YURTTAŞLIK(DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNERİSİ(Y.Ö.NO:40/3/2020)

Y.Ö.No:40/3/2020) Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85 'inci maddesi gereğince Resmi Gazete ' de yayımlamak suretiyle halkın bilgisine sunar, gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğıuya Yasa Önerisinin içeriği ile ilgili olmak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Önerinin Resmi Gazete ' de yayımlanmasını izleyen yirmi gün içinde Meclis Başkanlığına yazılı olarak sıuıabileceklerini duyurnr.

(533) 534

YURITAŞLIK (DEĞİŞİKLİK) YASA ôNERlsl

GENEL GEREKÇESİ

KKTC Cumhuriyet Meclisi, 6/1996 Sayılı Yasa ile Çocuk Haklarına İlişkin Uluslararası Sözleşmeyi onaylayıp iç hukukumuzun bir parçası haline getirerek bu sözleşmenin giriş kısmında ifade edilen ve 21 'inci maddesinde yer alan; "Evlat edinme sistemini kabul eden ve/veya buna izin veren TarafDevletler çocuğun en yüksek yararlanrun temel düşünce olduğunu kabul edecek ve aşağıdaki ilkeleri gerçekleştireceklerdir.

a) Bir çocuğun evlat edinilmesine ancak yetkili makanı karar varu. Bu makam uygulanabilir yasa ve usullere göreve güvenilir tüm bilgilerin ışığında çocuğun ana babası, yalanları ve yasal vasisine göre durumunu göz önünde alarak ve gerek~n durumlarda tüm ilgililere yapılacak görüşme sonucu onların da evlat edinme konusundaki onaylarını alma zorunluluğuna uyarak karannı verir.

b) Çocuğun kendi ülkesinde elverişli biçimde bakılması mümkün olmadığı veya evlat edinecek veya yanına yerleştirilecek aile bulunmadığı takdirde üllcelerarası evlat edinmenin çocuk bakımından uygun bir çözüm olduğunu kabul ederler.

c) Başka bir ülkede evlat edinilmesi düşünülen çocuğun kendi ülkesinde mevcut evlat edinme durumuyla eşdeğer olan güvence ve ölçülerden yararlanmasını sağlarlar.

d) Ülkelerarast evlat edinmede yerleştirmenin ilgililer bakımından yasadışı pere kazanma konusu olmaması için gereken bütün önlemleri alırlar.

e) Bu maddedeki amaçları uygun olduğu ölçüde ikili ya da çok taraflı düzenleme veya anlaşmalarla teşvik ederler ve bu makam veya organlar tarafi.ndan yilrlittllmesini güvenceye almak için çaba gösterirler."

"Birleşmiş Milletlerin, İnsan. Hakları Evrensel Bildirisinde ve Uluslararası İnsan Hakları Sözleşmelerinde herkesin bu metinlerde yer alan hak ve özgürlilklerden ırk,

renk. cinsiyet, dil, din, siyasal ya da başka görüş, ulusal ya da topJwnsa.1 köken mülkiyet, doğuştan veya başka dunımdan kaynaklanan a.yınmlar dahil hiçbir aymm gözetilmeksizin yararlanma hakkına sahip olduklarım benimsediklerini ve ilan

ettiklerini ... "

Günümüzde, evlat edinilmiş çocuğun vatandaşlık durıım.u, kan bağı ile (tabü) soy bağı kurulan çocukların vatandaşlığına yaklaştırılmaya çalışılmaktadır. Bu düşüncede, "nasıl bir çocuk doğumla soy bağına istinaden vatandaşlık kaz.anıyorsa, evlat edinilen çocuk da, evlat edinmeden sonra evlat edinen ebeveynin vatandaşlığım kazanmalıdır" anlayışı etkili olmaktadır.

Milletlerarası Sözleşmelerde Evlat Edinme Sebebiyle Vatandaşlığın Kazanılmasına İlişkin Hükümler bulunmak.tadır.

Milletlerarası evlat edinmelerde. evlat edinilen çocuğun hangi şartlarda yeni bir vatandaşlık kazanacağı ve mevcut vatandaşlığını kaybedeceği sorusunun cevabı

verilirken; Çocuğun Korunmasına Dair BM Anlaşmasının 1m. maddesi göz önünde

bulundunılmalıdır. Bu hükme göre, Taraf Devletler, özellikle çocuğun tabiiyetsiz kalması söz konusu olduğunda kendi ulusal hukuklarına ve ilgili uluslararaS1 belgeler 535

çerçevesinde ilst1endikleri yilküınlülüklerine uygun olarak bu baklann işlerlik kazanmasını taahhüt etmişlerdir.

