ASKERİ SUÇ VE CEZALAR (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ Y.Ö.NO:44/2/2023

Y.Ö.No:44/2/2023) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85'inci maddesi gereğince Resmi Gazete'de

yayımlamak suretiyle halkın bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan

doğruya Yasa Önerisinin içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Önerinin Resmi Gazete'de yayımlanmasını izleyen yirmi gün içinde Meclis

Başkanlığına yazılı olarak sunabileceklerini duyurur.

Askeri Suç ve Cezalar (Değişiklik) Yasa Önerisi

Genel Gerekçe: 1983 yılında yürürlüğe giren Askeri Suç ve Cezalar Yasası'nın bazı hükümleri

günümüz modern hukuk devletlerinin insan hakları alanında ulaştığı noktanın gerisinde kalmıştır. Bu hükümlerin başında, ölüm cezasına ilişkin olanlar gelmektedir. Bu ceza, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Anayasası'nın 15'inci maddes.ndâe ve 2014 yılında yapılan değişikliklere kadar da Fasıl 154 Ceza Yasası'nda yer almasına karşın on yıllardır hiç uygulanmamış, yargı organı bu cezayla ilgili görüşünü bu şekilde ortaya koymuştur. Bunun

yanında Avrupa Konseyi de önce Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (AİHS) ek 6'ncı

Protokolle bu cezanın uygulanma alanını daraltmış, daha sonra da ek 13'üncü Protokolle

cezayı tamamen kaldırmıştır.

Bu Öneri'yle Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti halkının Avrupa'da var olan insan hakları seviyesinde bir modern hukuk devletine sahip olma iradesinin hayata geçirilmesi amacıyla ve 2014 yılında Fasıl 154 Ceza Yasası'ndan ölüm cezasının çıkarılmasıyla da

paralel olarak ölüm cezası Askeri Suç ve Cezalar Yasasından (i:sas Yasa) çıkarılmıştır. Ölüm

cezasının Esas Yasa'dan çıkarılması ile bağlantılı olarak, ölüm cezasına tabi suçlar, ölüm cezası ile ilgili kısımları çıkarılmak üzere, Esas Yasa'daki orijinal metne bağlı kalınarak,

yeniden düzenlenmiştir. Öneri, ayrıca, Esas Yasanın düşünce ve ifade özgürlüğü alanında moderm hukuk

devletlerinde ulaşılan seviyenin çok gerisinde kalan hükümlerini de kaldırmıştır. KKTC

Anayasası'nda düşünce özgürlüğü, “ Düşünce, Söz ve Anlatım Özgürlüğü” başlığı altında 24. maddede düzenlenmiştir. AİHS'de ise ifade özgürlüğü 10. Madde altında korunmaktadır.

Bireylere görev ve sorumluluklar da yüklediği kabul ediler bu hakların gerek KKTC Anayasası gerekse de AİHS altında ulusal güvenlik, anayasal düzen, kamu güvenliği, kamu düzeni, —yargının — otorite — veya — tarafsızlığının — sürdürülmesi, — vb. — gerekçelerle sınırlandırılabileceği de öngörülmektedir. Bu çerçevede, düşünce/ifade özgürlüğü ile kişilerin özel hayatının gizliliği ve itibarının iftiralara karşı korunması arasındaki dengenin kurulması 441

hukuk sistemleri ve mahkemuler açısından hiçbir zaman kol»” olmamıştır. Kurumların veya makamların manevi şahsiyet veya itibarının korunması amacıyla birevlerin ifadelerinden ötürü ceza yasaları kapsamında yargılanması ise insan hak ve özgürlükleri açısından başlı

Esas Yasa'nın 26. Maddesi “tahkir ve tezyif' gibi aslında çok soyut ve yorumlanma alanı çok geniş bir ifade ile 10 yılla yargılanabilecek bir suç düzenlemektedir ve kişi hak ve

özgürlükleri açısından ciddi tehlikeler barındırmaktadır. AB ülkelerindeki mevzuatlar değişiklikler gösterse de özellikle AİHS'e taraf olan ülkeler için Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatları ifade özgürlüğünü özellikle siyasi eleştiriler anlamında ciddi surette korumaktadır. AİHM iki geleneksel hak olan ifade özgürlüğü ve kişinin itibarı ve özel

hayatına dair haklarının korunmasını hep dengede tutmaya çalışmıştır.. Ortaya konan

kısıtlama ile ilgili zorunluluğun meşruiyeti ve orantısallık her zaman aranmış ve siyasilere

karşı basına daha çok koruma sağlamış ve politikacıların kendilerine karşı yapılan eleştirilere karşı daha çok toleranslı olmaları gerektiğini savunmuştur. Hal böyle iken, Güvenlik

