldan itibaren uygulanan sk dezenflasyon politikalar nedeni ile ekonomide yavaşlama gerçekleşeceğini öngördüğü Türkiye için büyüme tahminini Ekim 2024 raporuna kyasla Nisan 2025 raporunda 2025 yl için %2.7’de sabit tutmuştur. Ayn dönem için Türkiye Cumhuriyeti Strateji ve Bütçe Başkanlğ (SBB) tarafndan hazrlanan Orta Vadeli Program (2025 – 2027)’nda 2025 yl için ise ekonominin güçlenmeye devam ederek büyüme orannn %4.0 seviyesine ulaşacağ tahmin edilmiştir. 1501

Tablo 1: Küresel Ekonomilerin GSYİH Büyüme Oranlar (%)

2024 2025 2026 2.8 3.0 Dünya 3.3 1.4 1.5 Gelişmiş Ekonomiler 1.8 1.8 1.7 0.8 1.2 Amerika Birleşik Devletleri 2.8 0.0 0.9 1.1 1.4 Euro Bölgesi 0.9 3.7 3.9 4.0 4.0 Almanya –0.2 2.7 3.2

Birleşik Krallk 1.1

Gelişmekte Olan Ekonomiler 4.3

Çin 5.0

Türkiye 3.2

Kaynak: IMF (Nisan,2025) Not: 2024 yl gerçekleşme verileri olup 2025 ve 2026 yllar tahmin verilerdir.

Küresel boyutta süregelen enflasyon ile mücadele devam etmekle birlikte henüz pandemi öncesi ortalama seviyelerine gerilememiştir. Bununla birlikte, iktisadi faaliyetlerde istenilenden fazla soğumaya neden olmamak üzere para politikas uygulamalarnda sklaşma yönündeki admlarn azalacağ beklentisi yaratmaktadr. Enerji fiyatlarnda beklenen düşüş ile birlikte mal fiyatlarnda yaşanan gerilemenin enflasyonda merkez bankas hedeflerine doğru yaklaştrmas beklenmektedir. Bununla birlikte, işgücü piyasalarnda normalleşmenin devam etmesiyle, talep üzerindeki basknn azalacağ öngörülmektedir. Hizmet fiyatlar enflasyonu ise başta ABD ve Euro bölgesi olmak üzere birçok ekonomide henüz beklenen seviyelere gerilememiştir. IMF Nisan 2025 raporuna göre küresel enflasyon 2025 ylnda %4.3, 2026 ylnda ise %3.6 oranna gerilemesi beklenmekte ve gelişmiş ekonomilerin enflasyon hedeflerine, gelişmekte olan ekonomilere kyasla daha hzl yaklaşmas öngörülmektedir.

Tablo 2: Küresel Ekonomilerin Yllk Ortalama Enflasyon Oranlar (%)

Dünya 2024 2025 2026 5.7 4.3 3.6

Gelişmiş Ekonomiler 2.6 2.5 2.2 3.0 2.5 Amerika Birleşik Devletleri 3.0 3.1 2.2 2.1 1.9 Birleşik Krallk 2.5 2.1 1.9 5.5 4.6 Euro Bölgesi 2.4 0.0 0.6 35.9 22.8 Almanya 2.5

Gelişmekte Olan Ekonomiler 7.7

Çin 0.2

Türkiye 58.5

Kaynak: IMF (Nisan,2025) Not: 2024 yl gerçekleşme verileri olup 2025 ve 2026 yllar tahmin verilerdir. 1502

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), 2025 yll raporuna göre küresel ticaret dinamikleri 2025 yl başlangcndan itibaren, bir önceki yl öngörülerinden keskin bir şekilde sapma göstermiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nin karşlkl tarife uygulamasn askya almas ve ticaret politika belirsizlikleri göz önünde bulundurulduğunda, 2025 ylnda küresel mal ticaret orannda gerileme yaşanarak %-0.2’ ye gerilemesi, 2026 ylnda ise küresel talebin azalmasyla bu orann %2.5’e yükseleceği öngörülmektedir.