Avrupa Vatandaşlık Sözleşmesinin. vatandaşlığın ex !ege kazanılmasını düzenleyen 6. maddesinde, evlat edinme bulunmamaktadır.- Ancak Sözleşmenin 6ffV. maddesinde, vatandaşlığa almada kolaylık gösterilecek kişiler sayılmıştır. Bu kişilerden birisi de, evlat edinilen çocuklardır. Buna göre, her akit devlet, kendi vatandaşı tarafından evlat edinilmiş çocukların, vatandaşlığa alınmasını kolaylaştıracaktır (m. 6/IV-d).37 Aynca, Sözleşme'nin 7(g) maddesinde, çocuğun yabancı bir devlet vatandaşı tarafından evlat edinilmesini, evlatlığın vatansız kalmaması kaydıyla, vatandaşlığın ex lege ya da idari bir kararla kayıp sebebi kabul edilmiştir.

Avrupa Vatandaşlık Sözleşmesinin 7 (g) maddesinde, vatandaşlığın ex lege (kendiliğinden=otomatik==kanun yoluyla) ya da yetkili makam kararı ile kayıp sebeplerinden birisi olarak, evlat edinilenin evlat edinenlerden birislııin vatandaşlığını kazanması ya da hali hazırda o ülke vatandaşlığına sahip olması gösterilmiştir.

1967 tarihli Çocukların Evlat Edinilmesi Hakkında Avrupa Sözleşmesi'nin 11/I. maddesinde, evlat edinilen çocuk ile evlat edinen kişi veya evli çift aynı vatandaşlıkta değilse, her akit devletin, çocuğun evlat edinen ya da edinenlerin vatandaşlığını kazanmasına ilişkin düzenlemeleri yapması hüküm altına alınmıştır. Aynı sl>zleşmenin 2008 tarihli revize edilmiş metninde ise, kendi vatandaşlarından birisinin yabancı bir çocuğu evlat edinmesi halinde, her Akit devletin, çocuğun vatandaşlığı kazanabilmesi için gerekli düzenlemeleri yapması kabul edilmiştir (m. 12/I).

Tilrkiye'nin de taraf olduğu Çocuk Haklarına Dair BM Sözleşmesinin 21/(c) maddesinde, her bir akit devletin, başka bir ülkede evlat edinilmesi düşünillen çocuğun. kendi ülkesinde mevcut evlilt edimne durumuyla eşdeğer olan güvence ve ölçülerden yararlanmasını sağlayacağı kabul edilmiştir. Bu hükihnle, bir akit devlette gerçekleştirilen evlat edinme eğer evlatlığa, evlat edinen ailenin vatandaşlığını kazandırıyorsa, aynı sonucun ülke dışında gerçekleştirilen evlat edinmeler için de kabul edilmesi gerektiği ortaya konmaktadır. Evlat Edinmeye Dair La Haye Sözleşmesi de aynı prensibi içermektedir.

Sözleşmeye göre, tam evlat edinmelerde, ülke dışında evlat edinilen bir çocuğun, ülke içinde evlat edinen çocuklar ile aynı haklara sahip olması gerektiği kabul edilmiştir. Evlat Edinmeye Dair La Haye Sözleşmesi'nde, çocuk ile tabii ebeveyni arasındaki hukuki bağlan tamamen sona erdiren bir evlat edinmede, çocuğwı. kabuıl eden devlette

ve diğer bir akit devlette, bu akit devletlerin her birinde sahip olduğu evlat edinmeden

doğan haklardan aynen yararlanacağı kabul edilmiştir (m. 26/II). Tam evlat edinmede, evlatlık, evlat edinenlerin vatandaşlığım kazanmalıdır. Tam

evlat edinme sistemini kabul eden devletlerin vatandaşlık düzenlemelerinde, evlat edinilen çocuğun vatandaşlık kazanma haklan kabul edilmektedir. Evlat Edinmeye Dair La Haye Sözleşmesi'ne taraf ülkeler arasındaki eğilim, evlatlığın, evfait edinenin ya da evlfit edinenlerden birisinin vatandaşlığını kazanılması yönündedir.

