EVLİLİK DIŞI ÇOÇUKLAR YASA ÖNERİSİ Y.Ö.NO:30/3/2020

Y.Ö.No:30/3/2020) Cuınhuriyet Meclisi İçtüzüğünün 85'inci maddesi gereğince Resmi Gazete'de yayımlaınak suretiyle halkın bilgisine sunar~ gerçek ve tüzel kişilerin, doğrudan doğruya Yasa Önerisinin içeriği ile ilgili olnıak koşuluyla, görüş ve önerilerini, Önerinin Resmi Gazete'de yayımlanmasını izleyen yinni gün içinde Meclis

Başkanlığına yazılı olarak sunabileceklerini duyurur. 133

EVLiliK DIŞI ÇOCUKLARYASASI ÖNERISi GENEl GEREKCE

KKTC Cumhuriyet Meclisi, 6/1996 sayrlt Yasa ile Çocuk Haklarına ilişkin Uluslararast Sözleşmeyi onaylaytp iç hukukumuzun bir parçast haline getirerek bu sözleşmenin giriş kısmında ifade editen aşağıdaki düşünceleri pay1aştığtnı Uan etmiştir: 11Birleşmiş Milletler And/aşmasmda ilan edilen ilkeler uyarınca insanirk ailesinin tüm üyelerinin, doğuştan varlıkianna özgü bulunan haysiyetle birlikte eşit ve devredilemez haklara sahip olmalarımn tanmmasmm, dOnyada özgürlük, adalet ve barrşm temeli olduğunu••. 11

uBirleşmiş Millet/erin, Insan Hakları Evrensel Bildirisinde ve Uluslararast insan Hakiart

Sözleşmelerinde herkesin bu metinlerde yer alan hak ve özgüriOk/erden 1rk, renk, cinsiyet dil,

din, siyasal ya da başka görüş, ulusal ya da toplumsal köken mülkiyet, doğuştan veya başka durumdan kaynaklanan oymmlar dahil hiçbir aymm gözetilmeksizin yararlanma hakkma

sahip olduklarmt benimsediklerini ve ilan ettiklerini...p

KKTC Devleti, Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin onaylamakla, kendisini sözleşme metninde yer alan aşağıdaki haklan sağlamakla yükümlü kılmıştır:

'7araj Devletler, bu Sözleşmede yazlll olan haklan kendi yetkileri altmda bulunan her çocuğa, kendilerinin; ana babalannın veya yasal vasilerinin sahip oldukları ırk_, renk, cinsiyet~ dil, siyasal ya da başka düşünceler, ulusal, etnik ve sosyal köken, mülkiyet, sakatlık, doğuş ve diğer statüler nedeniyle hiçbir aynm gözetmeksizin tanrr ve taahhüt ederler.p {Madde 2/1} {'Kamusal -ya da özel sosyal yardım kuruluş/an, mahkemeler, idari makamlar veya yasama' organları tarafindan yaption ve çocuklafi ilgilendiren bütOn faaliyetlerde, çocuğun yarart temel düşüncedir. H (Madde 3/1) "Çocuk doğumdan hemen sonra <:ferhal nüfus kütüğilne kaydedilecek ve doğumdan itibaren bir isim hakkına bir vatandaşlik kazanma ve mümkün olduğu ölçüde ana babasm1 bilme ve,

onlar tarafından bak1lma nakkma sahip olacaktır. a (Madde 7/1} 134

'7araf Devletler ona babasmdan veya bunlardan birinden aynlmasma karar verilen çocuğun kendi yüksek yararına aykm ofmad1kça ana babanın Ikisiyle de düzenli bir biçimde kişisel ilişki kurma ve doğrudan görüşme hakkma saygt gösterirler.'' (Madde 9/3) '7araf Devletler çocuğun yetiştirilmesinde ve gelişmesinin saglanmasında ana babanm

birlikte sorumluluk taştdtklarr ilkesinin tanmmas1 için her türlü çabayt gösterirler. Çocuğun yetiştirilmesi ve geliştirilmesi sorumluluğu ilk önce ana babaya ya da durum gerektiriyorsa

yasal vasilere düşer. Bu kişiler her şeyden önce çocuğun yüksek yaranm göz önünde tutarak

hareket ederler." (Madde 18/1) Meclisimizce kabul edilen BM Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin bu ilkelerine mukabil, yürUrlükteki Fasıl 278 Evlilik Dışı Çocuklar Yasasa, evlilik dışında 'Cioğan çocukların soydanlığınuı düzeltilmeden, soydanhğı düzgün olan çocuklarla aynı yasal statüye kavuşamayacaklan temel mantığı üzerine kurgulahrnıştır. Yasa'mn bu düzenlemesi,

doğduklan anda anne ve babalannın evli olup olmadıkları kriteri üzerinden çocukların "soydanlığı düzgün olan- olmayanil "nesebi sahih- gayrısahih" umeşru- g_aynmeŞru11 gibi ayrımiara tabi tutulmasının temelini oluşturmuştur.