Dünya Ticaret Örgütü raporuna göre karşlkl tarifeler yürürlüğe girerse, dünya mal ticareti büyümesini ek olarak %0.6 puan azaltacak ve az gelişmiş ülkeler için özel riskler oluşturacak, ticaret politikas belirsizliklerinin yaylmas ise ek olarak %0.8 puan azaltacaktr. Birlikte ele alndğnda ise, karşlkl tarifeler ve ticaret politika belirsizliklerinin yaylmas 2025'te dünya mal ticareti hacminde %1.5'lik bir düşüşe yol açacaktr.

Ticaret politikas değişikliklerinin etkisi bölgeler arasnda büyük ölçüde farkllk göstermesi beklenmektedir. Düzeltilmiş tahmine göre, Kuzey Amerika 2025 ylnda küresel mal ticaret hacminin %1.7 puan gerilemesine neden olurken, Asya ve Avrupa temel senaryoya kyasla düşük fakat pozitif katk sağlamaya devam ediyor. Afrika ve Orta Doğu ülkelerinin de Asya ve Avrupa ile benzer şekilde 2025 ylnda küresel ticaret hacmine pozitif katk sağlamaya devam edeceği öngörülmektedir.

Hizmet ticareti doğrudan tarifelere tabi olmasa da, olumsuz etkilenmesi bekleniyor. Mal ticaretindeki tarife kaynakl yaşanmas öngörülen düşüşler, ulaşm ve lojistik gibi ilgili hizmetlere olan talebi zayflatmas, süregelen ticari politika belirsizliklerinin seyahat harcamalarn azaltmas ve yatrmla ilgili hizmetleri yavaşlatmas beklenmektedir.

Tablo 3: Küresel Ticaret Hacmi Değişim Oranlar (%)

Dünya Mal Ticaret Hacmi 2024 2025* 2026* 2.9 -0.2 2.5 İthalat Kuzey Amerika 2.3 -12.6 -1.2 Güney Amerika Avrupa 6.2 0.6 0.9 Afrika Orta Doğu -1.7 1.0 2.5 Asya İhracat 1.3 0.6 1.7 Kuzey Amerika Güney Amerika 3.7 5.3 5.1 Avrupa Afrika 8.0 1.6 3.5 Orta Doğu Asya 4.7 -9.6 -0.8

6.7 5.0 0.5

-2.2 1.9 2.7

1.8 6.5 5.3

15.0 6.3 6.7

4.4 1.6 3.8

Kaynak: Dünya Ticaret Örgütü (2025) *: 2024 yl gerçekleşme verileri olup 2025 ve 2026 yllar tahmin verilerdir. Not: 2025 ve 2026 yllar tahmin oranlar, ABD’nin 14 Nisan 2025 tarihinde karşlkl ek tarifelerin durdurulmas karar da göz önünde bulundurularak DTÖ tarafndan hesaplanmş olan, düzeltilmiş tahminler kullanlmştr. 1503

2. KKTC EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER İLE HEDEFLER

2.1. BÜYÜME VE İSTİHDAM

2.1.1. GSYİH VE SEKTÖREL BÜYÜME HIZLARI

Son yllarda tüm dünyay etkisi altna alan enflasyon krizinin yol açtğ arz talep dengesi bozukluğu ile birlikte, bölgesel çatşmalardan kaynaklanan enerji ve gda başta olmak üzere emtia fiyatlarnda artş meydana gelmiştir. Küresel boyutta etki eden bu krizlerden, Kuzey Kbrs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ekonomisi de olumsuz etkilenmiştir. 2020 ylnda pandemi salgn srasnda %-16.2 seviyesine gerileyen Gayri Safi Yurt İçi Hasla reel büyüme oran, sonraki yllarda toparlanma eğilimine geçmiştir. 2021 ylnda %3.9 orannda, 2022 ylnda ise %13.3 orannda güçlü büyüme sergileyen KKTC ekonomisi, 2023 ylnda %7.3 orannda reel büyüme kaydetmiştir. 2024 yl için %11 orannda gerçekleşeceği öngörülen GSYİH büyümesinin, 2025 ylnda %5.0 olmas hedeflenmektedir.