TUrkiye Cumhuriyeti Vatandaşlık Kanununda; Sonradan kazam:Jan vatandaşlık Madde 9 (1) "Sonradan kazanılan Türk vatandaşlığı, yetkili makam karan veya evlat edinilme ya da seçme hakkının kullanılması ile gerçekleşir." 536

Türk vatandaşlığının evlat edinilme ile kazanılması Madde 17(1) "Bir Tiirk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, milli güvenlik ve kamu dUzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla, karar tarihinden itibaren Türk vatandaşlığını kazanabilir." Şeklinde evlat edinme yoluyla kaz.anılan vatandaşlıklardan

bahsedilmektedir. Esas Yasada ise;

"Evlat Edinme 5. (1) Evlat edinme, evlatlığın yurttaşlığını etkilemez:

Yolu ile Ancak küçtık. olan evlatlık;

yurttaşlığın (A) Vatansız ise; veyıı

Kaz.anılması (B) Ana ve babası yoksa; veya

(C) Ana ve babasının nerede olduğu bilinmezse,

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı bir kişi

tarafından evl!tlığa alınmakla, Kuzey Kıbrıs Türk

Cumhuriyeti yurttaşlığını kazanmış sayılır."

Esas Yasada yukaodaki düzenleme mevcut bulunmaktadır ve birçok sıkıntılara ve insan haklarına aykın birçok mağduriyetlere sebep olmaktadır.

Bu bağlamda yukarıda belirtilen işbu düzenleme ile; Devletin himayesinde olup ta devletten edinilen evlatlarda, evlat edinilenin vatandaşhğı evlat edindiği çocuğa vermesi mümkün olmamaktadır. Çünkfi; Devletteki kayıtlarda devlet kurumuna ve/veya Sosyal Hizmetlere bırakılmış veya terkedilıniş çocuğun anne - baba veya vatan bilgileri bulunmakta veya nerede oldukları bilinmektedir. Hal Myle olunca evlat edinilen çocuğa. evlat edinen anne ve/veya babaya veya her ikisine ait olan KKTC yurttaşlığı verilememektedir.

Bu bağlamda bu bahsedilen sorunu çözebilmek adına Esas Yasanın S'inci maddesinde ivedilikle değişikliğe gidilmesi gerektiğinden bu Yasa Önerisi hazırlanmıuştır.

MADDE GEREKÇELERİ

Madde 1. Bu madde ile, önerinin Kısa.İsimi düzenlenmiştir. Madde 2. Bu madde ile, Esas Yasanın 5,inci maddesine değişiklik öngörillmüş ve Madde 3. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşı bir kişinin bir küçüğü evlat edinmesi halinde, evlat edinilen küçüğün Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığını , kazanmasına ilişkin kural düzenlenmiştir.

Bu madde ile, Önerinin yürürlüğe girişi düzenlenmiştir. 537

YURTTAŞLIK (DEĞİŞİKLİK) YASA ÖNER!Sl

Kuzey Kıbrıs TUrk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:

Kısa lsim l. Bu Yasa, Yurttaşlık (Değişiklik) Yasası olarak isimlendirilir ve aşağıda "Esas 25/1993 Yasa" olarak anılan Yurttaşlık Yasası ile birlikte okunur.

58/1995 5/2006 21/2015

Esas Yasanın 2. Esas Yasa, s•inci maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni S'inci madde 5'inci korunak suretiyle değiştirilir: Maddesinin "Evlat Edinme 5. (1) Evlat edinme, evlatlığın yurttaşlığını Değiştirilmesi Yolu ile (2) etkilemez. Yurttaşlığın Kuzey Kıbrıs Türk Cumhıniyeti yurttaşı bir Kazanılması kişi tarafından evlat edinilen küçük. Kuzey Kıbns Türk Cumhuriyeti yurttaşlığı kazanmış Fasıl 274 36/1954 sayılır. 44/1955 Bu madde amaçlan bakımından küçük, Evlat Edinme Yasasındaki anlamı taşır."

Geçici Madde 1. Bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce, Kuzey Kıbns Ttlrk Cwnhuriyeti Bu (Değişiklik) yurttaşı bir kişi tarafindan evlat edinilen küçüğün vasisinin, bu Yasanın yflrllrlüğe girdiği tarihten başlayarak en geç bir yıl içerisinde .Daireye Yasasının başvurması halinde, evlat edinilen küçük Kuzey Kıbns Türk Cumhuriyeti Yürürlüğe yurttaşlığını kaz.anır. Girdiği Tarihten Bu madde amaçlan bakımından küçük, Evlat Edinme Yasasındaki Önce Evlat Edilenlere İlişkin anlamı taşır. Kurallar Fasıl 274

36/1954 44/1955

Yürürlüğe 3. Bu Yasa, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer. Giriş