Bu onur kıracı tammsal ayrnmların varlığı bile kabul edilemez iken; mevcut Yasa'nın çocukların kaydı, soyadı, velayeti ve/veya vesayeti, baba ile kişisel münasebet kurması, eğitim ve bakım masraflarının karşılanması gibi en temel konularda evlilik dışı çocuklara ilişkin ya farkh statüler tanımiayarak ya da hiçbir düzenleme içermeyerek ciddi bir ayınma yol açtığı tecrübe edilmektedir.

Bu durumun, gerek yukanda alıntısı yapılan hakları içeren Çocuk Hakları Söıleşmesi ile üstlenilen taahhütlere aykırı; gerekse yaşamakta olduğumuz çağdaki sosyal ve insani ilfşkilerin gerekleriyle uyumsuz oldu~u açtktır.

Bu Yasa ile evliilk dışında doğan çocuklara yönelik bu hakstzlığı sona erdirme. amacı güdülmüştür. Yasa, tüm çocukların doğum anından Itibaren eşit olduğu fikri Qzerine kurgulanmış ve Çocuk Haklan Sözleşmesi'nde yer alan haklara ve evlilik içinde doğan çocukların statüsünü düzenleyen Aile Yasası'ndaki düzenlemelere paralel düzenlemeleri

içermesi sağlanmıştır. 135

MADDE GEREKÇELERI Madde 1: Yasa'nın 11ind madde.si ile Yasanın Ismi dOzenlenmiştir.

Madde 2: Yasa'nın 21nci maddesi ile Yasa'da atıfta bulunan kavramlarm

tanımlanması sağlanmıştır.

Madde 3: Yasa'nm 3. maddesi ile evlilik dışında doğan çocukların yasal statüsü

lleşitlik prensibi~' temel alınarak belirlenmiştir.

Madde 4; Yasa1nm 4. maddesi ile evlilik dışında doğan çocukların soyadlarının

belirlenmesine ilişkin kurallar düzenlenmiştir.

Madde 5: Yasa'nın 5. maddesinde anne ve babanın birlikte müracaat etmek suretiyle evliilk drşında doğan çocuğun babasının kayıt altına alınabileceğine itişkfn

kural yer almaktadır.

Madde 6: Yasa'nın 6. Maddesi, babalığın mahkeme kara n ile kayıt altına alınmasına ilişkin kurallan dü:zenlemektedir.

Madde 7: Yasa'nın 7. Maddesi, evlilik dışı çocukların doğum kaydı esnasında

velayetin annede olacak şekilde tesis edileceğini düzenlemektedir.

Madde 8: Yasaının 8. maddesi evi !lik dışı çocukların velayetinde mahkeme kararı ile

değişiklik yapıiabilmesi ile ilgili kriterler ve yönteme ilişkin kurallan içermektedir.

Madde 9: Yasa1 ntn 9. Maddesı, velayetin ölüm sebebiyle değişmesini

düzenlemektedir.

Madde 10: Yasa'nın 10. Maddesi, velayetin çocuğun 18 yaşını doldurması ile kendiliğinden sona ereceğini düzenlemektedir.

• Madde 11; Yasa'nın 11. Maddesı, anne ve babanın evlilik dışı çocukların eğitim ve

diğer giderlerini müştereken karşılamakla yükümlü olduklarına ve aynca ekonomik

· güçsüzlük halinde çocuğun gelirlerinin bu amaçla kullanılmasına mahkeme tarafından yetki verilebileceğine ilişkin kuraltarı içermektedir. 136 Madde 12: Yasa,nm 12. Maddesil evlilik dışı çocukların eğitim ve diğer giderleri için mahkemenin nafaka emri vermesine ilişkin kriterleri, yöntemleri, bu gibi emirlerin değiştirilebilme veya iptal edilebilme koşulfarını ve bu emirlere uyulmamasmın

ceıai yaptırtmma ilişkin kuralları düzenlemektedir.