2023 ylnda 14,599.0 dolar olan, 2024 ylnda 17,051.0 dolar olarak gerçekleşeceği tahmin edilen kişi başna düşen milli gelir tutarnn 2025 ylnda 17,515.9 dolara yükselmesi hedeflenmektedir.

2023 ylnda inşaat sektörü %-9.5 oran ile küçülerek, ekonomi büyürken daralma yaşanan sektörlerin başnda gelmiştir. 2024 ylnda inşaat sektörü büyüme orannn %4.2 olarak gerçekleşeceği tahmin edilirken yatrm ortamnn iyileşmesi ve artan talep ile birlikte bu orann %6.1’e yükselmesi, gayrisafi yurt içi hasla içerisindeki paynn %7.1’e ulaşmas hedeflenmektedir. Tarm sektörü benzer şekilde 2023 ylnda %-2.7 oran ile daralma yaşanan sektörlerden biri olmuştur. 2024 ylnda tarm sektörü büyüme orannn %3.1 olarak gerçekleşeceği tahmin edilirken 2025 ylnda verimlilik artş desteklenerek, üretimde yaşanmas beklenen yükselme sayesinde bu orann %5.5’e ulaşmas ve GSYİH içerisindeki paynn %6.9 orannda gerçekleşmesi hedeflenmektedir. Bu sayede ekonomi büyürken daralma eğilimi gösteren iki sektörün de büyüme hzlarnn artrlmas amaçlanmaktadr. 2023 ylnda sanayi sektörü büyüme oran %3.6’lk artş göstermiştir. 2024 ve 2025 yllarnda sektör büyüme oranlarnn güçlenerek devam etmesi ve srasyla %4.7 ve %5.4 oranlar ile artşa geçmesi ve GSYİH içerisindeki paynn 2025 ylnda %7.8’e ulaşmas hedeflenmektedir. Hizmetler sektörü 2023 ylnda en fazla büyüyen sektör konumunda iken, 2024 ve 2025 yllarnda srasyla %12.1 ve %4.9 oranlarnda büyüme gerçekleştirmesi öngörülmektedir. 2025 ylnda hizmetler sektörünün GSYİH içerisindeki paynn %68.0 orannda gerçekleşmesi hedeflenmektedir. 1504

Grafik 1: KKTC GSYİH Reel Büyüme Oranlar (%)

13.3

3.9 7.3 11.0 2021 2023 5.0

0.3 2020 2022 2024* 2025* 2019

-16.2

Reel Büyüme (%) Kaynak: KKTC İstatistik Kurumu, Devlet Planlama Örgütü (*) 2024 yl reel büyüme oran tahmin, 2025 yl reel büyüme oran ise hedef veridir.

2.1.2. İSTİHDAM

KKTC İstatistik Kurumu tarafndan yürütülen Hane Halk İşgücü Anket sonuçlarna göre 2023 ylnda iş gücüne katlm oran %50.9 olarak gerçekleşmiştir. 15 yaş ve üzeri kurumsal olmayan sivil nüfus 306,908 kişi olarak belirlenirken, işgücü says 156,199 kişi, istihdam edilen kişi says 148,211 olmuştur. 2024 ylnda işgücüne katlm oran ve istihdam oran bir önceki yla kyasla sabit kalmas beklenirken, 15 ve daha yukar yaştaki kurumsal olmayan sivil nüfusun 369,911 kişiye ulaşacağ tahmin edilmektedir. 2025 ylnda ise 15 yaş ve üzeri kurumsal olmayan sivil nüfus saysnn 379,603’e yükseleceği öngörülmekte, işgücüne katlm oran %51.5’e, istihdam oran ise %48.8 seviyesine yükseltilmesi amaçlanarak istihdam edilen kişi saysnn 185,134’e ulaşmas hedeflenmektedir. İşsizlik oranlar ise 2023 ylnda %5.1 orannda gerçekleşirken, 2025 ylnda %5.3 oranna yükselmesi beklenmektedir.