Kuvvetleri g—i'bi çok önemli bir kurumumuz dahi olsa, kurum manevi şahsiyetinin AİHM'in

ortaya koyduğu içtihatların dışında değerlendirilmesi kişi hak ve özgürlükleri açısından zarar verici nitelikte ve politik eleştiriler söz konusu olduğunda, basının gazetecilik faaliyetlerini ve kamu yararına ilişkin tartışmaları da olumsuz yönde etkileyebilecek niteliktedir, AİHM kararlarına göre ifade özgürlüğü, sadece lehte olduğu kabul edilen veya zararsız veya

ilgilenmeye değmez görülen'“haber’ ve “düşünceler” için değil, ama ayrıca devletin veya

toplumun bir bölümünün aleyhinde olan, onlara çarpıcı gelen, onları rahatsız eden haber ve düşünceler için de uygulanır. — Bunlar, çoğulculuğun, hoşgörünün ve gıçık fikirlilkiğin gerekleridir; bunlar olmaksızın demokratik toplum olmaz.

Esas Yasa'nın 29. maddesi halkı veya asker kişileri âskerlikten soğutucu nitelikte yayın yapmayı, telkinde bulunmayı veya kamuya açık bir yerde söylev vermeyi, 3 yılla cezalandırılabilen bir suç olarak düzenlemektedir. AİHM içtihatlarına bakıldığı zaman halkı askerlikten soğutma suçuna vücut verecek ifadelerin, şiddet içermesi, toplum için ağır ve kesin bir tehlike oluşturması gerektiği belirtilmiştir (Savda v. Türkiye, 15.11.2016). İfadelerin yanlış, rahatsız edici, kaygılandırıcı, karşıt ve ölçüsüz olmasının, suçun oluşumu için yetmediği; şiddet içermediği müddetçe çoğunluğun görüşüne aykırı olan görüşlerin, halkı askerlikten soğutma suçunu oluşturmaya elverişli olmadığı kabull edilmiştir.

Esas Yasa'nın 26. ve 29, maddelerinin kaldırılması ile mşvzuatta bir açık olmayacağı,

Haksız Filler Yasası ve sair mevzuat altında, belirli hallerde yîne,'îşl em başlatılabileceği ve bu

yasalar altındaki hükümlerin katdırılan maddelerin korumayı amaçladığı menfaatler açısından yeterli olduğu düşüncesi ile bu Öneri yapılmaktadır. Madde |. 442

MADDE GEREKÇELERİ

Yasanın kısa'ismi düzenlenmiştir.

Madde 2. Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesinin yargı yetkisine giren — suçlara verebileceği cezaların, ölüm cezası çıkarılmak suretiyle düzenlenmesi amaçlanmıştır.

Madde 3. Ölüm cezasının Mahkeme tarafından verilebilecek cezalardan çıkarılması ile bağlantılı olarak, “Ölüm Cezasının Yerine Getirilmesi” yan başlıklı 6'ncı

maddenin Yasadan çıkarılması amaçlanmıştır.

Madde 4. Esas Yasanın 8'inci maddesinin (2)'inci fikrasının (a) bendinde yer alan “ölüm cezası' ifadesinin çıkarılması amaçlarmıştır.

Madde 5. Esas Yasanım 17'inci maddesinin (3)'üncü fikrasında yer alan “ölüm “İcezası'nın “Önvür boyu hapis cezası'na değiştirilmesi amaçlanmıştır.

Madde 6, Esas Yasanın 18'inci maddesinin (2)'inci fıkrasında yer alan “ölüm cezası'nın “ömür boyu hapis cezası'na değiştirilmesi amaçlanmıştır.

Madde 7. Esas Yasanın 21'inci maddesinin (2)'inci — fikrasında yer alan “ölüm cezası'nın *ömür boyu hapis cezası'na değiştirilmesi amaçlanmıştır

Madde 8. Esas Yasada yer alan “Manevi şahsiyetin tahkir ve tezyifi” yan başlıklı 26'ncı maddenin kaldırılması amaçlanmıştır.

Madde 9. Esas Yasada yer alan “Askerlikten Soğutma” yan başlıklı 29'uncu maddenin

kaldırılması amaçlanmıştır.

Madde 10. — Esas Yasanın 33'üncü maddesinde yer alan “ölüm cezası'nın *“ömür boyu hapis cezası'na değiştirilmesi amaçlanmıştır.