Madde 13: Yasalnın 13. Maddesi, evliilk dışı çocuğun, velayeti elinde bulundurmayan veya çocukla aynı ikametgahta yaşamayan anne veya babasıyla kişisel ilişkisinin düzenlenmesine mahkeme tarafından emir verilmesinde uygulanacak kriterler ve Izlenecek yönteme ilişkin kuratıarı düzenlemektedir.

Madde 14: Yasa'nın 14. Maddesi ile, evlilik dışı çocuklarm yurtdışına götütülebflmesf için veiayeti elinde bulundurmayan tarafın yazılı onayının a!mması gerektiğine ve böyle bir onayın verilmemesi hallnde mahkeme tarafından verilebUecek izin ve em iriere ilişkin kurallar getirilmiştir.

Madde 15: Yasa'nın 15. Maddesi ile1 koşulların değlşmesi halinde mahkemeye çocuklara ilişkin yeni bir emir verebilme yetkisi tanıma amacı güdülmüştür.

Madde 16: Yasa'mn 16. Maddesi lle 1 bu yasada öngörülen yargısal işlemleri yapmaya yetkili mahkemenfn belirlenmesi, yasada düzenlenen çarelerin birlikte talep edilebileceğinin düzenlenmesi ve yetkili mahkemenin geçici emirler verebilme yetkisinin tanımlanması amaçlanmıştır.

Madde 17; Yasa'nın 17. Maddesi istinaf yolunu düzenlemektedir.

Madde 18: Yasa1ntn 18. Maddesi, uygulanacak yasaya ilişkin kurallan düzenlem ektedir.

Madde 19: Yasa'nın 19. Maddesi ile bu yasa hükümlerinin yasanın yürürlüğe girdiği tarihten sonra doğan çocukların yanı sıra yasanın yürürlüğe girdl~i tarih itibariyle doğmuş olan çocuklara da uygulanacağma açıklık getirmek amaçlanmtştır.

Geçici Madde 1; Yasa'nın geçici 1. maddesi ile, yasanın yürürlüğe girmesinden önce doğum kaydı yapılmış bulunan evlilik dışı çocuklarm soyadlarının bu yasa kurallarına uygun olarak 3 yıl boyunca değiştirifebitmesine imkan sa~lanması 137

amaçlanmıştır.

Madde 20: Yasa'mn 20. maddesi ile Yüksek Mahkeme'ye bu yasanın uygulanmasına ilişkin Mahkeme Tüzüğü yapma yetkisi verilmiştir.

Madde 21: Yasa'nın 21. Maddesi, Fasıl 278 Evlilik Dışı Çocuklar Vasası'nın yürürlükten kaldırılmasını düzenlemektedir.

Madde 22: Yasa'nın 22. maddesi ile Yasanın Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte

yürürlüğe gireceği düzenlenmiştir. 138

Sayı: .........../2020

EVLILlKD1Şt ÇOCUKLARYASASI Kuzey t<tbns Türk Cumhuriyeti cumhuriyet Mecllsi aşa~ıdaki Yasayı yapar:

BIRiNCI KlSlM BAŞlANGlÇ KURALLARI

Kfsa isim

1- Bu Yasa, Evlilik Dışı Çocuklar Yasası olarak isimlendiritir. Tefsir

2· Bu Yasa,da metin başka türlü gerektirmedikçe; "Evlilik dışı çocuk", yürürlükteki Aile Yasası uyarınca veya herhangi bir ülkede yasal olarak tesis ediJmiş bir evlilik içerisinde doğmuş olmayan çocukları anlatır. 1'Mahkeme", Mahkemeler Yasası'nın 32'nci maddesi uyarınca kurulan Aile Mahkemesi'ni anlatır. 11 Velayet", Çocuğun bakımı, gelişimi ve eğitimf konusunda onun menfaat ve yararını

göz önünde bulundurarak gerekli kararları alma ve uygulama yetkisini anlatır.

''Veli" Çocuğun velayet hakkını elinde tutan kişiyi anlatır. Ev1ilfk Dışmda Doğan Çocukların Yasal Haklan

3- {1) Her çocuk~ evlilik içinde veya dışında doğmu~ olmasına bakılmaksızın yasal haklar

bakrınından eşittir.