2.1.3. EKONOMİNİN GENEL DENGESİ

KKTC ekonomisi 2023 ylnda %7.3 orannda büyüme kaydetmiştir. Bu büyümede toplam talepteki artş önemli bir rol oynamştr. Toplam talebin bir bölümünü oluşturan yatrmlar ülke ekonomisinin uzun dönemde sürdürülebilir bir kalknma yönünde ilerleyebilmesine etki etmektedir.

2023 ylnda toplam yatrmlarda 2022 ylna göre %2.6 orannda bir artş gerçekleşmiştir. Toplam yatrmlar GSYİH’nin %18.1’ini oluşturmaktadr. 2023 yl, kamu kesimi yatrmlar 2022 ylna göre %33.0 orannda azalarak GSYİH içerisinde %1.6’lk bir paya sahip olmuştur. Özel kesim yatrmlar ise 2022 ylna göre %8.1 orannda artarak GSYİH’nin %16.5’ini oluşturmuştur. 1505

Toplam talebin bir bölümünü de tüketim harcamalar oluşturmaktadr. 2023 ylnda toplam tüketim harcamalarnda %2.1 orannda bir artş kaydedilmiştir. 2023 ylnda kamu tüketimi reel olarak %112.7 orannda artarak GSYİH’deki pay %32.0 orannda gerçekleşirken, özel tüketimde ise %26.4 orannda bir küçülme gerçekleşmiş ve GSYİH’deki pay %42.8 orannda gerçekleşmiştir.

Kamu tasarruflar ile özel sektör tasarruflarnn toplamndan oluşan toplam yurt içi tasarruflarda ise ilgili ylda artş gerçekleşirken negatif rakamlarla gerçekleşen kamu tasarrufunun aslnda kamu açğna dönüştüğü ve 2023 ylnda kamu açğnn cari fiyatlarla 263,025.52 milyon TL gerçekleştiği görülmektedir. Özel tasarruflarda ise 2023 ylnda %68.2 orannda bir artş yaşanmştr. Özel tasarruflarn yükselişte olmas; özel sektörün tüketim harcamalarnn %26.4 orannda azalarak tüketim yapma tercihinin tasarruf yapma tercihi yönüne kaydğ görülmektedir.

2024 ylnda özel sektör ile kamu sektörün tüketim harcamalarn artrmaya devam etmesi öngörülmektedir. Sabit sermaye yatrmlarnda kamu sektörünün %170.3 orannda özel sektörün ise %70.0 orannda pozitif büyüme elde ederek altyap yatrmlarna hz kazandracağ, toplam sabit sermaye yatrmlarnn GSYİH içerisindeki paynn %18.7 seviyesine yükseleceği tahmin edilmektedir. Özel tasarruflarn artma eğilimini sürdürürken, kamu tasarruflarnda ise %3.4 orannda düşüş gerçekleşmesi tahmin edilmektedir.

2025 ylnda ise kamu tasarruflarnda önceki yllara kyasla negatif büyüme eğiliminin önemli ölçüde artş kaydetmesi, ksa vadeli harcamalarda gerilemeye gidilmesi beklenmektedir. Özel sektör sabit sermaye yatrmlarnn GSYİH içerisindeki paynn %16.4’e yükselmesi, özel tüketim harcamalarnn GSYİH’ye orannn %46.6’ya çkmas beklenmektedir. Kamu sektöründe ise tasarruflarn GSYİH içerisindeki pay önceki yla kyasla sabit kalrken, tüketim harcamalarnn paynda hafif düşüşe geçilmesi, sabit sermaye yatrmlarnn paynda ise 2023 ylna kyasla %0.5 orannda artmas hedeflenmiştir. 1506

Tablo 4: Ekonominin Genel Dengesi

2023 2024 2025 2023 2024 2025

Sabit Fiyatlar (1977) Cari Fiyatlar (milyon TL)

1. Toplam Kaynaklar 18,242.8 30,986.6 28,843.9 122,875.4 208,712.0 294,527.5

1.1. GSMH 19,712.0 33,164.7 30,746.2 132,771.1 223,382.3 313,952.1

1.2. Cari İşlemler Dengesi -1,469.2 -2,178.0 -1,902.3 -9,895.7 -14,670.3 -19,424.7

2. Toplam Yatrmlar