Madde 11, — Esas Yasanın 34'üncü maddesinde yer alan 'ölüm cezası'nın *“ömür boyu hapis cezası'na değiştirilmesi amaçlanmıştır.

Madde 12. — Esas Yasannın-35'inci maddesinin (3)'üncü fıkrasında yer alan “ölüm

cezası'nın “ömür boyu hapis cezası'na değiştirilmesi amaçlanmıştır.

Madde 13. — Esas Yasanın 36'ıncı maddesinde yer alan “ölüm cezası'nın *“ömür boyu

hapis cezası'na değiştirilmesi amaçlanmıştır. '

Madde 14. — Esas Yasanın 48'inci maddesinde yer alan 'ölüm cezası'nın “ömür boyu hapis cezası'na değiştirilmesi amaçlanmıştır.

Madde 15. — Esas Yasanın 49'uncu maddesinde yer alan *ölüm cezası'nın *“ömür boyu hapis cezası'na değiştirilmesi amaçlanmıştır.

Madde 16. — Esas Yasanın 58'inci maddesinin (2)'nci fikrasında — yer alan “ölüm cezası'nın “ömür boyu hapis cezası'na değiştirilmesi amaçlarımıştır.

Madde 17. — Yasanın yürürlüğe girişini düzenlemektedir. 443

Askeri Suç ve Cezalar (Değişiklik) Yasa Önerisi

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki

Yasayı yapar:

Kısa İsim 1. Bu Yasa Askeri Suç ve Cezalar (Değişiklik) Yasası olarak isimlendirilir ve aşağıda “Esas Yasa” olarak anılan Askeri Suç ve Cezalar Yasası ile 29/1983 34/1995 birlikte okunur. 50/2006 8/2009 2. Esas Yasa, 5'inci maddesinin (1)'inci fıkrası kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (1)'inci fıkra konmak suretiyle değiştirilir: Esas Yasanın S'inci “() (a) Hapis, Maddesinin Değiştirilmesi

(b) — Tard,

(c) — Rütbenin geri alınması,

(d) Para Cezası,

(e) — Ceza Yasasının öngördüğü diğer cezaları verebilir.”

Esas Yasanın 3. Esas Yasa, 6'ncı maddesi kaldırılmak suretiyle değiştirilir. 6'ncı Maddesinin 4, Esas Yasa, 8'inci maddesinin (2)'inci fıkrasının (a) bendi kaldırılmak ve Değiştirilmesi yerine aşağıdaki yeni (a) bendi konmak suretiyle değiştirilir:

Esas Yasanın “(a) 3 yıl veya daha fazla hapis cezasına çarptırılanlar.” 8'inci Maddesinin Değiştirilmesi

Esas Yasanın 5. Esas Yasa, 17'inci maddesinin (3)'üncü fıkrası kaldırılmak ve yerine / Rndi aşağıdaki yeni (3)'üncü fıkra konmak suretiyle değiştirilir: Maddesinin Değiştirilmesi “(3) (1)'inci ve (2)'nci fıkralarda belirtilen suçlar, yabancı veya düşman devlet çıkarına veya lehine veya namına işlendiği veya Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin harp hazırlıklarını veya harp yetenek ve gücünü veya askeri hareketlerini tehlikeye koymüşsa sanığa ömür boyu hapis cezası verilir.”

Esas Yasanın 6. Esas Yasa, 18'inci maddesinin (2)'nci fıkrası kaldırılmak ve yerine 18'inci aşağıdaki yeni (2)'nci fıkra konmak suretiyle değiştirilir Maddesinin Değiştirilmesi “(2) — Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile harp halinde bulunan bir devlet veya toplum lehine işlenmiş veya Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni veya askeri hareketlerini tehlikeye düşürmüş olması halinde ömür boyu hapis cezası verilir.” 444

Esas Yasanın T Esas Yasa, 21'inci maddesinin (2)'nci fıikrası kaldırılmak ve yerine 21'inci Maddesinin aşağıdaki yeni (2)'nci fıkra konmak suretiyle değiştirilir: b Değiştirilmesi “(2) (1)'inci fıkrada belirtilen suçun düşman veya yabancı bir devlet veya toplum lehine işlenmesi veya Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin harp hazırlıklarmı veya harp gücünü veya yeteneğini veya askeri hareketlerini tehlikeye koymuş olması halinde sanığa ömür boyu hapis cezası verilir.”