{2) Herhangi bir resmi kayıt veya işlem sırasında veya herhangi bir yasa kuralının

uygulanmasında~ bir kişinin sadece evlilik dışı doğmuş bir çocuk olması hususut o

kişinin aleyhine sonuç doğurur şekilde yorumlanamaz. (KiNCi KlSJM

EVliliK DIŞINDA DO~AN ÇOCU~UN SOYADI

4- (1} Evlilik dışı doğan çocuğun doğum kaydı için yalnızca annenin başvurduğu veya babanın kayıt altına alınmadığı durumlarda çocuk annesinin soyadını taşır. 139 (2) Evlilik dışı doğan çocuğun doğum kaydı için anne ve babanın birlikte başvurduğu veya babanın kayıt altına alındığı durumlarda; (A) Anne ve babanın soyadr konusunda uzlaşması halinde, uzlaşıya göre çocuk anne

veya babamn yalnızca birisinin veya her ikisinin soyadım alabilir.

{B) Anne ve babanın soyada konusunda uzlaşma sağlayamadağı halde1 çocuk anne ve babasının her ikisinin soyadını ahr.

(C) Çocuğun iki soyadı olacağı durumlardaı önce annenin sonra babanın soyadı olmak üzere kayıt yapılır. (D) Bir çocuğun anne veya babastnm birden fazla soyada olması durumunda, anne veya baba kendi seçeceği bir soyadını çocuğa verir ve bu soyadları önce ana sonra baba soyadı olarak kaydedilir. Böyle bir durumda her çocuğun en fazla iki soyadı olabilir. (E} On sekiz yaşını bitiren her çocuğun, Mahkemeye başvurarak anne veya babasının birinin veya ikisinin soyadı olacak şekilde soyadı değiştirme ve/veya soyadı alma hakkı

vardır.

ÜÇÜNCÜ KlSlM

BABANIN TESP(T EDILMESI VE KAYlT ALTINA AliNMASI

Birlikte Başvuru lle Babahim Kayıt Altına Ahnması

s~ Doğum kaydı esnasında babasının kim olduğu kayıt altına alınmayan evlilik dışı

çocuğun annesi ile babalığı kabul eden kişiı herhangi bir zaman doğum kaydını tutan

yetkili makama birlikte başvuruda bulunarak babalığı kayıt altına aldıra bilirler.

Babaltğın Kayıt Altına Atmmasi için Mahkemeye Başvurulm~st

6· (1) Bir kişinin, evlilik dışı bir Çocuğun babası olduğu iddiasayla, bu durumun kayıt alttna alınması için yetkili mahkemeye bir lstlda ile başvurulabilir. Böyle bir başvuru~ anne, baba veya çocuktan herhangi biri tarafından yapılabilir. 140

(2) Bir evliliğin devamı esnasında veya evliliğin son bulmasından veya erkek eşin ölümünden başlayarak 302 {üç yüz iki) gün içerisinde do~an çocuğ'un babasının, annenin kocası otdu~una ilişkin karine, aksi ispat edilene değin geçerlidir. Ancak, bu şekilde doğan bir çocuğun babasınan annenin eşi olmadığı ve başka biri olduğu iddiasıyla bu durumun kayıt altına alınması ve/veya kayıtların bu şekilde düzeltilmesi için yetkili mahkemeye bir istida ile başvurulabilir. Böyle bir başvuru, anne, çocuk, baba olarak kaydedilen eş veya baba olduğunu iddia eden kişi tarafından yapalabilir.

(3) Mahkeme, böyle bir başvuruyu sonuçlandınrken babalığın kayıt altına alınması bakımından çocuğun hak ve menfaatlerine öncelik verir ve özellikle babalığın kayıt altına altnmaması için hakh veya makul bir sebebin bulunup bulunmadığını ve böyle bir kaydın çocuğun haklanı esenliği ve güvenliği açısından sakıncası olup olmadığını dikkate alır.

(4) Bu madde altında dosyatanan bir istidada, tarafları babanın belirlenmesinde zorunlu olan ve sağilklan yönünden tehlike yaratmayan araştırma, inceleme, tıbbi

tetkik veya tahliliere nza göstermek ve bunların yapılması için yardımcı olmakla yükümlüdürler. Çocuk bakımından bu yOkümlülük velisi veya vasisine aittir.

Taraflardan herhangf biri Mahkemenin uygun ve adil gördilğO araştırma ve incelemeye rııa göstermemesi halinde Mahkeme, durum ve koşullara göre bundan

beklenen sonucu, araştırma ve Incelemeye rıza göstermeyen taraf aleyhine doğmuş sayabitlr.