Esas Yasanın 8. Esas Yasa, 26'ncı maddesi kaldırılmak suretiyle değiştirilir. 26'ncı Maddesinin $ Değiştirilmesi

Esas Yasanın * 9, Esas Yasa, 29'uncu maddesi kaldırılmak swretiyle değiştirilir.

29'uncu Maddesinin Değiştirilmesi

Esas Yasanın 10 Esas .Yasa, 33'üncü maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 33'üncü 33'üncü madde konmak suretiyle değiştirilir: Maddesinin Değiştirilmesi “Birlik - ve 33. Sorumluluğu altında bulunan birliği veya Saireyi savunma aralarını veya askeri eşyayı veya Düşmana Terk kendisine emanet edilen yeri savunma araç ve veya Düşmana olanaklarını tümüyle kullanıp tüketmeden terk Teslim eden, düşmana veya düşman çıkarına başkasınea teslim eden komutan suç işlemiş olur ve ömür boyu hapis cezasına çarptırılır.”

Esas Yasanın 1İl Esas Yasa, 34'üncü maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 34'üncü 34'üncü madde konmak suretiyle değiştirilir: Maddesinin Değiştirilmesi “Kendiliğinde — 34. Görevinin gerekli kıldığı her şeyi önceden n — Düşmanla yerine getirmieyerek emri altındaki - birliğin Teslim silah teslimi yapması için düşmanla teslim Şartlarını şartlarını kendiliğinden görüşerek anlaşan Görüşme komutan suç işlemiş olur ve ömür boyu hapis cezasına çarptırılır. ”

Esas — Yasanın 12 Esas Yasa, 35'inci maddesinin (3)'üncü fıkrası kaldırılmak ve yerine

35'inci aşağıdaki yeni (3)'üncü fıkra konmak suretiyle değiştirilir.

Maddesinin

Değiştirilmesi “(3) — Çarpışmanın harbe veya tahribat veya herhangi bir kimsenin

ölümüne sebebiyet vermesi halinde sanık ömür boyu hapis

cezasına çarptırılır. 445

Esas — Yasanın 13 Esas Yasa, 36'ncı maddesi kaldırılmak “ve yerine aşağıdaki yeni 36'ncı Maddesinin 36'nc: madde konmak suretiyle değiştitilir: i Değiştirilmesi “36. — Emirlere karşı gelerek veya makul neden olmaksızın, barış, genel veya kısmı mütareke veya ateşkes şartlarını ihlal ederek çarpışmayı tekrar başlatan veya uzatan asker kişi suç işlemiş olur ve ömür boyu hapis cezasına çarptırılır. ”

Esas — Yasanın 14 Esas Yasa, 48'ninci maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 48'inci 48'inci madde konmak suretiyle değiştirilir: Maddesinin Değiştirilmesi “Kaçak- —48. Seferberlik veya harp zamanında amirinin yazılı izni

* lara veya yazılı emri olmaksızın düşmana giden veya

Pu yardısı kornutanı tarafından yer yer saptanan veya düşmanla

temasa gelinebilecek sıtıırları bilerek geçen veya

düşmanın çevirdiği bölge veya yerden kaçan askeri

bir şahıs suç işlemiş olur ve ömür boyu hapis cezası

ile cezalandırılır. ”

Esas — Yasanın 15 Esas Yasa, 49'uncu maddesi kaldırılmak: ve yerine aşağıdaki yeni

49'uncu 49'uncu madde konmak suretiyle değiştirilir:

Maddesinin

Değiştirilmesi “Düşman — 49. Bağlı olduğu birliği düşman karşısında terkeden

Karşısınd askeri bir şahıs suç işlemiş olur ve ömür boyu hapis

an Kaçına cezası ile cezalandırılır.”

Esas — Yasanın 16 Esas Yasa, 58'inci maddesinin (2)'nci fikrası kaldırılmak ve -yerine

58'inci aşağıdaki yeni (2)'nci fikra konmak suretiyle değiştirilir.

Maddesinin

Değiştirilmesi “(2) (1)'inci fikrada belirtilen suçun silahlı olarak veya hizmet *“sırasında veya toplu asker karşısında veya silah veya tehlikeli bir aletle işlenmiş veya amir veya üstün yaralanmış olması halinde sanık 10 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Amir veya üstün ölümü halinde, Ceza Yasasının ilgili kurallarına bağlı olmak koşuluyla sanık hakkında ömür boyu hapis cezası verilebilir. ”

Yürürlüğe Giriş 17. Bu Yasa, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe

girer.

t