DÖRDÜNCÜ KlSlM EVLltlK DIŞINDA DO~AN ÇOCUGUN VELAYETi

Doğum Kaydr Esnasında Velayetin Tesisi

1· (l}Evlilik dışı çocuğun kaydı için anne ve babanın mOştereken başvurması veya babanın kayıt altına alınması halinde; anne ve baba, çocuğun velisinin anne veya babanın herhangi biri olması veya her ikisinin müşterek veli olması hususunda uzlaşabilirler ve yapacakları beyanla çocuğun velayet durumunu kaydettirirler. 141

Müşterek velayet durumunda, çocuk annesi ile birlikte ikamet eder.

(2) Evlilik dışt çocuğun kaydı için yalnızca annenin başvurması veya anne ve babanın

vetayet konusunda uzlaşı sağlayamamasa halinde, veli anne olur.

Mahkemenin Velayeti Değiştirme Yetkisi

8- (1) Anne veya baba, herhangi bir zaman evlilik dışı çocuğun velayeti ile ilgili ·karar verilmesi için bir istida ile yetkili mahkemeye başvurabilirler.

(2) Mahkeme1 böyle hlr başvuru neticesinde münferit veya müşterek velayetin iptal edilmesine; veliliğin diğer tarafa verilmesine; müşterek velayetin mönferit velayete dönüştürülerek taraflardan birinin veliliğine son verilmesine; münferıt velayetin müşterek velayete dönüştürölmesine veya müşterek velayette çocuğun ikamet yerinin değiştirilmesine emir verebilir.

(3) Mahkeme bu madde altında karar verirken~ çocuğun yaşı, fiziksel sağlığı, ruhsal durumu, maddi ve manevi ihtiyaçları ile ana ve babanın fiziksel sağlığı ve ruhsal durumunu göz önünde bu1undurur.

{4) Yedi yaşında olan ve yedi yaşandan büyük çocukların hangi taraf ile birlikte yaşamak istediklerinin tespitini yapabilmek maksadıyla Mahkeme) kamu sağlık kuruluşuna bağlı çalışan uıman çocuk psikiyatristi veya psikoloğundan aldığı görüşG göz önünde bulundurur. Bu görüşler doğrultusunda Mahkeme~ çocuğun kendisi ile ilgi[i kararları aniayacak bir otgunluga sahip olduğuna kanaat getirirse hangi tarafın vetayetine verllmek istediği hususunda çocuğun görUşlerine öncelik verir.

(5) Mahkeme, çocuğun velayetl veya ikameti ile ilgili karar vermeden önce, çocuğun esenliği ve sağlı~ım gözetmek maksad1yla, çocuğun yaşayacağı ev ortam& ve sosyal çevre ile eğitim göreceği okul hakkında Sosyal Hizmetler Dairesinden aldığı görüşü göz önünde bulundurur. 142

·velayetin Ölüm Sebebiyle Değişmesi

9- Evlilik dışt çocuğun vetayetini elinde butunduran anne veya babanın ölmesi durumunda~ mahkeme başka türlü karar vermedikçe velayet hayatta bulunan anne veya babaya geçer.

Velayetin Sona Ermesi

· 10- Çocuğun 18 yaşını doldurması ile velayet kendiliğinden sona erer.

BEŞiNCI KlSlM EVLiL(K DIŞI ÇOCUKLARlN GIDERLERI ILE ILGILI ANNE VE BABANIN

YÜKÜMLÜLÜKLERi Evlilik Oışr Çocuklann Eğitim ve Diğer Giderleri 11· Anne ve baba, kendi güçleri dahilinde olmak üzere, müşterek çocuklarının öğrenim1

eğitim ve diğer giderlerini karşılamakla yükümlüdürler.

Ancak, anne ve baba yoksuJsa veya başka bir nedenle çocuklarının öğrenim, eğitim ve diğer giderlerini tamamen karşılayacak güçte değillerse mahkeme anne ve/veya babaya çocuklarının bütün giderlerini karşılamak üzere çocuğun gelirlerini kullanmass için yetki verebilir.

Evlilik Dışı Çocuklann Eğitim ve Diğer Giderleri Için Nafaka Ödenmesi

12- (1) Mahkeme, evlilik dışı çocukların velayetini almayan tarafm veya hale göre müşterek velilerden herhangi birinin, çocukların iaşeJ ibate, eğitim ve bakım giderleriniri karşılarımasına katkıda bulunmak için çocuk başına ve her çocuk için ayn ayrı ödenmek suretiyle uygun görülen bir meblağı aylık olarak ödemesine 143

hükmedebiHr.

(2)Ekonomik durumları ve kazançlan ile orantılı olarak anne veya babanın çocuklarına karşı baktm ve eğitim masrafiarına katkı yapma